SĐT: 
Hiện nay, thực khách, người tiêu dùng, bệnh nhân “quáng gà” vì quá nhiều thông tin về thực phẩm và dinh dưỡng. Đặc biệt, nhiều bệnh nhân ung thư được “rỉ tai truyền miệng” những chế độ dinh dưỡng vô lý, chẳng có chứng cớ khoa học rõ ràng nào như nhịn ăn thải độc, ăn chay tuyệt đối cực đoan, ăn Oshawa cực dương (rất mặn)….
Bài viết cung cấp thêm một số thông tin về vấn đề này…
II. THỨC ĂN CÓ BA CHỨC NĂNG
Muốn sống, mọi sinh vật đều phải được cung cấp chất dinh dưỡng, chủ yếu lấy từ thức ăn. Thức ăn có ba chức năng chính trong cơ thể:
(1) Cung cấp năng lượng,
(2) Tăng trưởng và phát triển, và
(3) Sửa chữa và bảo trì các tế bào của cơ thể.
Vào cơ thể, cả ba thành phần đường bột, chất béo và đạm đều có thể thoái hóa để cung cấp năng lượng cần thiết cho mọi tế bào, cơ quan, hệ thống trong cơ thể hoạt động, để thực hiện nhiều nhiệm vụ cần thiết như tim đập, thở, đi lại, nói, suy nghĩ…và cả khi ngủ. Thức ăn là nguồn nhiên liệu cho cơ thể, như chiếc xe cần xăng dầu. Thiếu ăn, không có năng lượng con người sẽ không thể hoạt động. Ngược lại, khi ăn quá nhiều, đặc biệt ăn chất béo và chất bột đường, năng lượng sẽ thừa thải và được cơ thể lưu trữ lại khiến con người bị thừa cân, béo phì….
Để phát triển, tế bào phải phân chia, nhân lên, tăng số lượng và khối lượng. Nguyên vật liệu cần thiết chính là ba nhóm chất cơ bản trong thức ăn: đạm protein, chất béo và bột đường carbs. Thiếu ăn, bệnh thiếu protein calo PEM, suy dinh dưỡng, ăn kiêng sự tăng trưởng chậm hoặc ngừng lại.
Ngoài giúp tăng trưởng, thực phẩm cũng là nguồn cung cấp các vật liệu cần thiết để duy tu, sửa chữa các hao mòn, hư hỏng của các mô cơ thể ở mọi lứa tuổi trong suốt cuộc đời. Chất dinh dưỡng còn giúp cơ thể khỏe mạnh, hệ miễn dịch sinh tổng hợp ra các kháng thể chống nhiễm độc, nhiễm trùng.
III. NGUYÊN LÝ DINH DƯỠNG: ĐỦ CHẤT, ĐỦ LƯỢNG THEO Ô VUÔNG THỨC ĂN
1* Đủ chất: đủ 4 thành phần
Thực phẩm con người sử dụng rất đa dạng và nhiều chủng loại. Các nhà dinh dưỡng học đã hệ thống lại và xếp thực phẩm thành bốn nhóm trong một hình biểu trưng gọi là “ô vuông” thức ăn gồm 4 nhóm sau: (1) chất đường nói chung, (2) chất đạm, thịt, (3) chất béo và (4) muối khoáng, vitamin với trung tâm ô vuông là sữa, thức ăn tối ưu và thích hợp nhất.
2* Đủ lượng: đạt chỉ tiêu cần thiết
Về số lượng, 4 thành phần trong ô vuông thức ăn có tỷ lệ phân bố cân đối, thích hợp: 10% chất đạm tương đương 1-2 gam/ 1 kg thể trọng, 30% chất béo tương đương 4-6 gam/ 1 kg thể trọng, 60% chất bột đường tương đương 9-12 gam/ 1 kg thể trọng, và một số vi lượng muối khoáng, vitamin.
Để dễ nhớ, các nhà dinh dưỡng ví von: “ Khẩu phần hợp lý như một cái áo hoàn chỉnh cần có các thành phần cơ bản: vạt trước, vạt sau, cổ áo, tay áo, túi áo…thừa không được mà thiếu cũng không xong”.
Trong thiên nhiên, không có một thực phẩm nào là hoàn hảo cả, cho nên muốn có khẩu phần đầy đủ cần phải ăn đa dạng, nhiều loại thức ăn.
IV. SAI LẦM DINH DƯỠNG CHO BỆNH UNG THƯ
Tại chương trình tập huấn truyền thông, hướng dẫn sức khỏe dinh dưỡng do Câu lạc bộ Điều dưỡng trưởng Việt Nam tổ chức, TS.BS Lưu Ngân Tâm, chuyên gia dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy TPHCM cho biết “Ung thư khiến cơ thể bệnh nhân suy kiệt, bị kém tiêu hóa và hấp thu thức ăn, ăn uống khó, đau khi ăn uống… Hậu quả là người bệnh bị sụt cân nhiều, suy dinh dưỡng nặng, yếu sức hoặc suy kiệt. Thống kê cho thấy, có đến 20% người bệnh ung thư chết do suy dinh dưỡng nặng trước khi chết vì ung thư.
TS.BS Ngân Tâm chỉ ra 5 quan niệm sai lầm về dinh dưỡng ung thư cần tránh:
1* Nhịn ăn, ăn thật kiêng khem (ăn rất ít, gần như đói hay chỉ ăn toàn gạo lứt, muối mè trong thời gian dài để khối u bị đói, không phát triển thêm). TS.BS Ngân Tâm khẳng định, chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh kiểu ăn kiêng khem có tác dụng làm khối ung thư nhỏ lại hoặc không di căn. Ngược lại, ăn quá ít trong thời gian dài làm cho cơ thể thiếu năng lượng, dần dần suy kiệt và có thể tử vong.
2* Chỉ ăn hay uống thực phẩm chức năng với suy nghĩ có thể khỏi “bá bệnh”, từ đó không cần điều trị ung thư. Bác sĩ cho biết, chất dinh dưỡng không thể ngăn chặn sự phát triển của ung thư nên không thể điều trị khỏi bệnh. Dù vậy, dinh dưỡng đúng cách có tác dụng điều trị tình trạng suy dinh dưỡng, tăng miễn dịch, tăng cường thể chất cho người bệnh.
3* Ăn kiêng hoàn toàn thịt đỏ (heo, bò…) sẽ giảm cung cấp máu (chứa vitamin B12, sắt) cho khối u phát triển. Sự thật là vitamin B12 hay sắt không chỉ có trong thịt đỏ mà còn có nhiều trong đạm động vật khác. Trong khi đó, kiêng khem các thực phẩm này có thể gây ra thiếu đạm, cản trở quá trình lành vết thương, giảm khả năng phòng ngừa nhiễm trùng.
4* Không ăn thực phẩm hay uống thức uống giàu vitamin C sau mổ để tránh vết mổ “chảy nước vàng”. Quan niệm này được khẳng định không đúng, vì vitamin C giúp phát triển collagen, tăng cường sức đề kháng và thúc đẩy nhanh quá trình liền vết mổ.
5* Từ chối không uống sữa dinh dưỡng có chất lượng với suy nghĩ để khối u không phát triển thêm. Nhưng theo chuyên gia, việc bổ sung sữa giàu năng lượng và các chất dinh dưỡng là cần thiết, vì sẽ giúp người bệnh phục hồi hay tránh bị suy dinh dưỡng nặng thêm, góp phần cải thiện kết quả điều trị, nâng cao chất lượng sống.
V. DINH DƯỠNG TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ
1. TẦM QUAN TRỌNG
Ngoài giúp duy trì cân nặng, sức khỏe, năng lượng, việc áp dụng chế độ ăn uống cân bằng trong quá trình hóa trị hoặc xạ trị có thể:giúp cải thiện thói quen, cảm giác thèm ăn. Một chế độ ăn uống hợp lý sẽ :
* Ổn định năng lượng
* Đảm bảo trương lực cơ
* Bảo tồn chức năng miễn dịch
* Giảm viêm
* Kiểm soát các tác dụng phụ của điều trị
2. NHỮNG THỰC PHẨM NÊN DÙNG
2.1 Protein thực vật (plant-based proteins)
Ăn nhiều rau cũng như đậu, các loại đậu, quả hạch và hạt. Thỉnh thoảng ăn thêm protein động vật tốt như như thịt gà, vịt, cá.
2.2 Chất béo lành mạnh (healthy fats)
Chất béo không bão hòa một và nhiều nối đôi như bơ, dầu ô liu, dầu hạt nho và quả óc chó đều chứa nhiều axit béo omega-3, giúp chống viêm và cải thiện sức khỏe tim mạch.
2.3 Carbs lành mạnh (healthy carbohydrates)
Chọn carbohydrate, được chế biến tối thiểu, như lúa mì nguyên hạt, cám và yến mạch. Những carbohydrate này chuwass nhiều chất xơ hòa tan, giúp duy trì hệ vi sinh đường ruột tốt. Chất xơ hòa tan cũng thúc đẩy sản xuất các axit béo chuỗi ngắn (SCFA), giúp hỗ trợ mọi hoạt động từ trao đổi chất đến sửa chữa tế bào.
2.4 Vitamin và các khoáng chất
Vitamin và khoáng chất hỗ trợ các chu trình chuyển hóa enzyme trong cơ thể, đóng vai trò lớn trong việc tăng cường chức năng miễn dịch và giảm viêm. Nên chọn thêm thực phẩm được bổ sung vitamin D như sữa, nước cam, sữa chua và một số loại ngũ cốc.
3. NHỮNG THỰC PHẨM CẦN TRÁNH
3.1 Thực phẩm qua chế biến, tinh chế cao.
Cũng nên tránh các món chiên rán với bơ thực vật (dầu hydro hóa), có thể chứa chất béo công nghiệp, trán fats.
3.2 Thực phẩm có thể gây bệnh
Vì người ung thư thường có tổn hại hệ miễn dịch, nên ngừa tránh nguy cơ mắc bệnh do thực phẩm
Thịt, cá sống hoặc nấu chín tái như bò tái, gỏi cá, nem, sushi….Trứng nấu chín mềm hoặc thực phẩm có chứa trứng sống, như sốt mayonnaise tự làm; Phô mai và các sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng; Trái cây hoặc rau quả chưa rửa sạch.
VI. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN
Ăn là nguồn cung năng lượng cho cơ thể. Trong ngôn ngữ Việt Nam ta, ăn đứng trước các động từ kép như ăn uống, ăn làm, ăn học, ăn chơi, ăn nhậu…đầu Ăn cũng là mục đầu tiên của tứ khoái, ăn-ngủ… Trong y khoa, chế độ ăn uống lại là cái chân quan trọng nhất của cái kiềng điều trị 3 chân (tripod of treatment)..
Khoa học dinh dưỡng chỉ rõ, muốn sống, mọi sinh vật đều phải được cung cấp chất dinh dưỡng, chủ yếu lấy từ thức ăn. Thức ăn có ba chức năng chính trong cơ thể: (1) Cung cấp năng lượng, (2) Tăng trưởng và phát triển, và (3) Sửa chữa và bảo trì các tế bào của cơ thể.
Tại Việt Nam hiện nay, số bệnh nhân mắc bệnh ung thư không được chăm sóc dinh dưỡng đúng cách trong quá trình điều trị bệnh đang ngày một gia tăng. Điều này khiến cho bệnh nhân nhanh chóng bị giảm cân, suy dinh dưỡng đưa bệnh nhân ung thư đến suy kiệt của cơ thể.
Tình trạng suy kiệt phần nhiều là do khối u tác động, nhưng cũng có thể do các tác dụng phụ không mong muốn của các liệu pháp điều trị ung thư, và tâm lý lo lắng, trầm cảm, stress của người bệnh.
Do đó, người bệnh ung thư cần phải được hưởng một chế độ dinh dưỡng tốt, đúng nghiên lý khoa học để chống đỡ bệnh tật và khắc phục những tác dụng phụ bất lợi từ các liệu pháp điều trị ung thư như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị.
VII. THAM KHẢO
[Video 1] Dinh dưỡng hợp lý dành cho bệnh nhân ung thư | SKĐS
[Video 2] Bệnh nhân ung thư nên và không nên ăn gì? | SKĐS
[Video 3 ] Chế độ dinh dưỡng cho người ung thư để đáp ứng quá trình điều trị và nhanh hồi phục | BV Tâm Anh
[Video 4] Lời khuyên của chuyên gia Bệnh viện K về dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư
[1] Nhiều chế độ ăn, một nguyên lý dinh dưỡng !