SĐT: 
I. LỜI MỞ
Trong những năm gần đây, y học phát triển không ngừng và đã có nhiều bước tiến lớn. Trong đó phải kể đến sự ra đời của công nghệ tế bào gốc.
Ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong y học, liệu pháp tế bào gốc, đã thu hút được sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu, những nhà đầu tư, các bác sĩ điều trị …
Tế bào gốc là gì, công nghệ và liệu pháp tế bào gốc, ứng dụng của công nghệ này trong y học, như thế nào?
II. TỔNG QUAN VỀ TẾ BÀO GỐC
1. TẾ BÀO GỐC LÀ GÌ ?
Tế bào gốc, stem cell, llà loại tế bào đặc biệt có khả năng tự đổi mới và biến hóa thành nhiều loại tế bào với những chức năng khác nhau trong cơ thể. Các loại tế bào gốc có thể giúp thay thế, bổ sung, sửa chữa những tế bào già yếu hoặc tổn thương trong cơ thể con người.
Tại Việt Nam, tế bào gốc đã được nghiên cứu và ứng dụng vào y học từ những năm 90. Tuy nhiên thời gian gần đây, tế bào gốc mới thật sự được ứng dụng nhiều trong các quá trình điều trị bệnh thông qua công nghệ tế bào gốc, liệu pháp tế bào gốc.
2. PHÂN LOẠI TẾ BÀO GỐC
a. Tế bào gốc phôi (Embryonic Stem Cell)
Tế bào gốc phôi là tế bào được hình thành sau khi trứng được thụ tinh đến giai đoạn nguyên bào phôi, khi hợp tử phân chia thành 4 đến 8 tế bào. Tế bào gốc phôi có khả năng sinh sản vô hạn chưa tiếp xúc với các mầm bệnh hoặc các yếu tố gây hại khác. Chúng có khả năng trở thành mọi tế bào trong cơ thể, thậm chí là tế bào nhau thai.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu và sử dụng tế bào gốc phôi bị hạn chế vì lý do đạo đức. Bởi việc phá hỏng phôi để lấy tế bào gốc sẽ giết chết phôi vốn có thể phát triển thành một cơ thể hoàn chỉnh. Các tế bào phôi được sử dụng trong nghiên cứu là tế bào được lấy từ phôi thụ tinh trong ống nghiệm và được người hiến tặng đồng ý hiến với mục đích nghiên cứu.
b. Tế bào gốc trưởng thành (Adult Stem Cell)
Đây là loại tế bào được tìm thấy trong các mô và cơ quan của người trưởng thành như tủy xương, mạch máu, máu ngoại vi, mô mỡ, tủy răng sữa, tinh hoàn, ruột… Các tế bào gốc trưởng thành được nghiên cứu và ứng dụng nhiều nhất hiện nay là tế bào gốc tạo máu và tế bào gốc trung mô.
c. Tế bào gốc thai từ mô và máu dây rốn (Fetal Stem Cell)
Cho đến nay, trong các loại tế bào gốc thì nhũ nhi vẫn là loại được thu thập và lưu trữ phổ biến nhất. Tế bào gốc nhũ nhi sẽ được lấy từ nhau thai, máu dây rốn, dây rốn… Loại tế bào này được đánh giá cao bởi nó là loại tế bào gốc rất non trẻ (0 tuổi), có khả năng sinh và biệt hóa rất tốt.
d. Tế bào gốc đa năng cảm ứng
Tế bào gốc đa năng cảm ứng được tạo ra một cách nhân tạo. Đây là loại tế bào được tạo thành bằng cách tái lập trình từ nguyên bào sợi hoặc một số loại tế bào sinh dưỡng tạo thành các tế bào có đặc tính giống với tế bào gốc.
Tế bào đa năng cảm ứng hoạt động gần tương tự với tế bào gốc phôi và được tạo ra từ chính bệnh nhân, được sử dụng đồng loài và hoàn toàn không vi phạm về vấn đề đạo đức.
III. CÔNG NGHỆ TẾ BÀO GỐC TRONG Y KHOA
1- Phân tích cơ chế bệnh lý
Dựa vào những tế bào được tìm thấy trong dây thần kinh, xương, cơ tim… dưới sự sản sinh của của tế bào gốc trưởng thành, các bác sĩ có thể xác định được tình trạng và những chuyển biến của bệnh một cách chính xác nhất.
2- Tái sinh tế bào mới, thay thế những tế bào bệnh lý (Liệu pháp tế bào gốc)
Một số tế bào như tế bào máu, tế bào thần kinh, tế bào cơ tim hoàn toàn có thể được sản sinh nhờ tế bào gốc. Do vậy, việc sản sinh tế bào khỏe mạnh để chuyển đổi với tế bào bị bệnh vẫn có khả năng rất cao. Trong đó, các đối tượng có thể áp dụng biện pháp này là các bệnh nhân Alzheimer, chấn thương cột sống, tiểu đường tuýp 1, Parkinson, đột quỵ, bệnh tim, viêm xương khớp…
Hiện nay, liệu pháp tế bào gốc được nghiên cứu và chữa hơn 80 loại bệnh khác nhau, điển hình như:
- Tổn thương tủy sống
- Đái tháo đường loại 1
- Bệnh Parkinson
- Bệnh Alzheimer
- Các bệnh tim mạch
- Đột quỵ
- Bỏng
- Ung thư
- Viêm xương khớp
- Đa u tủy
3- Tầm soát mức độ an toàn của thuốc mới
Để kiểm soát những phản ứng phụ và các thành phần gây kích ứng của thuốc, bác sĩ sẽ thử nghiệm thuốc lên tế bào gốc của người bệnh. Hình thức xét nghiệm này không chỉ giúp xác định được mức độ hiệu quả của thuốc mà còn tìm thấy được những nguy cơ gây tổn hại cho bệnh nhân thông qua phản ứng của tế bào. Nhờ vậy mà bệnh nhân hoàn toàn có thể yên tâm đổi thuốc trong quá trình điều trị, nhất là điều trị những bệnh lý liên quan đến thần kinh.
IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN
Với khả năng tái tạo hay tái sinh mạnh mẽ, tế bào gốc được xem là một trong những “vị thuốc” chữa lành vết thương hữu hiệu.
Ở những người trẻ, việc chữa lành vết thương sẽ nhanh hơn so với những người lớn tuổi do tế bào gốc trong cơ thể còn phong phú. Còn, lượng tế bào gốc trong cơ thể của người lớn tuổi không còn đa dạng nên khả năng tự tái tạo cũng giảm dần. Do đó, quá trình lành vết thương cũng kéo dài lâu hơn, thậm chí còn không liền vết thương.
Việc sử dụng tế bào gốc giúp bổ sung nguồn tế bào non trẻ, có thể tạo ra các loại tế bào mới để thay thế các tế bào đã mất chức năng. Từ đó mà những người lớn tuổi cũng phục hồi sức khỏe nhanh chóng hơn.
Hơn thế nữa, tế bào gốc còn có khả năng tăng sinh và biệt hóa, từ đó sửa chữa các tế bào tổn thương, giúp chữa các bệnh hiệu quả.
Chính vì vậy, công nghệ tế bào gốc được xem là bước tiến mới vượt trội trong y khoa với khả năng chữa hơn 100 căn bệnh mãn tính khác nhau và giúp tuổi thọ của bệnh nhân được kéo dài lâu hơn.
V. THAM KHẢO
[Video 1] TẾ BÀO GỐC | UMC | Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
[Video 2] Ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong y học hiện đại | VTV4
[Video 3] Những điều cần biết về liệu pháp tế bào gốc trong việc phòng ngừa và điều trị lão suy | SKĐS
[1] Ứng dụng của tế bào gốc trong y khoa
https://geneworld.vn/cong-nghe-te-bao-goc
[2] Ứng dụng của tế bào gốc trong y học tái tạo
https://suckhoedoisong.vn/ung-dung-cua-te-bao-goc-trong-y-hoc-tai-tao-169157897.htm
[3] Tế bào gốc là gì? Vai trò và công dụng của tế bào gốc trong y học?
https://tamanhhospital.vn/te-bao-goc-la-gi/
[4] Tế bào gốc lấy từ đâu? Ứng dụng và điều trị những bệnh lý nào
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/te-bao-goc-lay-tu-dau-ung-dung-va-dieu-tri-nhung-benh-ly-nao-vi
[5] Ứng dụng tế bào gốc trong y học
https://benhvien108.vn/ung-dung-te-bao-goc-trong-y-hoc.htm
[6] Ứng dụng tế bào gốc trong y học]
https://hsi.edu.vn/ung-dung-te-bao-goc-trong-y-hoc/
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM