I. LỜI MỞ
Con người chúng ta được sinh ra, lớn lên và sẽ đến một ngày già đi, đó là quy luật tất yếu của tự nhiên không thể thay đổi được. Có những cái có thể dễ nhận thấy như tóc bạc, da nhăn, lưng gù. Tuy nhiên, có rất nhiều biến đổi âm thầm trong cơ thể mà mắt thường không thể nhận ra được.
Cùng với những thay đổi sinh học, sự thay đổi tâm thần kinh cũng ảnh hưởng khá lớn lên sinh hoạt giao tiếp của những người cao tuổi hiện nay.
II. NHỮNG THAY ĐỔI SINH HỌC Ở NGƯỜI CAO TUỔI
1. HỆ TIM MẠCH
– Giảm khả năng thực hiện các hoạt động đòi hỏi phải gắng sức,
– Lưu lượng máu giảm và các rối loạn nhịp tim có thể gây nên tình trạng chóng mặt, hồi hộp, khó thở…
– Mắc các bệnh lý về van tim ( Hẹp, hở van tim), các bệnh cơ tim ( Cơ tim dãn, Dày cơ tim, Thiếu máu cục bộ cơ tim…), các bệnh lý về mạch máu (Tăng huyết áp, Động mạch vành, mạch máu não, mạch máu chi…)
2. HỆ HÔ HẤP
– Giảm dung tích sống (VC), phổi có xu hướng kém đàn hồi, hạn chế chức năng trao đổi khí.
– Giamr khả năng hấp thụ oxy vào máu động mạch, ảnh hưởng tới việc cung cấp oxy cho mô.
– Giảm thông khí tối đa, lồng ngực kém di động tạo lực cản lớn làm giảm hiệu quả hô hấp,
– Giảm số lượng các lông mao bề mặt đường dẫn khí.
– Giảm phản xạ ho do thay đổi sinh lý hệ thần kinh.
3. HỆ TIÊU HÓA
– Khó khăn trong nhai và nuốt thức ăn, ít được chăm sóc răng miệng kĩ lưỡng,
– Viêm lợi, bệnh quanh răng, rụng răng và tăng cảm giác răng…
– Giảm nhu động thực quản làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn khiến người già phải nhai lâu hơn và ăn chậm hơn.
– Giảm nhu động ruột, giảm tiết dịch vị dạ dày gây giảm hấp thu chất dinh dưỡng.
– Giảm nhu động tiểu, đại tràng khiến phải tăng thời gian lưu thông của khối thức ăn trong ruột làm tái hấp thu nước nhiều hơn dẫn tới tỉ lệ táo bón gia tăng ở người cao tuổi
4. HỆ TIẾT NIỆU
– Thận mất đi một lượng lớn các đơn vị lọc (nephron) và cầu thận
– Trương lực và khối lượng bàng quang giảm
– Tăng sinh tuyến tiền liệt
– Giảm mức lọc cầu thận
– Rối loạn về tiểu tiện: tiểu không tự chủ, hay bí tiểu, tiểu đêm, tiểu khó…
– Dễ mắc các bệnh lý như nhiễm trùng đường tiểu.
5. HỆ CƠ XƯƠNG KHỚP
– Giảm khối lượng xương diễn ra dưới dạng mất calci xương
– Giảm khối lượng các nhóm cơ lớn theo thời gian
– Giảm dịch khớp, thoái hóa khớp tăng dần theo tuổi
– Xương trở nên giòn và yếu, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương.
– Hạn chế khả năng vận động do thoái hóa khớp, đau khớp
6. HỆ DA, LÔNG, TÓC, MÓNG
– Da mỏng và dễ tổn thương,
– Số lượng mô dưới da giảm khiến da khô và mất khả năng đàn hồi xuất hiện nhiều nếp nhăn
– Các tuyến mồ hôi cũng giảm hoạt động dẫn tới mồ hôi được tiết ra ít hơn,
– Móng tay và móng chân trở nên dày. giòn, dễ gãy…
– Tóc bạc màu, thưa và mỏng theo mức độ thay đổi khác nhau
– Khô da, có thể dẫn tới rách da dù lực tác động rất nhỏ và khó liền sau đó.
– Khó khăn trong việc tự chăm sóc da, lông, móng cho mình.
7. HỆ SINH DỤC/SỨC KHỎE SINH SẢN
– Ở cả nam và nữ, sự giảm nồng độ hormon trong cơ thể dẫn tới đáp ứng của mạch máu với các kích thích trở nên chậm chạp hơn, giảm ham muốn và hiệu quả trong quan hệ tình dục
– Sự thay đổi về hình dáng cơ thể, các bộ phận sinh dục, mắc các bệnh mạn tính, tình trạng mất mát người bạn đời khi về già, và cả do quan niệm xã hội… là những yếu tố dẫn tới tình trạng hoạt động tình dục ở người già giảm đi nhanh chóng
– Quan niệm người già ít hoặc không còn ham muốn tình dục dẫn tới việc không quan tâm đến những thay đổi sinh lý trong hệ sinh dục của người cao tuổi. Hơn nữa. vấn đề tế nhị này dẫn đến hàng loạt những sai lầm trong đánh giá hệ sinh dục và hiểu biết về các thay đổi sinh lý của hệ cơ quan đặc thù này.
– Khá nhiều bệnh lý như yếu sinh lý, suy giảm tình dục, rối loạn cương dương, ung thư …đã bị bỏ sót và không được điều trị kịp thời.
8. CÁC GIÁC QUAN
– Giảm chức năng của các giác quan: Mắt nhìn mờ, tai nghe kém, mũi ngửi không tốt, rối loạn vị giác…
– Nguy cơ bị những bệnh như đục thể thủy tinh hay tăng nhãn áp. Giảm chất lượng sống do giảm khứu giác, thính, vị giác….
9. HỆ THẦN KINH – NỘI TIẾT
. – Sa sút trí tuệ do tổn thương não và nhiều nguyên nhân khác nhau.
– Giảm trọng lượng của não, thay đổi tỉ trọng của chất xám với chất trắng, tổng lượng neuron cũng giảm mạnh và số lượng mảng lão hóa cũng tăng lên.
– Hoạt động nội tiết gắn liền với hoạt động thần kinh, quá trình lão hóa hệ nội tiết diễn ra sớm nhất là suy giảm hoạt động của tuyến ức, sau đó đến tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến tụy, cuối cùng là tuyến yên và thượng thận. Dễ nhận thấy nhất là thời kỳ mãn sinh dục.
– Một số người cao tuổi bị cho là “ lẩm cẩm “ và “ chậm chạp “. Suy giảm trí nhớ cũng phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại bị nhầm lẫn thành sa sút trí tuệ
– Thay đổi chức năng nội tiết làm thay đổi khả năng phản ứng và thích nghi của cơ thể đối với các stress thông thường.
III. NHỮNG THAY ĐỔI TÂM LÝ Ở NGƯỜI CAO TUỔI
1. Hướng về quá khứ: Thích ôn lại chuyện cũ, viết hồi ký, tái hiện kinh nghiệm sống cũng như hướng về cội nguồn: Viếng mộ tổ tiên, sưu tầm cổ vật…
2. Đa nghi, suy diễn nhiều….
3. Sợ đối mặt với bệnh tật, cái chết….
4. Cảm giác bất lực và tủi thân: Người cao tuổi mà tuổi càng cao thì sức khỏe lại càng giảm sút, đi lại chậm chạp, không còn khả năng lao động, quan niệm sống khác với thế hệ sau… nên chỉ một thái độ hay một câu nói thiếu tế nhị có thể làm cho họ tự ái, tủi thân cho rằng mình già rồi nên bị con cháu coi thường.
5. Chuyển trạng thái “tích cực” sang “tiêu cực”: Đó là chuyển từ trạng thái lao động (bận rộn với công việc, bạn bè) sang trạng thái nghỉ ngơi, chuyển từ trạng thái tích cực khẩn trương sang trạng thái tiêu cực xả hơi.
6. Cảm giác cô đơn và mong được quan tâm chăm sóc: Con cháu thường bận rộn với cuộc sống. Điều này làm cho người cao tuổi cảm thấy mình bị lãng quên, bị bỏ rơi.
7. Nóng nảy, thích chỉ trích-phê bình, dễ stress: Các cụ cao tuổi thường khá nóng tính và dễ tự ái, dễ tự ti, hay suy nghĩ tiêu cực nên tâm lý cũng hay nóng nảy, stress.
8. Nói nhiều hoặc trầm cảm: Vì muốn truyền đạt kinh nghiệm sống cho con cháu, muốn con cháu sống theo khuôn phép đạo đức thế hệ mình nên họ hay bắt lỗi, nói nhiều và có khi còn làm cho người khác khó chịu. Với một bộ phận người cao tuổi bảo thủ và khó thích ứng với sự thay đổi, cộng với sự giảm sút của sức khỏe…. có thể xuất hiện triệu chứng của bệnh trầm cảm.
III. CÁCH KHẮC PHỤC CÁC RỐI LOẠN TÂM LÝ
1. Khuyến khích tham gia các hoạt động xã hội, thể dục thể thao dưỡng sinh và vận động, trò chuyện với bạn bè.
2. Cung cấp chế độ ăn hợp lý đầy đủ
3. DànH thời gian trao đổi, trò chuyện để nguồi cao tuổi cảm nhận được sự quan tâm, thông cảm hơ, sống vui, sống khỏe hơn.
4. Hỗ trợ và can thiệp kịp thời khi phát hiện ra các dấu hiệu và thay đổi bất thường
TS.BS Trần Bá Thoại
(tổng hợp)
SĐT:

