Trang chủ » BÀN LUẬN » LIPOPROTEIN (a): LDL CHÍNH GÂY XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH !
BÀN LUẬN, Endocrinology & Metabolism, Khuyến cáo, NỘI TIẾT & CHUYỂN HOÁ, Thông tin y học, Tư vấn, Y KHOA, Y khoa chuyên ngành, Y khoa cộng đồng, Ý KIẾN, Ý kiến & Bình luận

LIPOPROTEIN (a): LDL CHÍNH GÂY XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH !

tri quan | 27-11-2025

     I. LỜI MỞ

     Trước nay, khi nói về xơ vữa mạch máu, chúng ta từng được biết cholesterol khá đơn giản: LDL là xấu và HDL là tốt. Và khi LDL cao, cả thế giới đều được hướng dẫn rằng: ăn ít chất mỡ, ít thịt đỏ, thể dục, chạy bộ đều đặn, uống thêm viên statin là xong. 

    Hiện nay, với những nghiên cứu, khảo sát sâu rộng hơn, các nhà khoa học chỉ ra rằng, Lipoprotein (a) viết tắt Lp (a), là một loại LDL mang tính di truyền có thể là thủ phạm chính làm hình thành các mảng xơ vữa hoặc huyết khối và tăng nguy cơ bệnh tim mạch.

   Dù còn nhiều ý kiến ​​khác nhau về việc nên xét nghiệm cho ai và sử dụng phương pháp nào, nhưng các nhà khoa học đều đồng ý rằng họ cần tìm ra phương pháp điều trị tốt hơn cho bệnh nhân có nồng độ lipoprotein (a) cao.  

    II. CHOLESTEROL MÁU GỒM NHỨNG GÌ ?

   –  Cholesterol toàn phần (Total Cholesterol TC)

   – Lipoprotein Cholesterol Tỷ trọng cao (High Density Lipoprotein Cholesterol HDL-C)

   – Lipoprotein Cholesterol Tỷ trọng thấp (Low Density Lipoprotein Cholesterol LDL-C)

   – Lipoprotein (a)  (Lp (a)

 

   – Apolipoprotein A (ApoA-I) là thành phần chính của HDL-C (cholesterol “tốt”), giúp vận chuyển cholesterol từ mô ngoại biên về gan, có vai trò bảo vệ tim mạch.

  – Apolipoprotein B (ApoB) là thành phần chính của LDL-C (cholesterol “xấu”), vận chuyển cholesterol từ gan đến mô ngoại biên và có liên quan trực tiếp đến nguy cơ xơ vữa động mạch.

  – Tỷ lệ ApoB/ApoA-I được xem là chỉ số phản ánh cân bằng giữa cholesterol “xấu” và “tốt”, giúp dự đoán nguy cơ tim mạch chính xác hơn so với các xét nghiệm lipid truyền thống.

       III. TÁC HẠI CỦA LIPOPROTEIN (a)

     Nghiên cứu cho thấy, lipoprotein (a) có thể gây ra vấn đề tim mạch qua:

     * Tạo ra các gờ giảm tốc mảng bám, làm chậm khả năng lưu thông máu qua động mạch. Những gờ giảm tốc này nếu xuất hiện đủ nhiều có thể gây tắc nghẽn mạch máu.

     * Tệ hơn nữa, lipoprotein (a) làm máu dễ đông hơn và khiến cục máu đông khó tan hơn. Cục máu đông cũng giống như gờ giảm tốc.

      * Tình trạng viêm do lipoprotein (a) khiến những gờ giảm tốc mảng bám này dễ vỡ hơn, thu hút thêm nhiều cục máu đông khác.

     IV. KIÊM TRA MỨC LIPOPROTEIN (a) KHI NÀO ?

       Cần kiểm tra mức lipoprotein (a) khi có các yếu tố nguy cơ bệnh tim mach như:

      * Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.

      * Tăng cholesterol máu gia đình Hơn 30% số người mắc tình trạng này có lipoprotein (a) cao.

      * Mức LDL cao trong xét nghiệm lipid gần đây.

      * Tiền sử bệnh mạch vành  sớm (của bản thân hoặc gia đình).

      * Các biến cố tim mạch tái phát mặc dù đã kiểm soát được các yếu tố nguy cơ.

      * Nếu thành viên gia đình có mức lipoprotein (a) cao.

    V. CÁCH GIẢM LIPOPROTEIN (a) MÁU

    1. Cải tạo lối sống khỏe mạnh

     * Ngừng hút thuốc lá.

     * Tập thể dục thường xuyên.

     * Duy trì mức cân nặng phù hợp.

     * Dùng thực phẩm tốt cho tim.

     * Kiểm soát tốt huyết áp và đái tháo đường….

     * Quản lý stress, giấc ngủ….

     2. Dùng thuốc nội khoa

    Các nhà nghiên cứu hiện đang phát triển và thử nghiệm nhiều loại thuốc làm giảm lipoprotein (a). Hiện tại, chưa có loại thuốc nào được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận.

    Một số thuốc có thể kê đơn để điều trị tình trạng lipoprotein (a) cao, như: các Statin, thuốc ức chế PCSK9, Aspirin….

    VI. BÀI VÍ VON VUI, DỄ HIỂU VỀ CHOLESTEROL [8]

   Vì những thông tin về Lipoprotein (a) này hơi phức tạp đối với người ngoài y tế, GS Nguyễn Văn Tuấn, Đại học New South Wales có một ví von sau:

  CƠ THỂ, MẠCH MÁU VÀ CÁC LOẠI LIPOPROTEIN CHOLESTEROL (Thành phố, đường cao tốc và xe vận tải)

   Hãy tưởng tượng: máu trong cơ thể chúng ta là một thành phố lớn. Trong thành phố đó, có những con đường cao tốc rộng thênh thang; đó những động mạch.
    Trong thành phố đó, lúc nào cũng có hàng triệu chiếc xe tải chạy qua chạy lại. Chúng chở một thứ hàng hóa rất quan trọng: cholesterol.
   Cholesterol (hay mỡ trong máu cho dễ hiểu) là nguyên liệu để sửa chữa tế bào, xây màng tế bào, sản xuất nội tiết tố / hormone. Không có cholestero là chúng ta dễ bị vấn đề.
Trước đây, chúng ta biết có hai loại xe tải: LDL và HDL.
      ■ Xe tải đỏ (LDL)
   Đây là đội xe chở hàng từ nhà máy (gan) ra các khu dân cư (tế bào toàn cơ thể).
   Có càng nhiều xe thì càng nhiều cholesterol được giao. Nếu đường cao tốc bị kẹt xe, tài xế làm biếng hoặc có quá nhiều xe, chúng sẽ đỗ bừa bên lề đường (thành động mạch), đổ hàng xuống, chất đống lại và tạo mảng xơ vữa.
   Do đó, LDL càng cao (quá nhiều xe tải đỏ chạy lung tung) dễ gây kẹt đường, dễ gây tai nạn.
   Đội xa tải LDL là xấu.
      ■ Xe hốt rác (HDL)
   Đây là đội vệ sinh môi trường. Nhiệm vụ của chúng là đi hốt cholesterol thừa, cholesterol từ xác tế bào chết, chở ngược về nhà máy (gan) để tái chế hoặc thải ra ngoài.
   Xe hốt rác càng nhiều, đường lộ sạch sẽ. Nhưng nếu xe hốt rác quá tải (HDL quá cao) thì chúng … hư máy; chúng sẽ nằm ì ra đó, không hốt rác được nữa, thậm chí còn gây cản trở.
    HDL vừa đủ là tốt, HDL quá cao lại thành “xe hỏng đậu giữa đường” và gây hoạ.
     ■ Xe tải bọc thép gắn lựu đạn: Lp(a)
   Có một xe khác mà ngoại trừ giới khoa học, ít ai chú ý đến chúng. Tạm gọi là xe bọc thép gắn lựu đạn. Đây là một biến thể cực kì nguy hiểm của xe tải LDL.
   Bên ngoài chúng trông giống xe LDL bình thường (nên xét nghiệm cũ lầm là LDL), nhưng chúng được hàn thêm một quả lựu đạn sinh học (apolipoprotein(a)) hay Lp(a).
   Quả lựu đạn Lp(a) này làm máu dễ đông hơn, làm thành động mạch dễ bị viêm hơn.
   Đặc biệt là không tài xế nào, không thuốc nào (kể cả statin) bắt được chúng hạ hàng đúng chỗ. Xin nhắc lại: statin bó tay với Lp(a).
   Xe tải bọc thép gắn lựu đạn chạy loạn xạ, đâm thẳng vào thành đường, nổ tung và làm kẹt đường rất nhanh.
   Do đó, nếu Lp(a) tăng cao thì dù bạn có ít xe tải LDL đến mấy (nghĩ là tốt), chỉ cần vài chiếc xe bọc thép gắn lựu đạn này là đủ gây nhồi máu cơ tim tuổi 40-50.
       ■ Tem kiểm định ApoB
   Mỗi chiếc xe gây hại, LDL và Lp(a), đều phải dán một tem duy nhứt trên thân xe: đó là ApoB.
   Không có tem ApoB, xe không được coi là nguy hiểm (HDL và một số xe khác không cần tem này).
   Cảnh sát giao thông (bác sĩ) giờ không đếm số hàng mà LDL vận tải nữa, mà đếm số tem ApoB để biết chính xác có bao nhiêu xe nguy hiểm đang chạy trong thành phố (máu).
    Nếu ApoB tăng cao, thì rất nhiều xe có khả năng gây tai nạn, dù bạn nhìn tổng hàng hóa (LDL) có vẻ ít.
      ■ Tóm lại tình hình giao thông máu của chúng ta:
   • LDL thấp, HDL cao, nhưng nếu ApoB cao + Lp(a) cao, thì vẫn có nguy cơ nhồi máu cơ tim ở tuổi còn trẻ. Điều này có thể giải thích tại sao có những người bị đột quị ở tuổi trẻ.
   • LDL cao, HDL thấp, và ApoB cao, thì nguy hiểm thật và cần hạ gấp.
   • LDL thấp, HDL bình thường, và ApoB thấp + Lp(a) thấp, thì thành phố thực sự an toàn.
   Do đó, đi khám sức khỏe, đừng chỉ hỏi “LDL trong tôi bao nhiêu”, mà hãy hỏi thêm: “Số tem ApoB của tôi là bao nhiêu, và có chiếc xe bọc thép Lp(a) nào đang chạy trong máu tôi không?”
    Vì trong thành phố máu, không phải ai cũng nhìn thấy những chiếc xe nguy hiểm nhứt đó; chỉ có xét nghiệm đúng mới thấy chúng.

 VII. THAM KHẢO

[Video 1] Lipoprotein(a), yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch

[Video 2] “Vai trò của Lipoprotein (a) trong tầm soát và đánh giá sớm nguy cơ mắc bệnh tim mạch do xơ vữa”

[1] There’s more to cholesterol than simply “good” or “bad”

https://www.economist.com/science-and-technology/2025/11/25/theres-more-to-cholesterol-than-simply-good-or-bad

[2] Lipoprotein (a) as a risk factor for ischemic stroke: A meta-analysis

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0021915015300848

[3] Lipoprotein (a)

https://my.clevelandclinic.org/health/articles/25226-lipoprotein-a

[4] Lipoprotein (a)

Lipoprotein(a)

[5] Lipoprotein(a) as a Pharmacological Target: Premises, Promises, and Prospects

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.124.069210

[6] Lipoprotein(a): An update on testing and treatment

https://www.health.harvard.edu/heart-health/lipoproteina-an-update-on-testing-and-treatment

[7] Vai trò của Lipoprotein (a) trong đánh giá sớm nguy cơ tim mạch do vữa xơ

https://benhvien108.vn/y-hoc-thuong-thuc/vai-tro-cua-lipoprotein-a-trong-danh-gia-som-nguy-co-tim-mach-do-vua-xo.htm

[8] Thành phố, đường cao tốc và xe vận tải 

https://www.facebook.com/t.nguyen.2016?locale=vi_VN

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

Những bản tin khác

Xem tiếp...