SĐT: 
I. LỜI MỞ
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là tình trạng viêm mạn tính ở niêm mạc đường hô hấp, dẫn đến giảm chức năng thông khí của phổi. Người bệnh thường khó thở do đường hô hấp bị phù nề, nhiều dịch tiết khiến lòng ống bị hẹp và dòng khí lưu thông khó khăn.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hiện là nguyên nhân tử vong thứ tư trên toàn cầu. Năm 2016, WHO ước tính có 251 triệu ca COPD trên toàn cầu, chiếm 12% dân số từ 40 tuổi trở lên, và gây ra 3,2 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, COPD chiếm 7,1% dân số nam và 1,9% nữ từ 40 tuổi trở lên.
II. ĐỊNH DANH
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Chronic obstructive pulmonary disease COPD) là bệnh hô hấp gây hạn chế luồng khí thở và các vấn đề hô hấp như ho, thở khò khè, khó thở, tức ngực, tắc đàm và mệt mỏi. COPD bao gồm 2 tình trạng là:
1. Viêm phế quản mạn tính: Là tình trạng viêm mạn tính của phế quản (đường dẫn khí) khiến phế quản sưng, hẹp lại và giới hạn luồng thông khí, tạo điều kiện cho đàm tích tụ gây khó thở.
2. Khí phế thũng: Là tình trạng các túi khí (phế nang) trong phổi bị tổn thương. Thông thường, khi bạn hít vào, không khí sẽ tràn đầy các túi khí này làm nó phồng lên; khi thở ra, các túi này xẹp xuống và đẩy không khí thoát ra ngoài. Khi các phế nang bị tổn thương, nó sẽ giảm đàn hồi. Phế nang không co giãn sẽ khiến không khí không thể đẩy hết ra hoàn toàn mà mắc kẹt trong phế nang – tình trạng này gọi là bẫy khí.
Hầu hết những người bị COPD đều có cả hai tình trạng phế nang không co giãn và hẹp đường dẫn khí, tuy nhiên mức độ nghiêm trọng của mỗi tình trạng này khác nhau ở mỗi ngườ Bệnh có thể diễn tiến qua 4 mức độ: nhẹ, trung bình, nặng và rất nặng.
III. NGUYÊN NHÂN
1. Nguyên nhân chính là khói thuốc lá (chủ động hoặc thụ động).
2. Các yếu tố khác do ô nhiễm không khí trong nhà, ngoài trời, bụi và bụi khói nghề nghiệp: Bụi và khói cadmium (ứng dụng trong công nghiệp khai thác, luyện kim, làm pin…); Hạt và bụi bột; Bụi silica (ứng dụng trong sản xuất thủy tinh, xi măng…); Khói hàn; Isocyanates (ứng dụng trong xây dựng, phụ gia…); Bụi than; Tiếp xúc với bụi, khói do đốt cháy nhiên liệu sinh khối (biomass) hoặc than để nấu nướng hoặc sưởi ấm….
IV. TRIỆU CHỨNG
* Khó thở: tăng dần, nặng hơn khi tập thể dục hoặc làm việc nặng.
* Khò khè tái phát
* Ho và/hoặc khạc đờm mạn tính
* Nhiễm trùng hô hấp dưới tái phát
V. CHẨN ĐOÁN
– Chụp X quang phổi
– Chụp cắt lớp vi tính ngực
– Đo độ bão hòa oxy qua da (SpO2) và khí máu động mạch
– Điện tâm đồ giúp xác định biến chứng tâm phế mạn.
– Siêu âm tim đánh giá tình trạng tăng áp lực động mạch phổi, giãn thất phải và suy tim trái.
– Công thức máu có thể gặp số lượng bạch cầu máu tăng, tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính tăng khi mắc đợt cấp COPD do bội nhiễm. Đa hồng cầu có thể thấy ở bệnh nhân thiếu oxy máu mạn tính.
– Sinh hóa máu: nồng độ CRP máu có thể tăng ở bệnh nhân đợt cấp COPD. Xét nghiệm ProBNP là một xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán suy tim, thường tăng khi bệnh nhân COPD có biến chứng tâm phế mạn.
– Đo thể tích khí cặn, dung tích toàn phổi (thể tích ký thân, pha loãng Helium, rửa Nitrogen…) chỉ định khi: bệnh nhân có tình trạng khí phế thũng nặng, giúp lựa chọn phương pháp điều trị và đánh giá hiệu quả điều trị.
– Đo khuếch tán khí qua màng phế nang-mao mạch (DLCO) bằng đo thể tích ký thân, pha loãng khí Helium… nếu bệnh nhân có triệu chứng khó thở nặng hơn mức độ tắc nghẽn khi đo bằng CNHH.
– Đo thể tích ký thân cần được chỉ định trong những trường hợp nghi ngờ rối loạn thông khí tắc nghẽn nhưng không phát hiện được bằng đo chức năng hô hấp hoặc khi nghi ngờ rối loạn thông khí hỗn hợp.
VI. ĐIỀU TRỊ
Đến nay, vẫn chưa có phương pháp điều trị nào có thể hoàn toàn chữa khỏi COPD. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân nghiêm túc tuân thủ các hướng dẫn điều trị, họ có khả năng kiểm soát tình trạng bệnh hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu số lần vô đợt cấp và nhập viện, giảm biến chứng, cải thiện chất lượng sống và làm chậm tiến triển của bệnh.
1. Mục tiêu điều trị
- Giảm thiểu hậu quả của đợt cấp hiện tại
- Ngăn chặn sự xuất hiện của đợt cấp trong tương lai
- Cải thiện chất lượng cuộc sống.
2. Các loại thuốc điều trị:
- Thuốc giãn phế quản (dạng hít/ phun khí dung, nếu nặng có thể xem xét phối hợp dạng uống): giúp mở rộng đường thở
- Thuốc corticoid (dạng hít/ uống/ tiêm tùy theo chỉ định của bác sĩ): giảm viêm
- Kháng sinh: dùng khi có nhiễm khuẩn
- Thuốc long đàm: làm loãng đàm, dễ khạc.
VII.PHÒNG TRÁNH VÀ NGỪA TIẾN TRIỂN NẶNG
* Ngừng tiếp xúc với yếu tố nguy cơi thuốc lá, thuốc lào, bụi, khói bếp rơm, củi, than, khí độc…
* Cai thuốc lá, thuốc lào
* Tiêm vắc xin phòng nhiễm trùng đường hô hấp
* Vệ sinh mũi họng thường xuyên.
* Phát hiện sớm và điều trị kịp thời các nhiễm trùng tai mũi họng, răng hàm mặt.
* Phát hiện và điều trị các bệnh đồng mắc phải
VIII. THAM KHẢO
[Video 1] Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): Nguyên nhân và cách điều trị | BVĐK Tâm Anh
[Video 2] Đợt cấp COPD: Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí tại nhà
[1] BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH (COPD): NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CÁCH ĐIỀU TRỊ
https://umcclinic.com.vn/benh-phoi-tac-nghen-man-tinh-copd-nguyen-nhan-trieu-chung-cach-dieu-tri
[2] BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH – COPD: DẤU HIỆU, CHẨN ĐOÁN VÀ PHÒNG NGỪA
BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH – COPD: DẤU HIỆU, CHẨN ĐOÁN VÀ PHÒNG NGỪA
[3] BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH (COPD)
[4] Đợt cấp COPD
[5] Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8709-chronic-obstructive-pulmonary-disease-copd
[6] Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)
https://medlineplus.gov/ency/article/000091.htm
[7] Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/copd/symptoms-causes/syc-20353679
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM