CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ TUYẾN GIÁP

      I. LỜI MỞ

     Tuyến giáp có tên theo hình dạng như cái giáp. Tuyến giáp nằm trước cổ, có hai thùy nằm hai bên sát thanh quản và một eo nối lại ở giữa như hình chữ H.

    Bệnh lý tuyến giáp chiếm tỉ lệ cao nhất trong các bệnh nội tiết và chuyển hóa; người ta ước tính có đến 200 triệu bệnh nhân tuyến giáp trên thế giới. Tỉ lệ bệnh tuyến giáp là khoảng 5% dân số,  nữ mắc gấp 7 lần so nam giới. 

    II. CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ TUYẾN GIÁP

    Để xác định bệnh khi nghi ngờ có bệnh lý tuyến giáp cần phải:

    1* Xác định kích thước tuyến giáp

    Phương pháp “nhìn sờ” sai số quá lớn, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) “nhìn sờ” sai số quá lớn,  sai đến 40 %. Do đó, hiện nay máy siêu âm 2D được dùng rộng rãi để đo kích thước tuyến giáp.

Với đầu dò 2D và hai đường cắt dọc và ngang, mỗi thùy giáp đo được 3 thông số: D: chiều dài thùy (cm); R: chiều rộng thùy (cm); và S: chiều sâu / bề dày thùy (cm)

   Dùng công thức Gutekunst để tính thể tích thùy tuyến giáp như sau:

    V = 0,479×D×R×S; Thể tích toàn bộ tuyến giáp: V thùy trái + V thùy phải

   Thể tích trung bình của người lớn Việt Nam là 18 +/- 6 cm3. 

      2* Đo nồng độ các hormone tuyến giáp

    Trong đó có hai hóc môn chính là tri-iodothyronin (T3) và thyroxin (T4), mỗi hóc môn T3 và T4 lại có hai dạng tự do (fT3, fT4) và kết hợp (T3,T4).

     Có ba trạng thái là: cường giáp (tăng năng), bình giáp (bình thường) và suy giáp ( nhược năng).

    3* Đo nồng độ các hormone môn tuyến yên .

    Tuyến yên là tuyến nội tiết cao hơn tiết ra nhiều hóc môn điều khiển các tuyến nội tiết khác, trong đó có TSH (Thyroid Stimulating Hormone) là hóc môn sẽ theo dòng máu xuống điều khiển hoạt động của tuyến giáp.

      Đo TSH giúp phân định bệnh tuyến giáp là nguyên phát ( khởi phát tại tuyến giáp) hay thứ phát ( do từ trên tuyến yên).

    4* Đo độ tập trung iode tại tuyến giáp, xạ hình tuyến giáp.

       Đo độ tập trung iode giúp đánh giá khả năng hấp thu của tuyến giáp.

    5* Xạ hình tuyến giáp

        Giúp đánh giá cả cấu trúc và phần nào chức năng của tuyến giáp.

     6.* Đo xuất nhập iod thông qua việc đo iod thải ra trong nước tiểu.

       Toàn bộ iode do ăn uống vào đều đến tuyến giáp, sau chuyển hóa tất cả iode được thải toàn bộ ra nước tiểu. Do đó chỉ cần đo lượng iode thải ra nước tiểu trong ngày sẽ giúp đánh giá được chế độ ăn iode.

     Nhu cầu iod hằng ngày bình thường từ 150 đến 200 μg (microgam).          

   7* Làm thêm các xét nghiệm thăm dò khác liên quan tuyến giáp

   – Siêu âm Doppler màu tuyến giáp để biết huyết động trong tuyến giáp

    – Định lượng các tự kháng thể trong máu: tối cần thiết trong chẩn đoán xác định các bênh lý tuyến giáp tự miễn, đặc biệt là bệnh Basedow.

    – Sinh thiết tế bào tuyến giáp: thường dùng phương pháp chọc hút bằng kim nhỏ, đây là xét nghiệm không thể thiếu trong chẩn đoán và theo dõi bệnh bướu giáp nhân, u tuyến giáp, ung thư giáp…

     – Siêu âm tim, đo điện tim, chụp phim tim phổi: bệnh tuyến giáp nói chung đặc biệt bệnh Basedow gây nhiều biến chứng trên hệ thống tim mạch cho nên cũng cần kiểm tra các chức năng hệ thống này.

    – Đo điện giải đồ, đường máu, bilan lipid: rất cần thiết trong bệnh Basedow vì các bệnh cường giáp thường gây hạ kali, rối loạn chuyển hóa lipid và đường chung (carbohydrate).

      III. NHỮNG LƯU Ý

   1. Siêu âm tuyến giáp là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng âm để tạo ra hình ảnh rõ nét về cấu trúc và tình trạng của tuyến giáp.

   2. Siêu âm 2 chiều (2D) là xét nghiệm được Tổ chức Y tế Thế giới WHO,  Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ, châu Âu, Ý, Việt Nam khuyến cáo sử dụng để đo kích thước tuyến giáp.

  3. Xét nghiệm hormone tuyến giáp và tuyến yên bắt buộc phải làm để đánh giá chức năng, hoạt động của tuyến giáp.