Teo cơ tủy sống là một rối loạn di truyền hiếm nhưng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động, thậm chí có thể gây tử vong trong những trường hợp nghiêm trọng. Căn bệnh này tác động ngay thời trẻ và gây nhiều khó khăn vận động cho người bệnh sau này.

     Dưới đây là thông tin cơ bản về căn bệnh hiếm nhưng nhiều tác hại nay.

       II. TEO CƠ TỦY SỐNG LÀ GÌ ?

   1. Định danh

   Teo cơ tuỷ (spinal muscular atrophy SMA ) là một nhóm bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến các tế bào thần kinh vận động trong tủy sống, dẫn đến sự suy giảm, mất dần khả năng vận động của cơ thể.

  Bệnh xảy ra do đột biến trên gen SMN1 (Survival Motor Neuron 1) là gen chịu trách nhiệm sản xuất protein SMN cần thiết cho sự sống còn của các tế bào thần kinh vận động. Khi lượng protein này không đủ, các tế bào thần kinh vận động bị thoái hóa, dẫn đến việc cơ bắp không nhận được tín hiệu từ não và tủy sống, gây yếu cơ và teo cơ theo thời gian.

   Mặc dù không được coi là phổ biến, nhưng SMA lại là căn bệnh di truyền nghiêm trọng. Do bệnh có tính chất di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, có nghĩa là một người chỉ mắc bệnh khi nhận cả hai bản sao gen đột biến từ cả cha và mẹ. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do di truyền ở trẻ nhỏ. 

   Theo các nhà nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh từ 1-2/ 1.000,000 người. SMA phổ biến gấp đôi ở người da trắng và người châu Á so với người da đen và người gốc Tây Ban Nha. 

     2. Các loại SMA 

    SMA được phân loại dựa trên độ tuổi khởi phát và mức độ nghiêm trọng của bệnh:

   * SMA type 0 (SMA bẩm sinh): Đây là một phân nhóm hiếm gặp, ảnh hưởng đến thai nhi trước khi sinh. Vì vậy, khi trẻ sinh ra mắc type 0 có thể bị yếu cơ nghiêm trọng, thường gặp vấn đề về hệ hô hấp. Thậm chí nguy hiểm hơn là tử vong trong những tháng đầu tiên của cuộc đời.

   * SMA type 1 (SMA nặng): Có khoảng 60% trường hợp SMA là loại 1 (hay còn được gọi là bệnh Werdnig – Hoffman). Các triệu chứng xuất hiện trong 6 tháng đầu đời, bao gồm khả năng kiểm soát đầu hạn chế và giảm trương lực cơ. Trẻ sơ sinh mắc SMA loại 1 cũng gặp khó khăn khi nuốt và thở. Nếu không được hỗ trợ, trẻ có thể tử vong trước sinh nhật thứ 2 của mình.

   * SMA type 2 (SMA trung gian): Các triệu chứng của SMA loại 2 (còn gọi là bệnh Dubowitz) xuất hiện từ 6 – 18 tháng tuổi. Triệu chứng bao gồm trương lực cơ thấp, tình trạng sẽ trở nên trầm trọng tăng lên, có xu hướng ảnh hưởng đến chân nhiều hơn cánh tay. Trẻ bị mắc SMA loại 2 có thể ngồi dậy nhưng không thể đi lại. Có khoảng 70% số người mắc loại 2 sẽ sống sót đến 25 – 30 tuổi. Các vấn đề về hô hấp chính là nguyên nhân gây tử vong.

    * SMA type 3 (Nhẹ): Triệu chứng của SMA type 3 (còn gọi là bệnh Kugelberg – Welander) xuất hiện sau 18 tháng đầu đời. Các triệu chứng bao gồm yếu cơ chi dưới, khó đi lại. Những người mắc SMA loại 3 không có xu hướng phát triển các vấn đề hô hấp, không ảnh hưởng tới tuổi thọ.

    * SMA type 4 (Người lớn): Đây là dạng SMA nhẹ nhất, thường không xuất hiện cho đến sau tuổi 21. Triệu chứng bao gồm yếu cơ tiến triển chậm, vì vậy hầu hết những người mắc loại 4 vẫn có thể di chuyển, không ảnh hưởng tới tuổi thọ. 

       III. BỆNH NGUYÊN  

   Đột biến ở gen SMN1 gây ra tất cả các loại bệnh teo cơ tủy sống. Số lượng bản sao của gen SMN2 làm thay đổi mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh và giúp xác định loại nào phát triển. 

   Một gen SMN1 khoẻ mạnh sản xuất protein SMN. Các tế bào thần kinh vận động cần protein này để tồn tại và hoạt động bình thường. Nếu bạn bị SMA, cơ thể bạn không sản xuất đủ protein SMN, do đó các tế bào thần kinh vận động của bạn sẽ co lại và chết. Kết quả là, não của bạn không thể kiểm soát các chuyển động tự nguyện, đặc biệt là chuyển động đầu, cổ, ngực và chân. 

   Gen SMN2 cũng sản xuất một lượng nhỏ protein SMN. Một người có thể có tới 8 bản sao của gen SMN2. Có nhiều bản sao của gen SMN2 thường dẫn đến các triệu chứng SMA ít nghiêm trọng hơn vì các gen bổ sung bù đắp cho protein SMN1 bị thiếu. 

       IV. TRIỆU CHỨNG

  Triệu chứng chính của SMA là yếu cơ. Thường là yếu các cơ gần trung tâm cơ thể nhất. Nhưng các triệu chứng khác nhau tuỳ theo loại. 

   1. Triệu chứng SMA loại 0 gồm: 

• Giảm chuyển động của thai nhi
• Bệnh cứng khớp
• Giảm trương lực cơ
• Yếu cơ nghiêm trọng
• Gặp các vấn đề nghiêm trọng về hô hấp 

    2. Triệu chứng SMA loại 1 gồm: 

• Kiểm soát đầu bị hạn chế
• Giảm trương lực cơ
• Thiếu phản xạ
• Không thể ngồi nếu không có sự hỗ trợ
• Khó nuốt
• Yếu cơ mặt. Tình trạng này phát triển ở giai đoạn sau của bệnh.

   3. Triệu chứng SMA loại 2 gồm: 

• Giảm trương lực cơ và mất phản xạ
• Tình trạng yếu cơ tiến triển, ảnh hưởng đến chân của trẻ nhiều hơn là cánh tay
• Bệnh vẹo cột sống 
• Yếu cơ ở ngực của trẻ, dẫn đến bệnh phổi hạn chế 
• Các cử động giật cục ở tay ở trẻ (đa giật cơ nhẹ)
• Khớp hàm (xương hàm dưới) của trẻ bị cứng do tình trạng dính xương; 
• Co cứng khớp 

   4. Triệu chứng của bệnh SMA loại 3 chủ yếu liên quan đến tình trạng suy yếu cơ tiến triển, ảnh hưởng đến chân của trẻ nhiều hơn là cánh tay. 

    5. Triệu chứng chính của bệnh SMA loại 4 là chân yếu nhẹ. 

           V. XÁC ĐINH CHẨN ĐOÁN

   Để xác định xem teo cơ có do SMA hay không, bác sĩ có thể sử dụng các xét nghiệm sau: 

• Xét nghiệm di truyền: Các cơ bị suy yếu giải phóng enzyme này vào máu của bệnh nhân. Nhưng mức độ thường bình thường với SMA, không giống như các rối loạn thần kinh cơ khác. 
• Điện cơ (EMG) và nghiên cứu dẫn truyền thần kinh: Nhằm đo hoạt động điện của cơ và dây thần kinh 
• Sinh thiết cơ: Phương pháp này hiếm khi được yêu cầu. Quy trình bao gồm việc lấy một lượng nhỏ mô cơ của bệnh nhân và gửi đến phòng xét nghiệm để kiểm tra. 

   Trong trường hợp, người bệnh đang mang thai và có tiền sử gia đình mắc bệnh SMA, xét nghiệm di truyền trước khi sinh có thể kiểm tra thai nhi đang phát triển có mắc bệnh này hay không: 

• Chọc ối: được thực hiện sau tuần thứ 14 của thai kỳ. 
• Lấy mẫu nhung mao nhau thai: sớm nhất là vào tuần thứ 10 của thai kỳ. 

         VI. ĐIỀU TRỊ

   Hiện chưa có phương pháp điều trị dứt điểm của bệnh teo cơ tủy sống. Tuy nhiên, vẫn có những nghiên cứu đang được tiến hành để tìm ra các phương pháp điều trị mới. 

   1. Kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. 

• Vật lý trị liệu: Cải thiện tư thế, ngăn ngừa tình trạng bất động khớp và làm chậm quá trình yếu cơ.
• Liệu pháp nghề nghiệp: Cải thiện khả năng thực hiện các công việc hàng ngày của bệnh nhân. 
• Sử dụng các thiết bị hỗ trợ như niềng chỉnh hình, nạng, xe tập đi và xe lăn. 
• Liệu pháp điều trị khó khăn về nói và nuốt. 
• Dùng ống thông dạ dày nếu việc nuốt khó khăn. 
• Hỗ trợ thông khí cho các vấn đề về hô hấp. 

   2. Dùng thuốc nội khoa

    * Nusinersen giúp làm chậm quá trình phát triển của bệnh. Bác sĩ sẽ tiến hành tiêm thuốc vào dịch xung quanh tuỷ sống, thời gian điều trị mỗi đợt là 2 giờ. 

    * Everyshi kích thích sản sinh protein.

   3. Liệu pháp thay thế gen và tế bào gốc cũng được vận dụng để sửa chữa chức năng vận động của tế bào thần kinh bị tổn thương. 

VII. THAM KHẢO

[1] Bệnh teo cơ tủy có chữa được không?

https://suckhoedoisong.vn/benh-teo-co-tuy-co-chua-duoc-khong-1694862.htm

[2] Teo cơ tủy có di truyền không? Những điều cha mẹ cần biết

https://benhvienphuongdong.vn/teo-co-tuy-sma/

[3] Phát hiện sớm bệnh teo cơ tủy sống SMA: Cơ hội sống khỏe cho trẻ ngay từ giai đoạn thai kỳ

https://suckhoedoisong.vn/phat-hien-som-benh-teo-co-tuy-song-sma-co-hoi-song-khoe-cho-tre-ngay-tu-giai-doan-thai-ky-169260525165159403.htm

[4] Có thể sinh con khoẻ mạnh khi chồng bị teo cơ tuỷ?

Liệu có thể sinh con khoẻ mạnh khi chồng bị teo cơ tuỷ?

[5] 5 điều cần biết về bệnh SMA

https://genesolutions.vn/tin-tuc/benh-sma/

       TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BỆNH TEO CƠ TỦY SỐNG (Spinal Muscular Atrohpy SMA) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Ở Huế quê tôi, các bà nội trợ có cách kho cá bống khá đặc biệt: kho khô, ít nước, nhỏ lử khiến từng con cá bống săn cứng, màu hổ phách, cong như chữ C mà người Huế gọi là ”cá ngó đuôi”.

  Món cá bống kho khô, kho tộ, kho tiêu, này thường dùng để ăn cùng cơm trắng, cơm niêu hay cháo gạo đỏ là nét đặc trưng của cố đô.

     CÁCH KHO NỒI CÁ BỐNG

   1. Sơ chế

The post CÁ BỐNG KHO KHÔ KIỂU HUẾ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Liệu pháp âm nhạc, trị liệu bằng âm nhạc, là một phương pháp trị liệu sử dụng đặc tính cải thiện tâm trạng tự nhiên của âm nhạc để giúp con người ta cải thiện sức khỏe tinh thần và sức khỏe nói chung. 

   Bất cứ ai cũng có thể tham gia trị liệu bằng âm nhạc; mà không đòi hỏi cần phải có nền tảng về âm nhạc, chơi được nhạc cụ để có được lợi ích từ hình thức can thiệp này, dưới nhiều dạng thứ như: Làm nhạc, Viết bài hát, Hát, Khiêu vũ, Nghe nhạc, Thảo luận âm nhạc…….

   Liêu pháp điều trị này khá hữu ích với những người mắc trầm cảm và lo âu, và cũng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho những người có bệnh lý, vấn đề về thực thể.

      II. TÁC DỤNG CỦA LIỆU PHÁP ÂM NHẠC

     Trị liệu bằng âm nhạc có thể mang tính cá nhân cao, khiến nó khá phù hợp với mọi người ở mọi độ tuổi và ngay cả trẻ nhỏ. Liệu pháp mang đến lợi ích với nhiều mức độ trải nghiệm âm nhạc và với nhiều vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần khác nhau: 

   – Kích hoạt các vùng não ảnh hưởng lên trí nhớ, cảm xúc, chuyển động, chuyển tiếp giác quan, một số chức năng không tự chủ, ra quyết định và tưởng thưởng. 

   – Hoàn thành các nhu cầu xã hội đối với người cao tuổi.

   – Giảm nhịp tim và huyết áp. 

   – Giảm căng cơ.

    – Giải phóng endorphins. 

    – Giải tỏa căng thẳng và thúc đẩy cảm giác bình an. 

   – Tăng cường kỹ năng vận động và cải thiện giao tiếp với trẻ nhỏ và thanh thiếu niên có khiếm khuyết phát triển và/hoặc học tập. 

    –Tác động mạnh mẽ lên những người bị sa sút trí tuệ và các rối loạn trí nhớ.

 Nhìn chung, trị liệu bằng âm nhạc có thể làm tăng các cảm giác tích cực, như: 

    – Bình tĩnh. 

    – Hưng phấn 

   – Tự tin và mạnh mẽ. 

    – Gần gũi về cảm xúc. 

      III. NHỮNG BỆNH, RỐI LOẠN CÓ THỂ ĐIỀU TRỊ

   1. Trị liệu bằng âm nhạc có thể hữu ích với những căn bệnh, rối loạn sau:

   – Bệnh Alzheimer. 

    – Lo âu hoặc căng thẳng. 

   – Tự kỷ. Autism

    – Một số bệnh tim mạch. 

     – Đau mãn tính (chronic pain)

    – Trầm cảm. 

­    – Rối loạn giao tiếp (difficulties with verbal and nonverbal communication)

    – Rối loạn điều tiết cảm xúc (emotional dysregulation).

   — Đau đầu. 

    – Rối loạn lưỡng cực

   – Tâm trạng tiêu cực (negative mood)

   – Stress sau sang chấn (post-traumatic stress disorder (PTSD)

  ­- Chấn thương sọ não. 

  – Mất ngủ. Insomnia7

  – Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (obsessive-compulsive disorder (OCD)

­ — Tâm thần phân liệt. Schizophrenia9

  2. Trị liệu bằng âm nhạc cũng thường được sử dụng để giúp trẻ nhỏ và thanh thiếu niên trong:

   — Xây dựng bản dạng (develop identities)

   – Cải thiện kỹ năng giao tiếp. 

    – Điều tiết cảm xúc 

­   — Hồi phục khỏi sang chấn. 

       IV. NHỮNG LƯU Ý

    Theo các chuyên gia, trị liệu bằng âm nhạc có thể không được coi là một hình thức điều trị hoàn chỉnh cho các bệnh lý y khoa, bao gồm các rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, khi được kết hợp với thuốc điều trị, tâm lý trị liệu, và các hình thức can thiệp khác, nó có thể là một thành tố đáng giá trong kế hoạch điều trị.

   Liệu pháp âm nhạc có lồng ghép chuyển động hoặc khiêu vũ có thể không phù hợp nếu bị đau cơ khớp, đang mắc bệnh, bị chấn thương hoặc bệnh lý nào đó gây khó khăn vận động.

 V. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Hòa âm chữa lành: sức mạnh của liệu pháp âm thanh| SKĐS

[1] Trị liệu âm nhạc (Music Therapy)

Tìm Hiểu Về Trị Liệu Âm Nhạc (Music Therapy)

[2] Trị liệu bằng âm nhạc (Music Therapy)

Trị liệu bằng âm nhạc (Music Therapy)

[3] Âm nhạc trị liệu: Liệu pháp âm nhạc có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe

Âm nhạc trị liệu: Liệu pháp âm nhạc có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe

[4] Liệu pháp âm nhạc – Nghệ thuật kết nối tâm hồn

https://bachmai.gov.vn/bai-viet/lieu-phap-am-nhac-nghe-thuat-ket-noi-tam-hon?id=d31008d0-8636-468d-84a2-1637424f8d49

[5] Âm nhạc liệu pháp

https://suckhoedoisong.vn/am-nhac-lieu-phap-16992615.htm

[6] Giới thiệu về Liệu pháp Âm nhạc & AMTA

https://www.musictherapy.org/about/

[7] Liệu pháp âm nhạc

https://www.psychologytoday.com/us/therapy-types/music-therapy

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post LIỆU PHÁP ÂM NHẠC (Music therapy) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Dâm dương hoắc, phế kinh thảo, cương tiền, hoàng liên tổ, phương trượng thảo, thiên lưỡng kim hay ngưu giác hoa. tên khoa học là Epimedium spp. là loài cây mọc hoang hoặc được trồng tại các vùng núi cao, ẩm, mát ở Trung Quốc như Tứ Xuyên, Thiểm Tây, Hà Nam, Hồ Bắc. Tại Việt Nam, loại thảo dược này được phát hiện ở một số tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái. Từ xa xưa, đây là loại cây thường được người dân sử dụng làm thức ăn cho dê. Vì thấy những con dê đực ăn lá cây này có khả năng giao phối với dê cái rất nhiều lần trong ngày nên dân gian lưu truyền cái tên là cây dâm dương hoắc.

    Cây dâm dương hoắc có ba loài khác nhau: dâm dương hoắc lá to; dâm dương hoắc lá hình tim; và dâm dương hoắc lá hình mác. Tất cả các loại này đều được sử dụng trong Y Học cổ truyền với tác dụng bổ thận tráng dương dành cho phái nam với công dụng bổ thận tráng dương, tăng cường sinh lực và điều trị các chứng bệnh liên quan đến suy giảm chức năng tình dục. Không chỉ xuất hiện phổ biến trong các đơn thuốc cổ phương của Đông y, cây mọc hoang này còn ngày càng nhận được sự quan tâm lớn trong các nghiên cứu hiện đại về sinh học và dược lý học.

    Nhờ chứa hoạt chất icariin cùng nhiều flavonoid, cây dâm dương hoắc mọc hoang không chỉ giúp cải thiện chức năng sinh lý mà còn hỗ trợ chống oxy hóa, bảo vệ thần kinh và nâng cao sức đề kháng.

    II, NHIỀU DƯỢC CHẤT QUÝ TRONG DÂM DƯƠNG HOẮC

   Hiện nay, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng dược liệu dâm dương hoắc có khá nhiều thành phần hóa học quan trọng như: Saponin, Icaritin-3-O-α-rhamnoside, Alkaloid, Anhydroicaritin-3-O-α-rhamnoside, Quercetin-3-O-D-glucoside, Quercetin, Sagittatum Side, Epimedia, B, C…

  Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược cổ truyền Việt Nam cho biết, nhờ sở hữu hoạt chất icariin và flavonoid phong phú, dâm dương hoắc mang lại nhiều giá trị sức khỏe vượt trội. Flavonoid là nhóm hợp chất chủ yếu đóng vai trò quan trọng đối với tác dụng sinh lý và dược lý của vị thuốc.

  Trong đó, icariin được coi là hoạt chất đặc trưng và nổi bật nhất. Đây là một glycosid flavonoid có cấu trúc tương tự như các chất có khả năng ức chế men PDE5, loại enzyme tham gia điều hòa cương dương. 

  Bên cạnh icariin, dâm dương hoắc còn chứa nhiều hợp chất flavonoid khác như epimedin A, epimedin B, epimedin C và baohuoside I. Những thành phần này không chỉ hỗ trợ chức năng sinh lý mà còn sở hữu khả năng chống oxy hóa mạnh, chống viêm, bảo vệ hệ thần kinh và nâng cao hệ miễn dịch.

  Ngoài ra, chất polysaccharide có trong cây giúp kích thích các tế bào miễn dịch, đặc biệt là đại thực bào và lympho bào, đồng thời ức chế quá trình oxy hóa lipid nhằm giảm thiểu tình trạng stress oxy hóa trong cơ thể.

  Dù hàm lượng không cao bằng flavonoid, các alkaloid trong dâm dương hoắc cũng đóng góp đáng kể vào tác dụng sinh học chung. Một số alkaloid được phát hiện có khả năng an thần, giãn cơ và giảm đau nhẹ, hỗ trợ hiệu quả trong điều trị các chứng đau nhức, mất ngủ do thận hư.

  Cuối cùng, các saponin giúp điều hòa nội tiết và hỗ trợ chức năng tuyến sinh dục. Sự kết hợp cùng các axit hữu cơ, tinh dầu, steroid thực vật và các nguyên tố vi lượng như kẽm, mangan giúp tăng cường toàn diện sức khỏe tổng thể và sinh lực cho người sử dụng.

    III. TÁC DỤNG & CHỦ TRỊ

     1. Tác dụng

  Theo y học cổ truyền, dâm dương hoắc có vị cay ngọt, tính bình đi vào kinh Can, Thận. Tác dụng như sau:

      IV. VÀI LƯU Ý

  1. Dù dâm dương hoắc có nhiều lợi ích, nhưng theo lương y Phùng Tuấn Giang người dùng không nên sử dụng quá liều, tránh tình trạng chóng mặt, khô miệng, đánh trống ngực, táo bón, kích thích quá mức.

  2. Ngoài ra, 3 nhóm người không nên sử dụng loại thảo dược này:

   – Người âm hư hỏa vượng (nóng trong, sốt nhẹ, miệng khô, táo bón).

   – Người có bệnh gan, thận nặng cần tham khảo ý kiến thầy thuốc.

   – Phụ nữ mang thai và trẻ em. 

      V. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Tổng quan về Dâm Dương Hoắc và công dụng

[1] Bí mật của loài cây mọc hoang giúp tăng sinh lực

https://vietnamnet.vn/bi-mat-cua-loai-cay-moc-hoang-giup-tang-sinh-luc-2551259.html

[2] Công dụng cây dâm dương hoắc

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/cong-dung-cay-dam-duong-hoac-vi

[3] Dâm dương hoắc: Liệu có phải là thần dược cho nam giới

https://hellobacsi.com/duoc-lieu/thao-duoc/dam-duong-hoac/

[4] Dâm dương hoắc

Dâm dương hoắc

[5] Dâm Dương Hoắc (Herba Epimedii)

https://duocdienvietnam.com/dam-duong-hoac-herba-epimedii-duoc-dien-viet-nam-5/

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post DÂM DƯƠNG HOẮC: CÂY “VIAGRA” CỦA QUÝ ÔNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một căn bệnh tâm thần với hai nhóm triệu chứng hỗn hợp ngược nhau là hưng phấn và trầm cảm. Người mắc bệnh thường sẽ có những thay đổi về trạng thái tâm lý, cảm xúc hành vi. Bệnh tác động tiêu cực lên sức khỏe người bệnh, ảnh hưởng đến sinh hoạt và cuộc sống….

       Rối loạn lưỡng cực là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, tỷ lệ mắc bệnh trong suốt cuộc đời được ước tính dao động từ 0,3% đến 1,5% trên toàn thế giới, và từ  1% đến 4% dân số ở Mỹ. Rối loạn lưỡng cực đi kèm với nguy cơ tử vong đáng kể: khoảng 25% bệnh nhân từng có hành vi tự sát vào một thời điểm nào đó trong đời, và 11% bệnh nhân tử vong do tự sát. 

         II. RỐI LOẠN CẢM XÚC LƯỠNG CỰC LÀ GÌ ?

  Rối loạn lưỡng cực, bilpolar disorder, là một bệnh tâm thần được biểu hiện bằng những thay đổi thất thường về cảm xúc hành vi giữa hai trạng thái bệnh là hưng cảm và trẩm cảm. Người bệnh có thể rơi vào tình trạng quá kích thích, tăng động, loạn thần các hoang tưởng không phù hợp thực tế nhưng có khi lại rơi vào trạng thái trầm cảm.

   Vì thế, rối loạn lưỡng cực còn được gọi là rối loạn hưng – trầm cảm. Tâm lý bất ổn, tâm trạng lên – xuống bất thường có thể xuất hiện vài lần trong năm, hoặc vài lần trong tuần. Người mắc bệnh sẽ gặp khó khăn làm việc, duy trì mối quan hệ.

   Rối loạn lưỡng cực có đặc điểm là những cơn hay các giai đoạn bệnh lần lượt thay thế nhau theo chu kỳ dưới hình thức cơn hưng cảm hoặc trầm cảm. Rối loạn gây ra những thay đổi bất thường về tâm trạng, năng lượng, mức độ hoạt động và khả năng thực hiện các công việc hàng ngày.

        III. NGUYÊN NHÂN & NGUY CƠ

   Rối loạn lưỡng cực là một bệnh tâm thần knh khá phổ biến, nhưng đến nay căn bệnh còn là một bí ẩn đối với các bác sĩ và nhà nghiên cứu. Giới nghiên cứu y học vẫn chưa xác định rõ nguyên nhân khiến một số người rơi vào rối loạn lưỡng cực.

  Các nguyên nhân có thể gây ra rối loạn lưỡng cực bao gồm:

  – Di truyền học và sinh lý học

    Nguy cơ thường cao nhất đối với người thân của những cá nhân mắc phải Rối loạn lưỡng cực loại II.  Các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến độ tuổi khởi phát của các Rối loạn lưỡng cực.

   Một số nghiên cứu cho thấy rằng sự mất cân bằng trong chất dẫn truyền thần kinh hoặc hormone ảnh hưởng đến não có thể đóng một vai trò nào đó trong việc gây rối loạn.

    – Yếu tố môi trường

    Biến cố đời sống và môi trường thường khởi đầu cho cơn rối loạn khí sắc đầu tiên. Người ta cho rằng stress đi kèm với cơn rối loạn đầu tiên đã gây ra những biến đổi lâu dài hoạt động não bộ, ảnh hưởng đến chất dẫn truyền thần kinh, cũng như giảm tế bào thần kinh.

         IV. CÁC DẠNG RỐI LOẠN LƯỠNG CỰC

– Rối loạn cảm xúc lưỡng cực I: Rối loạn cảm xúc lưỡng cực I được xác định khi có đặc điểm những cơn hưng cảm hoặc xen kẽ cơn trầm cảm.

– Rối loạn cảm xúc lưỡng cực II: Những người bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực II có đặc điểm những cơn trầm cảm xen kẽ hưng cảm nhẹ.

– Rối loạn lưỡng cực III: Có đặc điểm những cơn trầm cảm tái diễn chuyển sang cơn hưng cảm khi sử dụng thuốc. Ngoài ra tiền sử gia đình có rối loạn lưỡng cực.

– Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh có đặc điểm xảy ra ít nhất 4 cơn trong vòng một năm.

– Rối loạn lưỡng cực có nét loạn thần: có kèm theo các triệu chứng của loạn thần (rối loạn tri giác, rối loạn tư duy….)

– Rối loạn lưỡng cực với biểu hiện không điển hình (Atypical features) với các triệu chứng ăn nhiều ngủ nhiều, khởi phát bệnh sớm, tuổi trẻ, chậm tâm thần vận động, kèm theo rối loạn tâm lý khác.

        V. TRIỆU CHỨNG

   Dấu hiệu của rối loạn lưỡng cực có phần tương đồng với nhiều căn bệnh tâm lthần kinh khác. Do đó, các triệu chứng để phân biệt rối loạn lưỡng cực giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm rất quan trọng trong quá trình đánh giá tình trạng bệnh cũng như đưa ra các phác đồ điều trị phù hợp.

     1. Triệu chứng giai đoạn hưng phấn

  Bệnh nhân phấn khích, bốc đồng, và tràn đầy năng lượng. Khi đó người bệnh sẽ có thay đổi như:

   – Suy nghĩ lạc quan, quyết định liều lĩnh tiêu pha hoang phí, cho mình là người tài giỏi xuất chúng.

   – Cảm thấy vui vẻ, tràn đầy sinh lực, rất thoải mái, sức khỏe hoàn hảo vô cùng, không cảm thấy mệt mỏi, dường như mọi sự đều tốt đẹp. Người bệnh thường đánh giá cao, cảm thấy như mình có tài năng, có thể vượt mọi khó khăn, đưa ra nhiều chương trình, kế hoạch ngoài khả năng của mình nhưng luôn tin tưởng vào thành công của mình.

   – Gia tăng cảm xúc, thích trêu chọc mà không để ý hoàn cảnh xung quanh, cảm xúc dễ bị tác động, đang vui vẻ có thể trở nên giận dữ, kích động nhất thời do nguyên nhân không đáng kể .

   – Nhịp độ tư duy tăng thể hiện qua sự xuất hiện liên tục và nhanh chóng các ý tưởng: Nói nhiều, nói liên tục, nói đến khàn tiếng. Các câu nói thường không hoàn chỉnh vì thiếu sự tập trung, đôi lúc nói không thành câu thể hiện sự xuất hiện nhanh chóng của những ý tưởng đến nỗi họ không bắt kịp.

   – Gia tăng hoạt động, kết hợp với tự đánh giá cao và khả năng phê phán giảm khiến người bệnh tham dự vào những việc làm với nhiều nguy cơ hậu quả nghiêm trọng như đầu tư vào lĩnh vực mình không biết, tiêu xài tiền bạc vào những vật không cần thiết.

   – Có thể gia tăng tình dục, tăng khẩu vị, ăn nhiều, không cảm thấy buồn ngủ.

    2 Triệu chứng giai đoạn trầm cảm

   Ngược lại với giai đoạn hưng cảm, ở giai đoạn trầm cảm, người mắc rối loạn lưỡng cực sẽ có suy nghĩ, cảm xúc tiêu cực.

    – Buồn vô cớ, không điều gì làm cho họ khuây khỏa hoặc vui lên được

    – Đánh giá thấp bản thân, cảm giác có lỗi

    – Nhìn về quá khứ, hiện tại, tương lai mang màu sắc ảm đạm

     – Buồn rầu, không tin vào khả năng lành bệnh

    – Cảm giác đau khổ vì tội lỗi, bế tắc không lối thoát thường làm người bệnh có ý tưởng tự sát.

     – Mất năng lượng, mất nhiệt huyết trong công việc, cơ thể suy nhược

     – Thay đổi chế độ ăn uống, chán ăn, khẩu vị giảm, có lúc bỏ ăn

     – Thay đổi giấc ngủ, khó vào giấc ngủ, ngủ hay bị thức giấc

    – Liên tưởng chậm chạp, suy nghĩ lâu, trả lời chậm, giảm khả năng tập trung chú ý

    – Hoạt động tình dục giảm, ở nữ có thể đi kèm kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh.

    Đàn ông và phụ nữ bi rối loạn lưỡng cực ngang nhau. Tuy nhiên, nam bị nhiều cơn hưng phấn, trong khi nữ bị nhiều cơn trầm cảm.

        VI. ĐIỀU TRỊ 

    1. Điều trị thuốc

   Thuốc điều trị rối loạn lưỡng cực được xếp vào 3 nhóm chính:

    – Thuốc điều chỉnh khí sắc

     – Thuốc chống loạn thần

     – Thuốc chống trầm cảm

    2. Liệu pháp tâm lý

   Phương pháp được thực hiện theo cá nhân hóa người bệnh. Bác sĩ có thể chọn đơn trị liệu hay đa trị liệu dựa trên đặc tính của từng bệnh nhân cụ thể. Từ đó giúp phát huy tối đa hiệu quả chữa bệnh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

 VII. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Rối loạn cảm xúc lưỡng cực: Lắng nghe và hành trình chữa lành

[VIDEO 2] Thế nào là rối loạn lưỡng cực

https://tv360.vn/video/the-nao-la-roi-loan-luong-cuc?v=1338688

[1] Rối loạn lưỡng cực: Triệu chứng chẩn đoán và điều trị

https://tamanhhospital.vn/benh/roi-loan-luong-cuc/

[2] Rối loạn lưỡng cực: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng bệnh

https://suckhoedoisong.vn/roi-loan-luong-cuc-nguyen-nhan-trieu-chung-va-cach-dieu-tri-16924061410533636.htm

[3] Nhận biết bệnh rối loạn lưỡng cực

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/nhan-biet-benh-roi-loan-luong-cuc-vi

[4] Rối loạn lưỡng cực

RỐI LOẠN LƯỠNG CỰC

[5] Chứng rối loạn lưỡng cực: nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

https://medlatec.vn/tin-tuc/chung-roi-loan-luong-cuc-nguyen-nhan-va-dau-hieu-nhan-biet-s65-n28347

       TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM 

   .

The post RỐI LOẠN CẢM XÚC LƯỠNG CỰC (Bipolar disorder) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Lão hóa lành mạnh là quá trình duy trì sức khỏe và sự an lạc tốt về thể chất, tinh thần cũng như các khía cạnh xã hội khi chúng ta lớn tuổi.

   Quá trình lão hóa lành mạnh nên bắt đầu từ rất sớm trong cuộc đời. Điều này bao gồm việc hình thành các thói quen lành mạnh và đưa ra những lựa chọn lối sống tích cực, góp phần vào sự an lạc toàn diện khi chúng ta già đi.  Việc bắt đầu sớm rất quan trọng để phòng tránh nhiều vấn đề sức khỏe có thể nảy sinh về sau.  Tuy nhiên, không bao giờ là quá muộn để bắt đầu các thói quen lành mạnh nhằm tạo ra những thay đổi tích cực.

    Có khá nhiều hướng dẫn, khuyến cáo, tài liệu, mẹo …về cách làm sao có được lão hóa lành mạnh. Dưới đây là những thông tin và chương trình cơ bản nhằm thúc đẩy quá trình lão hóa lành mạnh và kéo dài tuổi thọ.

     II. BẢY THÓI QUEN LÃO HÓA LÀNH MẠNH

   Để lão hóa khỏe mạnh nghĩa là duy trì các thói quen lành mạnh và đưa ra những lựa chọn lối sống tích cực, góp phần nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống khi chúng ta lớn tuổi. Các thói quen này có thể bao gồm: 

   1. Dinh dưỡng: Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng.

   2. Hoạt động thể chất: Giữ cho cơ thể năng động thông qua việc tập thể dục thường xuyên.

   3. Chức năng trí não: Giữ cho trí não luôn hoạt động tích cực và đảm bảo ngủ đủ giấc.

   4. Đời sống xã hội: Duy trì sự kết nối và tương tác với mọi người xung quanh.

   5. Sức khỏe tinh thần và cảm xúc: Chăm sóc sức khỏe tinh thần, bao gồm việc quản lý căng thẳng, giữ thái độ sống tích cực và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

   6. Phòng ngừa chấn thương: Cố gắng tránh té ngã và các chấn thương khác bằng cách thực hiện các biện pháp phòng ngừa và lái xe an toàn. 

   7. Chăm sóc sức khỏe định kỳ: Duy trì việc khám sức khỏe, tiêm phòng, tầm soát bệnh và kiểm soát tốt các bệnh mãn tính (nếu có).

III. THAM KHẢO

[VIDEO 1] 5 Yếu Tố Quyết Định Sống Khỏe Đến 80 Tuổi Hay Già Yếu Từ Tuổi 60

[VIDEO 2] Cách Sống Vui Khỏe, An Nhiên Tuổi Già: 5 Bí Quyết Vàng Dễ Áp Dụng

[VIDEO 3] Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi – Nâng cao chất lượng cuộc sống trong giai đoạn già hóa dân số

[1] About Healthy Aging

https://odphp.health.gov/our-work/national-health-initiatives/healthy-aging/about-healthy-aging

[2] Tips for staying healthy as you age

[3] Healthy Aging at Any Age

https://www.cdc.gov/healthy-aging/about/index.html

[4] Seniors health plan: your guide to healthy ageing

Seniors health plan: your guide to healthy ageing

[5] Anti-Aging vs Healthy Aging

https://www.herstasis.com/anti-aging-healthy-aging/

      TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post MẸO LÃO HÓA LÀNH MẠNH (Tips for healthy ageing) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Sấu là loại quả quen thuộc với người Việt chúng ta qua các loại nước giải khát, đồ ăn vặt, nhất là   trong các món canh chua giải nhiệt mùa hè.

  Trong Đông y, quả sấu có vị chua, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải khát, tiêu thực, chỉ khái (giảm ho), hỗ trợ tiêu hóa và kích thích ăn uống. Sấu còn giúp làm dịu cảm giác nóng trong, đầy bụng, ăn không ngon miệng trong những ngày nắng nóng thời tiết oi bức.

         II. CÁC THỨC UỐNG TỪ SẤU

     1. Nước sấu chua ngọt 

    Một trong những món ngon từ sấu được yêu thích là nước sấu chua ngọt. Món đồ uống này không chỉ phổ biến ở Hà Nội mà còn lan rộng khắp các thành phố lớn như miền Trung, các tỉnh Nam Bộ. Nước sấu tuy là món đồ uống bình dân nhưng chứa được bao nhiêu tinh hoa của ẩm thực Việt Nam. 

    2. Nước sấu ngâm gừng – sinh tân dịch, giảm mệt mỏi

     Nguyên liệu: 500g sấu, gừng tươi, đường phèn.

     Cách làm: Sấu cạo vỏ, chần qua nước sôi rồi ngâm cùng đường phèn và vài lát gừng.

     Công dụng: Giúp giải khát, giảm cảm giác khô miệng, mệt mỏi do nắng nóng; gừng giúp giảm tính lạnh của sấu, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.

    2. Sấu chín ngâm đường

   Sấu ngâm đường là thức uống quá quen thuộc với mọi người. Vào những ngày thời tiết oi bức như mùa hè mà được thưởng thức một ly sấu ngâm đường thì còn gì bằng.

   Ly sấu ngâm đường thanh mát với vị sấu chua chua hòa cùng mùi thơm đặc trưng của gừng, thêm một ít đá viên rồi làm một ngụm lớn là sẵn sàng đánh bay cái nóng mùa hè 

       III. CÁC MÓN ĂN CÓ QUẢ SẤU

   1. Sấu chín chấm muối ớt

  Cuối tháng 9, đầu tháng 10 là thời điểm sấu đã già quả, chuyển từ màu xanh thẫm sang sắc vàng ươm, vị chua dần được điểm xuyết thêm chút ngọt thơm đầy quyến rũ. Những trái sấu chín vàng, căng mọng đầy khiêu khích.

   Lấy lưỡi dao cạo nhẹ lớp vỏ để lộ phần cùi thơm phức, cắt một miếng chấm với đĩa muối ớt cay cay mặn mặn thì không gì sánh được. Có lẽ chính vì điều này mà sấu chín muối ớt vẫn được coi là một nét “duyên thầm” của ẩm thực mùa thu Hà Nội và trở thành một phần trong ký ức tuổi thơ của nhiều người.

    2. Sấu chín dầm

  Cho sấu chín vào hộp đựng, cho vào hộp 1/2 lượng gia vị đã chuẩn bị rồi đậy nắp, lắc đều. Ướp sấu với gia vị trong 15 – 20 phút. Sau khi ướp đủ, cho 1/2 lượng gia vị còn lại vào, xốc thêm vài lần cho gia vị áo đều quả sấu. Vậy là có thể thưởng thức rồi.

   3. Sấu dầm chua ngọt

  Sấu dầm chua ngọt có lẽ là món ăn vặt khoái khẩu của rất nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ. 

  Đây là một món ăn vặt đơn giản, dễ dàng tự chế biến tại nhà và cực kỳ lạ miệng. Với hương vị chua chua, giòn ngọt từ quả sấu chắc chắn sẽ khiến bạn mê mẩn ngay từ miếng cắn đầu tiên.

   4. Sấu dầm muối ớt

     4. Sấu ngâm mắm

   Trong các món ăn vặt từ sấu thì sấu ngâm mắm chính là món ăn được yêu thích nhờ hương vị chua chua, mặn mặn và có thêm mùi tỏi ớt, riềng cay nồng kích thích vị giác. Món này để càng lâu ăn càng ngon, khi vị chua từ sấu tiết ra hòa quyện với nước mắm đậm đà, tạo nên món ăn hấp dẫn không thể chối từ. 

   Cách làm sấu ngâm mắm khá đơn giản: mua sấu non chần qua nước sôi, cho vào hỗn hợp nước mắm đường để nguội. Sau đó lại thêm tỏi ớt, riềng vào. Sau hai ngày là có thể thưởng thức sấu ngâm, nhưng để lâu sẽ ngon hơn vì sấu thấm đều hơn các gia vị. 

   5. Ô mai sấu

  Vì mùa sấu vốn ngắn nên nhiều người phải tìm tới ô mai sấu để vơi bớt phần nào nỗi thèm thuồng những miếng sấu chín, sấu dầm chưa kịp ăn thật đã.

  Ô mai sấu rất đa dạng với khá nhiều biến tấu, nào là ô mai sấu xào, sấu giòn cam thảo, sấu dẻo gừng, dẻo cay. Mỗi loại ô mai có vị thơm ngon riêng biệt nhưng có điểm chung là đều hớp hồn bao nhiêu thế hệ, và là món quà quý gửi bạn phương xa.

   6. Canh cá nấu với quả sấu

   Canh cá có thể kết hợp với nhiều loại thực phẩm như dưa muối chua, su hào,.. tuy nhiên vào mùa hè canh sấu nấu cá là số một.

  Từng miếng thịt cá thơm, mềm hòa cùng vị chua của cà chua, sấu và mùi thơm đặc trưng của rau thì là tạo nên món canh hoàn hảo, tròn vị.

     7. Vịt om sấu hỗ trợ tiêu hóa, giảm ngấy

   Nguyên liệu: 1/2 con vịt, 5 – 6 quả sấu, gừng, sả, hành khô, rau ngổ.

   Cách làm: Vịt làm sạch, chặt miếng, xào săn cùng gừng và sả; cho nước vào om mềm rồi thêm sấu. Khi sấu chín, dầm nhẹ tạo vị chua dịu.

   Công dụng: Món ăn giúp giảm cảm giác ngấy của thịt vịt, hỗ trợ tiêu hóa, thích hợp trong mùa hè.

    8. Bún sườn nấu sấu

  Bún sườn nấu sấu là món ăn lạ miệng rất thích hợp cho một bữa ăn sáng nhẹ nhàng. Bún được nấu với phần thịt sườn thơm mềm cùng với phần nước dùng chua ngọt đậm vị đặc trưng của quả sấu sẽ là món ăn vừa ngon miệng vừa bổ dưỡng dành cho cả gia đình.

IV. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Cách làm sấu ngâm đường giòn ngon, để hai năm không nổi váng

[VIDEO 2] Canh chua quả sấu

[1] Món ngon từ sấu – nét ẩm thực dân dã Hà thành

https://vnexpress.net/doi-song-cooking-mon-ngon-tu-sau-4482052.html

[2] Gợi ý 6 món ăn chế biến từ quả sấu

https://laodong.vn/gia-dinh-hon-nhan/goi-y-6-mon-an-che-bien-tu-qua-sau-sieu-ngon-cho-bua-com-nha-1017245.ldo

[3] Tổng hợp 13 cách chế biến các món ngon từ quả sấu

https://www.dienmayxanh.com/vao-bep/tong-hop-12-cach-che-bien-cac-mon-ngon-tu-qua-sau-sieu-hap-10478

[4] Những món ngon từ sấu vừa nghe tên đã muốn thưởng thức ngay 

https://luhanhvietnam.com.vn/du-lich/nhung-mon-ngon-tu-sau-vua-nghe-ten-da-muon-an-ngay.html

[5] 5 món ăn – bài thuốc từ quả sấu

https://suckhoedoisong.vn/5-mon-an-bai-thuoc-tu-qua-sau-thanh-nhiet-kich-thich-tieu-hoa-ngay-he-16926051418333764.htm

[6] Bốn món siêu ngon từ quả sấu

https://www.24h.com.vn/am-thuc/bon-mon-sieu-ngon-tu-qua-sau-c460a714080.html

[7] Rớt nước miếng với những món ngon từ quả sấu

https://afamily.vn/rot-nuoc-mieng-voi-nhung-mon-ngon-tu-qua-sau-201332912166879.chn

       TS.BS Tràn Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post QUẢ SẤU: MÓN ĂN, THỨC UỐNG VÀ VỊ THUỐC appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Tuyến ức là cơ quan nội tiết nhỏ nằm sau xương ức sâu trong lồng ngực có liên quan mật thiết đến sự trưởng thành của tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào T.

   Khi cấu trúc hoặc hoạt động của tuyến ức bất thường, một số vấn đề như u vùng trung thất, nhược cơ hoặc rối loạn miễn dịch xảy ra cần cân nhắc, đánh giá và xử lý.

         II. TỔNG QUAN

     1. Giải phẫu tuyến ức

   Tuyến ức nằm trong trung thất trước, ngay sau xương ức, phía trước và phía trên tim. Đây là vị trí thuận lợi để tế bào T hoàn thiện và sau đó di chuyển vào máu.

   Tuyến ức có cấu trúc mềm, màu hồng nhạt và thường gồm hai thùy nối với nhau, tạo hình dáng gần giống cánh bướm. Ở trẻ em, cơ quan này phát triển tương đối lớn so với kích thước cơ thể, phù hợp với giai đoạn hệ miễn dịch đang hoàn thiện. Khi trưởng thành, kích thước tuyến giảm rõ rệt do quá trình thoái triển sinh lý, mô tuyến dần được thay thế một phần bằng mô mỡ.

    Tuyến ức gồm có 2 thùy giống nhau về cấu trúc. Mỗi thùy gồm: vỏ là nơi chứa nhiều tế bào T chưa trưởng thành, và tủy là nơi chứa tế bào T trưởng thành hơn, có sự hiện diện của thể Hassall một cấu trúc đặc trưng của tuyến ức. Tuyến ức chủ yếu được cấp máu bởi nhánh của động mạch vú trong và nhánh của động mạch giáp dưới. Tuyến ức nhận chi phối từ dây thần kinh phế vị (X) và các nhánh giao cảm từ chuỗi hạch giao cảm cổ – ngực.

    2. Chức năng của tuyến ức

   Tuyến ức thực hiện 3 chức năng là: 

    2.1 Huấn luyện tế bào T

   Tại đây, tế bào T chưa trưởng thành được “huấn luyện” qua 2 giai đoạn: (1) Giữ lại tế bào T có khả năng nhận diện kháng nguyên do hệ miễn dịch; và (2) Loại bỏ tế bào T có khả năng tấn công mô cơ thể; khoảng 95% tế bào T bị tuyến ức loại bỏ trong quá trình chọn lọc nghiêm ngặt này.

    2.2 Tiết hormone tác động miễn dịch

   Tuyến ức tạo ra nhiều hormone như thymosin, thymopoietin, thymulin, tham gia điều hòa sự trưởng thành của tế bào T. Những hormone này không thay thế được nếu bị tổn thương nặng. 

    2.3 Duy trì miễn dịch lâu dài

   Mặc dù sau dậy thì, tuyến ức dần teo và được thay bằng mô mỡ, nhưng chức năng miễn dịch đã được thiết lập từ giai đoạn trước đó vẫn tiếp tục duy trì trong suốt cuộc đời nhờ hệ thống tế bào T lưu hành. 

   3. Tuyến ức hoạt động thế nào?

   Tuyên ức hoạt động mạnh nhất từ giai đoạn sơ sinh đến khoảng 12 tuổi, khi hệ miễn dịch đang hoàn thiện và cần tạo lập nguồn tế bào T ổn định. Từ tuổi dậy thì, cơ quan này bắt đầu thoái triển sinh lý, mô tuyến giảm dần và được thay thế một phần bằng mô mỡ. Dù vậy, khả năng miễn dịch cơ bản vẫn được duy trì nhờ các tế bào T đã hình thành trước đó. Nhiều nghiên cứu ghi nhận quá trình thoái triển này là thay đổi bình thường theo tuổi, không phải dấu hiệu bệnh lý.

         III. NHỮNG BỆNH LÝ TUYẾN ỨC

  1. Nhược cơ (Myasthenia gravis)

  Nhược cơ là bệnh tự miễn trong đó cơ thể tạo ra kháng thể chống lại thụ thể acetylcholine (AChR) tại synap thần kinh – cơ. Khoảng 15 – 20% bệnh nhân nhược cơ có u tuyến ức và 65% có tăng sản tuyến ức. Triệu chứng thường gặp:

     * Sụp mi, nhìn đôi.

     * Mệt khi nhai, nuốt.

    * Yếu cơ cổ và chi.

   * Mệt tăng khi hoạt động, giảm khi nghỉ.

  Phẫu thuật cắt tuyến ức có hiệu quả cải thiện triệu chứng trong nhóm MG có u tuyến ức hoặc nhược cơ thể kháng thể AChR (+).

   2. U tuyến ức (Thymoma) 

   Xuất phát từ tế bào biểu mô. Đây là khối u trung thất trước phổ biến nhất ở người lớn.Triệu chứng lâm sàng:

    * Có thể không triệu chứng, phát hiện tình cờ.

    * Ho, khó thở, đau ngực.

    * Liên quan mạnh với nhược cơ.

      3. Ung thư tuyến ức (Thymic carcinoma)

     Ác tính cao hơn u tuyến ức lành tính, có thể tiến triển nhanh, dễ di căn. Điều trị hàng đầu vẫn là phẫu thuật cắt bỏ u nếu giải phẫu cho phép.

      4. Tăng sản tuyến ức

    Tuyến ức lớn bất thường nhưng không phải khối u. Thường gặp trong:

   * Bệnh nhược cơ.

   * Suy giáp.

   * Sau nhiễm trùng.

   * Sau hóa trị – xạ trị (rebound hyperplasia).

    5. Hội chứng DiGeorge (22q11.2 deletion)

     Là bệnh lý di truyền do mất đoạn nhiễm sắc thể 22q11.2, gây kém phát triển tuyến ức dẫn đến suy giảm miễn dịch tế bào T.

     6. Khối u trung thất

   * U lympho.

   * U tế bào mầm (germ cell tumors).

    * Nang trung thất bẩm sinh.

    7. Bệnh bất sản hồng cầu nguyên bào (PRCA) liên quan tuyến ức

     Đây là bệnh lý hiếm gặp. Bệnh nhân thiếu hồng cầu trầm trọng nhưng vẫn có bạch cầu – tiểu cầu bình thường. Một số trường hợp liên quan thymoma.

       IV. CHẨN ĐOÁN

   * CT Scan ngực: Tiêu chuẩn để đánh giá u tuyến ức.

   * MRI: Đánh giá xâm lấn vào mạch máu lớn.

   * PET/CT: Hữu ích trong ung thư tuyến ức.

   * Xét nghiệm máu: Kháng thể AChR, MuSK trong MG.

   * Sinh thiết: Khi nghi ngờ lymphoma hoặc carcinoma.

          V. ĐIỀU TRỊ 

      1. Phẫu thuật cắt tuyến ức

        * U tuyến ức.

        * Ung thư tuyến ức (kết hợp hóa – xạ trị).

        * Một số trường hợp nhược cơ có u tuyến ức.

    2. Điều trị miễn dịch – nội khoa

     * Corticoid.

   * Thuốc ức chế miễn dịch.

    * Kháng thể đơn dòng (Rituximab…).

    * Plasmapheresis trong nhược cơ nặng.

    3. Xạ trị và hóa trị

     Áp dụng trong ung thư tuyến ức, hoặc khi phẫu thuật không loại bỏ hoàn toàn khối u.

     4. Điều trị hỗ trợ

      * Thuốc giảm đau.

      * Điều trị thiếu máu.

      * Điều trị nhiễm trùng.

VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1] CHỈ ĐỊNH VÀ PHẪU THUẬT CẮT TUYẾN ỨC ĐIỀU TRỊ NHƯỢC CƠ

[VIDEO 2] Đi khám vì khàn tiếng, phát hiện ung thư tuyến ức 

[VIDEO 2] CHỈ ĐỊNH VÀ PHẪU THUẬT CẮT TUYẾN ỨC ĐIỀU TRỊ NHƯỢC CƠ | TS. BS. TRẦN MINH BẢO LUÂN

[1] Tuyến ức: Giải phẫu vị trí, chức năng và các bệnh lý thường gặp

https://tamanhhospital.vn/co-the-nguoi/tuyen-uc/

[2] Vai trò của tuyến ức trong hệ thống nội tiết là gì?

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/vai-tro-cua-tuyen-uc-trong-he-thong-noi-tiet-la-gi-vi

[3] NHƯỢC CƠ – U TUYẾN ỨC

NHƯỢC CƠ – U TUYẾN ỨC

[4] U ác tuyến ức : Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

https://medlatec.vn/tu-dien-benh-ly/u-ac-tuyen-uc-simfu

[5] Ung thư tuyến ức hiếm gặp nhưng nguy hiểm

https://suckhoedoisong.vn/ung-thu-tuyen-uc-hiem-gap-nhung-nguy-hiem-169250907165558772.htm

[6] Mối liên hệ của tuyến ức với tuổi thọ, ung thư và bệnh tim mạch

https://thanhnien.vn/nghien-cuu-moi-lien-he-cua-tuyen-uc-voi-tuoi-tho-ung-thu-va-benh-tim-mach-185260811173457876.htm

[7] NHƯỢC CƠ: ĐIỀU TRỊ NHẸ NHÀNG & HIỆU QUẢ BẰNG PHẪU THUẬT ROBOT

https://www.facebook.com/watch/?v=973016855193016

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆTNAM

The post TUYẾN ỨC VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Âm vật là cơ quan đóng vai trò quan trọng trong cảm nhận khoái cảm tình dục ở phụ nữ. Tuy nhiên, trong nhiều thế kỷ, bộ phận này gần như bị bỏ qua trong các nghiên cứu giải phẫu. Một phần nguyên nhân đến từ những rào cản văn hóa và định kiến xã hội, khiến việc nghiên cứu gặp nhiều hạn chế.

   Mới đây, các nhà khoa học đã chụp tia X độ phân giải cao lần đầu tiên lập bản đồ tất cả các dây thần kinh của âm vật, một bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực y sinh dục học.

      HỆ THẦN KINH ÂM VẬT QUA HÌNH ẢNH 3 CHIỀU

   Trong những năm gần đây, các nghiên cứu sử dụng chụp cộng hưởng từ đã bắt đầu mô tả cấu trúc tổng thể của âm vật. Tuy vậy, việc quan sát chi tiết các dây thần kinh vẫn là thách thức lớn do kích thước rất nhỏ và vị trí phức tạp của cơ quan này trong vùng chậu.

   Nghiên cứu mới đã vượt qua rào cản đó nhờ sử dụng nguồn tia X đặc biệt từ máy gia tốc đồng bộ. Công nghệ này cho phép tạo ra hình ảnh 3 chiều với độ phân giải ở mức micromet, giúp quan sát rõ các cấu trúc thần kinh cực nhỏ.

   Nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Ju Young Lee tại Trung tâm Y tế Đại học Amsterdam dẫn đầu đã sử dụng 2 mẫu xương chậu hiến tặng sau khi qua đời để tiến hành phân tích. 

   Kết quả cho thấy dây thần kinh lưng của âm vật đóng vai trò trung tâm trong việc truyền tín hiệu cảm giác. Trái với nhận định trước đây rằng dây thần kinh này thu hẹp dần khi tiến về phía đầu âm vật, hình ảnh mới cho thấy nó phân nhánh rõ ràng và lan rộng vào nhiều khu vực khác nhau.   Các nhánh thần kinh không chỉ tập trung ở đầu âm vật mà còn lan tới vùng gò mu và bao âm vật.

     HỖ TRỢ ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN BỊ CẮT ÂM VẬT

   Phát hiện mới được đánh giá có thể mang lại lợi ích thiết thực trong y học, đặc biệt là trong lĩnh vực phẫu thuật. Việc hiểu rõ hơn về hệ thần kinh giúp bác sĩ có thể hạn chế tối đa nguy cơ làm tổn thương dây thần kinh trong các can thiệp vùng chậu.

   Điều này đặc biệt quan trọng đối với các ca phẫu thuật tái tạo âm vật cho bệnh nhân từng trải qua cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các thủ thuật này có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng và được xem là vi phạm quyền con người.

   Ngoài ra, bản đồ thần kinh chi tiết cũng có thể hỗ trợ các bác sĩ trong nhiều loại phẫu thuật khác liên quan đến vùng âm hộ, giúp bảo tồn chức năng cảm giác và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

   Tiến sĩ Blair Peters, chuyên gia phẫu thuật tại Đại học Khoa học và Sức khỏe Oregon, cho biết việc tránh tổn thương thần kinh là yếu tố then chốt nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong đào tạo và thực hành. 

    Theo ông, hiện nay sự kết nối giữa chuyên ngành phẫu thuật và điều trị thần kinh ngoại biên vẫn chưa thực sự chặt chẽ.

   Ông cũng nhận định rằng kết quả của nghiên cứu mới phù hợp với những quan sát lâm sàng trước đó, đồng thời bổ sung dữ liệu định lượng còn thiếu trong y văn.

     KHỞI ĐẦU CHO CÁC NGHIÊN CỨU MỚI

   Trong nhiều năm, hệ thần kinh vùng sinh dục được xem như một khu vực chưa được khám phá đầy đủ trong y học. Trong khi các bộ phận khác của cơ thể đã có nhiều phương pháp điều trị thần kinh tiên tiến, thì khu vực này vẫn còn thiếu thông tin và hướng tiếp cận hiệu quả.

   Theo các chuyên gia, sự phát triển của các phẫu thuật liên quan đến chuyển đổi giới tính cũng góp phần thúc đẩy hiểu biết về cấu trúc thần kinh sinh dục. Tuy nhiên, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để hoàn thiện bức tranh tổng thể.

   Nghiên cứu lần này mới chỉ dựa trên số lượng mẫu hạn chế và chủ yếu từ những người đã mãn kinh. Nhóm tác giả cho biết họ kỳ vọng sẽ mở rộng nghiên cứu trong tương lai với nhiều độ tuổi và đối tượng khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn.

   Tiến sĩ Ju Young Lee cho rằng, công trình này mới chỉ là bước khởi đầu, và bà kỳ vọng những dữ liệu thu được sẽ mở ra hướng nghiên cứu mới và góp phần xây dựng nền tảng khoa học đầy đủ hơn về cơ quan này.

    Sự tiến bộ trong công nghệ hình ảnh và nghiên cứu giải phẫu đang giúp y học từng bước tiếp cận những khu vực trước đây ít được chú ý. Những hiểu biết mới không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn mang ý nghĩa thiết thực trong chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống.

ivescience.com/health/anatomy/scientists-mapped-all-the-nerves-of-the-clitoris-for-the-first-time

The post BẢN ĐỒ MẠNG LƯỚI DÂY THẦN KINH ÂM VẬT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Bánh canh cá lóc là một món ăn hè phố dân dã, với hai thành phần khá đơn giản là sợi bánh canh và thịt cá lóc đồng. Tuy nhiên, để làm được món ăn này đòi hỏi người nấu phải khéo tay, tỉ mỉ vì các công đoạn để làm sợi bánh canh đúng chuẩn khá công phu.

   Bánh canh cá lóc có nguồn gốc ở miền Trung chủ yếu vùng Bình-Trị Thiên, tập trung nhiều vùng của thành phố Huế, và qua thời gian đã phổ biến khắp cả nước. Tuy nhiên, ở mỗi vùng miền sẽ có cách biến tấu món bánh canh cá lóc có khác nhau.

   Nếu có dịp đến Huế, Quảng Trị, du khách đừng quên nếm thử bánh canh cá lóc để cảm nhận được được món đặc sản “hương đồng gió nội” với sự thơm dẻo của sợi bánh canh, mềm béo từ miếng cá lóc hòa quyện cùng với nước lèo ngọt thanh và các loại rau kèm ngon lành.

  CÁC LOẠI SƠI BÁNH CANH

  Tùy theo sợi bánh, bánh  canh cá lóc có bai loại là bột lọc, bột gạo, và bột pha trộn. Các loại này chỉ khác nhau ở sợi bánh canh nên thông thường các quán ăn sẽ có cả các loại sợi bánh cho thực khách tùy chọn theo sở thích.

   Sợi bánh bột gạo là loại bột được xay mịn từ hạt gạo, tạo thành hỗn hợp bột dẻo, mịn khi pha với nước. Do đó, sợi bánh canh làm từ bột gạo sẽ mềm, ít dai dẻo hơn so với sợi bánh canh bột lọc, có màu trắng đục và thường có sợi dẹt.

   Sợi bánh bột lọc làm từ tinh bột củ khoai mì, khi pha bột lọc với nước sẽ cho ra hỗn hợp bột sánh, dễ kết dính. Sợi bánh canh làm từ bột lọc sẽ trong hơn sợi bánh canh làm từ bột gạo, tròn và to, có độ trơn, ăn dai dai.

    CÁC MÓN BÁNH CANH CÁ LÓC

   Từ hai nguyên liệu chính là sợi bánh canh và thịt cá lóc đồng, các đầu bếp còn biến tấu ra vài loại bánh canh cá lóc khác nhau như bánh canh cá lóc chiên rán, bánh canh lòng cá lóc, bánh canh cá lóc rau củ.v.v…

                      Bánh canh cá lóc cốt dừa 

                      Bánh canh cá lóc rau củ.

   CÁCH ĂN BÁNH CANH CÁ LÓC CHUẨN VỊ 

   Bánh canh cá lóc ngon nhất là khi ăn nóng lúc vừa mới nấu xong. Lúc ăn, nên cho thêm gia vị tùy thích như ớt bột cay, hạt tiêu xay, hành thái nhỏ, vắt thêm miếng chanh để tăng thêm phần hấp dẫn cho món ăn. Phần thịt cá lóc tùy sở thích có thể chấm kèm nước mắm ớt, muối tiêu,…

      Ngoài ra, bánh canh cá lóc thường được ăn kèm với một số loại rau sống như xà lách, giá, xà lách son, rau thơm,…

             Trần Bá Thoại  (tổng hợp)

The post BÁNH CANH CÁ LÓC: ĐĂC SẢN BÌNH DỊ MIỀN TRUNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.