SĐT: 
I. LỜI MỞ
Những ngày cuối thu, tiết trời dịu, se se lạnh cũng là lúc mùi hoa sữa nồng nàn đặc trưng lan tỏa khắp phố phường Hà Nội.
Hoa sữa cũng là nguồn cảm hứng bất tận của những người nghệ sĩ, thường xuất hiện trong các bài hát, bài thơ, và truyện ngắn, mang theo một chút nồng nàn và lãng mạn.
II. TỔNG QUAN VỀ HOA SỮA
TS Nguyễn Phú Hùng, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam, cho biết: Hoa sữa (vì mủ vỏ cây trắng như sữa), còn có tên cây sữa, mò cua, mồng cua, tên tiếng Anh blackboard tree (cây làm bảng đen), tên khoa học Alstonia scholaris, thuộc họ Terminalia Catappal (trúc đào).
Theo cơ sở dữ liệu Plants of the World Online của Vườn thực vật Hoàng gia Kew, Anh, hoa sữa có vùng phân bố tự nhiên rộng, từ châu Á nhiệt đới và cận nhiệt đới đến miền bắc nước Úc, bao gồm Việt Nam, Ấn Độ, Nepal, nam Trung Quốc, các nước Đông Nam Á, New Guinea và quần đảo Solomon.
Hoa sữa cao trung bình 6 đến 16m, vỏ cây màu xám đen. Cây này có nhiều cành nhánh xen kẽ, tạo nên một tán rộng, Bông hoa sữa lưỡng tính, mọc thành các chùm, màu trắng, vàng hoặc ngả hồng. Bông hoa thường có năm cánh và tỏa mùi thơm khá nồng, đặc biệt là vào ban đêm.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Essential Oil Research năm 2001 đã phân tích thành phần tạo hương của hoa sữa đang nở rộ, được thu thập tại Hà Nội. Nhóm tác giả gồm các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế chiết xuất hoa, sau đó sử dụng thiết bị phân tích để nhận diện hơn 34 thành phần, chiếm khoảng 92,5% mẫu dầu thu được.
Trong đó linalool chiếm 35,7%, các dạng oxide của linalool cộng lại chiếm 14,7%, còn α-terpineol chiếm 12,3%. Các hợp chất dễ bay hơi này phối hợp nhau tạo mùi hương cho hoa sữa: Linalool cũng phổ biến trong nhiều loại hoa, có mùi hương tươi mát, ngọt ngào, và Indol có mùi ngọt, nồng và đặc trưng của hoa sữa.
Khi các phân tử mùi này đi vào khoang mũi, chúng sẽ tiếp xúc với các tế bào khứu giác (olfactory receptor cells) có các thụ thể khứu giác. Mỗi nhóm thụ thể sẽ cảm nhân một nhóm phân tử mùi cụ thể, và tạo ra sự kích thích trong tế bào của dây thần kinh khứu giác (olfactory nerve). Các tín hiệu này được gửi đến nhiều vùng não khác nhau, bao gồm: vỏ não khứu giác (olfactory cortex) và hệ limbic.
III. HOA SỮA VÀ SỨC KHỎE
1* PGS.TSKH Trần Công Khánh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây thuốc dân tộc cổ truyền (CREDEP) cho biết:
Cây hoa sữa không chỉ trồng để lấy bóng mát, mà nó còn là cây thuốc quý, có thể chữa được nhiều bệnh nhờ có các hợp chất sau: (1) Vỏ thân và vỏ rễ chứa nhiều alcaloid (0,16- 0,27%) có nhân indol như ditamin, echitamin, echitamidin, akuamicin, akuamicin-N-oxyd, tubotaiwin, nechicerin, echitin; (2) Lá chứa các chất alschomin, isoalschomin, valesamin, alstonamin, scholaricin; (3) Hoa sữa có tinh dầu: caren-3, geraniol, terpinolen, echitin, lupeol acetat, p. menthan-1, 2, 8 – triol.
Theo Đông y, vỏ cây sữa có vị đắng, tính mát, ít độc; có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng, chỉ thống, bình suyễn, chỉ khái, triệt ngược, phát hãn, kiện vị. Thường dùng làm thuốc bổ, chữa thiếu máu, kinh nguyệt không đều, sốt rét cấp và mạn tính, đau bụng, tiêu chảy, kiết lỵ, viêm khớp có sưng nóng đỏ đau, bệnh ngoài da. Vỏ cây sắc lấy nước đặc để rửa chữa lở ngứa, hoặc ngậm chữa sâu răng.
Năm 1906, Bacon – nhà khoa học – đã nghiên cứu tác dụng dược lý của alcaloid chiết từ vỏ cây sữa và kết luận rằng tác dụng gần giống như chất quinin (trong cây Canhkina). Trước đây, thị trường thuốc ở nước ta đã sản xuất loại rượu bổ ‘Ditakina’ được chế từ vỏ cây sữa.
Ở Ấn Độ, vỏ cây hoa sữa được dùng trị sốt rét, tiêu chảy, kiết lỵ, rắn cắn và làm thuốc bổ đắng, hạ nhiệt.
Ở Thái Lan, vỏ thân cây sữa dùng chữa lỵ và viêm phế quản.
Ở Trung Quốc, vỏ và lá cây sữa dùng trị ho gà, viêm khí quản mạn tính, hen suyễn, sốt rét, cảm mạo phát sốt, sưng amidan, viêm gan cấp tính, phong thấp, đòn ngã, gãy xương, mụn
2. TS.BS Bùi Văn Khánh, Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai cho biết, Phấn hoa sữa có thể gây dị ứng, gây hắt hơi, sổ nghẹt mũi, lên cơn hen phế quản, khó thở….
3. Theo lương y Vũ Quốc Trung, Hội Đông y Việt Nam, cây hoa sữa không có độc nhưng hoa có mùi nồng nặc, nếu hít phải nhiều dễ gây cảm giác choáng váng, mệt mỏi, khó thở.
4. GS.TSKH Trần Đình Long, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam khẳng định, cũng như các loài hoa khác hoa sữa trồng quá dày, mùa nở rộ hương phấn quá đậm đặc mới gây khó khăn cho con người.
IY. THAM KHẢO
[] Mùi hoa sữa có gì mà người mê, người sợ?
https://tuoitre.vn/mui-hoa-sua-co-gi-ma-nguoi-me-nguoi-so-100261014170928939.htm
[] Mùi hoa sữa đậm đặc khắp các tuyến phố Hà Nội có gây ảnh hưởng đến sức khỏe?
https://eva.vn/suc-khoe/mui-hoa-sua-dam-dac-khap-cac-tuyen-pho-ha-noi-co-gay-anh-huong-den-suc-khoe-c131a685985.html
[] Hoa sữa có đặc tính hóa học như thế nào mà khiến không khí đặc quánh, ngột ngạt?
https://tuoitre.vn/hoa-sua-co-dac-tinh-hoa-hoc-nhu-the-nao-ma-khien-khong-khi-dac-quanh-ngot-ngat-100261014180532019.htm
[] Độc đáo hương thu Hà Nội: Hoa sữa nồng nhưng chứa những hợp chất quý bất ngờ
https://bacninhtv.vn/tin-tuc/212/155987/doc-dao-huong-thu-ha-noi-hoa-sua-nong-nhung-chua-nhung-hop-chat-quy-bat-ngo
[] Trong não bộ bạn có những “neuron chuối”, sinh ra chỉ để ngửi mùi chuối, và cả “neuron hoa sữa” nữa, liệu bạn có thể “tắt” chúng đi không?
https://phunuvietnam.vn/trong-nao-bo-ban-co-nhung-neuron-chuoi-sinh-ra-chi-de-ngui-mui-chuoi-va-ca-neuron-hoa-sua-nua-lieu-ban-co-the-tat-chung-di-khong-20241017174348683.htm