SĐT: 
I. LỜI MỞ
Trong công tác khám chữa bệnh, thầy thuốc có trách nhiệm giải thích về bệnh và các vấn đề liên quan cho người bệnh và thân nhân liên quan của họ. Cũng vậy, khi đi khám bệnh, hoặc kiểm tra sức khỏe, người bệnh và thân thuộc ai cũng muốn được bác sĩ tư vấn, giải thích đầy đủ về bệnh tật và sức khỏe của mình.
Thực tế hiện nay cho thấy, không phải lúc nào người bệnh cũng được hài lòng, thậm chí có khi thấy ức chế, và bác sĩ cũng khá băn khoăn trước câu hỏi về bệnh trạng và tiên lượng. Tại sao ?
II. NHỮNG CÂU HỎI THIẾT YẾU
1. Căn bệnh đang mắc phải ?
Thông thường, sau khi kể chi tiết triệu chứng và thăm khám bệnh. Đây là câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu chưa có chẩn đoán xác định bệnh nhân sẽ hỏi thêm
2. Cần làm những xét nghiệm, thủ thuật gì?
Bác sĩ khám bệnh được yêu cầu giải thích về mục đích của từng xét nghiệm cần thiết và những xét nghiệm không cần làm.
3. Nguyên nhân gây bệnh?
Sau khi có chẩn đoán xác định, câu hỏi tối quan trọng nhưng đa số người bệnh đều bỏ qua, là chính xác nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp điều trị và phòng ngừa bệnh tái phát một cách hiệu quả.
4. Tình trạng bệnh hiện tại, và tiên lượng ra sao?
Đây là câu hỏi quan trọng bệnh nhân rất muốn biết, nhưng bác sĩ rất đắn đo “chọn lựa” trả lời. Người bệnh nên nhờ bác sĩ chỉ rõ tình trạng bệnh, cơ quan mang bệnh, giải thích thêm về xu hướng phát triển của bệnh nếu không được điều trị đúng mứci.
5. Các phương pháp điều trị?
Chúng ta vẫn thường chỉ tuân theo một phương pháp điều trị mà bác sĩ đưa ra mà không quan tâm xem liệu có phương pháp nào thay thế không?
Thực tế, mỗi căn bệnh có thể có nhiều phương pháp điều trị với hiệu quả khác nhau, tác dụng phụ khác nhau và đương nhiên là kinh phí và thời gian khác nhau. Do đó, bệnh nhân nên hỏi để được tư vấn phương pháp điều trị hiệu quả và phù hợp nhất.
7. Tác dụng của thuốc và phương pháp điều trị?
Người bệnh nên hỏi rõ về từng loại thuốc điều trị về cách dùng, tác dụng, lợi ích cũng như tác dụng phụ của thuốc..
Nếu phải chữa trị bằng các biện pháp khác, người bệnh cũng nên biết phương pháp đó chữa như thế nào; lợi ích, độ rủi ro…
8. Chế độ ăn uống, vận động, sinh hoạt trong và sau điều trị?
Chế độ ăn uống, sinh hoạt là một trong những yếu tố quan trọng có tác động nhiều đến việc trị bệnh. Người bệnh cần biết chế độ ăn và nghỉ ngơi tốt, thích hợp cho chữa trị bệnh.
Đặc biệt, với những người trưởng thành cần biết quan hệ tình dục trong quá trình điều trị cần lưu ý những gì?
III. NHỮNG NÚT THẮT CẢN TRỞ
1. Bệnh nhân ngại, sợ thầy thuốc
Một số người bệnh ít khi hỏi cặn kẽ bệnh tình của mình với bác sĩ vì họ sợ đủ thứ, sợ bác sĩ khó chịu, sợ làm mất thời gian của bác sĩ, họ không dám hỏi bác sĩ, cứ để bác sĩ nói sao nghe vậy, nhiều khi nghe không hiểu cũng gật đầu cho qua, thậm chí khi bác sĩ hỏi người bệnh có ý kiến gì không, người bệnh cũng không biết nói gì !
2. Bác sĩ không đủ thời gian tư vấn
Một số phòng khám ở bệnh viện bệnh rất đông, nên bác sĩ dù muốn giải thích cho người bệnh cũng không đủ thời gian. Các thầy thuốc chúng tôi khắc phục bằng cách vừa ghi toa, vừa giải thích cho người bệnh.
3. Bác sĩ cửa quyền, thiếu kỹ năng
Ở nước ta, một số bác sĩ vẫn quan niệm khám chữa trị “cho” bệnh nhân, mà không ý thức rằng việc giải thích tình trạng sức khỏe cho người bệnh là trách nhiệm của thầy thuốc và còn là quyền lợi chính đáng của người bệnh.
Cũng có bác sĩ im lặng không giải thích thêm cho người bệnh vì lý do rất đơn giản là thiếu kiến thức thiếu kỷ năng chuyên môn.
IV. GIẢI THÍCH BỆNH TÌNH SAO CHO HỢP LÝ ?
Trong y khoa, khó khăn lớn nhất của bác sĩ điều trị là giải thích tình trạng bênh, đặc biệt các ca nặng nguy hiểm đang nằm phòng chăm sóc đặc biệt ICU, cho gia đinh người bệnh.
Đúng như William Osler nhận định “Y học là khoa học của sự bất đinh, nghệ thuật của sự may rủi”, đây thường là những cuộc hội thoại không hề dễ dàng: nói sát thực tế có thể mất lòng, rủi ro về sau; nói thêm hay bớt đều không cho phép.
Sau gần nửa thế kỷ hành nghề (đứng giảng dạy và tư vấn), nhiều thập kỷ viết báo, tôi rút ra “bí quyết” an toàn, hợp lý để giải thích bệnh trạng cho người bệnh và thân nhân họ:
* Một là: KHÔNG NÓI THEO CẢM TÍNH, NHẬN ĐỊNH CÁ NHÂN.
Sụ hiểu biết, kinh nghiệm thực tế chắc chắn là có giới hạn, không bao giờ chắc chắn 100%. Cách hay nhất là đừng khẳng định.
* Hai là: NÓI CÓ SÁCH, MÁCH CÓ CHỨNG.
Trong trao đổi, hội thoại, chúng ta nên dẫn liệu những tỷ lệ, thống kê từ các nguồn y văn, nghiên cứu tin cậy, như của WHO, CDC, Bộ Y tế, FDA, JAMA, BJM, Sức khỏe &Đời sống…, để giải thích cho các trường hợp, bệnh lý liên quan.
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện ĐH Y Hà Nội lưu ý, các số liệu chung, mỗi bệnh viện, mỗi bác sĩ chắc chắn sẽ khác nhau. Ví dụ: Điều kiện bệnh viện quốc tế hiện đại tiêu chuẩn chắc chắn biến chứng nhiễm trùng sẽ thấp hơn các bệnh viện của Việt Nam. Ngược lại, bác sĩ mổ hàng ngàn ca tỷ lệ biến chứng phải thấp hơn bác sĩ mới vào nghề cho dù tốt nghiệp tại đại học tốt nhất thế giới …. Chính vì vậy chúng tôi đang thử nghiệm cách giải thích bằng chính tỷ lệ của bản thân mỗi êkip. Với bệnh án điện tử (EMR) triển khai gần 5 năm, tôi sẽ lấy kết quả của chính mình và giải thích cho người bệnh. Ví dụ như 5 năm vừa qua tôi can thiệp bít dù ống động mạch được 200 ca và có 1 ca biến chứng rơi dụng cụ, vậy tỷ lệ biến chứng của tôi là 0.5% !
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM