SĐT: 
I. LỜI MỞ
Cà phê là thức uống phổ biến được nhiều người yêu thích, thưởng thức hàng ngày vào buổi sáng, và cả trưa, chiều…Nhiều người lựa chọn uống cà phê để giúp đầu óc tỉnh táo hơn, thúc đẩy năng lực sáng tạo và làm việc hiệu quả hơn.
Dù khoa học dinh dưỡng chỉ ra rất nhiều lợi ích sức khỏe của cà phê, nhưng vẫn có những lo ngại về những nguy cơ sức khỏe, đặc biệt là với người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp.
Vậy Uống cà phê có tăng huyết áp không? Người bị tăng huyết áp hoặc có tiền sử bệnh tim mạch có thể sử dụng cà phê không? và Nên uống như thế nào ?
II. THÀNH PHẦN SINH CHẤT CỦA CÀ PHÊ
1. SINH CHẤT CỦA CÀ PHÊ
Cà phê chứa nhiều sinh chất (bioactive compounds) có tác động sinh lý rõ rệt sau:
☕ Alkaloid: Caffeine; Trigonelline
☕ Polyphenol (hợp chất phenolic): Acid chlorogenic (CGA); Acid caffeic; Acid ferulic; Acid quinic
☕ Diterpen (lipid sinh học): Cafestol và Kahweol
☕ Melanoidin
☕Các sinh chất khác Niacin (vitamin B3), Magnesi, kali:. Polysaccharide (arabinogalactan, galactomannan), Hợp chất bay hơi tạo hương (Furans, pyrazines, aldehydes, ketones…)
2. CAFFEINE LÀ HOẠT CHẤT CHÍNH
Caffeine là một methyl xanthine alkaloid có nhân vòng purine. Vì công thức hóa học tương đồng với base adenine và guanine của acid nhân nên caffeine có tác dụng ức chế cạnh tranh (competitive inhibitor) với adenosine trên các thụ thể chuyên biệt (*). Khi sự ức chế xảy ra tác dụng ngăn chặn buồn ngủ của adenosine không còn nữa người dùng caffeine sẽ tỉnh táo, hưng phấn lên.
Vì cấu trúc tương đồng, caffeine ức chế cạnh tranh với adenosine
Caffeine cũng kích thích hệ giao cảm chế tiết nhiều adrenaline khiến đồng tử nở rộng, mạch máu giãn ra đưa nhiều máu ra ngoại vi, tim đập nhanh, hơi thở cũng tăng lên.
Caffeine còn kích thích não, chế tiết dopamine, gây sảng khoái nên càng làm cho cơ thể tỉnh táo hơn. Với liều bình thường, caffein cải thiện khả năng học tập, trí nhớ, sự tỉnh táo, độ tập trung và điều phối vận động.
Do đó, caffeine được xem là một chất hỗ trợ sinh học cho con người như: Cải thiện hoạt động thể thao; Tăng sức dẻo dai, chịu đựng, với liều vừa phải (5 mg / kg) caffeine cải thiện rõ hiệu suất chạy nước rút, tăng độ bền bỉ cơ bắp khi đạp xe, vận động..; Gia tăng chuyển hóa cơ bản ở người lớn.
III. CÀ PHÊ VÀ HUYẾT ÁP
1. CÀ PHÊ LÀM TĂNG HUYẾT ÁP ?
Theo lý thuyết, cà phê chứa caffeine, một chất kích thích thần kinh giao cảm, dẫn đến tăng nhịp tim và co mạch máu. Điều này làm tăng lưu lượng máu lưu thông, tăng huyết áp động mạch.
Tuy nhiên, tác động của cà phê lên huyết áp không giống nhau ở mọi người: Đối với những người không quen uống cà phê, caffeine có thể gây tăng huyết áp tạm thời; Những người uống cà phê thường xuyên sẽ quen với tác động của caffeine, huyết áp sẽ không tăng quá nhiều và thường ổn định ngay sau đó. Người trẻ tuổi có thể nhạy cảm hơn với caffeine và dễ bị ảnh hưởng hơn.
Ngoài ra, yếu tố di truyền, tuổi tác và các bệnh lý kèm như tim mạch, đái tháo đường… cũng có thể làm thay đổi độ nhạy cảm với caffeine.
2. TĂNG HUYẾT ÁP CÓ ĐƯƠC UỐNG CÀ PHÊ KHÔNG ?
Hiện vẫn chưa có khuyến cáo chính thức cho người bị tăng huyết áp phải kiêng cà phê tuyệt đối. Vì vậy đối với người bị tăng huyết áp, cần tìm hiểu kỹ và trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng cà phê. Do trong cà phê có chứa chất kích thích caffeine có thể làm tăng tạm thời áp lực động mạch, ảnh hưởng không tốt đến bệnh tăng huyết áp.
Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy, uống một tách cà phê có chứa caffeine mỗi ngày có thể giúp giảm nguy cơ tử vong sau cơn đau tim, giúp ngăn ngừa đau tim và đột quỵ ở người lớn khỏe mạnh.
Một số nghiên cứu lại cho thấy, cà phê có thể làm giảm nguy cơ tăng huyết áp ở những người chưa mắc bệnh này. Nhưng uống quá nhiều cà phê đã được chứng minh là làm tăng huyết áp và dẫn đến lo lắng, hồi hộp và khó ngủ.
Nghiên cứu mới đây cho thấy, những người bị huyết áp cao nghiêm trọng uống hai hoặc nhiều tách cà phê chứa caffeine mỗi ngày có thể tăng gấp đôi nguy cơ tử vong do đau tim, đột quỵ hoặc các loại bệnh tim mạch khác. Nhưng chỉ uống một tách cà phê mỗi ngày thì không có tác động tương tự đối với nguy cơ này.
3. TĂNG HUYẾT ÁP CẦN LƯU Ý GÌ KHI UỐNG CÀ PHÊ ?
Tác dụng của cà phê tùy vào cơ địa mỗi người, độ đậm đặc cà phê và số lần uống cà phê mỗi ngày. Do đó, người tăng huyết áp nhưng muốn uống cà phê, trước tiên hãy đến gặp bác sĩ để thăm khám, kiểm tra tình trạng sức khỏe hiện tại và các bệnh lý kèm theo. Từ đó, bác sĩ sẽ đánh giá, đưa ra hướng điều trị cũng như giải đáp để dùng cà phê được hay không, liều lượng uống như thế nào là phù hợp.
Khi vẫn muốn sử dụng cà phê nhưng vẫn giữ cho sức khỏe an toàn, người bệnh tăng huyết áp cần lưu ý các điều sau:
3.1 Sử dụng với liều lượng cho phép
Người bị tăng huyết áp nên hạn chế lượng caffeine tiêu thụ hàng ngày, không vượt quá 200mg (tương đương khoảng 2 tách cà phê). Kiểm soát liều lượng cà phê tiêu thụ mỗi ngày sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của caffeine lên huyết áp.
3.2 Ngừng sử dụng nếu có biểu hiện tăng huyết áp lên cao
Khi uống cà phê, nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc cảm giác khó chịu trong ngực, nên dừng uống cà phê và theo dõi huyết áp.
Trong trường hợp huyết áp tăng cao đột ngột, cần thông báo với bác sĩ để được thăm khám và tư vấn điều trị.
3.3 Những thời điểm không nên uống cà phê
- Buổi sáng sớm: Huyết áp thường đạt đỉnh vào buổi sáng sớm do sự thay đổi hormone trong cơ thể. Vì vậy, người bệnh không nên uống cà phê vào thời điểm này vì có thể khiến huyết áp càng tăng thêm.
- Trước khi tập thể dục: Cà phê có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, làm tăng nhịp tim và huyết áp. Khi kết hợp uống cà phê với hoạt động thể chất, có thể dẫn đến tình trạng tăng huyết áp đột ngột và quá mức.
- Trước khi đi ngủ: Caffeine có trong cà phê ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, gây khó ngủ hoặc giấc ngủ không sâu. Thiếu ngủ hoặc ngủ không ngon có thể làm tăng huyết áp trong dài hạn. Do đó, người bị tăng huyết áp nên tránh uống cà phê ít nhất 4-6 giờ trước khi đi ngủ.
- Khi đang căng thẳng: Uống cà phê khi đang căng thẳng có thể làm tăng thêm các hormone cortisol và adrenaline, dẫn đến tình trạng tăng huyết áp trầm trọng hơn.
- Ngay sau khi uống thuốc hạ huyết áp: Cà phê có thể tương tác với một số loại thuốc hạ huyết áp, làm giảm hiệu quả của thuốc. Vì vậy, người bệnh nên đợi ít nhất 1 giờ sau khi uống thuốc mới uống cà phê, tốt nhất là tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng cà phê trong khi uống thuốc điều trị huyết áp.
3.4 Lưu ý tương tác của cà phê với thuốc huyết áp đang dùng
Cà phê có thể tương tác với một số loại thuốc điều trị tăng huyết áp, làm giảm hiệu quả hoặc tăng tác dụng phụ của thuốc. Vì vậy, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng cà phê khi đang dùng thuốc huyết áp.
Nếu được phép uống cà phê, nên uống cách xa thời điểm uống thuốc ít nhất 1-2 giờ. Theo dõi huyết áp thường xuyên và báo với bác sĩ nếu nhận thấy dấu hiệu bất thường nào sau khi uống cà phê.
3.5 Nếu cần sử dụng các loại thức uống khác
Thay vì uống cà phê, có thể chọn những loại thức uống lành mạnh hơn như trà thảo mộc, nước chanh nóng, nước ép trái cây tự nhiên… Việc đa dạng hóa thức uống không chỉ giúp kiểm soát huyết áp mà còn cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho cơ thể.
IV. THAY LỜI KẾT
Cà phê với hoạt chất caffeine giúp đầu óc tỉnh táo, tăng cảm giác hưng phấn, thúc đẩy năng lực sáng tạo… Nhưng một số người có thể bị mất ngủ hay run tay vì tác dụng kích thích này.
Về mặt tim mạch, uống cà phê có làm tăng huyết áp. Do đó, khi đi kiểm tra huyết áp, chúng ta không được uống cà phê 30 phút trước đó. Tuy nhiên, mức độ tăng huyết áp này chỉ khoảng 10 mm Hg đối với người không quen uống và khoảng 5 mm Hg ở dân nghiện cà phê.Tác dụng tăng huyết áp này cũng không kéo dài và nhiều nghiên cứu cho biết việc uống cà phê không làm tăng nguy cơ bệnh tim hay đột quỵ.
Một vài nghiên cứu thậm chí còn cho thấy uống cà phê làm giảm huyết áp. Khi uống cà phê, nhịp tim cũng nhanh hơn, tim đập dồn dập hơn, nhưng không thể gây nên các rối loạn nhịp tim hay lên cơn đau tim.
Tổ chức Y tế Thế giới WHO khuyến cáo, cà phê không nên quá 4 tách mỗi ngày.
Tóm lại:
Tác dụng của cà phê tùy vào cơ địa mỗi người, cho nên uống hay không tùy… chọn! Nếu uống vào bạn thấy vui vẻ, hăng hái thì hãy tiếp tục uống. Còn ngược lại thấy bứt rứt, mất ngủ, bồn chồn thì nên thôi.
V. THAM KHẢO
[Video 1] Cà phê có đang bị ”hiểu oan” với sức khỏe tim mạch
[Video 2] Tăng huyết áp có được uống cà phê không ?
[Video 3] Người huyết áp cao thử uống cà phê và cái kết đầy bất ngờ
[1] People with very high blood pressure may want to go easy on the coffee. (2022, December 21)
https://www.heart.org/en/news/2022/12/21/people-with-very-high-blood-pressure-may-want-to-go-easy-on-the-coffee
[2] Người tăng huyết áp có nên uống cà phê?
https://suckhoedoisong.vn/nguoi-tang-huyet-ap-co-nen-uong-ca-phe-169231213194018632.htm
[3] Uống cà phê có tăng huyết áp không?
https://tamanhhospital.vn/uong-ca-phe-co-tang-huyet-ap-khong/
[4] Bị tăng huyết áp, có cần kiêng cà phê không?
http://tonghoiyhoc.vn/bi-tang-huyet-ap-co-can-kieng-ca-phe-khong.htm
[5] NHỮNG THÔNG TIN SỨC KHỎE THÚ VỊ CỦA CÀ PHÊ !
[6] Cà phê ảnh hưởng đến huyết áp như thế nào?
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/ca-phe-anh-huong-den-huyet-ap-cua-ban-nhu-nao-vi
[7] Chuyên gia tư vấn: Uống cà phê có tăng huyết áp không?
https://medlatec.vn/tin-tuc/chuyen-gia-tu-van-uong-ca-phe-co-tang-huyet-ap-khong-s63-n30239
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM