SĐT: 
I. LỜI MỞ
Trong cuộc sống hiện đại. khi về hưu, con cái đã lập gia đình ở riêng, rất nhiều người cao tuổi đã lập và thường xuyên lên facebook cá nhân. Do đó, facebook và các mạng xã hội khác không còn là sân chơi riêng cho giới trẻ.
Ở góc độ tích cực, mạng xã hội đã giúp người cao tuổi có thêm kênh giao tiếp, đỡ nhàm chán, giải trí, theo dõi thông tin….nói chung là nhìn ra xã hội rộng lớn hơn. Thế nhưng, nếu không sử dụng đúng, có chọn lọc, mạng xã hội có thể là “cái bẫy” của lừa đảo hoặc chuốc vào mình những ưu phiền, rắc rối.
II. NHỮNG LỢI ÍCH
1. Giao tiếp (tìm người)
Có thể nói sử dụng facebook để tìm kiếm lại bạn bè, đồng nghiệp cũ là một việc làm rất dễ dàng và nhanh chóng. Chỉ cần một ít thông tin của người dùng, bạn có thể hoàn toàn có khả năng tìm ra được trang cá nhân của họ.
Thực tế đã có khoảng một nửa số người dùng ở độ tuổi 55 trở lên đã liên lạc với người thân quen trước đây thông qua mạng xã hội và hiệu quả nhất là facebook. Và khi mọi người nghỉ hưu hoặc thay đổi nghề nghiệp, mạng xã hội chính là cách tốt nhất để giữ liên lạc hoặc nhận hỗ trợ. Với ưu điểm tuyệt vời này, mạng xã hội và facebook ngày càng được mọi người yêu thích và tin tưởng sử dụng.
2. Nâng cao kiến thức, tiếp cận thông tin
Người cao tuổi thường mắc bệnh mãn tính không lây nhiễm kèm, nên có xu hướng tìm trên Internet tới các trang blog hoặc tham gia vào các buổi thảo luận trực tuyến. Đây chính là lý do khiến ngày càng nhiều người cao tuổi có nhu cầu lập facebook hay tìm đến mạng xã hội nhiều hơn. Họ tìm đến mạng xã hội vừa để tiếp nhận thông tin, vừa để nghe những chia sẻ, kinh nghiệm của những người bệnh khác. Đồng thời, các trang thông tin này còn là nơi để các cá nhân tìm được sự đồng cảm trong tâm hồn, trong bệnh tật và những vấn đề khác. Đây cũng là nơi tạo ra được nhiều mối quan hệ thú vị cho mỗi người.
Ngoài ra, facebook chứa rất nhiều thông tin từ chính trị, văn hóa, xã hội và cả giải trí. Người dùng có thể tùy chọn những thông tin bổ ích và phù hợp với nhu cầu của bản thân.
3. Giảm sự cô đơn, trầm cảm, cải thiện sức khỏe tâm thần
Người cao tuổi tích cực tham gia mạng xã hội thường xuyên cho biết tâm trạng của họ tốt hơn. Giữ liên lạc với gia đình, bạn bè và tích cực tham gia vào các hoạt động trong cuộc sống là một cách hiệu quả để chống lại trầm cảm.
Một nghiên cứu gần đây của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ cho thấy người cao tuổi sử dụng mạng xã hội có nhiều khả năng tham gia vào các hoạt động giúp cải thiện sức khỏe tổng thể.
Người cao tuổi thường xuyên sử dụng mạng xã hội có thể hoạt động trí tuệ tốt. Vì mạng xã hội giúp thỏa mãn nhu cầu xã hội, nó trở thành một chất kích thích tinh thần, giúp kiểm soát sức khỏe tinh thần nói chung.
4. Rút ngắn khoảng cách thế hệ
Người cao tuổi có thể sử dụng mạng xã hội để kết nối với con cháu của mình, mặc dù đôi khi có một chút khó khăn trong cách sử dụng. Người ở xa cũng có thể trao đổi, nhìn thấy mặt nhau, nhắn tin qua lại.
Yếu tố giao tiếp mang tính cộng đồng và hiện đại như smart phone, facebook là cách ngắn nhất để hai tầng lớp người cao tuổi và giới trẻ bỏ qua được rào cản ngại ngùng, kết nối với nhau dễ dàng hơn.
5. Giải trí
Smart phone, facebook không chỉ đơn thuần là phương tiện trò chuyện với người thân mà ở đó còn là một xã hội thu nhỏ. Người cao tuổi có thể dễ dàng theo dõi được tình hình sức khỏe, công việc, tình cảm… của những người họ quan tâm.
III. NHỮNG NGUY CƠ, LƯU Ý
Mạng xã hội mang lại một số lợi ích quan trọng cho người cao tuổi, nhưng nó cũng cũng có một số nhược điểm, nguy cơ, cần lưu ý.
1. Gian lận
Gian lận là một trong những tội phạm mạng phổ biến nhất trên thế giới. Gian lận lan tràn ngay cả trong cộng đồng người dùng mạng xã hội. Người cao tuổi thường là mục tiêu của những kẻ lừa đảo và tin tặc. Những kẻ lừa đảo sử dụng nhiều chương trình, kỹ thuật và thiết bị khác nhau để lan truyền hành vi gian lận đến người cao tuổi.
2. Quyền riêng tư
Trong những năm qua, các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư đã được bàn luận và chỉ trích. Mặc dù các nền tảng mạng xã hội như facebook đã thực hiện một số thay đổi về cách xử lý quyền riêng tư, nhưng họ có thể làm nhiều hơn nữa để bảo vệ người dùng. Họ cung cấp nhiều cài đặt quyền riêng tư để bảo vệ người dùng, tuy nhiên, cần phải tìm hiểu kỹ để tìm và thay đổi những cài đặt này, và đó có thể là điều mà người cao tuổi thậm chí không nghĩ đến hoặc không biết rằng họ có quyền kiểm soát.
3. Quấy rối và bắt nạt
Đây là một tác động đáng tiếc khác của mạng xã hội đối với người cao tuổi. Những tội ác như thế này xảy ra với những người cao tuổi không hề hay biết và thường do những kẻ tàn nhẫn đăng tải những bình luận ác ý về người cao tuổi. Những người phá rối này cố gắng cho người cao tuổi thấy rằng họ đã qua thời đại mạng xã hội và họ không thuộc về nơi đó. Những hình thức bắt nạt này làm phiền người cao tuổi và ảnh hưởng đến tâm lý của họ.
4. Thông tin sai lệch và tin giả
Thật không may, đây là một vấn đề dai dẳng và một số nội dung được chia sẻ có thể đáng sợ, tàn nhẫn hoặc hoàn toàn sai sự thật. Người cao tuổi nên được nhắc nhở rằng việc một người họ biết và yêu quý chia sẻ điều gì đó trên mạng xã hội không có nghĩa là điều đó đúng.
Việc kiểm tra thông tin thực tế và đặt câu hỏi về bất cứ điều gì có vẻ hơi đáng ngờ hoặc khó hiểu luôn là điều quan trọng. Việc chia sẻ kiến thức về mạng xã hội là rất quan trọng để đảm bảo những người thân yêu cao tuổi của bạn biết những trò lừa đảo và cạm bẫy nào cần đề phòng, đồng thời thường xuyên cập nhật thông tin để đảm bảo họ không vô tình kết nối với những người không nên kết nối.
IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN
Mạng xã hội và đặc biệt là facebook chính là phát minh thú vị, và là một công cụ tuyệt vời cho người cao tuổi, mở ra cho họ một cách mới tiện lợi để kết nối với bạn bè, gia đình, cộng đồng. và cũng là công cụ giúp người cao tuổi nâng cao kiến thức, thu thập thông tin, đặc biệt là những hiểu biết, hướng dẫn, lời khuyên chăm sóc sức khỏe.
Người cao tuổi sử dụng Facebook sẽ khiến họ quan tâm tới xã hội hơn khi cập nhật được tình hình thế giới xung quanh, bớt cô đơn khi có bất cứ điều gì cũng có thể chia sẻ với nhiều người. Cùng với đó, tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội khiến bản thân người cao tuổi cảm thấy có ích cho xã hội và sống vui vẻ hơn.
Về y tế, các nhà khoa học chứng minh việc sử dụng mạng xã hội giúp người cao tuổi bớt cô đơn, giao tiếp cộng đồng tốt hơn, từ đó giảm Alzheimer, sa sút trí tuệ. Các nhà khoa học ở Đại học Arizona (Mỹ) đã tiến hành kiểm nghiệm về tác động của facebook đối với những người có độ tuổi từ 60-91. Kết quả cho thấy, người cao tuổi sử dụng facebook hoàn thành bài kiểm tra về khả năng quan sát, ghi nhớ tốt hơn 25% so với những người không dùng facebook.
Giáo sư Wohltmann khẳng định: “Có 2 lợi ích của việc sử dụng Facebook với người cao tuổi: Thứ nhất: Não bộ của họ hoạt động nhạy bén hơn do học hỏi những kỹ năng mới khiến họ trở nên năng động và giúp khả năng nhận thức được cải thiện. và Thứ hai: Họ quan tâm tới xã hội hơn khi cập nhật được tình hình thế giới xung quanh, bớt cô đơn khi có bất cứ điều gì cũng có thể chia sẻ với nhiều người, cùng với đó, họ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội khiến mình vẫn cảm thấy có ích cho xã hội.”
Tuy nhiên, cần hết sức lưu ý đến các nguy cơ: gian lận, quyền riêng tư, quấy rối đe dọa, đặc biệt nạn tin giả vốn đầy dẫy trên mạng xã hội.
V. THAM KHẢO
[Video 1] Khi người cao tuổi tham gia mạng xã hội
[Video 2] Nơi người cao tuổi không già | VTV24
[1] Is Social Media Good or Bad for Seniors?
https://www.canes.on.ca/blog/social-media-good-or-bad-seniors
[2] Older adults’ exposure to and posting of health-related messages on Facebook by chronic health condition status
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10559694/
[3] The Impact of Facebook on the Quality of Life of Senior Citizens in Cape Town
https://inria.hal.science/hal-01650091/document
[4] Khi người già ‘chơi’ Facebook
https://baodongnai.com.vn/bandoc/202206/khi-nguoi-gia-choi-facebook-3120609/
[5] Người già chơi mạng xã hội – được và mất
https://vov2.vov.vn/nguoi-cao-tuoi/nguoi-gia-choi-mang-xa-hoi-duoc-va-mat-23939.vov2
[6] Khi người già dùng facebook và mua hàng online
https://cafef.vn/khi-nguoi-gia-dung-facebook-va-mua-hang-online-20201223160655576.chn
[7] Lợi ích và nhược điểm của mạng xã hội mang lại cho con người
[8] Khi người già “nghiện” mạng xã hội
https://nld.com.vn/gia-dinh/khi-nguoi-gia-nghien-mang-xa-hoi-20230805204040778.htm
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM