SĐT: 
I. LỜI MỞ
Hiện nay, AI đã trở thành công cụ cần thiết trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống, đặc biệt là ngành y tế. Trong nền y toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, đang chịu áp lực lớn về chi phí, nhân lực và nhu cầu điều trị cá nhân hóa, việc ứng dụng AI không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là lời giải cho bài toán phát triển y tế hiện đạị.
II. CÁC ỨNG DỤNG AI TRONG Y TẾ
Trong y khoa, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ chuyên môn và không thay thế bác sĩ khám chữa bệnh. Một số sử dụng hỗ trợ hợp lý trong:
1. Hỗ trợ chẩn đoán: phân tích hình ảnh X-quang, CT, MRI, giải phẫu bệnh hoặc dữ liệu xét nghiệm để phát hiện dấu hiệu bất thường.
2. Hỗ trợ quyết định điều trị: tổng hợp hướng dẫn, bằng chứng y khoa và thông tin bệnh nhân để bác sĩ cân nhắc các lựa chọn.
3. Theo dõi bệnh nhân: phát hiện những thay đổi bất thường từ các chỉ số sinh tồn hoặc dữ liệu theo dõi liên tục.
4. Hồ sơ, hành chính: tóm tắt bệnh án, soạn thảo ghi chú, hỗ trợ mã hóa và giảm công việc giấy tờ.
5. Giáo dục sức khỏe: giải thích thuật ngữ và hướng dẫn chăm sóc bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
III. NHỮNG NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG
A. TRONG KHOA HỌC
GS.TS Nguyễn Văn Tuấn Đại học New South Wales Australia đề xuất 4 nguyên tắc khi sử dụng AI trong khoa học sau:
1. AI giúp đỡ chớ AI không thay thế chúng ta.
AI có thể giúp tìm kiếm tài liệu, kiểm tra ngữ pháp, gợi ý cấu trúc, hoặc tự động hóa các tác vụ kĩ thuật lặp đi lặp lại như tiền xử lí dữ liệu. Nhưng suy nghĩ, gồm đặt câu hỏi, thiết kế nghiên cứu, diễn giải kết quả, xây dựng lập luận, phải là của con người.
2. Đào tạo năng lực nền tảng trước khi dạy dùng công cụ
Các đại học và viện nghiên cứu cần ưu tiên xây dựng năng lực khoa học, kể cả kĩ năng viết văn khoa học và phương pháp luận nghiên cứu. Sinh viên cần biết viết trước khi biết dùng AI viết dùm, giống như cần biết tính nhẩm trước khi dùng máy tính bỏ túi.
Một nền giáo dục cho phép sinh viên dùng AI từ quá sớm, trước khi hình thành kĩ năng nền tảng sẽ tạo ra một thế hệ thiếu hụt năng lực cốt lõi.
3. Minh bạch khi sử dụng AI.
Tất cả bài báo khoa học sử dụng AI trong bất kì giai đoạn nào, từ phân tích dữ liệu đến chỉnh sửa ngôn ngữ, cần khai báo rõ ràng.
Các tập san khoa học đã có qui định cụ thể và cơ chế kiểm tra. Biên tập viên và phản biện cần được trang bị khả năng nhận diện nội dung do AI tạo ra.
4. Chuyển từ “dùng AI” sang “phát triển AI.”
Đối với Việt Nam, giá trị thực sự của AI nằm ở việc phát triển các công cụ, thuật toán, và ứng dụng phục vụ các vấn đề thực tế: xử lí ngôn ngữ tiếng Việt, mô hình dự báo dịch tễ phù hợp với dữ liệu Việt Nam, hệ thống hỗ trợ chẩn đoán cho tuyến y tế cơ sở.
Đó mới thực sự là “đi tắt đón đầu”: đóng góp vào hạ tầng tri thức thay vì chỉ tiêu thụ sản phẩm do người khác xây dựng.
Cuối cùng, không có qui định nào thay thế được văn hóa. Khi cộng đồng khoa học coi trọng chất lượng hơn số lượng, coi trọng suy nghĩ độc đáo hơn bài báo bóng bẩy, khi đó AI sẽ tự nhiên tìm được vị trí đúng của nó: một công cụ hỗ trợ chớ không phải một cái nạng thay thế.
B. TRONG Y KHOA
1. AI hỗ trợ phát hiện, gợi ý→
2. Bác sĩ kiểm tra →
3. Kết hợp bệnh sử →
4. Khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng →
5. Quyết định chẩn doán và điều trị
IV. NHỮNG LƯU Ý
1. Bác sĩ vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng. Kết quả AI cần được kiểm tra trước khi sử dụng trong chăm sóc người bệnh.
2. Không tin tuyệt đối vào AI. AI có thể “ảo giác”, hiểu sai dữ liệu hoặc đưa ra khuyến nghị không phù hợp với từng bệnh nhân.
3. Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Không đưa thông tin định danh hoặc dữ liệu bệnh án nhạy cảm vào các hệ thống AI không được phép.
4. Kiểm chứng nguồn. Với thông tin chẩn đoán, thuốc và điều trị, cần đối chiếu với hướng dẫn chuyên môn và tài liệu y khoa đáng tin cậy.
5. Minh bạch với người bệnh. Khi AI tham gia đáng kể vào quá trình chăm sóc, cần cân nhắc thông báo phù hợp cho người bệnh.
6. Đánh giá hiệu quả thực tế. Mô hình chính xác cao trong nghiên cứu chưa chắc tốt ở bệnh viện, nhóm bệnh nhân hoặc điều kiện khác.
V, ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN
1. AI tự thân vô hại, lạm dụng AI mới nguy hiểm.
Sự khác biệt nằm ở ý thức, cách sử dụng. Con dao nào cũng làm từ mảnh thép, nhưng là dụng cụ lao động của bà nội trợ, vũ khí tự vệ của người đi rừng, và là hung khí gây án của kẻ trộm cướp. Con dao mổ trong tay phẫu thuật viên là công cụ cứu người; nhưng trong tay người thiếu huấn luyện, nó trở thành mối nguy. AI trong khoa học cũng vậy.
2 AI không thể thay thế, nhưng nguy hiểm hơn là bác sĩ, nhà khoa học, tự nguyện giao nộp cái não của mình cho AI.
Khi việc đó xảy ra, nhà khoa học dần dần mất khả năng suy nghĩ, không còn là nhà khoa học đúng nghĩa, và xã hội không còn nhà khoa học nữa, mà chỉ còn những người vận hành AI, và sản phẩm họ tạo ra chẳng phải khoa học, mà chỉ là mô phỏng khoa học.
3. Cần dùng AI để mở rộng tri thức, nhưng đừng dùng AI đẻ thu hẹp năng lực suy nghĩ của mình
Để làm được điều đó, bước đầu tiên là nhận thức rằng AI không nghĩ thay chúng ta, và chúng ta không nên để nó làm như vậy.
4. AI không thể thay thể bác sĩ, nhưng bác sĩ không thể thiếu AI
VI. THAM KHẢO
[VIDEO 1] Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (A.I) trong y tế | VTV
[VIDEO 2] AI có thể thay thế bác sĩ ?
[1] Nguyên tắc sử dụng hợp lý AI trong y khoa
https://chatgpt.com/uc/6abf65fc-7a6c-83ea-99f8-9563d0222f3b
[2] Ứng dụng AI trong y tế: Xu hướng tất yếu cho hệ thống y tế thông minh và bền vững
https://vnptai.io/vi/blog/detail/ung-dung-ai-trong-y-te
[3] Ứng dụng AI, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh
https://moh.gov.vn/index.jsp?pageId=5803&aid=169217&cid=7241
[4] Tìm hiểu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế
https://medinet.gov.vn/cai-cach-hanh-chinh-y-te-thong-minh/tim-hieu-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-y-te-so-y-te-hcm-cmobile4714-30778.aspx
[5] Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý sự cố y khoa
https://bvhungvuong.vn/danh-cho-benh-nhan/ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-quan-ly-su-co-y-khoa
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM