SĐT: 
I. LỜI MỞ
Muối ăn không chỉ đơn thuần là gia vị làm nên những món ăn ngon hàng ngày, mà còn là nguồn cung cấp chất khoáng quan trọng cho cơ thể con người. Muối ăn bao gồm hai nguyên tố là natri (Na) và clo (Cl). Đến 40% thành phần của muối ăn là Natri, chất điện giải chính giúp điều hòa và lưu thông máu, truyền thông tin giữa các dây thần kinh và sợi cơ….Clo trong muối hỗ trợ tốt cho hoạt động của hệ tiêu hóa. Vì vậy, một chế độ ăn bổ sung đủ muối là tối cần thiết cho cơ thể khỏe mạnh.
Nhìn chung, muối được con người sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, phổ biến nhất là làm gia vị chế biến trong thực phẩm, giúp làm tăng hương vị đậm đà cho các món ăn. Ngoài ra, muối cũng được sử dụng nhiều nhằm bảo quản các loại thực phẩm, ngăn ngừa vi khuẩn có hại phát triển.
Tuy nhiên hiện có rất nhiều người không biết mình đang theo chế độ dinh dưỡng thừa muối, giàu Natri, do thức ăn tự chế biến hay từ nhà hàng và thực phẩm đóng gói được thêm nhiều muối để tạo hương vị, gây nhiều tác hại sức khỏe..
II. NHỮNG LOẠI MUỐI ĂN
1. Muối tinh luyện (muối thường)
Đây là loại muối được sử dụng rộng rãi nhất trên toàn thế giới. Loại muối này đã được trải qua quá trình tinh chế với cường độ cao, do đó hầu hết các khoáng chất vi lượng cùng những tạp chất khác đều được loại bỏ hoàn toàn.
Đối với những loại muối được xay nhuyễn có thể gặp phải tình trạng kết tụ lại với nhau, tạo nên những cục vón. Để khắc phục vấn đề này, người ta đã cho thêm một số chất chống kết tủa khi tinh luyện muối để chúng trở nên mịn hơn và không bị vón cục.
Trong muối ăn thông thường có chứa tới 97% natri clorua tinh khiết, thậm chí là cao hơn. Ở một số nơi trên thế giới, muối ăn cũng chứa lượng iốt bổ sung, giúp chống lại tình trạng thiếu iốt- nguyên nhân hàng đầu gây bướu giáp đơn, suy giáp, thiểu năng trí tuệ và các vấn đề sức khỏe khác.
2. Muối biển
Muối biển được thu hoạch bằng cách làm bay hơi nước biển. Tùy thuộc vào từng khu vực và công thức chế biến, muối này còn sót lại nhiều chất vi lượng khác nhau, bao gồm kẽm, sắt và kali…..
Muối biển có màu càng sẫm thì nồng độ tạp chất càng cao. Hiện nay, tình trạng ô nhiễm nước biển đang ở mức độ đáng báo động, do đó trong muối biển có thể chứa một lượng lớn kim loại nặng, đặc biệt là chì- một tác nhân rất có hại cho sức khỏe con người khi được tiêu thụ vào cơ thể.
Bên cạnh đó, muối biển cũng có chứa vi nhựa (microplastic), phần sót lại từ các chất thải nhựa. Mặc dù chưa có bằng chứng rõ ràng về sự ảnh hưởng của microplastic đến sức khỏe con người, nhưng một số nhà khoa học cho biết chúng vẫn có khả năng đem lại một số rủi ro tiềm ẩn cho sức khỏe.
3. Muối Himalaya
Muối Himalaya được khai thác từ mỏ muối lớn thứ hai trên thế giới, có tên là Khewra ở Pakistan. Trong muối Himalaya có chứa một lượng nhỏ oxi sắt (rỉ sét), một chất tạo nên màu hồng cho muối, do đó nó còn có tên gọi khác là muối hồng Himalaya.
Ngoài ra, loại muối này cũng cung cấp một số loại khoáng chất như sắt, canxi, kali và magie, khiến cho chúng có lượng natri thấp hơn một chút so với muối tinh luyện.
Muối Himalaya đem lại hương vị khác biệt hơn những loại muối khác, đây cũng chính là lý do vì sao nhiều người lại ưa thích. Hơn nữa, sự khác biệt về màu sắc của muối Himalaya có thể làm tăng độ hấp dẫn về mặt thẩm mỹ cho các món ăn.
4. Muối Kosher
Tên muối Kosher bắt nguồn từ những đạo luật nghiêm ngặt trong chế độ ăn kiêng của người Do Thái truyền thống. Họ yêu cầu máu của các loại thịt phải được làm sạch trước khi ăn. Muối Kosher có cấu trúc thô, dễ bong, và đặc biệt hiệu quả trong việc chiết máu, do đó nó thường được sử dụng trong đời sống hằng ngày của người Do Thái. Chính cấu trúc này đã tạo nên sự khác biệt lớn giữa muối thường và muối Kosher.
Mặc dù muối Kosher có kết cấu và hương vị riêng biệt, nhưng khi hòa tan chúng vào trong thực phẩm thường khó có thể nhận ra sự khác biệt với các loại muối ăn thông thường. Bên cạnh đó, loại muối này thường chứa rất ít các chất phụ gia, chẳng hạn như iốt, hoặc chất chống kết tủa.
5. Muối Celtic
Muối Celtic là một loại muối biển được biết đến rộng rãi đầu tiên ở nước Pháp. Nó thường có màu xám và khá ẩm do chứa một lượng nhỏ nước.
Muối Celtic cung cấp một lượng natri và khoáng chất thấp hơn một chút so với muối ăn thông thường.
III. NHỮNG TÁC HẠI DO ĂN NHIỀU MUỐI
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Asscociation AHA) cho biết những tác dụng phụ có thể gặp phải khi thường xuyên ăn quá nhiều muối.
1. Bệnh tăng huyết áp
Muối có tác dụng giữ nước, làm tăng thể tích máu và cao huyết áp. Người có tiền sử cao huyết áp mà vẫn duy trì thói quen ăn mặn sẽ khiến bệnh thêm nặng và dẫn đến những nguy cơ tai biến khó lường.
2. Tăng nguy cơ tim mạch
Thường xuyên tiêu thụ thực phẩm có nhiều muối có thể tàn phá sức khỏe tim mạch . Cụ thể, chế độ ăn nhiều muối có liên quan đến tăng huyết áp, bệnh tim và đột quỵ. Để tránh những biến chứng có thể gây tử vong này, hãy duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và hợp lý, giảm tiêu thụ muối.
3. Mất nước
Sau một đêm ăn nhiều đồ mặn như khoai tây chiên và bánh pizza, cơ thể cố gắng thải lượng muối thừa qua nước tiểu khiến cơ thể chúng ta bị mất nước vào sáng hôm sau. Đặc biệt, nếu bạn ăn quá nhiều muối, cơ thể bắt đầu lấy nước từ các tế bào và kết quả là cơ thể bị mất nước nặng hơn. Ăn quá nhiều đồ mặn sẽ gây ra cảm giác khát, buồn nôn hoặc co thắt dạ dày, vì vậy hãy nhớ uống nhiều nước trong suốt cả ngày.
4. Mất canxi
Ăn quá nhiều muối cũng sẽ làm tăng lượng canxi bị thải hồi qua phân. Vì thế, những người ăn mặn rất dễ bị loãng xương và nguy cơ gãy xương cao hơn những người có chế độ ăn nhạt.
5. Bệnh xương khớp
Ăn muối nhiều, uống nước nhiều, tiểu tiện nhiều sẽ thải ra nhiều canxi qua đường nước tiểu, dẫn đến loãng xương.
6. Bệnh thận
Ăn mặn khiến tuần hoàn máu tăng đến cầu thận buộc thận phải làm việc nhiều dẫn đến suy thận. Bệnh nhân đã bị bệnh thận nếu ăn nhiều muối sẽ suy sụp nhanh hơn, ngược lại, nếu ăn ít muối thì chức năng thận được cải tạo tốt hơn. Không chỉ có vậy, muối còn là nguyên nhân dẫn đến sỏi thận, thận nhiễm mỡ.
7. Táo bón
Khi chế độ ăn uống chứa quá nhiều muối, cơ thể sẽ hút nước từ ruột của bạn để giúp bù đắp lượng muối dư thừa trong máu. Điều này có thể làm giảm hàm lượng nước có trong chất thải, khiến việc đi ngoài cơ thể trở nên khó khăn hơn. Cuối cùng, điều này có thể dẫn đến táo bón. Đảm bảo ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ và uống nhiều nước để tránh bị táo bón.
8. Đầy hơi
Ăn quá nhiều thức ăn mặn, cơ thể của bạn có thể bắt đầu giữ nước, gây ra đầy hơi. Giảm lượng nước tích tụ bằng cách chọn thực phẩm có hàm lượng natri thấp như đậu, các loại hạt không ướp muối và thịt gà không da thay vì các thực phẩm tẩm muối.
9. Bệnh hen suyễn
Những bệnh nhân bị hen suyễn nếu ăn nhiều muối thì cơn suyễn sẽ nặng nề và thường xuyên hơn, và có thể dẫn đến cơn hen ác tính, đột tử nếu vẫn duy trì thói quen đó.
10. Viêm, loét, ung thư dạ dày
Ăn thừa muối làm tăng nguy cơ mắc viêm loét dạ dày-tá tràng, tăng nguy cơ ung thư dạ dày do phá hủy lớp màng bảo vệ niêm mạc dạ dày và tăng sự phát triển của vi khuẩn Helicobacter pylori. Người ăn quá mặn sẽ có nguy cơ mắc các chứng bệnh về dạ dày cao hơn người ăn uống bình thường. Còn với những ai đã từng bị loét dạ dày, hàm lượng muối cao sẽ làm tăng độc tính của vi khuẩn H.pylori càng gây loét dạ dày và tá tràng. Nguy cơ này càng cao nếu có thói quen ăn mặn kết hợp với chua cay. Với người bị các chứng viêm, loét dạ dày, trong thực đơn hàng ngày nên dùng ít muối.
IV. CÁCH HẠN CHẾ ĂN MẶN
Hiện nay, theo số liệu điều tra của WHO và Bộ Y tế, trung bình người Việt chúng ta hằng ngày đang ăn lượng muối gấp đôi so với lượng muối khuyến nghị là 5g/ngày. Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe của mình và người thân cần thực hiện giảm muối trong chế độ ăn của gia đình. Cụ thể:
1. Chọn thực phẩm
Ưu tiên chọn thực phẩm tươi thay vì các món được chế biến sẵn như thịt muối, cá hộp, thịt xông khói, xúc xích, giò chả, dưa muối, cà muối, mì ăn liền, bim bim, hạt điều rang muối,… vì các thực phẩm chế biến sẵn thường được cho thêm nhiều muối để có thể bảo quản được lâu. Khi muốn dùng các thực phẩm này, người dùng nên chọn sản phẩm có hàm lượng muối thấp hơn bằng cách xem thành phần muối hoặc natri ghi trên nhãn dinh dưỡng thực phẩm.
2. Chọn cách chế biến món ăn:
Nên luộc, hấp thay vì món cần nhiều gia vị mặn trong quá trình chế biến như món kho, rim, rang,… để làm giảm lượng muối ăn vào hằng ngày từ các loại đồ ăn mặn.
3. Khi nấu nướng
* Nếu muốn gia giảm gia vị mặn, người nấu nên nếm thức ăn trước khi thêm gia vị để đảm bảo cho vào lượng vừa đủ, không cho quá nhiều. Cần lưu ý, bột ngọt, mì chính (natri glutamate) là gia vị có vị ngọt nhưng trong thành phần có natri như của muối ăn, nên người làm bếp nhớ nên hạn chế dùng mì chính để tăng vị ngọt nhưng cũng tăng muối natri cho món ăn.
* Nên giảm ăn muối một cách từ từ để cơ quan cảm nhận vị giác có thể dần thích nghi.
* Giảm lượng gia vị mặn chứa nhiều muối cho vào món ăn bằng cách chế biến với các loại gia vị khác để tăng cảm giác của vị giác.
4. Hạn chế chấm nước mắm, bột nêm
Tốt nhất, khi ăn các loại nước chấm trên người dùng nên pha loãng, dùng thêm các gia vị khác như chanh, ớt, tỏi để tăng vị giác, bù cho vị mặn bị bớt đi.
- Nên sử dụng muối và bột canh có chứa iốt để phòng chống bướu cổ, thiểu năng trí tuệ và các rối loạn khác do thiếu iốt.
V. LỜI KẾT
Muối là loại gia vị cần thiết, với nhiều lợi ích đối với sức khỏe. Nhưng chỉ nên tiêu thụ theo khuyến cáo y tế là 5g/ngày. Nếu sử dụng quá nhiều thì sẽ gây ra những hệ lụy không mong muốn.
Do đó, chúng ta cần chú ý hạn chế sử dụng đồ ăn mặn, có chế độ ăn uống hợp lý và giàu dinh dưỡng để nâng cao sức khỏe, bảo vệ gia đình mình chống lại bệnh tật.
VI. THAM KHẢO
[Video 1] Tác hại của việc ăn quá nhiều muối và cách thay đổi thói quen ăn mặn
[Video 2] Ăn mặn quá nhiều, thận bị nguy hại như thế nào? | BS.CKII Tạ Phương Dung
[1] Tác hại của việc ăn nhiều muối và cách thay đổi thói quen ăn mặn
https://medlatec.vn/tin-tuc/tac-hai-cua-viec-an-nhieu-muoi-va-cach-thay-doi-thoi-quen-an-man-s51-n33209
[2] Ăn mặn có hại thế nào? Thay đổi thói quen ăn mặn ngay hôm nay
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/an-man-co-hai-the-nao-thay-doi-thoi-quen-an-man-ngay-hom-nay-vi
[3] Ăn quá nhiều muối gây hại như thế nào đến cơ thể bạn?
https://khoahoc.tv/an-qua-nhieu-muoi-gay-hai-nhu-the-nao-den-co-the-ban-67940
[4] Dấu hiệu bạn đang ăn quá nhiều muối
https://minhanhhospital.com.vn/index.php/vi/news/song-khoe/dau-hieu-ban-dang-an-qua-nhieu-muoi-737.html
[5] 10 tác hại sức khỏe đáng sợ khi ăn mặn ít ai biết
https://www.aia.com.vn/vi/song-khoe/loi-khuyen/dinh-duong/an-man-co-tot-khong.html
[6] Các loại muối ăn: Himalaya, Kosher, muối thường và muối biển
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/cac-loai-muoi-himalaya-kosher-muoi-thuong-va-muoi-bien-vi
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM