Âm vật là cơ quan đóng vai trò quan trọng trong cảm nhận khoái cảm tình dục ở phụ nữ. Tuy nhiên, trong nhiều thế kỷ, bộ phận này gần như bị bỏ qua trong các nghiên cứu giải phẫu. Một phần nguyên nhân đến từ những rào cản văn hóa và định kiến xã hội, khiến việc nghiên cứu gặp nhiều hạn chế.

   Mới đây, các nhà khoa học đã chụp tia X độ phân giải cao lần đầu tiên lập bản đồ tất cả các dây thần kinh của âm vật, một bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực y sinh dục học.

      HỆ THẦN KINH ÂM VẬT QUA HÌNH ẢNH 3 CHIỀU

   Trong những năm gần đây, các nghiên cứu sử dụng chụp cộng hưởng từ đã bắt đầu mô tả cấu trúc tổng thể của âm vật. Tuy vậy, việc quan sát chi tiết các dây thần kinh vẫn là thách thức lớn do kích thước rất nhỏ và vị trí phức tạp của cơ quan này trong vùng chậu.

   Nghiên cứu mới đã vượt qua rào cản đó nhờ sử dụng nguồn tia X đặc biệt từ máy gia tốc đồng bộ. Công nghệ này cho phép tạo ra hình ảnh 3 chiều với độ phân giải ở mức micromet, giúp quan sát rõ các cấu trúc thần kinh cực nhỏ.

   Nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Ju Young Lee tại Trung tâm Y tế Đại học Amsterdam dẫn đầu đã sử dụng 2 mẫu xương chậu hiến tặng sau khi qua đời để tiến hành phân tích. 

   Kết quả cho thấy dây thần kinh lưng của âm vật đóng vai trò trung tâm trong việc truyền tín hiệu cảm giác. Trái với nhận định trước đây rằng dây thần kinh này thu hẹp dần khi tiến về phía đầu âm vật, hình ảnh mới cho thấy nó phân nhánh rõ ràng và lan rộng vào nhiều khu vực khác nhau.   Các nhánh thần kinh không chỉ tập trung ở đầu âm vật mà còn lan tới vùng gò mu và bao âm vật.

     HỖ TRỢ ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN BỊ CẮT ÂM VẬT

   Phát hiện mới được đánh giá có thể mang lại lợi ích thiết thực trong y học, đặc biệt là trong lĩnh vực phẫu thuật. Việc hiểu rõ hơn về hệ thần kinh giúp bác sĩ có thể hạn chế tối đa nguy cơ làm tổn thương dây thần kinh trong các can thiệp vùng chậu.

   Điều này đặc biệt quan trọng đối với các ca phẫu thuật tái tạo âm vật cho bệnh nhân từng trải qua cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các thủ thuật này có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng và được xem là vi phạm quyền con người.

   Ngoài ra, bản đồ thần kinh chi tiết cũng có thể hỗ trợ các bác sĩ trong nhiều loại phẫu thuật khác liên quan đến vùng âm hộ, giúp bảo tồn chức năng cảm giác và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

   Tiến sĩ Blair Peters, chuyên gia phẫu thuật tại Đại học Khoa học và Sức khỏe Oregon, cho biết việc tránh tổn thương thần kinh là yếu tố then chốt nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong đào tạo và thực hành. 

    Theo ông, hiện nay sự kết nối giữa chuyên ngành phẫu thuật và điều trị thần kinh ngoại biên vẫn chưa thực sự chặt chẽ.

   Ông cũng nhận định rằng kết quả của nghiên cứu mới phù hợp với những quan sát lâm sàng trước đó, đồng thời bổ sung dữ liệu định lượng còn thiếu trong y văn.

     KHỞI ĐẦU CHO CÁC NGHIÊN CỨU MỚI

   Trong nhiều năm, hệ thần kinh vùng sinh dục được xem như một khu vực chưa được khám phá đầy đủ trong y học. Trong khi các bộ phận khác của cơ thể đã có nhiều phương pháp điều trị thần kinh tiên tiến, thì khu vực này vẫn còn thiếu thông tin và hướng tiếp cận hiệu quả.

   Theo các chuyên gia, sự phát triển của các phẫu thuật liên quan đến chuyển đổi giới tính cũng góp phần thúc đẩy hiểu biết về cấu trúc thần kinh sinh dục. Tuy nhiên, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để hoàn thiện bức tranh tổng thể.

   Nghiên cứu lần này mới chỉ dựa trên số lượng mẫu hạn chế và chủ yếu từ những người đã mãn kinh. Nhóm tác giả cho biết họ kỳ vọng sẽ mở rộng nghiên cứu trong tương lai với nhiều độ tuổi và đối tượng khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn.

   Tiến sĩ Ju Young Lee cho rằng, công trình này mới chỉ là bước khởi đầu, và bà kỳ vọng những dữ liệu thu được sẽ mở ra hướng nghiên cứu mới và góp phần xây dựng nền tảng khoa học đầy đủ hơn về cơ quan này.

    Sự tiến bộ trong công nghệ hình ảnh và nghiên cứu giải phẫu đang giúp y học từng bước tiếp cận những khu vực trước đây ít được chú ý. Những hiểu biết mới không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn mang ý nghĩa thiết thực trong chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống.

ivescience.com/health/anatomy/scientists-mapped-all-the-nerves-of-the-clitoris-for-the-first-time

The post BẢN ĐỒ MẠNG LƯỚI DÂY THẦN KINH ÂM VẬT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Bánh canh cá lóc là một món ăn hè phố dân dã, với hai thành phần khá đơn giản là sợi bánh canh và thịt cá lóc đồng. Tuy nhiên, để làm được món ăn này đòi hỏi người nấu phải khéo tay, tỉ mỉ vì các công đoạn để làm sợi bánh canh đúng chuẩn khá công phu.

   Bánh canh cá lóc có nguồn gốc ở miền Trung chủ yếu vùng Bình-Trị Thiên, tập trung nhiều vùng của thành phố Huế, và qua thời gian đã phổ biến khắp cả nước. Tuy nhiên, ở mỗi vùng miền sẽ có cách biến tấu món bánh canh cá lóc có khác nhau.

   Nếu có dịp đến Huế, Quảng Trị, du khách đừng quên nếm thử bánh canh cá lóc để cảm nhận được được món đặc sản “hương đồng gió nội” với sự thơm dẻo của sợi bánh canh, mềm béo từ miếng cá lóc hòa quyện cùng với nước lèo ngọt thanh và các loại rau kèm ngon lành.

  CÁC LOẠI SƠI BÁNH CANH

  Tùy theo sợi bánh, bánh  canh cá lóc có bai loại là bột lọc, bột gạo, và bột pha trộn. Các loại này chỉ khác nhau ở sợi bánh canh nên thông thường các quán ăn sẽ có cả các loại sợi bánh cho thực khách tùy chọn theo sở thích.

   Sợi bánh bột gạo là loại bột được xay mịn từ hạt gạo, tạo thành hỗn hợp bột dẻo, mịn khi pha với nước. Do đó, sợi bánh canh làm từ bột gạo sẽ mềm, ít dai dẻo hơn so với sợi bánh canh bột lọc, có màu trắng đục và thường có sợi dẹt.

   Sợi bánh bột lọc làm từ tinh bột củ khoai mì, khi pha bột lọc với nước sẽ cho ra hỗn hợp bột sánh, dễ kết dính. Sợi bánh canh làm từ bột lọc sẽ trong hơn sợi bánh canh làm từ bột gạo, tròn và to, có độ trơn, ăn dai dai.

    CÁC MÓN BÁNH CANH CÁ LÓC

   Từ hai nguyên liệu chính là sợi bánh canh và thịt cá lóc đồng, các đầu bếp còn biến tấu ra vài loại bánh canh cá lóc khác nhau như bánh canh cá lóc chiên rán, bánh canh lòng cá lóc, bánh canh cá lóc rau củ.v.v…

                      Bánh canh cá lóc cốt dừa 

                      Bánh canh cá lóc rau củ.

   CÁCH ĂN BÁNH CANH CÁ LÓC CHUẨN VỊ 

   Bánh canh cá lóc ngon nhất là khi ăn nóng lúc vừa mới nấu xong. Lúc ăn, nên cho thêm gia vị tùy thích như ớt bột cay, hạt tiêu xay, hành thái nhỏ, vắt thêm miếng chanh để tăng thêm phần hấp dẫn cho món ăn. Phần thịt cá lóc tùy sở thích có thể chấm kèm nước mắm ớt, muối tiêu,…

      Ngoài ra, bánh canh cá lóc thường được ăn kèm với một số loại rau sống như xà lách, giá, xà lách son, rau thơm,…

             Trần Bá Thoại  (tổng hợp)

The post BÁNH CANH CÁ LÓC: ĐĂC SẢN BÌNH DỊ MIỀN TRUNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong các loại phụ gia thực phẩm, bột ngọt (mì chính) là loại được dùng nhiều nhất, từ trong dây chuyền chế biến thực phẩm công nghiệp cho đến những món ăn thông thường.

  Gần đây, có khá nhiều thông tin trong và ngoài nước rằng bột ngọt có thể gây hại cho người sử dụng: bệnh thần kinh, bệnh đường ruột, thậm chí nghi ngờ bột ngọt gây ung thư… khiến từ một gia vị không thể thiếu trong mỗi bữa ăn, bột ngọt đột nhiên bị nghi ngờ, “dị ứng” thậm chí có người tẩy chay, loại bỏ ra khỏi thức ăn.

 Do đó, việc tìm hiểu rõ ràng và khoa học về bột ngọt sẽ giúp chúng ta có nhận định đúng và chọn cách dùng thích hợp.

         II. LAI LỊCH BỘT NGỌT  

  Cách đây khoảng 1500 năm, các đầu bếp đã biết cách tăng hương vị món súp bằng cách cho thêm tảo biển vào nồi. Năm 1908, giáo sư  Kikunae Ikeda,  Đại học Hoàng gia Tokyo, Nhật Bản, khám phá ra chất tạo nên vị ngọt như thịt của tảo  biển chính là natri glutamat. Chất chiết suất từ tảo biển này được đặt thương hiệu là Ajinomoto, theo tiếng Nhật có nghĩ là “tinh chất của vị ngọt”. Anh em nhà Suzuki bắt đầu sản xuất bọt ngọt rộng rãi trên quy mô thương mại vào năm 1909. 

   Bột ngọt cũng có sẵn trong các thực phẩm tự nhiên như thịt, cá, sữa và trong rau quả như cà rốt, đậu, ngô… Có khoảng 0,14g bột ngọt / 100g cà chua, 0,044g/100g thịt gà; 0,043g/100g tôm.

  Trước nay có ba phương pháp sản xuất bột ngọt: (1) thủy phân đạm thực vật, (2) tổng hợp hóa học từ acrylonitrile và (3) lên men vi khuẩn. Lên men vi khuẩn được sử dụng nhiều nhất hiện nay.

       III. BẢN CHẤT BỘT NGỌT

   Bột ngọt, monosodium glutamate (MSG) là muối natri của acid glutamic, một trong hơn 20 loại axít amin cấu tạo nên protein của cơ thể con người. Ở người bình thường, protein chiếm khoảng 14- 17% trọng lượng cơ thể, trong những protein này gần một phần năm là axít glutamic.

  Tinh thể bột ngọt rắn dạng hình que, không màu, không mùi, rời rạc, tan dễ dàng trong nước, tan vừa phải trong cồn, có vị ngon đặc biệt, người Nhật gọi là vị umami.Vì không có màu, mùi đặc trưng nên bột ngọt được sử dụng trong nhiều món ăn để “điều vị”, gia tăng hương vị gốc, khiến thức ăn thêm đậm đà.

      IV. BỘT NGỌT CÓ ĐỘC HẠI KHÔNG ?

  Nhiều thí nghiệm, khảo sát khoa học trên động vật và cả trên người đã đưa ra kết luận: “Bột ngọt đảm bảo an toàn cho mục đích sử dụng đối với mọi lứa tuổi” và “chưa thấy bột ngọt ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng”. 

  Không có quốc gia nào cho bột ngọt là độc và cấm sử dụng trong chế biến thức ăn. FDA (Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ) công nhận bột ngọt là an toàn; EU ( Liên minh Châu Âu) xếp loại bột ngọt là phụ gia thực phẩm với mã là HS29224220 và E621.

        V. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

   Bản chất bột ngọt là một axít amin cần thiết, axit glutamic, thành phần cấu tạo của tất cả protein trong cơ thể, bột ngọt sẽ rất tốt nếu ta dùng đúng như một loại thức ăn thông thường.

  Nhưng cần lưu ý, bột ngọt cũng là một phụ gia, chất điều vị thực phẩm như dấm, tiêu, muối, đường, ớt… làm cho thức ăn thêm ngon miệng, hấp dẫn, không thể thay thế thịt, cá, trứng.. và các loại thực phẩm khác cũng như dùng bột ngọt để che lấp mùi vị ôi thiu, chua mốc.

  Cũng cần lưu ý, bột ngọt là muối Natri, Sodium glutamate, nên cũng có tính giữ nước làm tăng huyết áp như muối ăn, cho nên cần giảm bớt muối ăn khi có nêm bột ngọt. Nhiều loại bột nêm có chứa bột ngọt đến 30% – 40%, khi dùng cũng nêm lưu ý điều này.

    VI. THAM KHẢO

[Video 1] Bột ngọt có hại cho sức khỏe?

[Video 2] Ăn bột ngọt có gây giảm trí nhớ? | Video Alobacsi

[Video 3] Hiểu đúng, dùng đúng bột ngọt và gia vị

[1] Bột ngọt có độc không ?

https://tranbathoaimdphd.wordpress.com/2014/09/30/bot-ngot-co-doc-hay-khong/

[2] Cần hiểu đúng “công” và “tội” của chất phụ gia thực phẩm

https://dantri.com.vn/suc-khoe/can-hieu-dung-cong-va-toi-cua-chat-phu-gia-thuc-pham-20160308061528474.htm

[3] Nghe chuyên gia giải đáp về bột ngọt

https://suckhoedoisong.vn/nghe-chuyen-gia-giai-dap-ve-bot-ngot-lieu-co-khien-quen-nguoi-yeu-cu-169251001093848405.htm

[4] Bột ngọt: Tốt khi dùng đúng, xấu vì lạm dụng

https://dantri.com.vn/suc-khoe/bot-ngot-tot-khi-dung-dung-xau-vi-lam-dung-20151212131126391.htm

[5] Bột ngọt và những hiểu lầm kéo dài nhiều năm

https://nld.com.vn/bot-ngot-va-nhung-hieu-lam-keo-dai-nhieu-nam-196260616142353684.htm

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BỘT NGỌT: TỐT KHI DÙNG ĐÚNG; XẤU KHI LẠM DỤNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Nhóm nghiên cứu từ Viện Công nghệ Sinh học Flemish (VIB), Đại học KU Leuven (Bỉ), Viện Nghiên cứu Sa sút trí tuệ Anh (UK-DRI) và Công ty đa quốc gia Muna Therapeutics đã xác định được một quá trình chuyển đổi sinh học quan trọng quyết định liệu bệnh lý Alzheimer có dẫn đến chứng mất trí nhớ hay không. Bằng cách nghiên cứu mô não của người lớn tuổi có và không bị suy giảm nhận thức, cũng như những người sống trăm tuổi khỏe mạnh về nhận thức, nhóm nghiên cứu đã xác định được các chương trình tế bào và trạng thái tế bào miễn dịch khác biệt liên quan đến sự tiến triển và khả năng phục hồi của bệnh. Phát hiện của họ, được công bố trên tạp chí Nature Medicine, cho thấy những thay đổi trong tế bào thần kinh giao microglia – các tế bào miễn dịch thường trú trong não – có thể là mục tiêu quan trọng cho các liệu pháp điều trị Alzheimer trong tương lai.

   Giáo sư Bart De Strooper (Trung tâm Khoa học Thần kinh VIB-KU Leuven, Đại học KU Leuven), người nhận tài trợ của ERC và là một trong những đồng tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Đây là một hành trình thú vị với nhiều đối tác. Nghiên cứu này, hoàn toàn dựa trên vật liệu hiến tặng từ người, cung cấp cái nhìn sâu sắc về một loại cơ chế phục hồi trong quá trình tiến triển từ bệnh Alzheimer sang chứng mất trí nhớ”. 

   Bệnh Alzheimer ảnh hưởng đến hơn 55 triệu người trên toàn thế giới và được đặc trưng bởi sự tích tụ các mảng amyloid-β và các đám rối tau trong não. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa những dấu hiệu này và chứng mất trí nhớ không hề đơn giản: một số người vẫn khỏe mạnh về nhận thức mặc dù có các mảng amyloid và đám rối tau.

   Các nhà khoa học ngày càng tin rằng câu trả lời nằm ở cách các tế bào não khác nhau phản ứng với các protein này. Trong số những yếu tố quan trọng nhất là tế bào microglia, các tế bào miễn dịch của não, có hoạt động thay đổi đáng kể khi bệnh tiến triển. Hiểu được những phản ứng tế bào này có thể hé lộ lý do tại sao một số người có khả năng chống lại bệnh Alzheimer và giúp xác định các mục tiêu điều trị mới.

    Nghiên cứu mới cho thấy những người vẫn khỏe mạnh về nhận thức mặc dù mắc bệnh Alzheimer là nhờ các cơ chế sinh học riêng biệt. Bằng cách so sánh não của những người mắc và không mắc chứng mất trí nhớ, cũng như những người sống trăm tuổi (trên 100 tuổi) khỏe mạnh về nhận thức, các nhà nghiên cứu đã xác định được các phản ứng microglia độc đáo liên quan đến khả năng chống lại bệnh Alzheimer, cung cấp những hiểu biết mới về cách não bộ có thể chống lại tác động của căn bệnh này.

   Giáo sư Mark Fiers (VIB-KU Leuven), đồng tác giả chính của nghiên cứu, cho biết thêm “Hiểu rõ hơn về cách não bộ chống lại căn bệnh này sẽ mở ra những hướng đi mới trong các liệu pháp ngăn ngừa thoái hóa thần kinh và chứng mất trí nhớ”.

   QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI QUAN TRỌNG TRONG ALZHEIMER

  Để nghiên cứu khả năng phục hồi này, nhóm nghiên cứu đã kết hợp các công nghệ có thể phân tích mô ở cấp độ tế bào đơn lẻ (phân tích biểu hiện gen không gian và giải trình tự tế bào đơn), và họ đã xác định được sáu vùng mô riêng biệt đại diện cho các giai đoạn khác nhau của quá trình tiến triển bệnh Alzheimer. Một bước ngoặt quan trọng xuất hiện giữa các vùng chủ yếu liên quan đến mảng amyloid-β và các vùng liên quan đến bệnh lý tau và thoái hóa thần kinh.

  Quá trình chuyển đổi này đi kèm với một sự thay đổi đáng kể ở tế bào microglia. Ở giai đoạn đầu của bệnh, các tế bào này chuyển sang trạng thái viêm liên quan đến mảng amyloid. Sau đó, chúng chuyển sang trạng thái trình diện kháng nguyên riêng biệt xuất hiện cùng với sự xuất hiện của bệnh lý tau. Phát hiện này cho thấy rằng sự chuyển đổi tế bào này có thể đại diện cho một bước quan trọng quyết định liệu bệnh lý Alzheimer có tiến triển thành chứng mất trí nhớ hay không.

   HAI CON ĐƯỜNG KHÁC NHAU DẪN ĐẾN KHẢ NĂNG PHỤC HỒI

   Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng khả năng phục hồi đối với bệnh Alzheimer có thể phát sinh thông qua các cơ chế sinh học khác nhau. Những người trên 80 tuổi tích tụ mảng amyloid nhưng vẫn không bị sa sút trí tuệ cho thấy phản ứng vi tế bào thần kinh đệm sớm nhưng không chuyển sang trạng thái miễn dịch muộn hơn liên quan đến sự tiến triển của bệnh.

   Những người trên 100 tuổi lại thể hiện một mô hình khác. Mặc dù họ kích hoạt chương trình vi tế bào thần kinh đệm muộn hơn, nhưng phản ứng này xảy ra phần lớn độc lập với sự tích tụ protein tau. Nói cách khác, trạng thái tế bào liên quan đến thoái hóa thần kinh ở một số cá nhân dường như không liên quan đến tác hại ở những người khác. Những phát hiện này cho thấy khả năng phục hồi không chỉ đơn giản là sự vắng mặt của bệnh lý, mà là khả năng của não bộ trong việc thay đổi cách nó phản ứng với bệnh lý đó.

   Những hiểu biết này có thể giúp định hướng sự phát triển của các liệu pháp chính xác hơn. Các phân tử nhằm mục đích bảo tồn các phản ứng vi tế bào thần kinh đệm sớm có lợi và tham gia vào quá trình chuyển đổi trạng thái vi tế bào thần kinh đệm có thể là các mục tiêu điều trị có giá trị. Hơn nữa, các biện pháp can thiệp có thể hiệu quả nhất khi được áp dụng trước khi não bộ đạt đến điểm bùng phát, nơi các phản ứng viêm trở nên liên quan đến bệnh lý tau và suy giảm nhận thức.

   Niels Plath, Giám đốc Khoa học của Muna Therapeutics, kết luận “Những phát hiện này mở ra những cơ hội mới để nhắm mục tiêu vào trạng thái của tế bào microglia — đặc biệt là các con đường như TREM2 — và tăng cường khả năng phục hồi thay vì chỉ tập trung vào việc loại bỏ mảng bám. Chúng tôi rất hào hứng tiếp tục hành trình này và hiểu rõ vai trò nhân quả của các chuyển đổi tế bào microglia dẫn đến việc xác định các phương pháp điều trị mới để trì hoãn hoặc ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh”

 THAM KHẢO

[1] Researchers identify a key biological tipping point in Alzheimer’s disease

https://press.vib.be/researchers-identify-a-key-biological-tipping-point-in-alzheimers-disease

[2] Microglial State Shift May Determine Whether Alzheimer’s Disease Pathology Leads to Dementia

Microglial State Shift May Determine Whether Alzheimer’s Disease Pathology Leads to Dementia

[3] Novel targets in Alzheimer’s disease: A special focus on microglia

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1043661817313816

[4] Microglia, the brain’s trash collector cells, may play larger role in brain health, may reveal clues to disease treatments

https://www.alzheimers.gov/news/microglia-brains-trash-collector-cells-may-play-larger-role-brain-health-may-reveal-clues

[5] Microglial and Alzheimer’s Disease

https://www.mdpi.com/2218-273X/14/7/833

[6] Microglia in Alzheimer’s disease: pathogenesis, mechanisms, and therapeutic potentials

https://www.frontiersin.org/journals/aging-neuroscience/articles/10.3389/fnagi.2023.1201982/full

[7] Two-faced behavior of microglia in Alzheimer’s disease

https://www.nature.com/articles/s41593-021-00963-w

The post ALZHEIMER VÀ CÁC TẾ BÀO ĐỆM MICROGLIA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Hơn nửa thế kỷ đi cùng ngành ung thư học Việt Nam, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng không chỉ chữa bệnh bằng y học, mà còn gieo hy vọng bằng những câu thơ mộc mạc, những lời nhắc đời thường về sống lành, sống vui và biết sớm để trị lành ung thư.

    Một ngày sau Hội nghị khoa học kỹ thuật 2026 của Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, được tổ chức vào trung tuần tháng 5 vừa qua, Phóng viên báo Sức khỏe & Đời sống hữu duyên được gặp GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, được nghe ông kể chuyện đời, chuyện nghề bằng giọng Nam Bộ chậm rãi, chân tình.

   Ông đang ở tuổi mà ký ức đã phủ màu thời gin, nhưng mỗi lần nhắc đến ung thư, đôi mắt vị giáo sư đầu ngành lại sáng lên.

   GS.BS Nguyễn Chấn Hùng vừa chủ tọa phiên toàn thể hội nghị, vừa trình bày báo cáo mở màn “26 năm định hình các dấu hiệu đặc trưng của ung thư” – một chuyên đề tổng hợp những bước tiến lớn của y học thế giới trong nhận diện và điều trị ung thư. Nhưng rời bục hội nghị, GS Hùng không nói bằng ngôn ngữ học thuật cao siêu. Ông kể bằng thơ, bằng vè, bằng chuyện đời, chuyện người.

   Và có lẽ, chính điều đó khiến những tri thức tưởng chừng khô khan trở nên gần gũi với cộng đồng.

    Người viết sách đầu tiên về ung thư dành cho người Việt

    Từ thập niên 1980, khi hiểu biết về ung thư tại Việt Nam còn rất hạn chế, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng đã cho ra đời cuốn sách “Ung thư biết sớm chữa lành” . Đó là một trong những sách tiếng Việt đầu tiên viết về ung thư dành cho người Việt.

    Ông nhớ như in quãng thời gian được các bậc thầy ở Trường Đại học Y Dược TP HCM thúc giục biên soạn giáo trình ung thư bằng tiếng Việt. “Lúc đó ngành ung thư còn mới lắm. Có sách tiếng Việt là chuyện lớn dữ lắm” – ông kể.

   Những cuốn “Ung thư học lâm sàng” giấy đã ngả màu đen theo năm tháng đến nay vẫn được nhiều học trò cũ nâng niu giữ lại như kỷ vật nghề y. Có lần, một giám đốc sở y tế ở Bà Rịa – Vũng Tàu mang đến cho ông bộ sách cũ đã sờn gáy, xúc động nói: “Đây là bộ sách em học thời sinh viên”.

   Với GS. Hùng, điều quý nhất không phải danh vị hay học hàm, mà là tri thức được tiếp nối qua nhiều thế hệ thầy thuốc.

    Ông nói, nhiều năm trước, thế giới dùng cụm từ “early detection saves lives” – phát hiện sớm cứu được nhiều mạng sống. Nhưng khi chuyển sang tiếng Việt, ông muốn diễn đạt gần gũi hơn với người dân.

     “Ung thư biết sớm trị lành” – câu nói ấy ra đời như vậy.

    Sau này, ông thêm một vế khác: “Chần chờ bệnh trễ dễ thành nan y”.

    Ông giải thích, “dễ thành nan y” chứ không phải chắc chắn nan y, bởi y học vẫn tiến bộ từng ngày. Nhưng càng để muộn, cơ hội chữa lành càng ít đi.

    Từ y học đến thơ ca, vè dân gian

    Điều đặc biệt ở GS. Nguyễn Chấn Hùng là ông thường dùng hình tượng văn hóa, thơ ca dân gian để nói chuyện y học.

    Nói về phòng ngừa ung thư, ông không dùng những thuật ngữ phức tạp, mà gói lại trong vài câu thơ giản dị:

           “Ai ơi thuốc quý trời cho

           Ăn lành ngủ đủ tập đều sống vui”.

    Ông gọi đó là cốt lõi của dưỡng sinh hiện đại.

GS. Nguyễn Chấn Hùng nguyên là Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TPHCM, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam. Trải qua nửa thế kỷ gắn bó với ngành ung thư, ông đúc kết, cô đọng nhiều nguyên lý phòng bệnh bằng thơ, vè.

     Trong câu chuyện của mình, vị giáo sư già liên tục nhắc tới triết lý phương Đông, từ Hoàng đế nội sinh đến tư tưởng dưỡng sinh ngàn năm trước. Ông trầm ngâm đọc:

                    “Điềm đạm hư vô

                    Chân khí tùng chi

                   Tinh thần nội thủ

                    Bệnh an tòng lai”.

    Nhưng ông cũng nhấn mạnh, “hư tà tặc phong” thời nay chính là thuốc lá, rượu bia quá mức, lối sống thiếu vận động, thức khuya, stress kéo dài…

    “Đừng nghĩ ung thư là trời kêu không dạ. Mình sống kiểu nào thì bệnh nó theo kiểu đó” – ông nói.

    Rồi ông kể chuyện một nghệ sĩ nổi tiếng từng than với ông rằng: “Trời kêu ai nấy dạ”. Nhưng GS. Hùng chỉ cười: “Không phải trời kêu. Hút thuốc, uống rượu dữ quá thì bệnh tới thôi”.

    Những câu chuyện tưởng như tếu táo ấy lại khiến thông điệp y khoa đi vào lòng người một cách nhẹ nhàng.

   “Mắt thần” của y học hiện đại

    Ở tuổi ngoài 80, GS. Nguyễn Chấn Hùng vẫn say mê theo dõi từng bước tiến mới của y học thế giới.

    Ông nói, ngày xưa con người chỉ biết mô tả ung thư như “con cua” bò lan khắp cơ thể. Còn hiện nay, y học đã có CT, MRI, PET/CT, xét nghiệm gen, sinh học phân tử, miễn dịch trị liệu…

    GS.BS Nguyễn Chấn Hùng vừa chủ tọa vừa báo cáo tại phiên toàn thể hội nghị khoa học Bệnh viện Ung Bướu TPHCM năm 2026.

    “Mắt thần của y học bây giờ nhìn sâu nhìn suốt được hết” – ông nói. Ông đặc biệt tâm đắc với hình tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay.

    “Nghìn mắt để thấy hết nỗi đau của thế gian, nghìn tay để cứu giúp. Y học hiện đại cũng vậy, càng ngày càng có nhiều phương tiện phát hiện sớm, nhiều cách điều trị hơn”.

    Theo ông, điều quan trọng nhất hiện nay không còn là “chiến đấu tiêu diệt ung thư” theo kiểu tuyệt vọng, mà là làm sao để “nhẹ gánh” với ung thư.

    Nghĩa là phòng ngừa tốt hơn, phát hiện sớm hơn, điều trị hiệu quả hơn để người bệnh sống khỏe, sống lâu và sống có chất lượng.

    Trong bài báo cáo tại hội nghị, GS. Hùng cũng nhắc đến những bước tiến mang tính cách mạng của y học hiện đại, từ liệu pháp nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu cho đến công nghệ chỉnh sửa gen đạt giải Nobel năm 2020.

    Nhưng rồi, sau tất cả những điều tưởng như rất cao siêu ấy, ông vẫn quay về điều căn bản nhất: “Ăn lành, ngủ đủ, tập đều, sống vui”.

    “Sống vui” mới là điều cuối cùng

   Có lúc giữa câu chuyện, GS Hùng bất chợt im lặng rất lâu. Rồi ông cười hiền: “Cuối cùng thì dưỡng nuôi sự sống mới là quan trọng”.

   Ông nói, y học càng tiến bộ, con người càng phải học cách sống hài hòa hơn với tự nhiên, với cơ thể mình.

   Trong cuốn sách “Sâu thẳm sự sống”, ông dành nhiều trang để nói về dưỡng nuôi sự sống, từ triết lý Đông phương cho tới khoa học hiện đại.

   Bởi theo ông, ung thư không chỉ là câu chuyện của bệnh viện hay thuốc men. Đó còn là câu chuyện của lối sống, tinh thần và cách con người đối đãi với chính mình.

   Ở cuối buổi trò chuyện, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng vẫn chưa muốn dừng lại. Ông tiếp tục kể về những chuyến đi khắp miền Tây, những buổi giảng ở địa phương xa, những lần được người dân đưa ghe ra cửa biển chơi sau giờ nói chuyện về phòng bệnh.

   Một đời làm nghề, ông không chỉ chữa ung thư bằng dao mổ, hóa trị hay xạ trị. Ông chữa bằng niềm tin.

    Và có lẽ, điều lớn nhất mà vị giáo sư già để lại cho cộng đồng chính là một thông điệp rất giản dị: “Ung thư biết sớm trị lành”.

The post UNG THƯ BIẾT SỚM TRỊ LÀNH appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong lãnh vực thực phẩm, hàn the là một phụ gia (1) tạo kết cấu tạo độ dai, giòn, déo….(2) có tính chất sát khuẩn, hạn chế quá trình lên men, chống nấm mốc cho thực phẩm có nguồn gốc từ thịt, cá,…

    Sau khi phát hiện hàn the có thể gây ngộ độc mãn tính dù chỉ sử dụng với hàm lượng thấp, nhiều nước đã cẩm sử dụng hàn the trong sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm. Ở Việt Nam chúng ta,  Bộ Y tế cũng đã ra hai thông tư 24/2019/TT-BYT và 17/2023/TT-BYT nghiêm cấm sử dụng chất hàn the này..  Tuy nhiên, thời gian gần đây, tình trạng sử dụng hàn the trong sản xuất giò, chả vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

         II. NHẬN DIỆN HÀN THE

    Hàn the là một hợp chất hóa học của nguyên tố Bo với Natri và Oxy, là muối của Acid Boric (Na2B4O7), có tên thương mại theo tiếng Anh là Sodium Tetraborate, Sodium Pyroborate, Sodium Peborate… gọi tắt là Borax. Ở Việt Nam, hàn the được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như: bằng sa, bồng sa, nguyên thạch. 

   Hàn the là một loại phụ gia được sử dụng lâu đời và phổ biến trong ngành công nghiệp chất tẩy rửa, chất khử trùng, thuốc trừ sâu, chế tạo máy, thủy tinh, men gốm, đồ sứ, dược phẩm…..

   Trong lãnh vực thực phẩm, hàn the là một phụ gia  có 2 tác dụng (1) ức chế sự phát triển của vi khuẩn là nhờ khả năng tác động lên các liên kết peptit trong protein của vi khuẩn, làm biến đổi cấu trúc của protein và màng tế bào của vi khuẩn, khiến cho vi khuẩn suy yếu và chết, nhờ thé thịt cá chậm bị hư hỏng, ôi thiu; và (2) làm tăng độ kết dính giữa các thành phần trong thực phẩm, nhất là chất đạm, tạo ra cấu trúc chắc chắn hơn, khiến cho thực phẩm trở nên dai giòn, khó bị vỡ vụn, bảo quản được lâu.

        III. NHỮNG TÁC HẠI CỦA HÀN THE

     1. Gây hại dạ dày, ruột

   Hàn the tác động trực tiếp lên niêm mạc đường ruột, dạ dày, gây viêm loét dạ dày, đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, và trong một số trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến mất nước nặng, nếu không điều trị kịp thời thì nguy hiểm đến tính mạng.

    2. Gây tổn thương gan

  Gan là cơ quan chuyển hóa chính của cơ thể. Khi tiếp xúc với hàn the, gan phải làm việc quá tải để chuyển hóa và đào thải chất độc này, lâu ngày gan bị suy, gây triệu chứng vàng da vàng mắt, thậm chí xơ gan. 

    3. Gây hại cho hệ thần kinh

   Hàn the kích thích hệ thần kinh trung ương, gây ra các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, thậm chí trầm cảm. Ở trẻ em, hàn the có thể gây ra các rối loạn hành vi.

   4. Gây tổn thương thận

   Thận là cơ quan lọc máu, khi hàn the tích tụ quá nhiều, thận phải làm việc quá sức để lọc và đào thải chất độc ra khỏi cơ thể trong thời gian dài sẽ gây áp lực lên thận, gây tổn thương cầu thận, ống thận dẫn đến suy thận.

    5. Ảnh hưởng khả năng sinh sản

   Cơ thể tích lũy hàn the lâu ngày có thể gây rối loạn nội tiết tố, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. Hàn the làm giảm số lượng tinh trùng và ham muốn tình dục ở nam.

  Theo nghiên cứu các nhà khoa học phát hiện ra rằng chuột được cho ăn hàn the một thời gian sẽ bị teo tinh hoàn ở chuột đực và teo cơ quan sinh sản ở chuột cái. 

    Ở động vật thí nghiệm mang thai, hàn the trong máu ở mức độ cao sẽ vượt qua hàng rào nhau thai, gây hại cho sự phát triển của thai nhi và gây ra tình trạng nhẹ cân khi sinh, dị tật bào thai.

  6. Tổn thương nhiễm sắc thể, gây ung thư

  Hàn the có thể chen vào cấu trúc các nucleotide, acid nucleic…và có thể gây ung thư

     IV. NHIỄM ĐỘC HÀN THE

     1. Tình trạng sử dụng hàn the trong thực phẩm 

    Theo quy định hiện hành, hành vi sử dụng hàn the trong chế biến thực phẩm có thể bị xử phạt hành chính rất nặng, đình chỉ hoạt động sản xuất, buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 317 Bộ luật Hình sự với tội danh này có thể mức phạt tù lên tới 20 năm.

    Tuy nhiên, vẫn có quá nhiều vụ việc sử dụng hàn the trong sản xuất thực phẩm, đặc biệt là giò, chả, bún.. đã bị các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý nghiêm và khởi tố hình sự tại nhiều địa phương trên cả nước … Những vụ việc trên cho thấy tình trạng sử dụng hàn the trong thực phẩm vẫn còn diễn biến phức tạp, bất chấp nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và các chế tài xử lý nghiêm khắc của pháp luật.

    2. Làm sao phòng tránh

   2.1 Các cơ quan chức năng

    Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn; đặc biệt tập trung vào các nhóm ngành hàng có nguy cơ cao như cơ sở sản xuất giò, chả, nem chua, thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn đường phố. Việc kiểm tra sẽ được thực hiện định kỳ, đột xuất, kết hợp lấy mẫu kiểm nghiệm nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi sử dụng hàn the và các chất cấm/chất ngoài danh mục cho phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.

   2.2 Người dân, gia đình và cộng đồng

    Cảnh giác khi lựa chọn thực phẩm; không mua, không sử dụng các sản phẩm giò, chả có biểu hiện dai, giòn bất thường, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có nhãn mác hoặc được bán với giá quá rẻ so với thị trường. Nên lựa chọn sản phẩm của các cơ sở sản xuất uy tín, có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, ngày sản xuất và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.

  Sử dụng Bộ kit curumin của Viện Kỹ thuật Hóa Sinh và Tài liệu nghiệp vụ của Bộ công an sản xuất để kiểm tra nhanh hàn the cho các thực phẩm.   

X. THAM KHẢO

[Video 1] Thực Phẩm Chứa Hàn The

TThực Phẩm Chứa Hàn The – YouTube

[Video 2] Hàn the trong giò chả, mì tươi: ngon miệng đẹp mắt nhưng cái giá cho sức khỏe là gì?

[Video 3] Rùng mình “công nghệ” tẩm ướp hàn the vào trong giò chả 

[Video 4] Những thực phẩm dễ “ngậm” hàn the mà chúng ta không hề biết 

[VIDEO 5] CẦN BIẾT VỀ HÀN THE

[1] Abuse of Boric Acid and Borax in Foods

https://www.cfs.gov.hk/english/multimedia/multimedia_pub/multimedia_pub_fsf_131_01.html

[2] Borax (Sodium Tetraborate): Uses & Health Risks

https://www.webmd.com/a-to-z-guides/borax-sodium-tetraborate

[3] Despite social media claims, Borax is not safe to consume

https://www.michiganmedicine.org/health-lab/despite-social-media-claims-borax-not-safe-consume

[4] Hàn the trong thực phẩm: tác hại, thực trạng và giải pháp

https://nifc.gov.vn/ky-thuat-chuyen-mon/han-the-trong-thuc-pham-tac-hai-thuc-trang-va-giai-phap-post2289.html

[5] Hàn the nguy hiểm ra sao với sức khỏe?

https://tuoitre.vn/han-the-nguy-hiem-ra-sao-voi-suc-khoe-20250107222030884.htm

[6] Cảnh báo tác hại của hàn the trong thực phẩm

https://dinhhoa.ninhbinh.gov.vn/an-toan-thuc-pham/canh-bao-tac-hai-cua-han-the-trong-thuc-pham-799.html

[7] Phát hiện 300 kg giò chả chứa hàn the tại cơ sở trên phố Nguyễn Thiện Thuật, Hà Nội

https://suckhoedoisong.vn/phat-hien-300-kg-gio-cha-chua-han-the-tai-co-so-yen-hien-so-5b-pho-nguyen-thien-thuat-ha-noi-16926011918384002.htm

[8] Một cơ sở ở TP.HCM sản xuất 800 tấn mì tươi trộn hàn the

https://plo.vn/1-co-so-o-tphcm-san-xuat-800-tan-mi-tuoi-tron-han-the-post891033.html

[9] Lào Cai: Khởi tố chủ cơ sở sử dụng hàn the để sản xuất giò chả

https://baochinhphu.vn/lao-cai-khoi-to-chu-co-so-su-dung-han-the-de-san-xuat-gio-cha-102250923093737584.htm

[10] Triệt phá cơ sở sản xuất hơn 2.800 tấn mì tươi sử dụng hàn the và thủy tinh lỏng

https://suckhoedoisong.vn/triet-pha-co-so-san-xuat-hon-2800-tan-mi-tuoi-su-dung-han-the-va-thuy-tinh-long-169260426094520523.htm

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post HÀN THE CÓ NHIỀU TÁC HAI SỨC KHỎE ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Loãng xương (osteoporosis) là một trong những bệnh mạn tính phổ biến ở người cao tuổi. Nghiên cứu của chúng tôi tại Việt Nam cho thấy ở những người sau 50 tuổi, cứ 10 người nữ thì có 3 người bị loãng xương, và con số này ở nam giới là 1/10 [1].

   Loãng xương là nguyên nhân chánh của gãy xương. Gãy xương, đặc biệt là gãy xương đùi, làm giảm tuổi thọ. Cứ 10 người bị gãy xương đùi thì có 2-3 người tử vong sau 12 tháng. Nguy cơ tử vong này còn cao hơn cả ung thư vú.

    Calcium là khoáng chất nền tảng của khung xương. Nó (calcium) đóng vai trò trọng tâm trong chiến lược phòng ngừa loãng xương suốt nhiều thập niên qua. Song xung quanh việc bổ sung calcium đang tồn tại nhiều ngộ nhận, cả trong cộng đồng lẫn trong giới y tế. Hai trong số những ngộ nhận phổ biến nhứt là: (1) “calcium hữu cơ” có giá trị sinh học vượt trội hơn “calcium vô cơ” và vì vậy là lựa chọn tốt hơn cho tất cả mọi người; và (2) bổ sung calcium làm tăng nguy cơ sỏi thận, cần thận trọng khi chỉ định cho bệnh nhân. Bài viết này phân tích bằng chứng khoa học hiện có để làm rõ hai ngộ nhận trên.

          II. TỔNG QUAN VỀ CALCIUM   

   1. Vai trò của calcium trong cơ thể

   Calcium là khoáng chất dồi dào nhất trong cơ thể chúng ta. Ở một người trưởng thành, tổng lượng calcium dao động từ 1000 đến 1200 gram; trong đó, khoảng 99% tập trung trong xương và răng dưới dạng tinh thể hydroxyapatite [Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂].

   Phần còn lại, chiếm khoảng 1%, hiện diện trong máu, dịch ngoại bào và bên trong các tế bào, nhưng lại đảm nhận một loạt chức năng sinh lí quan trọng: dẫn truyền thần kinh cơ, co bóp cơ tim và cơ vân, đông máu, tiết hormone, và truyền tín hiệu nội bào [2].

   Ở trạng thái sinh lí bình thường, nồng độ calcium ion hóa trong huyết tương được duy trì rất ổn định trong khoảng 1.1 đến 1.3 mmol/L. Để cơ thể chúng ta duy trì một nồng độ chặt chẽ như vậy là nhờ sự phối hợp tinh tế của ba cơ quan: ruột non (hấp thu), thận (tái hấp thu hoặc bài tiết), và xương (dự trữ và huy động). Hormone tuyến cận giáp (PTH) và calcitriol (dạng hoạt động của vitamin D) là hai tác nhân điều hoà trung tâm của hệ thống này [3].

   2. Tại sao calcium quan trọng với xương?

   Xương là mô sống được tái tạo liên tục trong suốt cuộc đời thông qua hai quá trình đối lập: tạo xương (bone formation) và huỷ xương (bone resorption). Tạo xương do nhóm tế bào tạo xương (osteoblast) thực hiện, và huỷ xương do nhóm tế bào hủy xương (osteoclast) đảm trách. Sự cân bằng giữa hai quá trình này quyết định mật độ xương.

   Calcium là nguyên liệu xây dựng của ma trận khoáng chất xương. Nếu nguồn cung từ chế độ ăn bị thiếu hụt kéo dài, cơ thể sẽ rút calcium từ xương ra để duy trì nồng độ calcium bình thường trong máu. Nếu việc “rút tiền” này kéo dài, mật độ xương sẽ bị suy giảm và tăng nguy cơ gãy xương.

   Nhu cầu calcium thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc sống. Nhu cầu đặc biệt cao trong thời kì tăng trưởng (trẻ em và thanh thiếu niên), thai kì, cho con bú, và ở phụ nữ sau mãn kinh cùng người cao tuổi khi hiệu suất hấp thu calcium từ ruột giảm dần. Theo khuyến cáo của Tổ chức Bone Health and Osteoporosis Foundation (BHOF), nam ở tuổi 50-70 calcium nên đạt 1000 mg/ngày, còn phụ nữ từ 51 tuổi trở lên và nam giới từ 71 tuổi trở lên cần đạt 1,200 mg calcium mỗi ngày từ tổng các nguồn thực phẩm và bổ sung [4].

    3. Làm sao biết thiếu calcium?

   Thiếu calcium mạn tính thường diễn tiến âm thầm, bởi vì cơ thể ưu tiên duy trì nồng độ calcium huyết tương trong giới hạn bình thường bằng cách huy động calcium từ xương. Vì vậy, biểu hiện lâm sàng rõ ràng thường chỉ xuất hiện khi tình trạng thiếu hụt kéo dài hoặc khi có rối loạn nội tiết phối hợp.

   Các biểu hiện đáng chú ý bao gồm:

   (a) Chuột rút cơ bắp, đặc biệt về ban đêm; yếu cơ toàn thân.

   (b) Dị cảm (tê bì, châm chích) ở đầu ngón tay, ngón chân và quanh miệng; trong trường hợp hạ calcium huyết cấp tính, có thể xảy ra co giật cơ (tetany) với dấu hiệu Chvostek dương tính (co cơ mặt khi gõ vào dây thần kinh mặt).

   (c) Ở trẻ em thiếu calcium trong giai đoạn phát triển, men răng có thể kém chắc và móng tay dễ gãy.

   (d) Hạ calcium huyết nặng có thể gây rối loạn nhịp tim, kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ và, trong tình huống cấp cứu, dẫn đến rung thất.

   Cần lưu ý rằng nhiều triệu chứng trên (chuột rút, mệt mỏi, dị cảm) mang tính đặc hiệu thấp và có thể do nhiều nguyên nhân khác. Chẩn đoán thiếu calcium cần kết hợp đánh giá lâm sàng, định lượng calcium huyết thanh toàn phần và calcium ion hóa, PTH, vitamin D (25-hydroxyvitamin D), và đo mật độ xương (DXA) khi có chỉ định [4].

    4. Tại sao calcium cần đi cùng với vitamin D?

   Vitamin D, cụ thể là dạng hoạt động calcitriol (1,25-dihydroxyvitamin D₃), có vai trò thiết yếu trong quá trình hấp thu calcium tại ruột non. Calcitriol gắn vào thụ thể vitamin D (VDR) trên tế bào niêm mạc ruột, kích thích tổng hợp protein vận chuyển calcium (calbindin-D9k) và kênh calcium màng đỉnh (TRPV6), từ đó tăng hấp thu calcium theo cơ chế chủ động lên đến 30 đến 40% tổng lượng calcium được hấp thu [3].

   Khi cơ thể thiếu vitamin D, hiệu quả hấp thu calcium từ ruột giảm, có thể xuống dưới 15%. Hậu quả là PTH tăng (secondary hyperparathyroidism) để huy động calcium từ xương ra máu, tạo ra vòng xoáy huỷ xương. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi, người ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời, người có màu da tối, và những đối tượng mắc hội chứng kém hấp thu [5].

   Bổ sung calcium mà thiếu vitamin D đầy đủ không đem lại hiệu quả tốt trong việc cải thiện mật độ xương và phòng ngừa gãy xương. Ngược lại, phối hợp calcium và vitamin D, qua nhiều thử nghiệm lâm sàng lớn, có lợi ích rõ ràng hơn đối với mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương, đặc biệt ở người cao tuổi sống trong cộng đồng [6-9]. BHOF khuyến cáo người lớn từ 50 tuổi trở lên bổ sung 800 đến 1.000 IU vitamin D mỗi ngày, có thể cao hơn tuỳ theo nồng độ 25(OH)D huyết thanh khi được đánh giá lâm sàng [6-9].

   Ngoài vitamin D, một số vi chất khác cũng tham gia điều tiết chuyển hoá calcium và sức khoẻ xương, đáng kể là vitamin K2 (hỗ trợ gắn calcium vào ma trận xương thông qua carboxyl hoá osteocalcin), magie (đồng yếu tố của nhiều enzyme trong chu trình chuyển hoá vitamin D), và protein (cung cấp khung hữu cơ collagen cho xương). Tiếp cận toàn diện, đa yếu tố luôn mang lại hiệu quả bảo vệ xương tốt hơn so với bổ sung calcium đơn lẻ [10].

          III. HAI NGỘ NHẬN VỀ CALCIUM 

     1. NGỘ NHẬN 1: “Calcium hữu cơ tốt hơn calcium vô cơ” 

    1.1 Nguồn gốc của ngộ nhận

   Trên thị trường hiện nay, các sản phẩm calcium citrate, calcium gluconate, calcium lactate hay calcium citrate malate, được gọi chung là “calcium hữu cơ”. Chúng thường được quảng bá với những thông điệp như “hấp thu tốt hơn”, “thân thiện với dạ dày”, hay “gần giống calcium tự nhiên trong thực phẩm”. Ngược lại, calcium carbonate thường bị gắn nhãn “calcium vô cơ” với hàm ý kém giá trị hơn.

   Vậy các loại calcium này là gì? Bảng dưới đây so sánh thành tố:

   Calcium carbonate là dạng phổ biến và rẻ nhứt, chứa hàm lượng calcium nguyên tố cao nhất (40%), nghĩa là cần ít viên nhất mỗi ngày. Nhược điểm là cần acid dạ dày để hòa tan, nên phải uống cùng bữa ăn. Đây là dạng có nhiều bằng chứng lâm sàng nhứt và là lựa chọn hợp lí cho phần lớn người có dạ dày bình thường.

   Calcium citrate là lựa chọn thứ hai phổ biến nhứt. Hấp thu độc lập với acid dạ dày nên có thể uống lúc đói, và dung nạp tiêu hóa tốt hơn carbonate. Hàm lượng calcium nguyên tố thấp hơn (21%) nên cần uống nhiều viên hơn. Đây là lựa chọn được khuyến cáo cho người dùng PPI, người cao tuổi giảm tiết acid, hoặc bệnh nhân đã phẫu thuật dạ dày.

   Calcium gluconate có hàm lượng calcium nguyên tố rất thấp (chỉ 9%), cần uống rất nhiều viên mới đạt đủ liều. Dạng này chủ yếu được dùng trong truyền tĩnh mạch cấp cứu hạ calcium huyết, ít có giá trị thực tế trong bổ sung đường uống phòng ngừa loãng xương.

   Calcium lactate chứa khoảng 13% calcium nguyên tố, dung nạp tiêu hóa tốt, và thường gặp dưới dạng thành phần tăng cường trong thực phẩm chức năng hơn là thuốc bổ sung đơn thuần. Bằng chứng lâm sàng về hiệu quả trên xương còn hạn chế so với carbonate và citrate.

   Calcium citrate malate là dạng được nhiều nghiên cứu ghi nhận có sinh khả dụng cao nhất trong số các dạng uống, đặc biệt trong các thử nghiệm so sánh trực tiếp về hấp thu. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả lâm sàng trên mật độ xương và giảm gãy xương vẫn ít hơn carbonate và citrate, và giá thành cao hơn đáng kể. Dạng này thường gặp trong thực phẩm tăng cường (nước cam fortified) và một số công thức bổ sung cao cấp.

Sự phân biệt “hữu cơ” và “vô cơ” này thực ra chỉ là thuật ngữ hóa học mô tả cấu trúc phân tử phản ảnh việc gốc anion có chứa carbon hay tồn tại dưới dạng vô cơ. Thuật ngữ này hoàn toàn tách biệt với khái niệm chất lượng sinh học theo nghĩa thông thường mà người tiêu dùng thường hiểu. Tuy nhiên, cách đặt tên này đã vô tình, hoặc đôi khi có chủ ý, tạo ra ấn tượng rằng calcium hữu cơ là “tự nhiên hơn” và do đó tốt hơn.

   1.2 Bằng chứng khoa học

   (a) Calcium carbonate và calcium citrate: so sánh bằng chứng

   Một phân tích tổng hợp (meta-analysis) trên 15 nghiên cứu kết luận rằng calcium citrate được hấp thu tốt hơn calcium carbonate khoảng 22–27%, dù uống lúc đói hay cùng bữa ăn [11]. Các nghiên cứu của Heller và cộng sự (1999, 2000) cũng xác nhận calcium citrate có sinh khả dụng cao hơn trong điều kiện thực nghiệm kiểm soát chặt [10,11].

   Tuy nhiên, các con số này cần được hiểu đúng trong bối cảnh lâm sàng. Mức độ chênh lệch hấp thu 22–27% là kết quả đo trong điều kiện lý tưởng, và trên thực tế, khi uống cùng bữa ăn, sự khác biệt này trở nên nhỏ hơn đáng kể. Heaney và cộng sự (Đại học Creighton) ghi nhận rằng khi cả hai dạng calcium đều được uống cùng bữa ăn với điều kiện chuẩn hóa, đường cong tăng calcium huyết thanh 24 giờ gần như tương đương nhau [12].

   Calcium carbonate chứa khoảng 40% calcium nguyên tố, trong khi calcium citrate chỉ chứa khoảng 21%. Điều này có nghĩa là để đạt cùng lượng calcium nguyên tố, người dùng calcium citrate cần uống số lượng viên nhiều hơn gần gấp đôi; đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tuân thủ điều trị. Một thí nghiệm hơn 10 năm trước cho thấy trong điều kiện nhất định, calcium carbonate dạng bột với liều đơn 1000 mg cho mức hấp thu cao hơn calcium citrate dạng viên 500 mg [13].

   (b) Khi nào calcium citrate thực sự có lợi thế?

   Lợi thế thực sự của calcium citrate nằm ở việc không cần acid dạ dày để ion hóa và hấp thu. Calcium carbonate, ngược lại, cần môi trường acid để phân li thành Ca²⁺ hấp thu được. Điều này tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thực tế trong các nhóm bệnh nhân cụ thể:

   Người cao tuổi với tình trạng giảm tiết acid dạ dày (hypochlorhydria): calcium citrate được hấp thu hiệu quả hơn, đặc biệt khi uống lúc đói.

   Bệnh nhân đang sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, pantoprazole, esomeprazole: các thuốc này làm giảm đáng kể acid dạ dày, do đó cản trở hấp thu calcium carbonate nhưng không ảnh hưởng đến calcium citrate.

   Bệnh nhân đã phẫu thuật cắt dạ dày: mất phần lớn khả năng tiết acid, calcium citrate là lựa chọn được khuyến cáo.

   (c) Kết luận về so sánh dạng calcium

   Không có dạng calcium nào là “tốt nhứt” cho tất cả mọi người. Calcium carbonate, thường bị gọi là “vô cơ”, thực ra là lựa chọn hợp lí, hiệu quả và kinh tế cho phần lớn người có hệ tiêu hóa bình thường, miễn là uống đúng cách (cùng bữa ăn, chia nhỏ liều). Calcium citrate có lợi thế rõ ràng trong các tình huống đặc thù, chính là nhờ cơ chế hấp thu hoàn toàn độc lập với acid dạ dày.

   Quyết định lựa chọn dạng calcium nên dựa trên đặc điểm sinh lí và bệnh cảnh của từng bệnh nhân. Nhãn “hữu cơ” hay giá thành sản phẩm không phải là căn cứ khoa học cho lựa chọn này.

     2. NGỘ NHẬN 2: “Bổ sung calcium gây sỏi thận”

   Lo ngại về mối liên quan giữa bổ sung calcium và sỏi thận bắt nguồn một phần từ nghiên cứu Women’s Health Initiative (WHI), một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên lớn theo dõi hơn 35,000 phụ nữ sau mãn kinh trong 7 năm. Kết quả cho thấy nhóm dùng calcium carbonate 1000 mg kết hợp vitamin D₃ 400 IU/ngày có nguy cơ sỏi đường tiết niệu tăng 17% so với nhóm dùng giả dược (HR = 1.17; 95% CI: 1.02–1.34) [14].

   Phát hiện này nhanh chóng lan rộng trong cộng đồng y khoa và dẫn đến hiện tượng nhiều bác sĩ dặn bệnh nhân, đặc biệt những người có tiền sử sỏi thận, hạn chế hoàn toàn việc bổ sung calcium. Hậu quả là một số đáng kể bệnh nhân loãng xương bị thiếu hụt calcium kéo dài do lo ngại quá mức.

   2.1 Phân tích bằng chứng: đâu là sự thật?

    (a) Calcium từ thực phẩm bảo vệ khỏi sỏi thận

   Một trong những phát hiện quan trọng nhứt trong dinh dưỡng học thận là calcium từ thực phẩm thực ra có tác dụng bảo vệ chống sỏi thận oxalate, loại sỏi phổ biến, chiếm 70–80% tổng số ca sỏi thận.

   Cơ chế là: calcium gắn kết với oxalate trong lòng ruột non tạo thành calcium oxalate dưới dạng kết tủa bền vững, ngăn oxalate hấp thu vào máu và bài tiết qua thận. Khi lượng calcium trong chế độ ăn thấp, oxalate được hấp thu nhiều hơn, làm tăng nồng độ oxalate niệu và nguy cơ kết tinh sỏi.

   Năm 1993, trong nghiên cứu theo dõi hơn 45,000 nam giới trong 4 năm, nhóm có lượng calcium từ thực phẩm cao nhứt có nguy cơ sỏi thận thấp hơn so với nhóm thấp nhứt [15]. Năm 1997, nghiên cứu trên 91,731 phụ nữ trong 12 năm xác nhận: calcium từ thực phẩm cao làm giảm nguy cơ sỏi thận, trong khi calcium từ thực phẩm bổ sung có thể làm tăng nguy cơ; và sự khác biệt này được giả thuyết là liên quan đến thời điểm dùng calcium so với bữa ăn [16].

    (b) Tại sao calcium bổ sung có thể tăng nguy cơ?

   Nguy cơ tăng sỏi thận từ calcium bổ sung không phải là một đặc tính nội tại của calcium mà phụ thuộc lớn vào thời điểm và cách dùng. Khi bổ sung calcium được uống xa bữa ăn (lúc đói), nó không có cơ hội gắn kết với oxalate trong thức ăn. Thay vào đó, calcium tự do được hấp thu vào máu, sau đó được lọc qua cầu thận và bài tiết vào nước tiểu, làm tăng calci niệu (hypercalciuria), một yếu tố nguy cơ độc lập cho sỏi thận oxalate và phosphate [17].

    Đây là điểm mấu chốt: cùng một lượng calcium, nhưng uống cùng bữa ăn hay uống lúc đói sẽ có ảnh hưởng khác nhau đến nguy cơ sỏi thận. Trong nghiên cứu WHI, phụ nữ được phép tiếp tục dùng calcium bổ sung của riêng mình; như vậy một phần đáng kể trong nhóm can thiệp có thể đã dùng tổng lượng calcium vượt ngưỡng khuyến cáo, và không có kiểm soát về thời điểm dùng.

    (c) Nguy cơ thực sự được đặt trong bối cảnh

   Cần nhấn mạnh rằng nguy cơ tuyệt đối tăng sỏi thận trong nghiên cứu WHI là rất nhỏ: chỉ 2.3% phụ nữ trong nhóm dùng calcium-vitamin D được báo cáo có sỏi đường tiết niệu trong 7 năm, so với khoảng 2% trong nhóm giả dược [14]. Mức tăng nguy cơ tương đối 17% dịch ra nguy cơ tuyệt đối tăng thêm chỉ khoảng 0.3%.

   Tuy nhiên, nguy cơ sỏi thận do bổ sung calcium không được ghi nhận nhất quán trong các thử nghiệm khác. Trong thử nghiệm RECORD [18], chỉ có một số ít trường hợp sỏi thận được báo cáo; còn trong thử nghiệm của Prince và cộng sự, tức CAIFOS [19], số ca sỏi thận là 2 ca ở nhóm calcium và 2 ca ở nhóm giả dược, cho thấy không có sự khác biệt giữa hai nhóm. Các tổng quan hệ thống cũng ghi nhận calcium đơn độc không làm tăng có ý nghĩa nguy cơ sỏi thận [20], mặc dù phối hợp calcium + vitamin D trong phân tích gộp có thể làm tăng nhẹ nguy cơ, chủ yếu do kết quả từ WHI [21].

   (d) Tiền sử sỏi thận : cần tiếp cận cá thể hoá

   Người có tiền sử sỏi thận oxalate có thể tiếp tục bổ sung calcium với hướng dẫn thích hợp. Chiến lược đúng đắn bao gồm: (1) ưu tiên calcium từ thực phẩm; (2) nếu cần bổ sung, uống cùng bữa ăn và chia nhỏ liều; (3) uống đủ nước ít nhất 2 lít mỗi ngày; đây là biện pháp phòng sỏi hiệu quả nhất; (4) đánh giá oxalate niệu và calci niệu 24 giờ trước khi quyết định liều lượng [22]. Bệnh nhân có tình trạng calciuria cao bất thường mới cần cân nhắc thêm thiazide để giảm calci niệu trước khi tiếp tục bổ sung calcium.

   Khuyến nghị thực hành

   Bảng dưới đây tóm tắt khuyến nghị thực hành theo từng nhóm người, dựa trên tổng hợp bằng chứng hiện có:

    Nguyên tắc cốt lõi: ưu tiên đạt đủ calcium qua chế độ ăn (sữa và sản phẩm từ sữa, đậu hũ chắc làm với calcium sulfate, cải xoăn, cá hộp có xương, thực phẩm tăng cường calcium); bổ sung calcium chỉ để bù đắp phần thiếu hụt. Tổng lượng calcium từ tất cả nguồn nên ở mức 1000–1200 mg/ngày, không vượt 2000 mg/ngày.

   3. KẾT LUẬN 

    Những ngộ nhận về bổ sung calcium trong phòng ngừa loãng xương xuất phát từ hai nguồn chánh:       (1) cách diễn giải tiếp thị của ngành thực phẩm chức năng đã tạo ra quan niệm sai lệch về tính ưu việt của “calcium hữu cơ”; và

     (2) việc ngoại suy quá mức từ dữ liệu nghiên cứu mà không xem xét đầy đủ bối cảnh, cơ chế và độ lớn nguy cơ.

    Thực tế là: calcium carbonate và calcium citrate đều có giá trị; lựa chọn giữa hai dạng phụ thuộc vào tình trạng tiêu hóa và bệnh cảnh của từng người. Và dù calcium bổ sung có thể làm tăng nhẹ nguy cơ sỏi thận khi dùng chưa đúng cách; nguy cơ này hoàn toàn có thể quản lí được bằng cách hướng dẫn bệnh nhân uống đúng thời điểm và đủ nước.

    IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Hoang DK, et al. Burden of osteoporosis in Vietnam: An analysis of population risk. PLoS One. 2021 Jun 16;16(6):e0252592.

[2] Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D,

 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56060

[3] Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357(3):266–81.

[4] Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, Lewiecki EM, Tanner B, Randall S, et al; National Osteoporosis Foundation. Clinician’s guide to prevention and treatment of osteoporosis. Osteoporos Int. 2014;25(10):2359–81.

[5] Lips P. Vitamin D physiology. Prog Biophys Mol Biol. 2006;92(1):4–8

[6] Dawson-Hughes B, et al. Effect of calcium and vitamin D supplementation on bone density in men and women 65 years of age or older. N Engl J Med 1997 Sep 4;337(10):670-6.

[7] Jackson RD, LaCroix AZ, Gass M, et al. Calcium plus vitamin D supplementation and the risk of fractures. N Engl J Med. 2006;354(7):669-683.

[8] Avenell A, Mak JCS, O’Connell DL. Vitamin D and vitamin D analogues for preventing fractures in post-menopausal women and older men. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014, Issue 4. Art. No.: CD000227.

[9] Massé O, et al. Calcium, vitamin D, or combined supplementation to prevent fractures and falls: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2026;393:bmj-2025-088050.

[10] Heller HJ, Greer LG, Haynes SD, Poindexter JR, Pak CY. Pharmacokinetic and pharmacodynamic comparison of two calcium supplements in postmenopausal women. J Clin Pharmacol. 2000;40(11):1237–44

[11] Sakhaee K, Bhuket T, Adams-Huet B, Rao DS. Meta-analysis of calcium bioavailability: a comparison of calcium citrate with calcium carbonate. Am J Ther. 1999;6(6):313–21.

[12] Heaney RP, Dowell MS, Barger-Lux MJ. Absorption of calcium as the carbonate and citrate salts, with some observations on method. Osteoporos Int. 1999;9(1):19–23.

[13] Wang H, et al. A comparative study of calcium absorption following a single serving administration of calcium carbonate powder versus calcium citrate tablets in healthy premenopausal women. Food Nutr Res. 2014;22:58.

[14] Wallace RB, et al. Urinary tract stone occurrence in the Women’s Health Initiative (WHI) randomized clinical trial of calcium and vitamin D supplements. Am J Clin Nutr. 2011;94(1):270–7.

[15] Curhan GC, Willett WC, Rimm EB, Stampfer MJ. A prospective study of dietary calcium and other nutrients and the risk of symptomatic kidney stones. N Engl J Med. 1993;328(12):833–8.

[16] Curhan GC, Willett WC, Speizer FE, Spiegelman D, Stampfer MJ. Comparison of dietary calcium with supplemental calcium and other nutrients as factors affecting the risk for kidney stones in women. Ann Intern Med. 1997 Apr 1;126(7):497-504.

[17] Favus MJ. The risk of kidney stone formation: the form of calcium matters. Am J Clin Nutr. 2011;94(1):5–6.

[18] Grant AM, Avenell A, Campbell MK, et al; RECORD Trial Group. Oral vitamin D3 and calcium for secondary prevention of low-trauma fractures in elderly people (Randomised Evaluation of Calcium Or vitamin D, RECORD): a randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2005;365(9471):1621-1628.

[19] Prince RL, Devine A, Dhaliwal SS, Dick IM. Effects of calcium supplementation on clinical fracture and bone structure: results of a 5-year, double-blind, placebo-controlled trial in elderly women. Arch Intern Med. 2006;166(8):869-875.

[20] Candelas G, Martinez-Lopez JA, Rosario MP, Carmona L, Loza E. Calcium supplementation and kidney stone risk in osteoporosis: a systematic literature review. Clin Exp Rheumatol. 2012;30(6):954-961.

[21] Kahwati LC, Weber RP, Pan H, et al. Vitamin D, Calcium, or Combined Supplementation for the Primary Prevention of Fractures in Community-Dwelling Adults: An Evidence Review for the U.S. Preventive Services Task Force. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality; 2018.

[22] Pearle MS, Goldfarb DS, Assimos DG, Curhan G, Denu-Ciocca CJ, Matlaga BR, et al; American Urological Association. Medical management of kidney stones: AUA guideline. J Urol. 2014 Aug;192(2):316-24

        GS.TS Nguyễn Văn Tuấn

Viện Garvan ĐH New South Wales Australia

Giải toả ngộ nhận về bổ sung calcium trong phòng ngừa loãng xương

The post CALCI VÀ LOÃNG XƯƠNG: NHỮNG THÔNG TIN CẦN THIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Mấy ngày nay, cả xã hội râm ran bàn tán về việc Bộ Công thương cấp phép cho xăng pha cồn ethanol  E10 đồng loạt xuất bán trên tất cả cây xăng toàn quốc. Nhiều trang mạng, facebooker…dậy sóng với hàng loạt cảnh báo: “xăng pha cồn làm hỏng động cơ,” “xe cũ chết hết,” “người nghèo chịu thiệt”, “âm mưu phá xe”, “lợi ích nhóm” hại người nghèo   xuất phát do người thiếu thực tế khoa học và hết sức mơ hồ rồi gây hiệu ứng hoang mang, hoản loạn.

    Thật ra, ethanol, rượu etylic, hiện diện trong nhiều sản phẩm quen thuộc quanh chúng ta: bia rượu và thức uống có cồn, trong cồn sát trùng y tế, mỹ phẩm, dung môi công nghiệp.v.v….

  Bài viết, sưu tập một số thông tin về loại cồn quen thuộc này, đặc biệt về việc pha chế ethanol vào xăng E5, E10 hiện nay

     II. ETHANOL TRONG ĐỒ UỐNG

    Cồn ethanol, rượu etylic, có mặt trong nhiều loại “đồ uống có cồn”, là linh hồn “men say” của nhiều loại bia, rượu, vodka, brandy, cognac,…

The post ETHANOL (RƯỢU ETYLIC)-NHỮNG THÔNG TIN THÚ VỊ ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Tại Việt Nam chúng ta, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người mỗi năm, hơn 230 người  mỗi ngày, vì nicotine và cả ngàn chất độc trong khói thuốc hít chủ động và thụ động. 

   Cai bỏ thuốc lá rất khó đặc biệt là tình trạng tái nghiện. Nhà văn Mỹ Mark Twain nói đùa rằng: “Bỏ hút thuốc là điều dễ dàng nhất trên đời. Tôi biết vì chính tôi đã làm điều đó hàng nghìn lần rồi”. 

  Ngoài sự quyết tâm, hiện nay trên thị trường có một vài loại thuốc hỗ trợ cai nghiện thuốc lá khà hiệu quả chứa hoạt chất  varenicline (dạng dược dụng varenicline tartrate) cho người dùng.

         II. THỤ THỂ NICOTIN CỦA ACETYLCHOLINE 

  Acetylcholine (ACh) là một chất dẫn truyền ở các tiếp hợp thần kinh (synapse) mang thông điệp từ hệ trung ương não bộ đến cơ thể thông qua các tế bào thần kinh. 

  Khi nhận kích thích, ACh được giải phóng khỏi đầu mút tế bào thần kinh tiền synap sẽ đi đến tế bào thần kinh hậu synap. Tại đây, acetylcholine có thể liên kết với hai thụ thể: muscarinic M và nicotinic N.

   Nếu liên kết với thụ thể muscarinic, ACh sẽ: Điều hòa sự co bóp của tim và huyết áp, đồng thời làm giảm nhịp tim; Giúp thức ăn di chuyển qua ruột bằng cách co thắt các cơ ruột và tăng tiết dịch vị và dịch ruột; Kích thích các tuyến tiết ra các chất như nước mắt, nước bọt, sữa, mồ hôi và dịch tiêu hóa; Kiểm soát việc bài tiết nước tiểu; Co thắt các cơ điều khiển thị lực gần; Gây cương dương.

   Nếu liên kết với các thụ thể nicotinic, ACh sẽ: Cho phép cơ xương co lại; Gây ra sự giải phóng adrenaline và norepinephrine từ tuyến thượng thận; Kích hoạt hệ thần kinh giao cảm bằng cách giải phóng một loạt các chất dẫn truyền thần kinh, bao gồm dopamine, noradrenaline, serotonin, glutamate và endorphin. Cơn giải phóng bùng nổ này tạo ra cảm giác khoái cảm cho người hút thuốc, và trong quá trình cai thuốc, nồng độ dopamine và các chất dẫn truyền thần kinh khác giảm sút dẫn đến các triệu chứng như đau đầu, khó tập trung và mất ngủ…kết cục là lại hút thuốc lá trở lại.

       III. VARENICLINE CHẶN THỤ THỂ NICOTIN GIÚP CAI THUỐC LÁ 

    Varenicline giúp cai thuốc lá bằng cách tác động lên thụ thể nicotin trong não. Thuốc vừa làm giảm cảm giác thèm thuốc, vừa làm giảm cảm giác “thỏa mãn” khi hút thuốc, nên giúp tăng khả năng bỏ thuốc thành công.

       1. Cơ chế hoạt động

     Varenicline là chất “đồng vận từng phần” tại thụ thể nicotin α4β2 gây

       (1) kích hoạt nhẹ đua đến giảm triệu chứng thiếu nicotine cho người nghiện,

       (2) đồng thời chặn nicotine từ thuốc lá khiến người hút thuốc cảm thấy “ít đã” hơn.

    2. Các thuốc varenicline hiện có

     3. Hiệu quả varenicline?

[Video 1] Varenicline: What to Know Before You Quit Smoking

[1] Acetylcholine

https://my.clevelandclinic.org/health/articles/24568-acetylcholine-ach

[2] Tác dụng cai thuốc lá của varenicline

https://chatgpt.com/

[3] Muốn bỏ thuốc lá phải lu bu

https://tuoitre.vn/muon-bo-thuoc-la-phai-lu-bu-546598.htm

[4] Champix (0,5mg & 1mg)

https://trungtamthuoc.com/thuoc-champix-05mg-va-1mg

[5 ]Varenicline là thuốc gì? Đặc tính và công dụng cai nghiện nicotine

https://www.pharmacity.vn/hoat-chat-varenicline.htm

[6] Công dụng thuốc Varenicline

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/cong-dung-thuoc-varenicline-vi

[7] Varenicline for Tobacco Dependence

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMct0800146

        TS.BS Trần Bá Thoại 

ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post VARENICLINE: DƯỢC CHẤT CAI THUỐC LÁ HIỆU QUẢ ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Trong khi viêm cấp tính là rất quan trọng khi cơ thể bị thương và nhiễm trùng, những nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng một số yếu tố xã hội, môi trường và lối sống có thể thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính toàn thân có thể dẫn đến một số bệnh lý không lây nhiễm, là những nguyên nhân hàng đầu gây ra tàn tật và tử vong trên toàn thế giới, chẳng hạn như bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường, bệnh thận mãn tính, bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu và các rối loạn tự miễn dịch và thoái hóa thần kinh.

   Vì viêm mạn tính kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, âm thầm phá hủy các tế bào, mô khỏe mạnh và là “kẻ sát nhân thầm lặng” dẫn đến hàng loạt bệnh nguy hiểm.  Do đó, việc nhắm mục tiêu vào tình trạng viêm dai dẳng mở ra những cơ hội để điều trị các bệnh liên quan.

        II. VIÊM MẠN TÍNH LÀ GÌ ?

       Khác với viêm cấp tính với bốn dấu hiệu kinh điển gồm sưng, nóng, đỏ và đau thường do nhiễm trùng. Những dấu hiệu của viêm cấp xảy ra do các tế bào bạch cầu được cơ thể huy động để bao quanh và bảo vệ vùng bị nhiễm trùng, tấn công các yếu tố gây nguy hiểm cho cơ thể.

    Tuy nhiên, viêm mạn tính không phải là nhiễm trùng và bạc cầu không tập trung để tiêu diệt tác nhân đang gây hại/nhiễm trùng cho cơ thể, thay vào đó, chúng tấn công các mô và cơ quan khỏe mạnh. Đặc biệt, khi tình trạng viêm mạn tính tăng cao, gây tổn thương lâu dài cho các mô và cơ quan khỏe mạnh, dẫn đến sự tiến triển của nhiều bệnh mãn tính khác nhau ở nhiều nơi trên cơ thể: Nếu động mạch bị tấn công, sẽ gây các bệnh tim mạch; Nếu là khớp, sẽ gây viêm khớp; Nếu bạch cầu tấn công các tế bào nguy cơ là bệnh Alzheimer…..

        III. VIÊM MẠN TÍNH TÁC HẠI RA SAO ?

       * Trên hệ tim mạch

   Khi cholesterol LDL tích tụ trong lòng mạch máu, hê thống miễn dịch phản ứng bằng cách triển khai quá trình đại thực bào, được hình thành từ các tế bào bạch cầu đơn nhân.

    Nếu bị viêm mạn tính, cơ thể sẽ đi nhiều bạch cầu hơn mức cần thiết. Những tế bào bạch cầu này sẽ cố gắng ăn những hạt cholesterol, và biến đại thực bào này thành các “tế bào bọt” tích đầy mỡ, khi quá tải, các tế bào này vỡ ra và đổ cholesterol ra ngoài làm cho lớp dưới nội mạc dày lên tạo nên các vạch lipid hay các mảng xơ vữa. Qua thời gian, chúng bồi đắp dần dần và thu hẹp lòng mạch máu.

     Quá trình viêm mãn này diễn ra lặng lẽ qua nhiều năm, mà chúng ta không cảm thấy. Từ từ và âm thầm, các tế bào bạch cầu bị chết trong khi thực hiện nhiệm vụ sẽ bắt đầu bám lại thành mạch cùng với các mảng xơ vữa càng ngày càng dày thêm và mạch máu chuyển dần dần từ mềm mại và dẻo dai trở nên xơ vữa và hẹp lòng động mạch.

     Và từ các vết nứt trên thành mạch ở khu vực có mảng bám, sẽ có thể hình thành các cục máu đông, ngăn chặn máu đến tim hoặc não, gây đau tim,  đột quỵ hoặc gây tắc nghẽn ở những vùng động mạch nhỏ hơn.

     * Trên thần kinh-não bô:

     Tình trạng viêm ở não góp phần gây nên trầm cảm và suy giảm nhận thức.

   * Trên hệ miễn dịch

    Viêm mãn tính là nguyên nhân gây nhiều bệnh tự miễn

     * Trên cơ khớp:

      Viêm mạn tính có thể dẫn đến viêm khớp dạng thấp bằng cách gây sưng khớp, làm tổn thương sụn và xương.

       IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

    1. Tại sao viêm mạn tính được lưu ý?

[Video 1] Viêm Mạn Tính: Nền Tảng Sinh Học Của Bệnh Tim Mạch, Tự Miễn Và Ung Thư | Bs Phạm Tuấn

[1] The Role of Chronic Inflammation in Various Diseases and Anti-inflammatory Therapies Containing Natural Products

https://chemistry-europe.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cmdc.202000996

[2] Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span

https://www.nature.com/articles/s41591-019-0675-0

[3] Chronic inflammation is the leading cause of many díseases

https://www.excelife.com.my/latestnews/nid/117354/

[4] Chronic Inflammation

https://ditki.com/course/immunology/glossary/immunology-microbiology/chronic-inflammation

[5] Inflammation: the cause of all diseases

https://www.mdpi.com/2073-4409/13/22/1906

[6] Chronic Inflammation

https://www.geneticlifehacks.com/immune-system/chronic-inflammation/

[7] Một số thông tin về bệnh viêm mạn tính

https://bvnguyentriphuong.com.vn/noi-tim-mach/mot-so-thong-tin-ve-benh-viem-man-tinh

        TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post VIÊM MẠN TÍNH: NGUYÊN NHÂN GÂY NHIỀU BỆNH (Chronic inflammation: the cause of many diseases) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.