Bí đỏ, bí ngô, là một loại thực phẩm quen thuộc, được nhiều người sử dụng và ưa thích. Đặc biệt, bí đỏ là món ăn không thể thiếu trong dịp hội Halloween. Bí đỏ là một trái cây cùng họ với các loại dưa, nhưng về mặt ẩm thực và dinh dưỡng, nó giống như một loại rau.

    Bí đỏ có nhiều màu sắc, hình dạng và kích thước khác nhau tùy theo giống loại. Quả bí thường có vỏ ngoài dày, mịn và có gân. Bên trong phần thịt là một khoang rỗng, có nhiều hạt màu trắng ngà.

   Với vị ngọt tự nhiên, dễ chế biến, bí đỏ không chỉ phù hợp với trẻ nhỏ mà còn được nhiều người lớn tuổi yêu thích. Tuy nhiên, để tận dụng lợi ích của bí đỏ mà vẫn đảm bảo cân bằng dinh dưỡng, người dùng cần hiểu rõ cách sử dụng phù hợp.

     II. THÀNH PHẦN DINH DƯỠNG

  Trong một chén (245 gam)  bí đỏ nấu chín  chứa:

• Calo: 49
• Chất béo: 0.2 gram
• Protein: 2 gram
• Carbohydrat: 12 gram
• Chất xơ:RDI 3 gram
• Vitamin A: 245% RDI (Nhu cầu khuyến cáo hằng ngày)
• Vitamin C: 19%  RDI 
• Vitamin B2: 11% RDI
• Vitamin E 10% RDI
• Kali: 16% RDI 
• Đồng: 11% RDI
• Mangan: 11% RDI
• Sắt: 8% RDI
• Một lượng nhỏ magie, phốt pho, kẽm, folat và nhiều loại vitamin nhóm B khác.

   Bên cạnh việc chứa nhiều vitamin và khoáng chất, bí đỏ cũng chứa lượng calo tương đối thấp, do 94% bí đỏ là nước. Bí đỏ cũng chứa nhiều beta-caroten, một loại carotenoid mà cơ thể tổng hợp thành vitamin A. Hơn thế nữa, hạt bí đỏ cũng ăn được, chứa nhiều chất dinh dưỡng và mang lại nhiều lợi ích về sức khoẻ.

      III. NHỮNG LỢI ÍCH SỨC KHỎE 

   1. Bảo vệ mắt

   Bí đỏ chứa các chất dinh dưỡng như beta-carotene cung cấp vitamin A cần thiết cho mắt, giúp chống quáng gà, đục thủy tinh thể là những nguyên nhân phổ biến gây mù lòa.

   Bí đỏ cũng là một trong những nguồn lutein và zeaxanthin, hai hợp chất có khả năng làm giảm nguy cơ thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác và đục thủy tinh thể.

    Ngoài ra, bí đỏ chứa nhiều vitamin C và E, có chức năng như chất chống oxy hóa và có thể ngăn chặn các gốc tự do gây tổn hại cho các tế bào mắt.

   2. Tốt cho hệ tiêu hóa

   Nhờ chứa chất xơ, bí đỏ có thể giúp hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và giảm nguy cơ táo bón. Khi kết hợp bí đỏ với chế độ ăn đủ nước và nhiều rau xanh, hệ tiêu hóa có thể hoạt động ổn định hơn.

    3. Tốt cho tim mạch

   Bí đỏ chứa nhiều chất dinh dưỡng, hàm lượng kali, vitamin C và chất xơ cao,có thể cải thiện sức khỏe tim mạch. Một số nghiên cứu cho thấy, những người có lượng kali cao thường có huyết áp thấp và giảm nguy cơ đột quỵ.

  Bí đỏ cũng có nhiều chất chống oxy hóa, có thể bảo vệ cholesterol xấu LDL không bị oxy hóa, giúp ngăn ngừa xơ vữa mạch máu, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

   4.   Giúp giảm cân

   Dù giàu dinh dưỡng, nhưng lượng calo rất thấp nên bí đỏ là thực phẩm rất tốt cho người giảm cân. Bí ngô cũng chứa nhiều chất xơ có khả năng hạn chế sự thèm ăn.

     5. Bảo vệ sức khỏe da 

    Bí đỏ chứa nhiều carotenoid như beta-carotene, vào cơ thể sẽ chuyển hoá thành vitamin A.  Các nghiên cứu cho thấy rằng carotenoid như beta-carotene có thể hoạt động như một loại kem chống nắng tự nhiên, bảo vệ các tế bào da chống lại tác hại từ các tia UV trong ánh nắng.

    Bí đỏ cũng chứa nhiều vitamin C, rất cần thiết để cơ thể sinh tổng hợp collagen giúp cho làn da khỏe mạnh.

    Hơn nữa, lutein, zeaxanthin, vitamin E và nhiều chất chống oxy hóa khác trong bí đỏ đã được chứng minh là giúp tăng khả năng phòng vệ trên da chống lạ các tia UV.

    6. Tăng cường hệ miễn dịch

   Các nghiên cứu cũng cho thấy vitamin A, vitamin C và E, sắt,  folate và cac vi chất dinh dưỡng khác trong bí đỏ giúp tăng cường khả năng miễn dịch, giúp chống lại nhiễm trùng.

  Bí đỏ cũng chứa nhiều vitamin C, được chứng minh là giúp tăng sản xuất tế bào bạch cầu, giúp các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn và làm cho vết thương mau lành hơn.

   7. Giúp giảm nguy cơ ung thư

   Bí đỏ chứa nhiều carotenoids, là những hợp chất chống oxy hóa, cho phép chúng vô hiệu hóa các gốc tự do, stress oxy hóa có thể bảo vệ chống lại một số bệnh ung thư. 

      IV. BÁNH,  MÓN ĂN, THỨC UỐNG TỪ BÍ ĐỎ

      1. Các thức uống

      2. Các món bánh

      3. Các món ăn 

       V. NHỮNG ĐIÊU LƯU Ý

   Dù bí đỏ là thực phẩm lành mạnh, việc tiêu thụ quá nhiều hoặc không đúng cách vẫn có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, rối loạn tiêu hóa hoặc ảnh hưởng đến bệnh lý nền. Dưới đây là 6 lưu ý khi ăn bí đỏ.

    1. Hệ tiêu hóa nhạy cảm hoặc đang rối loạn

   Người bị hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc hay đầy hơi, chướng bụng, bí đỏ có thể khiến tình trạng trở nên tệ hơn.

   Nghiên cứu của Harvard Medical School cho thấy, bí đỏ chứa các oligosaccharide thuộc nhóm FODMAP (Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols), vào ruột, có thể bị lên men, sinh khí, gây đầy bụng và co thắt. 

   Ngoài ra, hàm lượng chất xơ không hòa tan cao trong bí đỏ có thể gây khó chịu cho người mới phẫu thuật đường ruột hoặc có tiền sử tắc ruột, vì nó làm tăng thể tích phân và áp lực lên thành ruột.

   2. Người đái tháo đường, cần kiểm soát khẩu phần

  Theo Hội Đái tháo đừng Hoa Kỳ ADA, bí đỏ có chỉ số đường huyết (GI) cao, nhưng tải lượng đường huyết (GL) ở mức thấp, nên ăn ít thì an toàn, ăn nhiều thì có thể gây tăng đường huyết.

   3. Cơ địa dị ứng hoặc mẫn cảm với bầu bí

  Theo Cleveland Clinic, những người đã từng dị ứng với các loại thực vật cùng họ như dưa chuột, bí đao, dưa hấu có thể bị dị ứng chéo với bí đỏ.

   4. Cơ địa hàn, dễ lạnh bụng hoặc tiêu chảy

   Theo Đông y học cổ truyền, bí đỏ có tính hàn, tức là mát và có thể gây lạnh bụng nếu ăn nhiều, đặc biệt là khi dùng sống hoặc dưới dạng nước ép. Với người có cơ địa yếu, dễ tiêu chảy hoặc thường lạnh bụng, việc ăn bí đỏ chưa chín kỹ có thể làm tăng cảm giác khó chịu ở dạ dày.

   5. Bệnh thận hoặc sỏi thận

   Bí đỏ nấu chín chứa nhiều Kali, có thể gây nguy hiểm cho bệnh nhân suy thận mạn hoặc người đang chạy thận nhân tạo.

   Ngoài ra, bí đỏ còn chứa oxalat, có thể kết hợp với canxi tạo thành sỏi oxalat canxi.

   6. Bị rối loạn chuyển hóa beta-carotene

    Bí đỏ rất giàu beta-carotene – tiền chất của vitamin A giúp tăng sức đề kháng và bảo vệ da, mắt. Tuy nhiên, những người bị rối loạn chuyển hóa beta-carotene (carotenemia) có thể bị vàng da do cơ thể không chuyển hóa được chất này.

VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1] 6 lợi ích “bí mật” của bí đỏ

[VIDEO 2] Những món ăn từ bí đỏ bổ sung magie, tốt cho giấc ngủ

[VIDEO 3] LỢI ÍCH CHO SỨC KHOẺ TỪ BÍ NGÔ

[1] Bí đỏ giàu dinh dưỡng, ăn và bảo quản thế nào để tốt cho sức khỏe?

https://suckhoedoisong.vn/bi-do-giau-dinh-duong-nhung-can-an-va-bao-quan-the-nao-de-tot-cho-suc-khoe-169220611002722398.htm

[2] Bí đỏ giá siêu rẻ, nhiều người mua về tích trữ, nấu món vừa ngon lại bổ

https://suckhoedoisong.vn/bi-do-gia-sieu-re-nhieu-nguoi-mua-ve-tich-tru-nau-mon-vua-ngon-lai-bo-1692508162222111.htm

[3] 9 Lợi ích sức khỏe của bí ngô

[4] Ăn bí đỏ có tác dụng gì? Lợi ích và lưu ý khi sử dụng

https://medlatec.vn/tin-tuc/an-bi-do-co-tac-dung-gi-loi-ich-va-luu-y-khi-su-dung

[5] Bí đỏ là thực phẩm “vàng” cho sức khỏe, nhưng vẫn cần thận trọng khi ăn

https://vhds.baothanhhoa.vn/bi-do-la-thuc-pham-vang-cho-suc-khoe-nhung-van-can-than-trong-khi-an-39652.htm

[6] 6 công dụng bất ngờ của bí đỏ đối với sức khỏe

https://suckhoedoisong.vn/6-cong-dung-bat-ngo-cua-bi-do-doi-voi-suc-khoe-169211020231653623.htm

         TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BÍ ĐỎ VÀ SỨC KHỎE appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Xét nghiệm AMH là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh dự trữ buồng trứng và khả năng sinh sản của người phụ nữ. Thông qua nồng độ AMH trong máu, bác sĩ có thể đánh giá số lượng trứng còn lại, tiên lượng khả năng mang thai tự nhiên hoặc trong các phương pháp hỗ trợ sinh sản như IUI, IVF.

   Bài viết cung cấp các thông tin cần thiết về xét nghiệm AMH này.

      II. AMH LÀ GÌ ?

   AMH là viết tắt tiếng Anh của  Anti-Mullerian Hormone, là một hormone glycoprotein có trọng lượng phân tử khoảng 140.000 Dalton, được tiết ra từ các tế bào hạt trong nang buồng trứng. Quá trình sản xuất AMH bắt đầu từ khoảng tuần thai thứ 36 và kéo dài cho đến khi người phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh. Hormone này được tạo ra sớm ở nang trứng nguyên thủy, đạt nồng độ cao nhất trong giai đoạn nang noãn tiền hốc và có hốc nhỏ (kích thước dưới 4 mm).

   Ở những giai đoạn sớm này, nang trứng có kích thước rất nhỏ, không thể quan sát qua siêu âm, vì vậy chỉ số AMH đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh số lượng nang trứng non đang phát triển, qua đó gián tiếp thể hiện dự trữ buồng trứng của người phụ nữ. Nồng độ AMH thường cao nhất ở độ tuổi 25-30, sau đó giảm dần theo thời gian do quá trình lão hóa tự nhiên của buồng trứng.

   Ngoài vai trò trong sinh sản, AMH còn có ý nghĩa trong sự hình thành cơ quan sinh dục của thai nhi. Ở thai nam, hormone này được tiết ra bởi các tế bào Sertoli trong tinh hoàn, giúp thoái hóa ống Muller, hỗ trợ quá trình phát triển cơ quan sinh dục nam. Ngược lại, ở thai nữ, AMH được sản xuất bởi các tế bào hạt trong nang buồng trứng và có liên quan trực tiếp đến số lượng nang trứng nguyên thủy, bắt đầu từ giai đoạn thai khoảng 36 tuần tuổi và tiếp tục sau khi trẻ ra đời.

      III. CÁC ỨNG DỤNG XÉT NGHIỆM AMH 

   Xét nghiệm AMH là phương pháp kiểm tra nồng độ hormone Anti-Mullerian có trong máu – một chỉ dấu quan trọng phản ánh dự trữ buồng trứng, tức là số lượng nang noãn còn lại trong buồng trứng của người phụ nữ. Xét nghiệm AMH mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng như:

    1. Phản ánh khả năng sinh sản của phụ nữ

   Nồng độ AMH là yếu tố quan trọng giúp bác sĩ đánh giá dự trữ buồng trứng và khả năng sinh sản của người phụ nữ. Ở phụ nữ khỏe mạnh, dưới 35 tuổi, chỉ số AMH thường dao động từ 2,2 – 6,8 ng/mL. Khi giá trị này quá thấp hoặc quá cao, đều có thể phản ánh bất thường về chức năng buồng trứng, ảnh hưởng đến khả năng thụ thai cũng như kết quả khi thực hiện thụ tinh ống nghiệm (IVF).

   Thông qua kết quả AMH, bác sĩ có thể đánh giá sức khỏe sinh sản tổng quát, lên kế hoạch mang thai phù hợp hoặc tư vấn hướng điều trị hỗ trợ sinh sản cho những cặp đôi gặp khó khăn trong việc có con.

    2. Thước đo sự lão hóa của buồng trứng

   Buồng trứng của phụ nữ sẽ dần giảm số lượng và chất lượng nang noãn theo thời gian. Đây chính là quá trình lão hóa buồng trứng. Xét nghiệm AMH giúp ước tính số lượng trứng còn lại, từ đó phản ánh mức độ hoạt động hiệu quả của buồng trứng.

   Bên cạnh đó, AMH còn là chỉ số dự đoán tuổi mãn kinh. Khi tuổi tác tăng lên, nồng độ AMH sẽ giảm dần và biến mất hoàn toàn khi người phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh – thường từ 45 đến 50 tuổi. Việc theo dõi AMH giúp chị em chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, đồng thời phòng ngừa các bệnh lý liên quan đến giai đoạn mãn kinh như loãng xương, rối loạn nội tiết hay thay đổi tâm sinh lý.

    3. Đánh giá khả năng hồi phục của buồng trứng sau điều trị ung thư

    Vì phản ánh trực tiếp số lượng nang noãn còn hoạt động, chỉ số này giúp đánh giá tổn thương buồng trứng sau phẫu thuật. Việc theo dõi chỉ số AMH giúp xác định mức độ hồi phục chức năng buồng trứng, cũng như phát hiện biến chứng tiềm ẩn sau các can thiệp y khoa.

      4.  Liên quan với thụ tinh trong ống nghiệm 

   Chỉ số AMH có mối tương quan chặt chẽ với tỷ lệ thành công của IVF. Khi AMH ở mức lý tưởng, buồng trứng đáp ứng tốt với thuốc kích thích, tạo ra nhiều trứng chất lượng, từ đó giúp tăng cơ hội thụ tinh và mang thai. Ngược lại, nếu AMH thấp, việc kích thích buồng trứng trở nên khó khăn hơn, số lượng trứng thu được ít, kéo theo tỷ lệ tạo phôi và khả năng mang thai giảm. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị, kết hợp thêm thuốc hoặc kỹ thuật đặc biệt để cải thiện đáp ứng của buồng trứng.

   Cần lưu ý rằng, AMH thấp không đồng nghĩa với việc không thể thực hiện IVF. Các bác sĩ sẽ căn cứ thêm vào siêu âm nang noãn, tinh dịch đồ, xét nghiệm nội tiết tố và nhiều yếu tố khác để đưa ra đánh giá toàn diện và lựa chọn hướng điều trị tối ưu nhất cho từng trường hợp.

        IV. Ý NGHĨA CỦA CHỈ SỐ AMH 

     Dựa trên giá trị xét nghiệm, có thể chia AMH thành các mức như sau:

    1. AMH thấp: Mức AMH từ 1,0 – 1,5 ng/ml phản ánh dự trữ buồng trứng giảm, song vẫn còn cơ hội mang thai nếu có hướng điều trị kịp thời. Ngược lại, khi AMH dưới 0,5 ng/ml, nghĩa là số lượng trứng còn lại rất ít, khả năng thụ thai tự nhiên suy giảm đáng kể và cần được tư vấn chuyên sâu để lựa chọn phương án sinh sản phù hợp.

    2. AMH ở mức bình thường: Ở phụ nữ dưới 35 tuổi và có sức khỏe sinh sản ổn định, nồng độ AMH thường dao động từ 2,0 – 6,8 ng/ml (tương đương 14,28 – 48,55 pmol/L). Đây được xem là khoảng giá trị lý tưởng, cho thấy dự trữ buồng trứng tốt và khả năng mang thai tự nhiên cao. 

     3. AMH tăng cao: Khi chỉ số AMH vượt quá 10 ng/ml, thường gặp ở những người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Dù vẫn có thể thụ thai tự nhiên, nhưng phụ nữ có AMH cao thường gặp rối loạn rụng trứng, khiến tỷ lệ mang thai thấp hơn so với người có chỉ số bình thường. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể chỉ định điều trị hỗ trợ để cải thiện khả năng sinh sản. 

         V. KHI NÀO CẦN XÉT NGHIỆM AMH 

    Xét nghiệm đánh giá dự trữ buồng trứng nên thực hiện trong các trường hợp sau:

    1. Khó khăn trong việc mang thai hoặc đang điều trị vô sinh, hiếm muộn.

     2. Người được chẩn đoán mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)

     3. Bị rối loạn kinh nguyệt, kinh thưa, tắc kinh hoặc vô kinh kéo dài chưa rõ nguyên nhân.

     4. Có bệnh lý tại buồng trứng như suy buồng trứng, u nang hoặc ung thư buồng trứng.

     5. Đang theo dõi kết quả điều trị vô sinh hoặc muốn xác định thời điểm mang thai thích hợp nhất.

   Việc thực hiện xét nghiệm AMH giúp bác sĩ đánh giá sức khỏe sinh sản và hỗ trợ lập kế hoạch sinh con phù hợp. Nếu kết quả cho thấy dự trữ buồng trứng dồi dào, phụ nữ có thể yên tâm trì hoãn kế hoạch sinh con trong vài năm tới. Ngược lại, khi AMH ở mức thấp, nên cân nhắc chủ động mang thai sớm hoặc tìm đến các phương pháp hỗ trợ sinh sản để tối ưu cơ hội làm mẹ.

VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Chỉ số AMH là gì? AHM bao nhiêu là bình thường? Bao nhiêu là bất thường?

[VIDEO 2] Chỉ số AMH thấp (Giảm dự trữ buồng trứng): Nguyên nhân, dấu hiệu

[1] Xét nghiệm chỉ số AMH

https://phenikaamec.com/bh-chi-so-amh-la-gi.html#chi_so_amh_la_gi

[2] Xét nghiệm AMH: Chỉ số bình thường – thấp – cao

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/xet-nghiem-amh-chi-so-binh-thuong-thap-cao-vi

[3] Ý nghĩa chỉ số xét nghiệm AMH trong sức khỏe sinh sản của phụ nữ

https://medlatec.vn/tin-tuc/y-nghia-chi-so-xet-nghiem-amh-trong-suc-khoe-sinh-san-cua-phu-nu-s159-n17608

[4] Xét nghiệm AMH: Chỉ số bao nhiêu là bình thường?

Xét nghiệm AMH: Chỉ số bao nhiêu là bình thường?

[5] Xét nghiệm AMH là gì? Ý nghĩa của chỉ số xét nghiệm

Xét nghiệm AMH là gì? Ý nghĩa của chỉ số xét nghiệm

[6] Chỉ số AMH cao là gì? Có thai tự nhiên được không? 

https://phenikaamec.com/bh-amh-cao-la-gi.html

[7] Xét nghiệm AMH: Chỉ số bao nhiêu là bình thường – cao – thấp?

https://tamanhhospital.vn/xet-nghiem-amh/

      TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post AMH TEST: XÉT NGHIỆM CHỨC NĂNG BUỒNG TRỨNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Tỏi là một trong những nguyên liệu ẩm thực được sử dụng phổ biến nhất trên toàn thế giới, đã được coi trọng từ nhiều thế kỷ qua cả trong nấu nướng lẫn các phương pháp chăm sóc sức khỏe truyền thống. Bên cạnh hương vị và mùi thơm đặc trưng, ​​tỏi còn chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học, chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất, góp phần tạo nên giá trị dinh dưỡng của nó.

   Phần lớn các tác dụng tiềm năng giúp tăng cường sức khỏe của tỏi gắn liền với các hợp chất chứa lưu huỳnh, đặc biệt là allicin – chất được hình thành khi tỏi được cắt nhỏ, nghiền nát hoặc nhai. Nhờ những hợp chất này, tỏi thường được biết đến với các lợi ích như hỗ trợ sức khỏe tim mạch, tăng cường hệ miễn dịch và thúc đẩy quá trình lão hóa lành mạnh.

      II. NHỮNG CHẤT DINH DƯỠNG CỦA TỎI

   Mặc dù tỏi thường được tiêu thụ với lượng nhỏ, nhưng nó lại chứa nhiều dưỡng chất và các hợp chất có hoạt tính sinh học góp phần tạo nên giá trị dinh dưỡng của loại thực phẩm này.

   Trong tỏi có chứa: Allicin, Vitamin B6, Vitamin C, Mangan, Selen, Chất xơ, Các chất chống oxy hóa, Các hợp chất chứa lưu huỳnh.

    Nhiều lợi ích sức khỏe tiềm năng của tỏi có liên quan đến các hợp chất lưu huỳnh và hoạt tính chống oxy hóa của nó.

        III. NHỮNG LỢI ÍCH SỨC KHỎE CỦA TỎI

   Tỏi không chỉ được coi trọng trong ẩm thực mà còn nhờ vào thành phần dinh dưỡng phong phú: Các hợp chất có hoạt tính sinh học, chất chống oxy hóa và các hợp chất lưu huỳnh tự nhiên có trong tỏi có thể góp phần cải thiện nhiều khía cạnh về sức khỏe và thể trạng.

   Khi được bổ sung vào một chế độ ăn uống cân bằng, tỏi có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch, tăng cường chức năng miễn dịch và nâng cao sức khỏe tổng thể.

     1. Hỗ trợ sức khỏe tim mạch

   Tỏi là một trong những loại thực phẩm thường được nhắc đến nhiều nhất trong việc duy trì sức khỏe tim mạch. Các hợp chất chứa lưu huỳnh cùng đặc tính chống oxy hóa của tỏi có thể giúp duy trì chức năng mạch máu khỏe mạnh và hỗ trợ sức khỏe tim mạch nói chung.

   Tỏi đã được nghiên cứu rộng rãi về vai trò tiềm năng đối với sức khỏe tim mạch. Các hợp chất chứa lưu huỳnh cùng đặc tính chống oxy hóa trong tỏi có thể góp phần duy trì huyết áp ổn định, cân bằng nồng độ cholesterol và tăng cường sức khỏe tim mạch nói chung.

   Mặc dù tỏi có thể là một phần trong chế độ ăn uống có lợi cho tim, nhưng để duy trì sức khỏe tim mạch, bạn vẫn cần kết hợp với việc tập thể dục thường xuyên, đảm bảo dinh dưỡng cân đối và tìm kiếm sự chăm sóc y tế phù hợp khi cần thiết.

     2. Giúp huyết áp ổn định

   Tỏi đã được nghiên cứu về vai trò tiềm năng trong việc duy trì mức huyết áp ổn định. Một số hợp chất chứa lưu huỳnh trong tỏi có thể hỗ trợ quá trình giãn mạch tự nhiên và cải thiện lưu thông máu.

   Tuy nhiên, tỏi không nên được xem là phương pháp thay thế cho các chỉ định điều trị y tế hoặc lời khuyên từ chuyên gia chăm sóc sức khỏe.

    3. Duy trì mức cholesterol lành mạnh

  Tỏi thường xuất hiện trong các chế độ ăn uống tốt cho tim mạch nhờ vai trò tiềm năng trong việc hỗ trợ cân bằng mức cholesterol.

   Việc duy trì mức cholesterol lành mạnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố lối sống, bao gồm chế độ dinh dưỡng cân bằng, hoạt động thể chất thường xuyên và sự chăm sóc y tế phù hợp khi cần thiết.

    4. Hỗ trợ chức năng miễn dịch

   Từ lâu, tỏi đã gắn liền với sức khỏe hệ miễn dịch. Các hợp chất hoạt tính sinh học và đặc tính chống oxy hóa trong tỏi có thể giúp hỗ trợ cơ chế phòng vệ tự nhiên của cơ thể cũng như chức năng miễn dịch tổng thể.

  Vì lý do này, tỏi thường được đưa vào các chế độ ăn uống cân bằng nhằm mục đích tăng cường sức khỏe nói chung.

    5. Khả năng bảo vệ nhờ chất chống oxy hóa

   Tỏi chứa các chất chống oxy hóa có thể giúp bảo vệ tế bào khỏi tình trạng căng thẳng oxy hóa (oxidative stress). Chất chống oxy hóa có khả năng ức chế tổn thương DNA và hỗ trợ cơ chế tự hủy của tế bào bất thường, đặc biệt hiệu quả trong việc giảm nguy cơ ung thư.

   Stress oxy hóa xảy ra khi có sự mất cân bằng giữa các gốc tự do và cơ chế phòng vệ chống oxy hóa của cơ thể. Các loại thực phẩm giàu chất chống oxy hóa thường được đưa vào chế độ ăn uống lành mạnh vì chúng giúp hỗ trợ sức khỏe tế bào và thể trạng tổng thể.

   6. Có tính kháng viêm

   Tỏi chứa các hợp chất có khả năng tham gia vào phản ứng kháng viêm tự nhiên của cơ thể.

   Việc duy trì phản ứng viêm cân bằng được xem là yếu tố quan trọng đối với sức khỏe tổng thể; do đó, các loại thực phẩm giàu hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học thường được ưu tiên trong các chế độ ăn uống chú trọng vào sức khỏe.

   7. Cải thiện sức khỏe xương

   Mặc dù các nghiên cứu trên người còn hạn chế, các thử nghiệm trên động vật cho thấy tỏi có thể giảm thiểu tình trạng mất xương bằng cách tăng nồng độ estrogen ở phụ nữ. Một nghiên cứu trên phụ nữ mãn kinh cho thấy việc dùng liều lượng chiết xuất tỏi khô hàng ngày giúp giảm đáng kể các dấu hiệu thiếu hụt estrogen, từ đó có tác dụng tích cực đối với sức khỏe xương khớp.

   8. Tốt cho sức khỏe đường tiêu hóa

     Tỏi có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm và kháng virus mạnh mẽ. Nó giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế sự phát triển của vi khuẩn có hại (như H.pylori) và tăng cường lợi khuẩn, hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động ổn định.

   9. Hỗ trợ ngăn ngừa bệnh Alzheimer và mất trí nhớ

  Tác dụng chống oxy hóa của tỏi giúp ngăn ngừa tổn thương tế bào và lão hóa. Khi kết hợp với việc giảm huyết áp và cholesterol, tỏi giúp bảo vệ não bộ khỏi các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer và sa sút trí tuệ.

    10. Hỗ trợ quá trình lão hóa lành mạnh

   Các hợp chất chống oxy hóa trong tỏi đã thu hút sự quan tâm trong các cuộc thảo luận về lão hóa lành mạnh. Những thực phẩm giàu chất chống oxy hóa thường là một phần trong các chế độ ăn uống giúp duy trì sức khỏe tế bào và thể trạng tốt trong suốt cuộc đời.

   Mặc dù không một loại thực phẩm đơn lẻ nào có thể ngăn chặn quá trình lão hóa, nhưng tỏi có thể là một thành phần trong chế độ ăn giàu dưỡng chất giúp hỗ trợ sức khỏe lâu dài.

      IV. TỎI SỐNG VÀ TỎI CHÍN CÓ KHÁC NHAU ? 
   Tỏi có thể được sử dụng ở cả dạng sống và dạng chín, mỗi dạng đều mang những đặc điểm riêng biệt. Cả hai dạng này đều có thể là một phần trong chế độ ăn uống cân bằng.

      1. Tỏi sống

  – Hàm lượng allicin cao hơn 

  – Hương vị và mùi thơm nồng hơn   

  – Thường được thêm vào các loại nước sốt và gia vị trộn

       2. Tỏi chín 

   – Hương vị dịu hơn   

   – Dễ tiêu hóa hơn đối với một số người   

   – Thường được dùng trong các món súp, nước sốt và các món ăn đã qua chế biến

      V. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN

    Nhìn chung, tỏi được coi là an toàn đối với hầu hết mọi người khi tiêu thụ ở mức độ vừa phải. Một số vấn đề có thể gặp bao gồm:

   – Hơi thở có mùi tỏi

   – Khó chịu ở hệ tiêu hóa

   – Chứng ợ nóng

   – Kích ứng dạ dày ở một số người

    – Có khả năng tương tác với các loại thuốc chống đông máu. Những người đang dùng thuốc hoặc đang điều trị các bệnh lý mãn tính nên tham khảo ý kiến ​​chuyên gia y tế trước khi sử dụng các sản phẩm bổ sung từ tỏi.

 VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Tỏi sống có tác dụng gì? Vì sao nên đập dập rồi mới ăn?

[VIDEO 2] Tỏi – “kháng sinh tự nhiên” trong căn bếp Việt và loạt lợi ích cho sức khỏe

[VIDEO 3] Tỏi lợi-hại ra sao đối với sức khỏe?

[1] Benefits of Garlic: Nutrition, Health Benefits, and Uses

https://www.medicanainternational.com/en/health-blog-detail/26194/benefits-of-garlic

[2] 10 lợi ích của tỏi đã được chứng minh

https://suckhoedoisong.vn/10-loi-ich-cua-toi-da-duoc-chung-minh-169260614222755261.htm

[3] Ưu và nhược điểm khi ăn tỏi sống

https://benhvien199.vn/tin-tuc/uu-va-nhuoc-diem-khi-an-toi-song-ban-can-biet_dt

[4] Tỏi có lợi cho sức khỏe như thế nào?

https://suckhoedoisong.vn/toi-co-loi-cho-suc-khoe-nhu-the-nao-169261020222433468.htm

[5] 7 tác dụng khi ăn tỏi sống với sức khỏe 

https://medlatec.vn/tin-tuc/7-tac-dung-khi-an-toi-song-voi-suc-khoe-ma-ban-khong-the-bo-qua-s51-n23483

[6] 7 lợi ích sức khỏe khi ăn tỏi sống mỗi ngày

https://medlatec.vn/tin-tuc/7-tac-dung-khi-an-toi-song-voi-suc-khoe-ma-ban-khong-the-bo-qua-s51-n23483

[7] Garlic Can Turn Into a Superfood—If You Prepare It the Right Way

https://www.nationalgeographic.com/health/article/garlic-preparation-health-benefits-superfood

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post TỎI: DINH DƯỠNG, LỢI ÍCH SỨC KHỎE, CÁCH DÙNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Hiện nay, ngoài nấu món ăn, còn có hai cách thông dung để tiêu thụ rau củ quả là xay và ép lấy nước. Đặc biệt, trên nhiều mặt báo, trang mạng, có quá nhiều công thức nước ép để giảm cân, thanh lọc cơ thể, phòng bệnh….

   Làm thế nào để tận dụng tối đa dưỡng chất từ ​​rau củ quả, việc lựa chọn giữa xay sinh tố và ép lấy nước có thể ảnh hưởng đáng kể đến lợi ích dinh dưỡng nhận được. Dưới đây là hai lý do cho thấy, xay sinh tố lại là lựa chọn vượt trội hơn ép nước rau củ quả.

       II. HAI LỢI ĐIỂM CỦA NƯỚC XAY SINH TỐ   

   1. Xay sinh tố giúp giữ nguyên vẹn chất xơ và các chất dinh dưỡng

   Phương pháp xay sinh tố chiếm ưu thế hơn so với ép lấy nước vì nó giữ lại được chất xơ và các dưỡng chất thiết yếu mà nếu ép lấy nước thì sẽ bị loại bỏ. Khi xay các nguyên liệu để làm sinh tố, về cơ bản bạn đang chuyển hóa thực phẩm nguyên bản thành dạng thức uống mà vẫn bảo toàn được lượng chất xơ. Haley Stevens, Chuyên gia dinh dưỡng tại Chương trình Dinh dưỡng Cộng đồng thuộc AHWC, giải thích: “Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa, đồng thời giúp điều hòa lượng đường và mức cholesterol trong máu. Ngoài ra, bạn có thể thêm các loại thực phẩm khác bên cạnh rau củ quả vào món sinh tố để tạo ra một bữa ăn nhẹ cân bằng hơn về dinh dưỡng. Ví dụ, bạn có thể thêm bơ đậu phộng để bổ sung chất béo lành mạnh và protein.”

    Ngược lại, phương pháp ép lấy nước lại loại bỏ chất xơ khỏi rau củ quả, làm mất đi một phần đáng kể hàm lượng dinh dưỡng của chúng. Stevens cho biết: “Khi thiếu vắng chất xơ, lợi ích đối với sức khỏe tổng thể sẽ bị giảm sút. Chỉ có 5% người Mỹ tiêu thụ đủ lượng chất xơ được khuyến nghị mỗi ngày, vì vậy việc giữ lại chất xơ bất cứ khi nào có thể là điều rất hữu ích.”

   2. Xay sinh tố không làm giảm giá trị dinh dưỡng

    Cũng như nhai thức ăn, xay sinh tố nhằm biến rau củ quả tử dạng rắn thành dạng sệt lỏng dễ nuốt hơn. Trái với quan niệm sai lầm phổ biến, việc xay thực phẩm không làm giảm giá trị dinh dưỡng của các loại thực phẩm nguyên bản. Khi xay trái cây và rau củ, về cơ bản bạn vẫn giữ nguyên thành phần dinh dưỡng ban đầu của chúng, chỉ là chuyển sang dạng thức tiện lợi và dễ tiêu hóa hơn. Stevens giải thích thêm: “Quá trình xay giúp giữ lại các vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa vốn có trong thực phẩm nguyên bản”.

    Tuy nhiên, ép lấy nước lại có thể dẫn đến hao hụt dinh dưỡng. Khi ép lấy nước, bạn thực chất đang tách phần nước ra khỏi chất xơ; điều này dẫn đến sự tập trung cao độ của đường và một số chất dinh dưỡng nhất định, nhưng lại làm mất đi các dưỡng chất gắn liền với chất xơ vốn bị loại bỏ cùng với phần bã.

      III. ĐÔI LỜI BÀN LUẬN

  1. Rau trái là nguồn cung cấp chất xơ và các vitamin, khoáng chất cho cơ thể. Đây là thành phần thứ 4 của ô vuông thức ăn.

  2. Rau củ quả có hơn 8.000 polyphenols được phát hiện, trong đó flavonoid chiếm hơn 50%, acid phenolic chiếm khoảng 30%, còn lại là một số polyphenol khác.

    Bốn nhóm polyphenol chính được tìm thấy trong các nguồn thực phẩm: Flavonoid: như quercetin, anthocyanin, catechin và kaempferol, chiếm hơn 60% Polyphenol. Chúng có trong các loại thực phẩm như: bắp cải đỏ, táo, sô cô la đen và hành tây; Stillbenes: Các phenolic tự nhiên này bao gồm phytoalexins resveratrol và piceatannol, có trong nho, đậu phộng và rượu vang đỏ; Lignans: Lignans là một loại hợp chất polyphenolic khác có trong cây họ đậu, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, trái cây, rau củ quả; Acid phenolic: Khoảng 30% Polyphenol là acid phenolic, là hợp chất cónguồn gốc từ acid benzoic và acid cinnamic. Trái cây và rau quả có chúng trong hạt, vỏ và lá.

   3. Các nhà dinh dưỡng lưu ý: Nước ép rau củ quả làm mất gần như tất cả các chất xơ, và khuyên nên dùng nước xay sinh tố. 

   Nước ép trái cây hoặc rau xanh sẽ loại bỏ phần lớn chất xơ của các thực phẩm này. Chất xơ rất quan trọng đối với chế độ ăn uống lành mạnh. Lượng chất xơ đầy đủ sẽ hỗ trợ sức khỏe của tim bằng cách giúp kiểm soát huyết áp, lượng đường và cholesterol trong máu. Nó cũng có thể làm giảm một số rối loạn tiêu hóa, chẳng hạn như trào ngược thực quản, viêm túi thừa và loét đường ruột.

  IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Lợi ích sức khỏe của rau củ quả

https://phulenghia.com/polyphenol-trong-rau-trai-khu-goc-tu-do-chong-stress-oxy-hoa/

[2] Blending vs. Juicing: The Fiber Factor

https://news.cuanschutz.edu/health-and-wellness/blending-vs.-juicing-the-fiber-factor

[3] The dos and don’ts of juicing: A dietitian explains

https://www.novanthealth.org/healthy-headlines/the-dos-and-don-ts-of-juicing-a-dietitian-explains

[4] Does Blending Fruits & Vegetables Destroy

Does Blending Fruits & Vegetables Destroy Fiber?

[5] Can drinking fruit and vegetable juice destroy the fiber?

https://www.zhihu.com/en/answer/210179941

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post TRÁI CÂY VÀ RAU CỦ: NƯỚC XAY TỐT HƠN NƯỚC ÉP ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Con người chúng ta được sinh ra, lớn lên và sẽ đến một ngày già đi, đó là quy luật tất yếu của tự nhiên không thể thay đổi được. Có những cái có thể dễ nhận thấy như tóc bạc, da nhăn, lưng gù. Tuy nhiên, có rất nhiều biến đổi âm thầm trong cơ thể mà mắt thường không thể nhận ra được.

   Cùng với những thay đổi sinh học, sự thay đổi tâm thần kinh cũng ảnh hưởng khá lớn lên sinh hoạt giao tiếp của những người  cao tuổi hiện nay.

    II. NHỮNG THAY ĐỔI SINH HỌC Ở NGƯỜI CAO TUỔI

   1. HỆ TIM MẠCH

   – Giảm khả năng thực hiện các hoạt động đòi hỏi phải gắng sức,

  – Lưu lượng máu giảm và các rối loạn nhịp tim có thể gây nên tình trạng chóng mặt, hồi hộp, khó thở…

  – Mắc các bệnh lý về van tim ( Hẹp, hở van tim), các bệnh cơ tim ( Cơ tim dãn, Dày cơ tim, Thiếu máu cục bộ cơ tim…), các bệnh lý về mạch máu (Tăng huyết áp, Động  mạch vành, mạch máu não, mạch máu chi…)

   2. HỆ HÔ HẤP

   –  Giảm dung tích sống (VC), phổi có xu hướng kém đàn hồi, hạn chế chức năng trao đổi khí.

  – Giamr khả năng hấp thụ oxy vào máu động mạch, ảnh hưởng tới việc cung cấp oxy cho mô.

 –  Giảm thông khí tối đa, lồng ngực kém di động tạo lực cản lớn làm giảm hiệu quả hô hấp,

 – Giảm số lượng các lông mao bề mặt đường dẫn khí.

 – Giảm phản xạ ho do thay đổi sinh lý hệ thần kinh.

      3. HỆ TIÊU HÓA

    – Khó  khăn trong nhai và nuốt thức ăn, ít được chăm sóc răng miệng kĩ lưỡng,

  – Viêm lợi, bệnh quanh răng, rụng răng và tăng cảm giác răng…

  – Giảm nhu động thực quản làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn khiến người già phải nhai lâu hơn và ăn chậm hơn.

   – Giảm nhu động ruột, giảm tiết dịch vị dạ dày gây giảm hấp thu chất dinh dưỡng.

  – Giảm nhu động tiểu, đại tràng khiến phải tăng thời gian lưu thông của khối thức ăn trong ruột làm tái hấp thu nước nhiều hơn dẫn tới tỉ lệ táo bón gia tăng ở người cao tuổi

     4. HỆ TIẾT NIỆU

    – Thận mất đi một lượng lớn các đơn vị lọc (nephron) và cầu thận

   – Trương lực và khối lượng bàng quang giảm

  – Tăng sinh tuyến tiền liệt

    – Giảm mức lọc cầu thận

   – Rối loạn về tiểu tiện: tiểu không tự chủ, hay bí tiểu, tiểu đêm, tiểu khó…

   – Dễ mắc các bệnh lý như nhiễm trùng đường tiểu.

      5. HỆ CƠ XƯƠNG KHỚP

      – Giảm khối lượng xương diễn ra dưới dạng mất calci xương

     – Giảm khối lượng các nhóm cơ lớn theo thời gian

     – Giảm dịch khớp, thoái hóa khớp tăng dần theo tuổi

      – Xương trở nên giòn và yếu, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương.

     – Hạn chế khả năng vận động do thoái hóa khớp, đau khớp

     6. HỆ DA, LÔNG, TÓC, MÓNG

     – Da mỏng và dễ tổn thương,

    – Số lượng mô dưới da giảm khiến da khô và mất khả năng đàn hồi xuất hiện nhiều nếp nhăn

    – Các tuyến mồ hôi cũng giảm hoạt động dẫn tới mồ hôi được tiết ra ít hơn,

    – Móng tay và móng chân trở nên dày. giòn, dễ gãy…

    – Tóc bạc màu, thưa và mỏng theo mức độ thay đổi khác nhau

    – Khô da, có thể dẫn tới rách da dù lực tác động rất nhỏ và khó liền sau đó.

   – Khó khăn trong việc tự chăm sóc da, lông, móng cho mình.

   7. HỆ SINH DỤC/SỨC KHỎE SINH SẢN

   – Ở cả nam và nữ, sự giảm nồng độ hormon trong cơ thể dẫn tới đáp ứng của mạch máu với các kích thích trở nên chậm chạp hơn, giảm ham muốn và hiệu quả trong quan hệ tình dục

   – Sự thay đổi về hình dáng cơ thể, các bộ phận sinh dục, mắc các bệnh mạn tính, tình trạng mất mát người bạn đời khi về già, và cả do quan niệm xã hội… là những yếu tố dẫn tới tình trạng hoạt động tình dục ở người già giảm đi nhanh chóng

   – Quan niệm người già ít hoặc không còn ham muốn tình dục dẫn tới việc không quan tâm đến những thay đổi sinh lý trong hệ sinh dục của người cao tuổi. Hơn nữa. vấn đề tế nhị này dẫn đến hàng loạt những sai lầm trong đánh giá hệ sinh dục và hiểu biết về các thay đổi sinh lý của hệ cơ quan đặc thù này.

  – Khá nhiều bệnh lý như yếu sinh lý, suy giảm tình dục, rối loạn cương dương, ung thư …đã bị bỏ sót và không được điều trị kịp thời.

     8. CÁC GIÁC QUAN

   – Giảm chức năng của các giác quan: Mắt nhìn mờ, tai nghe kém, mũi ngửi không tốt, rối loạn vị giác…

  – Nguy cơ bị những bệnh như đục thể thủy tinh hay tăng nhãn áp. Giảm chất lượng sống do giảm khứu giác, thính, vị giác….

    9.  HỆ THẦN KINH – NỘI TIẾT

  . – Sa sút trí tuệ  do tổn thương não và nhiều nguyên nhân khác nhau.

   –  Giảm trọng lượng của não, thay đổi tỉ trọng của chất xám với chất trắng, tổng lượng neuron cũng giảm mạnh và số lượng mảng lão hóa cũng tăng lên.

   – Hoạt động nội tiết gắn liền với hoạt động thần kinh, quá trình lão hóa hệ nội tiết diễn ra sớm nhất là suy giảm hoạt động của tuyến ức, sau đó đến tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến tụy, cuối cùng là tuyến yên và thượng thận. Dễ nhận thấy nhất là thời kỳ mãn sinh dục.

    – Một số người cao tuổi bị cho là “ lẩm cẩm “ và “ chậm chạp “. Suy giảm trí nhớ cũng phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại bị nhầm lẫn thành sa sút trí tuệ

    – Thay đổi chức năng nội tiết làm thay đổi khả năng phản ứng và thích nghi của cơ thể đối với các stress thông thường.

      III. NHỮNG THAY ĐỔI TÂM LÝ Ở NGƯỜI CAO TUỔI

     1. Hướng về quá khứ: Thích ôn lại chuyện cũ, viết hồi ký, tái hiện kinh nghiệm sống cũng như hướng về cội nguồn: Viếng mộ tổ tiên, sưu tầm cổ vật…

      2. Đa nghi, suy diễn nhiều….

      3. Sợ  đối mặt với bệnh tật, cái chết….

      4. Cảm giác bất lực và tủi thân: Người cao tuổi mà tuổi càng cao thì sức khỏe lại càng giảm sút, đi lại chậm chạp, không còn khả năng lao động, quan niệm sống khác với thế hệ sau… nên chỉ một thái độ hay một câu nói thiếu tế nhị có thể làm cho họ tự ái, tủi thân cho rằng mình già rồi nên bị con cháu coi thường.

     5. Chuyển trạng thái “tích cực” sang “tiêu cực”: Đó là chuyển từ trạng thái lao động (bận rộn với công việc, bạn bè) sang trạng thái nghỉ ngơi, chuyển từ trạng thái tích cực khẩn trương sang trạng thái tiêu cực xả hơi.

     6. Cảm giác cô đơn và mong được quan tâm chăm sóc: Con cháu thường bận rộn với cuộc sống. Điều này làm cho người cao tuổi cảm thấy mình bị lãng quên, bị bỏ rơi.

     7. Nóng nảy, thích chỉ trích-phê bình, dễ stress: Các cụ cao tuổi thường khá nóng tính và dễ tự ái, dễ tự ti, hay suy nghĩ tiêu cực nên tâm lý cũng hay nóng nảy, stress.

     8. Nói nhiều hoặc trầm cảm: Vì muốn truyền đạt kinh nghiệm sống cho con cháu, muốn con cháu sống theo khuôn phép đạo đức thế hệ mình nên họ hay bắt lỗi, nói nhiều và có khi còn làm cho người khác khó chịu. Với một bộ phận người cao tuổi bảo thủ và khó thích ứng với sự thay đổi, cộng với sự giảm sút của sức khỏe…. có thể xuất hiện triệu chứng của bệnh trầm cảm. 

       III. CÁCH KHẮC PHỤC CÁC RỐI LOẠN TÂM LÝ

     1. Khuyến khích tham gia các hoạt động xã hội, thể dục thể thao dưỡng sinh và vận động, trò chuyện với bạn bè.

     2.  Cung cấp chế độ ăn hợp lý đầy đủ 

     3. DànH thời gian trao đổi, trò chuyện để nguồi cao tuổi cảm nhận được sự quan tâm, thông cảm hơ, sống vui, sống khỏe hơn.

     4. Hỗ trợ và can thiệp kịp thời khi phát hiện ra các dấu hiệu và thay đổi bất thường 

            TS.BS Trần Bá Thoại

                       (tổng hợp)

The post THAY ĐỔI TÂM LÝ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Con người chúng ta được sinh ra, lớn lên và sẽ đến một ngày già đi, đó là quy luật tất yếu của tự nhiên không thể thay đổi được. Có những cái có thể dễ nhận thấy như tóc bạc, da nhăn, lưng gù. Tuy nhiên, có rất nhiều biến đổi âm thầm trong cơ thể mà mắt thường không thể nhận ra được.

   Sự già hóa sinh học bắt đầu từ giai đoạn trung niên và sau đó tăng dần theo hàng năm cho tới lúc mất. Quá trình lão hóa làm giảm khả năng thích nghi với môi trường sống, giảm dần chất lượng sống.

   Tuy rằng, chúng ta không thể thay đổi quy luật trên, nhưng việc nắm rõ những thay đổi sinh lý có ý nghĩa quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi, đặc biệt trong xu hướng già hóa dân số rất nhanh hiện nay trên toàn thế giới.

      II. KHÁI NIỆM VỀ NGƯỜI CAO TUỔI

    Có rất nhiều khái niệm khác nhau về người cao tuổi. Trước đây, người ta thường dùng thuật ngữ “người già” để chỉ những người có tuổi, hiện nay “người cao tuổi” ngày càng được sử dụng nhiều hơn. Hai thuật ngữ này tuy không khác nhau về mặt khoa học song về tâm lý, “người cao tuổi” là thuật ngữ mang tính tích cực và thể hiện thái độ tôn trọng.

   Theo quan điểm y học: Người cao tuổi là người ở giai đoạn già hóa gắn liền với việc suy giảm các chức năng của cơ thể.

    Về mặt pháp luật: Luật Người cao tuổi Việt Nam năm 2010 quy định: Người cao tuổi là “Tất cả các công dân Việt Nam từ 60 tuổi trở lên”.

   Theo WHO: Người cao tuổi phải từ 70 tuổi trở lên.

  Một số nước phát triển lại quy định người cao tuổi là những người từ 65 tuổi trở lên. Quy định ở mỗi nước có sự khác biệt là do sự khác nhau về lứa tuổi có các biểu hiện về già của người dân ở các nước đó khác nhau. Những nước có hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe tốt thì tuổi thọ và sức khỏe của người dân cũng được nâng cao. Do đó, các biểu hiện của tuổi già thường đến muộn hơn, nên việc quy định về tuổi của các nước đó cũng khác nhau.

   Ngoài ra còn có khái niệm tuổi thật và tuổi sinh học: Cơ thể mỗi người không phải ai cũng phát triển đúng theo tuổi thật. Có một số người trẻ lâu, trong khi đó có một số người già rất nhanh hơn so với tuổi thật (tính theo năm sinh). Như vậy người già trước tuổi là người đó có tuổi sinh học lớn hơn tuổi thật. Tuổi sinh học có thể trẻ hoặc già hơn tuổi thật là còn tùy thuộc vào di truyền,bệnh lý, chế độ ăn và lối sống sinh hoạt hàng ngày. Trong cuộc sống nếu chúng ta tích lũy sai lầm quá nhiều sẽ dẫn đến già trước tuổi và nhiều bệnh xuất hiện sớm hơn so với tuổi sinh học. Ví dụ như người hút thuốc lá, da sẽ mau nhăn hơn so với người không hút thuốc cùng tuổi và giới. Người làm việc ngoài trời, thường phơi da ra ánh nắng gay gắt thì da sẽ lão hóa sớm hơn. Người hay lo âu, stress nhiều sẽ mau già hơn so với người sống lạc quan. Người có chế độ ăn hợp lý và thường xuyên hoạt động thể lực sẽ hạn chế bị mất cơ và loãng xương nên sẽ trẻ khỏe lâu. Một số người mắc hội chứng lão hóa sớm…

     III. NHỮNG THAY ĐỔI SINH LÝ Ở NGƯỜI CAO TUỔI

   1. HỆ TIM MẠCH

   1.1. Các biến đổi chính

 Tim tăng kích thước, chức năng co bóp của tim giảm, giảm khối lượng tuần hoàn, van tim xơ cứng, vôi hóa, hệ thống dẫn truyền xung điện trong tim rối loạn, hệ động mạch bị xơ vữa, hệ van tĩnh mạch suy dãn…

  1.2. Các hậu quả

  – Giảm khả năng thực hiện các hoạt động đòi hỏi phải gắng sức,

  – Lưu lượng máu giảm và các rối loạn nhịp tim có thể gây nên tình trạng chóng mặt, hồi hộp, khó thở…

  – Mắc các bệnh lý về van tim ( Hẹp, hở van tim), các bệnh cơ tim ( Cơ tim dãn, Dày cơ tim, Thiếu máu cục bộ cơ tim…), các bệnh lý về mạch máu (Tăng huyết áp, Động  mạch vành, mạch máu não, mạch máu chi…)

  1.3. Hướng khắc phục

 – Luyện tập thường xuyên không đủ để ngăn ngừa đồng thời cả lão hóa hệ tim mạch và bệnh tim mạch nhưng luyện tập có thể làm giảm cholesterol từ đó giảm xơ cứng và xơ vữa động mạch.

 – Luyện tập cũng làm giảm huyết áp và giảm cân từ đó giảm mức độ gắng sức cho tim. Người già cũng nên chú ý tưới cường độ vận động nghĩa là nên bắt đầu vận động một cách từ từ cho đến khi cơ thể đã thích nghi với cường độ vận động mới.
     – Các đánh giá thường xuyên về tình trạng tim mạch được khuyến cáo để dự đoán sớm các biến đổi bệnh lý, khi mà họ còn tuân thủ điều trị. Vì hệ tim mạch là một trong những cơ quan trọng trọng nhất của cơ thể nên hoạt động chức năng hiệu quả của nó rất quan trọng.

  2. HỆ HÔ HẤP

 2.1. Các thay đổi chính

  –  Giảm dung tích sống (VC), phổi có xu hướng kém đàn hồi, hạn chế chức năng trao đổi khí.

  – Giamr khả năng hấp thụ oxy vào máu động mạch, ảnh hưởng tới việc cung cấp oxy cho mô.

 –  Giảm thông khí tối đa, lồng ngực kém di động tạo lực cản lớn làm giảm hiệu quả hô hấp,

 – Giảm số lượng các lông mao bề mặt đường dẫn khí.

 – Giảm phản xạ ho do thay đổi sinh lý hệ thần kinh.

  2.2.Hậu quả

  Thường khó thở, thiếu không khí, ảnh hưởng tới hoạt động chung, đặc biệt các hoạt động có gắng sức, từ đó dẫn đến giảm chất lượng cuộc sống. khi chức năng hô hấp nó cũng dần ảnh hưởng tới các cơ quan khác …

   2.3. Hướng khắc phục

 – Tạo môi trường sống lành mạnh, không có yếu tố độc hại ( khói thuốc lá, ô nhiễm không khí…)

 – Thường xuyên tập luyện,  có các hoạt động phù hợp với tình trạng hô hấp

  – Dinh dưỡng hỗ trợ cũng có vai trò quan trọng trong việc cải thiện hô hấp cho người cao tuổi

    3. HỆ TIÊU HÓA

   3.1. Các thay đổi chính

  – Khó  khăn trong nhai và nuốt thức ăn, ít được chăm sóc răng miệng kĩ lưỡng,

  – Viêm lợi, bệnh quanh răng, rụng răng và tăng cảm giác răng…

  – Giảm nhu động thực quản làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn khiến người già phải nhai lâu hơn và ăn chậm hơn.

   – Giảm nhu động ruột, giảm tiết dịch vị dạ dày gây giảm hấp thu chất dinh dưỡng.

  – Giảm nhu động tiểu, đại tràng khiến phải tăng thời gian lưu thông của khối thức ăn trong ruột làm tái hấp thu nước nhiều hơn dẫn tới tỉ lệ táo bón gia tăng ở người cao tuổi

    3.2. Hậu quả

   – Tình trạng dinh dưỡng giảm sút: Gầy yếu, suy kiệt,

   – Táo bón, hoặc đại tiện không tự chủ

    3.3. Hướng khắc phục

  – Chế độ ăn giàu chất xơ và đẩy đủ thành phần, đủ nước và luyện tập thường xuyên có thể giúp ngăn ngừa và điều trị các rối loạn tiêu hóa thường gặp.

 – Với bệnh nhân không đủ minh mẫn, cần phải luyện tập thói quen đi ngoài.

   4. HỆ TIẾT NIỆU

   4.1. Các thay đổi chính

  – Thận mất đi một lượng lớn các đơn vị lọc (nephron) và cầu thận

  – Mối liên hệ bàng quang – thần kinh giảm, Trương lực và khối lượng bàng quang cũng giảm sút

 – Tăng sinh tuyến tiền liệt

   4.2. Hậu quả

   – Giảm mức lọc cầu thận

  – Rối loạn về tiểu tiện: tiểu không tự chủ, hay bí tiểu, tiểu đêm, tiểu khó…

 – Dễ mắc các bệnh lý như nhiễm trùng đường tiểu.

   4.3. Hướng khắc phục

  – Uống đủ nước,tránh các loại đồ ăn uống, thuốc, có ảnh hưởng tới chức năng thận.

 – Theo dõi xét nghiệm chức năng thận, nước tiểu, để phát hiện và điều chỉnh những rối loạn sớm

    5. HỆ CƠ XƯƠNG KHỚP

    5.1. Các thay đổi chính

  – Giảm khối lượng xương diễn ra dưới dạng mất calci xương

  – Giảm khối lượng các nhóm cơ lớn theo thời gian

  – Giảm dịch khớp, thoái hóa khớp tăng dần theo tuổi

    5.2. Hậu quả

   – Xương trở nên giòn và yếu, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương.

 – Hạn chế khả năng vận động do thoái hóa khớp, đau khớp

   5.3. Hướng khắc phục

  – Tập thể dục thường xuyên giúp làm chậm quá trình lão hóa trên hệ cơ xương khớp.

  – Chế độ ăn uống hợp lý, bổ sung sản phẩm hay thuốc để bảo vệ xương khớp…

    6. HỆ DA, LÔNG, TÓC, MÓNG

    6.1. Các thay đổi chính

   – Da mỏng và dễ tổn thương,

   – Số lượng mô dưới da giảm khiến da khô và mất khả năng đàn hồi xuất hiện nhiều nếp nhăn

  – Các tuyến mồ hôi cũng giảm hoạt động dẫn tới mồ hôi được tiết ra ít hơn,

  – Móng tay và móng chân trở nên dày. giòn, dễ gãy…

  – Tóc bạc màu, thưa và mỏng theo mức độ thay đổi khác nhau

   6.2. Hậu quả

   – Khô da, có thể dẫn tới rách da dù lực tác động rất nhỏ và khó liền sau đó.

   – Khó khăn trong việc tự chăm sóc da, lông, móng cho mình.

   6.3. Hướng khắc phục

  – Chấp nhận quy luật “sinh lão bệnh tử” từ đó có thái độ tích cực, thích nghi.

  – Có  chế độ ăn uống lành mạnh, đủ dinh dưỡng, uống đủ nước…

    7. HỆ SINH DỤC/SỨC KHỎE SINH SẢN

   7.1. Các thay đổi chính

   – Ở cả nam và nữ, sự giảm nồng độ hormon trong cơ thể dẫn tới đáp ứng của mạch máu với các kích thích trở nên chậm chạp hơn, giảm ham muốn và hiệu quả trong quan hệ tình dục

  – Sự thay đổi về hình dáng cơ thể, các bộ phận sinh dục, mắc các bệnh mạn tính, tình trạng mất mát người bạn đời khi về già, và cả do quan niệm xã hội… là những yếu tố dẫn tới tình trạng hoạt động tình dục ở người già giảm đi nhanh chóng

   7.2. Hậu quả

  – Quan niệm người già ít hoặc không còn ham muốn tình dục dẫn tới việc không quan tâm đến những thay đổi sinh lý trong hệ sinh dục của người cao tuổi. Hơn nữa. vấn đề tế nhị này dẫn đến hàng loạt những sai lầm trong đánh giá hệ sinh dục và hiểu biết về các thay đổi sinh lý của hệ cơ quan đặc thù này.

  – Khá nhiều bệnh lý như yếu sinh lý, suy giảm tình dục, rối loạn cương dương, ung thư …đã bị bỏ sót và không được điều trị kịp thời.

   7.3. Hướng khắc phục

    Cần bỏ những quan niệm phổ biến xưa cũ, chấp nhận tình dục có vai trò trong đời sống của con người kể cả khi họ đã bước vào tuổi xế chiều. Nhu cầu tình dục của người già cũng cần phải được quan tâm một cách bình đằng như các thay đổi sinh lý khác.

  8. CÁC GIÁC QUAN

   8.1. Các thay đổi chính

  Giảm chức năng của các giác quan: Mắt nhìn mờ, tai nghe kém, mũi ngửi không tốt, rối loạn vị giác…

  8.2. Hậu quả

  Nguy cơ bị những bệnh như đục thể thủy tinh hay tăng nhãn áp. Giảm chất lượng sống do giảm khứu giác, thính, vị giác….

  8.3. Hướng khắc phục

  – Khám bệnh định kỳ

  – Sử dụng các thiết bị hỗ trợ: kính mắt, tai nghe,…

    9.  HỆ THẦN KINH – NỘI TIẾT

  .9.1. Các thay đổi chính

   – Sa sút trí tuệ  do tổn thương não và nhiều nguyên nhân khác nhau.

  –  Giảm trọng lượng của não, thay đổi tỉ trọng của chất xám với chất trắng, tổng lượng neuron cũng giảm mạnh và số lượng mảng lão hóa cũng tăng lên.

  – Hoạt động nội tiết gắn liền với hoạt động thần kinh, quá trình lão hóa hệ nội tiết diễn ra sớm nhất là suy giảm hoạt động của tuyến ức, sau đó đến tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến tụy, cuối cùng là tuyến yên và thượng thận. Dễ nhận thấy nhất là thời kỳ mãn sinh dục.

  9.2. Hậu quả

  – Một số người cao tuổi bị cho là “ lẩm cẩm “ và “ chậm chạp “. Suy giảm trí nhớ cũng phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại bị nhầm lẫn thành sa sút trí tuệ

 – Thay đổi chức năng nội tiết làm thay đổi khả năng phản ứng và thích nghi của cơ thể đối với các stress thông thường.

   9.3. Hướng khắc phục

  Khuyến khích để tham gia và các hoạt động nhận thức như làm việc, chơi trò chơi hoặc học một khóa ngắn hạn. Duy trì trí tuệ minh mẫn  được cho là một tiêu chí đánh giá sự thành công của tuổi già

    IV. TÓM TẮT 
     Như vậy, khi về già, các cơ quan có những biến đổi nhất định, và diễn ra đồng thời với nhau, làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Việc phân tích, phân biệt giữa những biến đổi sinh lý và bệnh lý để có biện pháp hỗ trợ phù hợp là rất quan trọng trong việc chăm sóc, điều trị, nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi trong giai đoạn dân số ngày càng già hóa như  hiện nay.

  V. TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Những biến đổi sinh lý thường gặp ở người cao tuổi/ TS. Hồ Thị Kim Thanh/ Bệnh viện Lão khoa Trung Ương
2. Bệnh học lão khoa – Từ đại cương đến thực hành lâm sàng/ GS. Phạm Khuê
3. LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN/ Phạm Vũ Khánh
4. BỆNH HỌC LÃO KHOA/ NGUYỄN VĂN TRÍ / NXB Y HỌC
5. Physiologic Changes That Occur in Geriatric Patients/Megan Hebdon
6. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/nhung-thay-doi-chat-o-nguoi-cao-tuoi-vi
7. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/bien-doi-sinh-ly-o-nguoi-cao-tuoi-vi

      BS. Đặng Đình Nam

Khoa Nội Lão học  Bệnh viện Quảng Trị

https://benhvientinh.quangtri.gov.vn/vi/news/kien-thuc-y-khoa/nhung-thay-doi-sinh-ly-o-nguoi-cao-tuoi-639.html

The post NHỮNG THAY ĐỔI SINH HỌC Ở NGƯỜI CAO TUỔI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch là phương pháp cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể mà không cần thông qua hệ tiêu hóa. Đây là cách cung cấp dinh dưỡng tạm thời hoặc vĩnh viễn qua đường tĩnh mạch, thông qua kim truyền hoặc ống thông tĩnh mạch cho những người không thể sử dụng hệ tiêu hóa do tình trạng bệnh lý.

  Phương pháp nuôi dưỡng qua tĩnh mạch này có thể chỉ là bổ sung (nuôi dưỡng một phần) hoặc cung cấp toàn bộ nhu cầu dinh dưỡng (nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch).

      II. NUÔI DƯỠNG QUA TĨNH MẠCH LÀ GÌ ?

   Dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch, parenteral nutrition PN, là phương pháp cung cấp dinh dưỡng trực tiếp vào tĩnh mạch. Thuật ngữ “parenteral” (ngoài đường tiêu hóa) có nghĩa là “bên ngoài ống tiêu hóa”. Trong khi dinh dưỡng qua đường tiêu hóa (enteral nutrition) được đưa vào dạ dày hoặc ruột non thông qua ống dẫn, thì dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch lại bỏ qua toàn bộ hệ thống tiêu hóa, từ miệng đến hậu môn.

   Một số tình trạng y tế nhất định có thể đòi hỏi việc áp dụng chế độ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch trong thời gian ngắn hoặc dài hạn. Có những người cần phương pháp này để bổ sung vào chế độ ăn uống, trong khi những người khác lại cần nạp toàn bộ lượng calo cần thiết thông qua đường tĩnh mạch.

      III. HAI DẠNG NUÔI DƯỠNG TĨNH MẠCH

   1. Theo thời gian sử dụng

   * Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch một phần (Partial parenteral nutrition  PPN)

   Phương pháp bổ sung cho các hình thức ăn uống khác. Như bệnh nhân vẫn ăn uống được nhưng lại bị suy dinh dưỡng, nhân viên y tế có thể chỉ định PPN để bù đắp các dưỡng chất còn thiếu trong chế độ ăn hoặc cung cấp thêm calo.

  Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch một phần (PPN) thường được áp dụng tạm thời cho những người cần bổ sung calo cấp thiết trước khi chuyển sang phương án dài hạn hơn — đó là nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa (nuôi ăn qua ống thông) hoặc dần quay lại ăn uống qua đường miệng. PPN cũng thường được chỉ định cho các bệnh nhân nằm viện dài ngày, những người có nguy cơ bị suy dinh dưỡng toàn thân do nhiều nguyên nhân khác nhau.

   * Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch toàn phần (Total parenteral nutrition  TPN)

  Là phương pháp cung cấp đầy đủ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cho những người hoàn toàn không thể sử dụng hệ tiêu hóa. TPN có thể cần thiết khi các tình trạng bệnh lý làm suy giảm khả năng xử lý thức ăn và hấp thụ chất dinh dưỡng qua đường tiêu hóa, hoặc khi cần tạm thời ngưng sử dụng hệ tiêu hóa để cơ quan này có thời gian hồi phục.

    Nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch khi hệ tiêu hóa không hoạt động hoặc mắc bệnh lý đường tiêu hóa đòi hỏi hệ thống này phải được nghỉ ngơi hoàn toàn. 

   Các bệnh lý cần nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch gồm: Phẫu thuật vùng bụng, Hóa trị, Thiếu máu cục bộ ruột, Tắc ruột non hoặc ruột già, Liệt ruột kéo dài, Xuất huyết tiêu hóa, Viêm ruột do xạ trị, Sinh non, Viêm ruột hoại tử, Tiêu chảy kéo dài, Các bệnh viêm ruột, Hội chứng ruột ngắn, Rò dưỡng chấp dai dẳng, Bệnh ghép chống chủ tại ruột.

    2. Theo đường tĩnh mạch được sử dụng

   * Nuôi dưỡng qua tĩnh mạch trung tâm (Central parenteral nutrition CPN)

  Được thực hiện thông qua tĩnh mạch trung tâm (central vein catheter) — thường là tĩnh mạch chủ trên nằm dưới xương đòn, dẫn trực tiếp về tim. Kích thước lớn của tĩnh mạch trung tâm cho phép sử dụng ống thông lớn hơn để truyền dịch dinh dưỡng có nồng độ và hàm lượng calo cao. Vì lý do này, CPN thường được dùng cho nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch toàn phần.

   * Nuôi dưỡng qua tĩnh mạch ngoại biên (Peripheral parenteral nutrition  PPN)

  Được thực hiện thông qua tĩnh mạch ngoại biên có kích thước nhỏ hơn, chẳng hạn như ở vùng cổ hoặc các chi. PPN được sử dụng để cung cấp dinh dưỡng một phần trong thời gian ngắn, tận dụng ưu điểm là việc tiếp cận tĩnh mạch ngoại biên nhanh chóng và dễ dàng hơn.

       IV. CHẤT DINH DƯỠNG TRONG NUÔI DƯỠNG TĨNH MẠCH

   Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch có các biến thể tiêu chuẩn và có thể điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cụ thể của bệnh nhân. Công thức này chứa đủ hàm lượng các loại dưỡng chất thiết yếu cơ thể con người cần như: nước, carbohydrate, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất.

   Ngay cả khi nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch, công thức này vẫn sẽ được thiết kế riêng cho bệnh nhân dựa trên kết quả xét nghiệm.

   Tóm lại, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch cung cấp đầy đủ dưỡng chất để thay thế việc ăn uống qua đường miệng trong thời gian cần thiết, thậm chí là suốt đời.

         V, LỢI ÍCH

    Ưu điểm chính của phương pháp nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch là tạo điều kiện cho hệ tiêu hóa có thời gian hồi phục sau khi mắc bệnh nặng hoặc trải qua phẫu thuật.

    Đối với bệnh nhân nằm viện dài ngày—đặc biệt là người cao tuổi gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng thông qua ăn uống hoặc nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa—việc nuôi dưỡng một phần qua đường tĩnh mạch có thể mang lại sự hỗ trợ quan trọng, giúp cơ thể họ vượt qua các vấn đề sức khỏe khác.

   Đối với những người bị suy giảm chức năng tiêu hóa vĩnh viễn, hoặc trẻ sinh cực non và đang mắc bệnh lý nghiêm trọng chưa thể ăn uống theo cách thông thường, phương pháp nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch có thể đóng vai trò cứu mạng.

       VI. NGUY CƠ & BIẾN CHỨNG

   Dinh dưỡng đường tĩnh mạch được coi là kém lý tưởng hơn so với nuôi dưỡng đường ruột vì nguy cơ biến chứng cao hơn. Mối lo ngại chính là nhiễm trùng máu do catheter tĩnh mạch và teo đường tiêu hóa khi không sử dụng.  Các biến chứng phổ biến nhất bao gồm:

   * Nhiễm trùng. Vi khuẩn từ catheter tĩnh mạch có thể nhiễm trùng máu. Nếu nhiễm trùng lan rộng khắp cơ thể, nó có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, một biến chứng đe dọa tính mạng.

   * Cục máu đông có thể hình thành tại vị trí catheter nối với tĩnh mạch.

   * Teo đường tiêu hóa có thể bắt đầu xảy ra sau khoảng hai tuần. Chức năng đường tiêu hóa thường phục hồi dần dần.

   * Mất cân bằng glucose (tăng đường huyết hoặc hạ đường huyết) là phổ biến. Những trường hợp này được điều trị bằng cách điều chỉnh insulin và dextrose.

   * Bệnh gan liên quan đến dinh dưỡng đường tĩnh mạch (Parenteral nutrition-associated liver disease PNALD) là một biến chứng của dinh dưỡng đường tĩnh mạch dài hạn. Bệnh gan ảnh hưởng đến 50% bệnh nhân sau 5 đến 7 năm. Chúng ta không biết chính xác lý do tại sao. Ở trẻ sinh non, có thể là do gan của chúng chưa phát triển hoàn toàn. Ở người lớn, có thể liên quan đến sự suy giảm vi khuẩn đường ruột do đường ruột không được sử dụng.

   * Các bệnh lý túi mật có thể xảy ra khi thiếu sự kích thích từ hệ tiêu hóa khiến mật tích tụ mà không được giải phóng bình thường vào ruột non. Các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn có thể kích thích sự co bóp của túi mật bằng cách thay đổi loại sữa công thức và khuyến khích bạn ăn uống bằng đường miệng ít nhất một lượng nhỏ.

   * Mất khoáng chất của xương (loãng xương hoặc nhuyễn xương) có thể phát triển ở những người được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch lâu dài, có thể do thiếu hụt vitamin và khoáng chất (canxi, magiê và vitamin D).

   * Các biến chứng có thể xảy ra khác: Tổn thương trong quá trình đặt ống thông, Quá tải dịch, Phản ứng với nhũ tương lipid trong sữa công thức do dị ứng thực phẩm, Cơn đói cồn cào.

       VII. NHỮNG ĐIỀU LƯU Ý

   1. Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch là một biện pháp hỗ trợ để cung cấp dưỡng chất cho cơ thể khi không thể ăn uống qua đường miệng trong thời gian cần thiết. Do đó, cách nuôi dưỡng này vô hình trung loại bỏ một lợi ích quân trọng của ăn đường miệng là tác dụng của hệ vi sinh đường ruột  (gut microbiome).

  2. Hiện nay, nhờ các xét nghiêm monitoring, chúng ta có thể kiểm soát tốt chất lượng và liều lượng dịch chuyền cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.

  3. Dinh dưỡng đường tĩnh mạch kém lý tưởng hơn so với nuôi dưỡng đường ruột vì nguy cơ biến chứng từ nhiễm trùng, tắt mạch, đến các bệnh lý gan mật, xương khớp v.v…

VIII. THAM KHẢO

[1] Parenteral nutrition

https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22802-parenteral-nutrition

[2] Understanding Parenteral Nutrition

https://www.uhsussex.nhs.uk/resources/understanding-parenteral-nutrition/

[3] Parenteral Nutrition Overview

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9659055/

[4] What is Parenteral Nutrition?

What is Parenteral Nutrition?

[5] Parenteral feeding

https://patient.info/doctor/drug-therapy/parenteral-feeding#google_vignette

[6] Parenteral feeding

https://www.ummhealth.org/health-library/parenteral-feeding

[7] Parenteral nutrition

https://aci.health.nsw.gov.au/networks/nutrition/resources/parenteral

          TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post NUÔI DƯỠNG ĐƯỜNG TĨNH MẠCH (parenteral nutrition) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Teo cơ tủy sống là một rối loạn di truyền hiếm nhưng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động, thậm chí có thể gây tử vong trong những trường hợp nghiêm trọng. Căn bệnh này tác động ngay thời trẻ và gây nhiều khó khăn vận động cho người bệnh sau này.

     Dưới đây là thông tin cơ bản về căn bệnh hiếm nhưng nhiều tác hại nay.

       II. TEO CƠ TỦY SỐNG LÀ GÌ ?

   1. Định danh

   Teo cơ tuỷ (spinal muscular atrophy SMA ) là một nhóm bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến các tế bào thần kinh vận động trong tủy sống, dẫn đến sự suy giảm, mất dần khả năng vận động của cơ thể.

  Bệnh xảy ra do đột biến trên gen SMN1 (Survival Motor Neuron 1) là gen chịu trách nhiệm sản xuất protein SMN cần thiết cho sự sống còn của các tế bào thần kinh vận động. Khi lượng protein này không đủ, các tế bào thần kinh vận động bị thoái hóa, dẫn đến việc cơ bắp không nhận được tín hiệu từ não và tủy sống, gây yếu cơ và teo cơ theo thời gian.

   Mặc dù không được coi là phổ biến, nhưng SMA lại là căn bệnh di truyền nghiêm trọng. Do bệnh có tính chất di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, có nghĩa là một người chỉ mắc bệnh khi nhận cả hai bản sao gen đột biến từ cả cha và mẹ. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do di truyền ở trẻ nhỏ. 

   Theo các nhà nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh từ 1-2/ 1.000,000 người. SMA phổ biến gấp đôi ở người da trắng và người châu Á so với người da đen và người gốc Tây Ban Nha. 

     2. Các loại SMA 

    SMA được phân loại dựa trên độ tuổi khởi phát và mức độ nghiêm trọng của bệnh:

   * SMA type 0 (SMA bẩm sinh): Đây là một phân nhóm hiếm gặp, ảnh hưởng đến thai nhi trước khi sinh. Vì vậy, khi trẻ sinh ra mắc type 0 có thể bị yếu cơ nghiêm trọng, thường gặp vấn đề về hệ hô hấp. Thậm chí nguy hiểm hơn là tử vong trong những tháng đầu tiên của cuộc đời.

   * SMA type 1 (SMA nặng): Có khoảng 60% trường hợp SMA là loại 1 (hay còn được gọi là bệnh Werdnig – Hoffman). Các triệu chứng xuất hiện trong 6 tháng đầu đời, bao gồm khả năng kiểm soát đầu hạn chế và giảm trương lực cơ. Trẻ sơ sinh mắc SMA loại 1 cũng gặp khó khăn khi nuốt và thở. Nếu không được hỗ trợ, trẻ có thể tử vong trước sinh nhật thứ 2 của mình.

   * SMA type 2 (SMA trung gian): Các triệu chứng của SMA loại 2 (còn gọi là bệnh Dubowitz) xuất hiện từ 6 – 18 tháng tuổi. Triệu chứng bao gồm trương lực cơ thấp, tình trạng sẽ trở nên trầm trọng tăng lên, có xu hướng ảnh hưởng đến chân nhiều hơn cánh tay. Trẻ bị mắc SMA loại 2 có thể ngồi dậy nhưng không thể đi lại. Có khoảng 70% số người mắc loại 2 sẽ sống sót đến 25 – 30 tuổi. Các vấn đề về hô hấp chính là nguyên nhân gây tử vong.

    * SMA type 3 (Nhẹ): Triệu chứng của SMA type 3 (còn gọi là bệnh Kugelberg – Welander) xuất hiện sau 18 tháng đầu đời. Các triệu chứng bao gồm yếu cơ chi dưới, khó đi lại. Những người mắc SMA loại 3 không có xu hướng phát triển các vấn đề hô hấp, không ảnh hưởng tới tuổi thọ.

    * SMA type 4 (Người lớn): Đây là dạng SMA nhẹ nhất, thường không xuất hiện cho đến sau tuổi 21. Triệu chứng bao gồm yếu cơ tiến triển chậm, vì vậy hầu hết những người mắc loại 4 vẫn có thể di chuyển, không ảnh hưởng tới tuổi thọ. 

       III. BỆNH NGUYÊN  

   Đột biến ở gen SMN1 gây ra tất cả các loại bệnh teo cơ tủy sống. Số lượng bản sao của gen SMN2 làm thay đổi mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh và giúp xác định loại nào phát triển. 

   Một gen SMN1 khoẻ mạnh sản xuất protein SMN. Các tế bào thần kinh vận động cần protein này để tồn tại và hoạt động bình thường. Nếu bạn bị SMA, cơ thể bạn không sản xuất đủ protein SMN, do đó các tế bào thần kinh vận động của bạn sẽ co lại và chết. Kết quả là, não của bạn không thể kiểm soát các chuyển động tự nguyện, đặc biệt là chuyển động đầu, cổ, ngực và chân. 

   Gen SMN2 cũng sản xuất một lượng nhỏ protein SMN. Một người có thể có tới 8 bản sao của gen SMN2. Có nhiều bản sao của gen SMN2 thường dẫn đến các triệu chứng SMA ít nghiêm trọng hơn vì các gen bổ sung bù đắp cho protein SMN1 bị thiếu. 

       IV. TRIỆU CHỨNG

  Triệu chứng chính của SMA là yếu cơ. Thường là yếu các cơ gần trung tâm cơ thể nhất. Nhưng các triệu chứng khác nhau tuỳ theo loại. 

   1. Triệu chứng SMA loại 0 gồm: 

• Giảm chuyển động của thai nhi
• Bệnh cứng khớp
• Giảm trương lực cơ
• Yếu cơ nghiêm trọng
• Gặp các vấn đề nghiêm trọng về hô hấp 

    2. Triệu chứng SMA loại 1 gồm: 

• Kiểm soát đầu bị hạn chế
• Giảm trương lực cơ
• Thiếu phản xạ
• Không thể ngồi nếu không có sự hỗ trợ
• Khó nuốt
• Yếu cơ mặt. Tình trạng này phát triển ở giai đoạn sau của bệnh.

   3. Triệu chứng SMA loại 2 gồm: 

• Giảm trương lực cơ và mất phản xạ
• Tình trạng yếu cơ tiến triển, ảnh hưởng đến chân của trẻ nhiều hơn là cánh tay
• Bệnh vẹo cột sống 
• Yếu cơ ở ngực của trẻ, dẫn đến bệnh phổi hạn chế 
• Các cử động giật cục ở tay ở trẻ (đa giật cơ nhẹ)
• Khớp hàm (xương hàm dưới) của trẻ bị cứng do tình trạng dính xương; 
• Co cứng khớp 

   4. Triệu chứng của bệnh SMA loại 3 chủ yếu liên quan đến tình trạng suy yếu cơ tiến triển, ảnh hưởng đến chân của trẻ nhiều hơn là cánh tay. 

    5. Triệu chứng chính của bệnh SMA loại 4 là chân yếu nhẹ. 

           V. XÁC ĐINH CHẨN ĐOÁN

   Để xác định xem teo cơ có do SMA hay không, bác sĩ có thể sử dụng các xét nghiệm sau: 

• Xét nghiệm di truyền: Các cơ bị suy yếu giải phóng enzyme này vào máu của bệnh nhân. Nhưng mức độ thường bình thường với SMA, không giống như các rối loạn thần kinh cơ khác. 
• Điện cơ (EMG) và nghiên cứu dẫn truyền thần kinh: Nhằm đo hoạt động điện của cơ và dây thần kinh 
• Sinh thiết cơ: Phương pháp này hiếm khi được yêu cầu. Quy trình bao gồm việc lấy một lượng nhỏ mô cơ của bệnh nhân và gửi đến phòng xét nghiệm để kiểm tra. 

   Trong trường hợp, người bệnh đang mang thai và có tiền sử gia đình mắc bệnh SMA, xét nghiệm di truyền trước khi sinh có thể kiểm tra thai nhi đang phát triển có mắc bệnh này hay không: 

• Chọc ối: được thực hiện sau tuần thứ 14 của thai kỳ. 
• Lấy mẫu nhung mao nhau thai: sớm nhất là vào tuần thứ 10 của thai kỳ. 

         VI. ĐIỀU TRỊ

   Hiện chưa có phương pháp điều trị dứt điểm của bệnh teo cơ tủy sống. Tuy nhiên, vẫn có những nghiên cứu đang được tiến hành để tìm ra các phương pháp điều trị mới. 

   1. Kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. 

• Vật lý trị liệu: Cải thiện tư thế, ngăn ngừa tình trạng bất động khớp và làm chậm quá trình yếu cơ.
• Liệu pháp nghề nghiệp: Cải thiện khả năng thực hiện các công việc hàng ngày của bệnh nhân. 
• Sử dụng các thiết bị hỗ trợ như niềng chỉnh hình, nạng, xe tập đi và xe lăn. 
• Liệu pháp điều trị khó khăn về nói và nuốt. 
• Dùng ống thông dạ dày nếu việc nuốt khó khăn. 
• Hỗ trợ thông khí cho các vấn đề về hô hấp. 

   2. Dùng thuốc nội khoa

    * Nusinersen giúp làm chậm quá trình phát triển của bệnh. Bác sĩ sẽ tiến hành tiêm thuốc vào dịch xung quanh tuỷ sống, thời gian điều trị mỗi đợt là 2 giờ. 

    * Everyshi kích thích sản sinh protein.

   3. Liệu pháp thay thế gen và tế bào gốc cũng được vận dụng để sửa chữa chức năng vận động của tế bào thần kinh bị tổn thương. 

VII. THAM KHẢO

[1] Bệnh teo cơ tủy có chữa được không?

https://suckhoedoisong.vn/benh-teo-co-tuy-co-chua-duoc-khong-1694862.htm

[2] Teo cơ tủy có di truyền không? Những điều cha mẹ cần biết

https://benhvienphuongdong.vn/teo-co-tuy-sma/

[3] Phát hiện sớm bệnh teo cơ tủy sống SMA: Cơ hội sống khỏe cho trẻ ngay từ giai đoạn thai kỳ

https://suckhoedoisong.vn/phat-hien-som-benh-teo-co-tuy-song-sma-co-hoi-song-khoe-cho-tre-ngay-tu-giai-doan-thai-ky-169260525165159403.htm

[4] Có thể sinh con khoẻ mạnh khi chồng bị teo cơ tuỷ?

Liệu có thể sinh con khoẻ mạnh khi chồng bị teo cơ tuỷ?

[5] 5 điều cần biết về bệnh SMA

https://genesolutions.vn/tin-tuc/benh-sma/

       TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BỆNH TEO CƠ TỦY SỐNG (Spinal Muscular Atrohpy SMA) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Ở Huế quê tôi, các bà nội trợ có cách kho cá bống khá đặc biệt: kho khô, ít nước, nhỏ lử khiến từng con cá bống săn cứng, màu hổ phách, cong như chữ C mà người Huế gọi là ”cá ngó đuôi”.

  Món cá bống kho khô, kho tộ, kho tiêu, này thường dùng để ăn cùng cơm trắng, cơm niêu hay cháo gạo đỏ là nét đặc trưng của cố đô.

     CÁCH KHO NỒI CÁ BỐNG

   1. Sơ chế

The post CÁ BỐNG KHO KHÔ KIỂU HUẾ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Liệu pháp âm nhạc, trị liệu bằng âm nhạc, là một phương pháp trị liệu sử dụng đặc tính cải thiện tâm trạng tự nhiên của âm nhạc để giúp con người ta cải thiện sức khỏe tinh thần và sức khỏe nói chung. 

   Bất cứ ai cũng có thể tham gia trị liệu bằng âm nhạc; mà không đòi hỏi cần phải có nền tảng về âm nhạc, chơi được nhạc cụ để có được lợi ích từ hình thức can thiệp này, dưới nhiều dạng thứ như: Làm nhạc, Viết bài hát, Hát, Khiêu vũ, Nghe nhạc, Thảo luận âm nhạc…….

   Liêu pháp điều trị này khá hữu ích với những người mắc trầm cảm và lo âu, và cũng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho những người có bệnh lý, vấn đề về thực thể.

      II. TÁC DỤNG CỦA LIỆU PHÁP ÂM NHẠC

     Trị liệu bằng âm nhạc có thể mang tính cá nhân cao, khiến nó khá phù hợp với mọi người ở mọi độ tuổi và ngay cả trẻ nhỏ. Liệu pháp mang đến lợi ích với nhiều mức độ trải nghiệm âm nhạc và với nhiều vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần khác nhau: 

   – Kích hoạt các vùng não ảnh hưởng lên trí nhớ, cảm xúc, chuyển động, chuyển tiếp giác quan, một số chức năng không tự chủ, ra quyết định và tưởng thưởng. 

   – Hoàn thành các nhu cầu xã hội đối với người cao tuổi.

   – Giảm nhịp tim và huyết áp. 

   – Giảm căng cơ.

    – Giải phóng endorphins. 

    – Giải tỏa căng thẳng và thúc đẩy cảm giác bình an. 

   – Tăng cường kỹ năng vận động và cải thiện giao tiếp với trẻ nhỏ và thanh thiếu niên có khiếm khuyết phát triển và/hoặc học tập. 

    –Tác động mạnh mẽ lên những người bị sa sút trí tuệ và các rối loạn trí nhớ.

 Nhìn chung, trị liệu bằng âm nhạc có thể làm tăng các cảm giác tích cực, như: 

    – Bình tĩnh. 

    – Hưng phấn 

   – Tự tin và mạnh mẽ. 

    – Gần gũi về cảm xúc. 

      III. NHỮNG BỆNH, RỐI LOẠN CÓ THỂ ĐIỀU TRỊ

   1. Trị liệu bằng âm nhạc có thể hữu ích với những căn bệnh, rối loạn sau:

   – Bệnh Alzheimer. 

    – Lo âu hoặc căng thẳng. 

   – Tự kỷ. Autism

    – Một số bệnh tim mạch. 

     – Đau mãn tính (chronic pain)

    – Trầm cảm. 

­    – Rối loạn giao tiếp (difficulties with verbal and nonverbal communication)

    – Rối loạn điều tiết cảm xúc (emotional dysregulation).

   — Đau đầu. 

    – Rối loạn lưỡng cực

   – Tâm trạng tiêu cực (negative mood)

   – Stress sau sang chấn (post-traumatic stress disorder (PTSD)

  ­- Chấn thương sọ não. 

  – Mất ngủ. Insomnia7

  – Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (obsessive-compulsive disorder (OCD)

­ — Tâm thần phân liệt. Schizophrenia9

  2. Trị liệu bằng âm nhạc cũng thường được sử dụng để giúp trẻ nhỏ và thanh thiếu niên trong:

   — Xây dựng bản dạng (develop identities)

   – Cải thiện kỹ năng giao tiếp. 

    – Điều tiết cảm xúc 

­   — Hồi phục khỏi sang chấn. 

       IV. NHỮNG LƯU Ý

    Theo các chuyên gia, trị liệu bằng âm nhạc có thể không được coi là một hình thức điều trị hoàn chỉnh cho các bệnh lý y khoa, bao gồm các rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, khi được kết hợp với thuốc điều trị, tâm lý trị liệu, và các hình thức can thiệp khác, nó có thể là một thành tố đáng giá trong kế hoạch điều trị.

   Liệu pháp âm nhạc có lồng ghép chuyển động hoặc khiêu vũ có thể không phù hợp nếu bị đau cơ khớp, đang mắc bệnh, bị chấn thương hoặc bệnh lý nào đó gây khó khăn vận động.

 V. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Hòa âm chữa lành: sức mạnh của liệu pháp âm thanh| SKĐS

[1] Trị liệu âm nhạc (Music Therapy)

Tìm Hiểu Về Trị Liệu Âm Nhạc (Music Therapy)

[2] Trị liệu bằng âm nhạc (Music Therapy)

Trị liệu bằng âm nhạc (Music Therapy)

[3] Âm nhạc trị liệu: Liệu pháp âm nhạc có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe

Âm nhạc trị liệu: Liệu pháp âm nhạc có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe

[4] Liệu pháp âm nhạc – Nghệ thuật kết nối tâm hồn

https://bachmai.gov.vn/bai-viet/lieu-phap-am-nhac-nghe-thuat-ket-noi-tam-hon?id=d31008d0-8636-468d-84a2-1637424f8d49

[5] Âm nhạc liệu pháp

https://suckhoedoisong.vn/am-nhac-lieu-phap-16992615.htm

[6] Giới thiệu về Liệu pháp Âm nhạc & AMTA

https://www.musictherapy.org/about/

[7] Liệu pháp âm nhạc

https://www.psychologytoday.com/us/therapy-types/music-therapy

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post LIỆU PHÁP ÂM NHẠC (Music therapy) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.