SĐT: 
I. LỜI MỞ
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư là nguyên nhân gây tử vong thứ hai trên toàn cầu. Theo dữ liệu toàn cầu GLOBOCAN 2024, có khoảng 20,6 triệu ca mắc mới và 9,8 triệu ca tử vong do ung thư hàng năm. Riêng ở Việt Nam, hơn 182.000 ca mắc mới ung thư và trên 122.000 ca tử vong mỗi năm.
Hiện nay, hầu hết các ca bệnh ung thư được phát hiện và chẩn đoán muộn, dẫn đến tỷ lệ sống còn thấp và tử vong rất cao. Do đó, vấn đề phát hiện sớm bệnh ung thư đã được các nhà khoa học quan tâm với những mục tiêu cụ thể như: phát hiện ung thư tại chỗ, ung thư ở giai đoạn 0, ung thư nội biểu mô, ung thư tiền xâm nhập… trong giai đoạn này ung thư chưa di căn và có khả năng chữa khỏi hoàn toàn.
II. NHỮNG LOẠI UNG THƯ PHỔ BIẾN
Ung thư có hơn 100 loại khác nhau, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Một số loại ung thư phổ biến nhất gồm:
1. Ung thư phổi: Đây là loại ung thư gây tử vong hàng đầu, thường liên quan đến thói quen hút thuốc lá và ô nhiễm không khí.
2. Ung thư gan: Liên quan mật thiết đến nhiễm virus viêm gan B, C và thói quen uống rượu bia kéo dài.
3. Ung thư vú: Là loại ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ, có thể phát hiện sớm bằng phương pháp chụp nhũ ảnh.
4. Ung thư đại trực tràng: Chủ yếu do chế độ ăn uống không lành mạnh, ít chất xơ, nhiều thực phẩm chế biến sẵn.
5. Ung thư dạ dày: Liên quan đến vi khuẩn Helicobacter pylori và chế độ ăn nhiều muối, thực phẩm lên men.
6. Ung thư máu: Một nhóm bệnh ung thư ảnh hưởng đến hệ tạo máu, bao gồm bạch cầu cấp tính, mạn tính và u lympho.
III. NHỮNG DẤU HIỆU CẢNH BÁO
1. Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài
Giảm cân đột ngột mà không phải do thay đổi chế độ ăn uống hay luyện tập là dấu hiệu của nhiều loại ung thư, đặc biệt là ung thư dạ dày, tuyến tụy, phổi hoặc gan. Ngoài ra, tình trạng mệt mỏi kéo dài không cải thiện ngay cả khi nghỉ ngơi cũng liên quan đến các bệnh ung thư máu như bạch cầu cấp tính.
2. Xuất hiện khối u bất thường
Tình trạng có một khối u mới xuất hiện trên cơ thể, đặc biệt ở vú, cổ, bẹn hoặc dưới da cũng được xem là biểu hiện đáng cảnh báo. Trong nhiều trường hợp, khối u có thể không gây đau nhưng vẫn cần được kiểm tra bằng siêu âm hoặc sinh thiết để xác định tính chất.
3. Chảy máu không rõ nguyên nhân
Ho ra máu có thể là dấu hiệu của ung thư phổi, đại tiện ra máu có thể liên quan đến ung thư đại trực tràng, còn chảy máu âm đạo bất thường có thể là dấu hiệu ung thư cổ tử cung. Nếu có bất kỳ triệu chứng nào trong số này, cần gặp bác sĩ ngay để kiểm tra.
4. Rối loạn tiêu hóa kéo dài
Nếu thường xuyên bị đầy hơi, khó tiêu, đau bụng hoặc thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài, đó có thể là dấu hiệu của ung thư đường tiêu hóa.
5. Đau dai dẳng
Đau xương không rõ nguyên nhân hoặc đau kéo dài cũng có thể là dấu hiệu của ung thư xương hoặc ung thư di căn.
IV. LÀM SAO CHẨN ĐOÁN UNG THƯ SỚM
1. Khám ngay khi có dấu hiệu gợi ý
Một trong những yếu tố quan trọng nhất để tăng cơ hội điều trị thành công là phát hiện bệnh ung thư ở giai đoạn sớm. Do đó, nên đi khám ngay khi có các dấu hiệu gợi ý trên.
2. Tầm soát ung thư
Khi các dấu hiệu của ung thư đã rõ ràng, cụ thể, bệnh đã bước vào giai đoạn muộn, và hiệu quả điều trị giảm thấp. Các nghiên cứu cho thấy rằng, khoảng 30-50% trường hợp ung thư có thể phòng ngừa được và việc khám tầm soát ung thư định kỳ để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.
2.1 Vì sao tầm soát ung thư quan trọng
Ung thư có thể diễn tiến âm thầm mà không gây đau đớn hay triệu chứng rõ ràng. Nhiều bệnh nhân ung thư gan, ung thư phổi hay ung thư đại trực tràng không hề có dấu hiệu cảnh báo cho đến khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Việc khám tầm soát không chỉ giúp phát hiện sớm tế bào ung thư mà còn có thể phát hiện các tổn thương tiền ung thư, là giai đoạn mà bệnh có thể được kiểm soát hoàn toàn.
Theo thống kê từ Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), những người thực hiện tầm soát định kỳ có khả năng phát hiện ung thư giai đoạn sớm cao hơn gấp 3-4 lần so với những người chỉ đi đến bệnh viện khi có triệu chứng.
2.2 Các phương pháp tầm soát hiệu quả
* Chụp nhũ ảnh (Mammography): Phương pháp hiệu quả giúp phát hiện sớm ung thư vú, được khuyến cáo cho phụ nữ trên 40 tuổi.
* Nội soi dạ dày – đại tràng: Giúp phát hiện sớm ung thư đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư dạ dày và đại trực tràng.
* Chụp CT liều thấp (LDCT): Được khuyến nghị cho những người hút thuốc lá nhiều năm nhằm phát hiện sớm ung thư phổi.
* Xét nghiệm máu tìm dấu ấn ung thư: Hỗ trợ phát hiện ung thư gan, tuyến giáp, buồng trứng và nhiều loại ung thư khác.
* Xét nghiệm HPV DNA: Giúp phát hiện nguy cơ ung thư cổ tử cung từ giai đoạn sớm, ngay cả khi chưa có triệu chứng.
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM