SĐT: 
I. LỜI MỞ
Đường tinh luyện, đường ngọt, có mặt ở khắp mọi nơi và trong nhiều thức ăn nước uống. Nhiều chứng cứ khoa học cho thấy, tiêu thụ nhiều đường ngọt cơ thể có nguy cơ dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe và bệnh tật. Do đó, hầu hết các chuyên gia đều khuyên chúng ta nên cố gắng tránh xa đồ ngọt càng nhiều càng tốt khi có thể.
Một số người khuyên nên thay thế đường ngọt bằng chất tạo ngọt nhân tạo, chất ngọt không phải đường (non-sugar sweeteners NSS) . Đây là những gói nhỏ cạnh những gói đường trắng trong những chiếc hộp nhỏ trên bàn ăn nhà hàng, sẵn sàng giúp thay thế thói quen ăn đường của thực khách.
Bài viết cung cấp hững thông tin chi tiết về chất tạo ngọt nhân tạo và các lựa chọn thay thế này.
II. ĐỊNH DANH VÀ DANH SÁCH CHẤT TẠO NGỌT
1. Định danh
Chất tạo ngọt nhân tạo là phụ gia thực phẩm được tạo ra trong phòng thí nghiệm để thay thế đường trong các thực phẩm và đồ uống.
Chất tạo ngọt này có nhiều nơi: ở quầy bánh nướng, trong cửa hàng tạp hóa, trong quán cà phê, trong kem đánh răng, dược phẩm… Đặc biệt, chúng cũng có mặt trong nhiều sản phẩm ăn kiêng khác nhau và thậm chí cả nhiều sản phẩm được gọi là thực phẩm chức năng như: nước ngọt ăn kiêng, nước ép, đồ uống thể thao, thanh năng lượng thể thao, kẹo cao su, món tráng miệng, kẹo đều chứa đầy những chất thay thế đường này.
2. Danh sách
Lịch sử phát triển của chất tạo ngọt khá dài: bắt đầu từ 1879 với saccharin, qiai đoạn “cách mạng chất ngọt” (1930–1960) với Cyclamate, Thế hệ “hiệu lực cao” (1960–1980) với Aspartame, Acesulfame K – và Acesulfame Potassium; Giai đoạn toàn cầu hóa và mở rộng ứng dụng (1980–2000) với Sucralose và Alitame; Thế hệ tự nhiên/chiết xuất thực vật (2000–nay) với Steviol glycosides – Stevia, Monk fruit (Luo Han Guo) – Mogrosides, và Trà thần kỳ Miracle fruit; Thế hệ “siêu ngọt” và công nghệ mới (2015–2025) với Advantame, Reb M từ Stevia (biotechnology Stevia) và các Sweet proteins: brazzein, thaumatin
Danh sách xếp theo thứ tự ABC như sau
* Aspartame: Các tên thương mại phổ biến bao gồm NutraSweet, Equal hoặc Sugar Twin. Nó được cho là ngọt hơn đường 200 lần.
* Acesulfame kali: Các tên gọi khác bao gồm acesulfame K, Sunett và Sweet One. Cũng được cho là ngọt hơn đường 200 lần.
* Advantame: Tốt nhất cho nấu ăn và nướng bánh vì nó là một chất tạo ngọt được tăng cường độ mạnh. Nó được cho là ngọt hơn đường 20.000 lần!
* Muối aspartame-acesulfame: Các tên thương mại phổ biến bao gồm Twinsweet. Nó được cho là ngọt hơn đường 350 lần.
* Cyclamate: Đây là chất tạo ngọt đã được nghiên cứu về ung thư trên động vật và sau đó đã bị FDA cấm vào năm 1970. Nó ngọt hơn đường 50 lần.
* Neotame: Các tên thương mại phổ biến bao gồm Newtame. Nó được cho là ngọt hơn đường 13.000 lần, điều này có nghĩa là nó tốt nhất để nướng bánh.
* Neohesperidin: Chất tạo ngọt này không được chấp thuận tại Hoa Kỳ, vì vậy bạn khó có thể tìm thấy nó trong các loại thực phẩm phổ biến của Mỹ. Nó được cho là ngọt hơn đường 340 lần.
* Saccharin: Các thương hiệu phổ biến bao gồm Sweet’N Low, Sweet Twin hoặc Necta Sweet. Nó được cho là ngọt hơn đường 700 lần.
* Sucralose: Các thương hiệu phổ biến bao gồm Splenda. Nó được cho là ngọt hơn đường 600 lần. Thích hợp nhất cho các công thức làm bánh và thực phẩm có tính axit.
III. TÁC DỤNG CỦA CHẤT TẠO NGỌT
Những chất tạo ngọt này được chế tạo trong phòng thí nghiệm để ngọt hơn đường ăn hàng trăm đến hàng nghìn lần. Điều này có nghĩa là chỉ cần thêm một lượng nhỏ vào sản phẩm là đã có thể tạo ra vị ngọt. Vì lý do này, chúng còn được gọi là chất tạo ngọt đậm đặc.
Hầu hết chúng được coi là chất tạo ngọt không dinh dưỡng (non-nutritive sweetener). Nghĩa là chúng là những chất mà cơ thể không sản xuất ra các enzyme cần thiết để tiêu hóa, phân hủy chúng. Nhưng các chất tạo ngọt này nằm gọn trong cùng “khoảng ngọt” trên vị giác của chúng ta, vì vậy não bộ của chúng ta cảm nhận thấy vị ngọt.
Tuy nhiên, sau đó cơ thể sẽ đào thải nó ra ngoài mà không làm gì nhiều vì nó là một chất lạ không chứa calo vì cơ thể chúng ta không thể chuyển hóa chúng.
Đặc biệt, chất tạo ngọt nhân tạo aspartame, được phân loại là chất tạo ngọt “dinh dưỡng” (nutritive sweetener) vì cơ thể có thể phân hủy và sử dụng để tạo ra calo. Tuy nhiên, vì aspartame rất ngọt nên không cần thêm nhiều vào thực phẩm, do đó nó vẫn được coi là đủ ít calo để trở thành một phụ gia thực phẩm “ăn kiêng”.
IV. NHỮNG TÁC DỤNG PHỤ TAI HẠI
Hiện tại, có rất ít nghiên cứu chứng minh chất tạo ngọt nhân tạo an toàn hay nguy hiểm, nhưng khá nhiều nghiên cứu cho thấy, nhiều chất tạo ngọt nhân tạo có khả năng gây ra một số tác dụng phụ nghiêm trọng.
Dưới đây là một số tác dụng phụ tiềm ẩn của chất tạo ngọt nhân tạo:
* Bệnh đái tháo đường
* Hội chứng chuyển hóa
* Ăn nhiều hơn
* Tăng cân
* Các vấn đề về sức khỏe răng miệng
* Trầm cảm
* Nguy cơ ung thư tiềm ẩn
1. Với đái tháo đường
Chất tạo ngọt nhân tạo thường được sử dụng trong các thực phẩm dành cho người đái tháo đường như một lựa chọn thay thế an toàn hơn cho đường. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy chất tạo ngọt nhân tạo có thể gây ra các vấn đề về hệ vi sinh vật đường ruột, hay nói cách khác, chúng có thể làm tăng vi khuẩn có hại trong đường ruột. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề về kiểm soát lượng đường trong máu và insulin, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2.
Người mắc đái tháo đường tuýp 2, chất tạo ngọt nhân tạo có thể gây ra những tác động tương tự lên đường ruột, khiến việc kiểm soát lượng đường trong máu trở nên khó khăn hơn và dễ có nguy cơ gặp phải các tác dụng phụ và vấn đề nghiêm trọng hơn do bệnh đái tháo đường gây ra.
2. Với hội chứng chuyển hóa
Vì ruột sản xuất nhiều hormone và là nơi trao đổi chất quan trọng của cơ thể, nên sự đứt gãy hệ vi sinh vật đường ruột do chất tạo ngọt có tác động lan tỏa đến nhiều bộ phận của cơ thể và có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe và bệnh tật.
Một trong những tác động của bệnh tật là hội chứng chuyển hóa, một vấn đề thể chất có thể dẫn đến bệnh tim, béo phì và tiểu đường tuýp 2. Mặc dù các nghiên cứu chưa đưa ra kết luận chắc chắn (và đôi khi còn mâu thuẫn), nhưng một số nghiên cứu cho rằng uống nước ngọt ăn kiêng có thể làm tăng 36% nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa.
3. Với sức khỏe đường ruột
Các nghiên cứu chứng minh rõ ràng chất tạo ngọt nhân tạo thực sự làm rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, điều này có tác động lan tỏa đến nhiều khía cạnh sức khỏe của nhiều cơ quan, hệ thống cơ thể con người từ tiêu hóa, tim mạch, thần kinh, nội tiết.v.v…
Việc duy trì sự cân bằng lành mạnh của các vi khuẩn có lợi cũng rất quan trọng đối với sức khỏe nói chung. Do đó, nên tránh lạm dụng chất tạo ngọt nhân tạo khi không cần thiết.
Cũng cần lưu ý, những người mắc các vấn đề về đường ruột khác, như bị hội chứng ruột kích thích IBS, có thể bị ảnh hưởng trầm trọng hơn sau khi sử dụng những chất tạo ngọt này.
4. Với ung thư
Chất tạo ngọt nhân tạo đầu tiên được sản xuất vào những năm 1970, cyclamate, đã ngay lập tức bị Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ cấm sau khi các nghiên cứu trên động vật thí nghiệm cho thấy nó gây ung thư. Kể từ đó, FDA đã cho phép các chất tạo ngọt nhân tạo khác được thêm vào thực phẩm, coi chúng là là những thực phẩm an toàn (generally recognized as safe, foods GRAS).
Một số nác nghiên cứu đáng tin cậy khác trên động vật đã chỉ ra rằng một số chất tạo ngọt mới này cũng có xu hướng gây ung thư ở động vật, mặc dù những nghiên cứu này chưa được lặp lại trên người.
5. Sức khỏe răng miệng
Nhiều chuyên gia cho rằng ăn hoặc uống các sản phẩm sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo là tốt cho răng, vì vi khuẩn không phân hủy các chất tạo ngọt này theo cách tương tự như đường ăn, do đó có thể làm giảm sâu răng.
Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây cho thấy đồ uống thể thao và nước ngọt không đường và có đường nhân tạo cũng nguy hiểm không kém. Vì rằng, những loại đồ uống, và nhiều loại kẹo không đường này thường chứa các axit như axit citric và axit photphoric, khiến sản phẩm có vị chua như trái cây, và các axit này bắt đầu phá hủy men răng, gây ra tình trạng sâu răng tương tự như đường thông thường.
Kẹo cao su không đường được coi là vô hại cho răng (mặc dù nó có thể ảnh hưởng đến các hệ thống khác của cơ thể). Một số loại kẹo cao su không đường thậm chí còn được coi là tốt cho răng, chẳng hạn như kẹo cao su tự nhiên làm từ xylitol (một loại cồn tự nhiên có nguồn gốc thực vật có vị ngọt). Đây có thể là một lựa chọn thay thế an toàn hơn cho những người có phản ứng kém với kẹo cao su không đường thông thường.
6. Co giật, Trầm cảm và Đau đầu do Aspartame
Mặc dù các nghiên cứu về tác dụng phụ của chất tạo ngọt nhân tạo vẫn chưa có kết luận chắc chắn, nhiều người cho biết họ gặp vấn đề sau khi ăn thực phẩm hoặc uống đồ uống có aspartame. Những tác dụng phụ này bao gồm đau đầu, co giật, chóng mặt, trầm cảm, các vấn đề về tiêu hóa, đầy hơi, v.v.
Các nghiên cứu khoa học chưa thể chứng minh rằng nhiều tác dụng phụ được báo cáo thực sự có liên quan đến aspartame, nhưng chúng cũng không thể chứng minh rằng chúng không liên quan.
Hai tác dụng phụ có bằng chứng thuyết phục bao gồm tác động làm trầm cảm nặng hơn ở những người mắc chứng rối loạn tâm trạng và co giật ở trẻ em mắc các loại rối loạn co giật cụ thể.
V. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN
Nói chung, hầu hết các nghiên cứu đều không thể chứng minh liệu chất tạo ngọt nhân tạo có nguy hiểm hay an toàn hay không. Tuy nhiên, có một số bằng chứng cho thấy chất tạo ngọt nhân tạo có thể liên quan đến bệnh tim, ung thư, tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh Alzheimer, bệnh Parkinson, hội chứng mệt mỏi mãn tính, lupus, bệnh đa xơ cứng và các bệnh nghiêm trọng khác.
Điều cần nhớ là mỗi người chúng ta đều có cấu trúc sinh hóa riêng biệt và sẽ trải qua các tương tác với hóa chất theo cách riêng của mình. Nghĩa là, tác dụng phụ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe có thể có ở người này, trong khi những người khác thì không.
May mắn thay, thiên nhiên đã ban tặng cho chúng ta rất nhiều thực phẩm ngon và ngọt có thể thay thế đường ăn một cách an toàn. Dưới đây là một số loại đường tự nhiên và chất tạo ngọt tự nhiên (natural sweeteners) có thể sử dụng trong các công thức nấu ăn yêu thích của mình để cắt giảm đường chế biến và tránh đường nhân tạo: Mật ong thô địa phương; Siro cây phong (100% tự nhiên và không chứa các thành phần khác); Cỏ ngọt stevia; Lạc mộc (La hán); Xylitol và các loại đường tự nhiên khác, như erythritol); Siro Yacon; Đường dừa; Mật mía, Nước sốt táo; Trái cây….
Tuy nhiên, tốt nhất là nên tránh, hạn chế chất tạo ngọt nhân tạo càng nhiều càng tốt trong chế độ ăn uống của mình.
VI. THAM KHẢO
[Video 1] Có nên sử dụng chất tạo ngọt cho người tiểu đường?
[Video 2] WHO dán nhãn “nguy cơ gây ung thư” với chất tạo ngọt Aspartame| VTV24
[1] Artificial Sweeteners Side Effects: Are They Toxic? Do They Affect your Health?
https://iawpwellnesscoach.com/artificial-sweeteners-toxic-side-effects/
[2] Are Artificial Sweeteners Bad For Your Health?
[3] Artificial sweeteners are equally or more harmful than sugar!?
Artificial sweeteners are equally or more harmful than sugar!?
[4] Artificial Sweeteners: Harmful Effects and Natural Plant-Based Substitutes
https://www.linkedin.com/pulse/artificial-sweeteners-harmful-effects-natural-abhishek-garg-
[5] Why Artificial Sweeteners are Harmful to Your Health
https://rewyndsnacks.com/blogs/blog/why-artificial-sweeteners-are-harmful-to-your-health?
[6] A chemical found in common artificial sweetener may cause DNA damage, cancer
https://www.medicalnewstoday.com/articles/a-chemical-found-in-common-artificial-sweetener-may-cause-dna-damage-cancer
[7] The Impact of Artificial Sugars on Blood Sugar Levels
https://www.medicoverhospitals.in/articles/artificial-sugars-side-effects
[8] This Is Why Artificial Sweeteners Are Bad for You
https://health.clevelandclinic.org/whats-worse-sugar-or-artificial-sweetener
[9] WHO: “Đường ăn kiêng” không giúp giảm béo, lại tăng rủi ro bệnh tim, tiểu đường
https://nld.com.vn/suc-khoe/who-duong-an-kieng-khong-giup-giam-beo-lai-tang-rui-ro-benh-tim-tieu-duong-20230516100251138.htm
[10] Hay dùng sản phẩm “ăn kiêng” này, nguy cơ tiểu đường tăng 38%
https://nld.com.vn/hay-dung-san-pham-an-kieng-nay-nguy-co-tieu-duong-tang-38-196250803091914777.htm
[11] Một loại đường ăn kiêng có thể làm giảm hormone nam, vô sinh
https://nld.com.vn/mot-loai-duong-an-kieng-co-the-lam-giam-hormone-nam-vo-sinh-196250521110924399.htm
[12] CỎ NGỌT STEVIA: CHẤT TẠO NGỌT TỰ NHIÊN CHO NGƯỜI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
CỎ NGỌT STEVIA: CHẤT TẠO NGỌT TỰ NHIÊN CHO NGƯỜI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
[13] THẦN KỲ: TRÁI NGỌT TỰ NHIÊN TỐT CHO NGƯỜI BÉO PHÌ, ĐÁI THÁO ĐƯỜNG, TIM MẠCH, UNG THƯ….
THẦN KỲ: TRÁI NGỌT TỰ NHIÊN TỐT CHO NGƯỜI BÉO PHÌ, ĐÁI THÁO ĐƯỜNG, TIM MẠCH, UNG THƯ….
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM