SĐT: 
I. LỜI MỞ
Do nhiều nguyên nhân liên quan đến lão hóa, người cao tuổi thường phải đối mặt với nguy cơ bị suy dinh dưỡng rất lớn. Nếu kéo dài, không được điều chỉnh, dễ dẫn đến tình trạng suy kiệt.
Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe, người cao tuổi cần được chăm sóc về dinh dưỡng thật tốt, hợp khoa học.
II. NGUYÊN NHÂN GÂY SUY DINH DƯƠNG NGƯỜI CAO TUỔI
Có nhiều nguyên nhân chủ yếu do tuổi cao khiến các cơ quan trong cơ thể bị lão, thoái hóa:
1. HỆ TIÊU HÓA KÉM HIỆU QUẢ
Mất răng, giảm khả năng nhai nuốt, ảnh hưởng đến vị giác khiến cho người cao tuổi bị giảm cảm giác thèm ăn, ăn uống kém đi.
Chức năng tiết các dịch tiêu hóa như nước bọt, dịch vị, dịch ruột, lượng máu tới các cơ quan này bị giảm sút nên khả năng tiêu hóa thức ăn bị kém, khó hấp thu các chất dinh dưỡng…
Đây là những nguyên nhân chính khiến người cao tuổi hay bị rối loạn tiêu hóa với triệu chứng: ăn không ngon, đầy bụng chướng hơi, tiêu chảy, táo bón… cuối cùng gây suy dinh dưỡng.
2. SỤT GIẢM KHỐI CƠ TUỔI GIÀ (senile sarcopenia, voluntary age-related skeletal muscle loss)
Một tình trạng lão hóa tự nhiên nhưng nghiêm trọng, làm tăng sự suy yếu, té ngã, tàn tật và nguy cơ mắc các bệnh mãn tính ở người cao tuổi. Tình trạng này bắt đầu một cách âm thầm vào khoảng 30 tuổi với tốc độ 1-2% khối cơ mỗi năm và tăng tốc, dẫn đến khó khăn trong các công việc hàng ngày và khả năng tự lập.
3. CÁC BỆNH LÝ KÈM MÃN TÍNH
Thống kê y tế cho thấy, người cao tuổi Việt Nam, trên 60, thường mắc trên 3 bệnh không lây nhiễm mạn tính đi kèm như tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường, viêm thoái khớp, Alzheimer, sa sút trí tuệ.v.v… gây mệt mỏi, ăn không ngon, chán ăn, biếng ăn……
III. DINH DƯỠNG CHO NGƯỜI CAO TUỔI
1. NGUYÊN TẮC CHUNG
1.1 Đủ chất: đủ 4 thành phần
Thực phẩm con người sử dụng rất đa dạng và nhiều chủng loại. Các nhà dinh dưỡng học đã hệ thống lại và xếp thực phẩm thành bốn nhóm trong một hình biểu trưng gọi là “ô vuông” thức ăn gồm 4 nhóm sau: (1) chất đường nói chung, (2) chất đạm, thịt, (3) chất béo và (4) muối khoáng, vitamin với trung tâm ô vuông là sữa, thức ăn tối ưu và thích hợp nhất.
1.2 Đủ lượng: đạt chỉ tiêu cần thiết
Về số lượng, 4 thành phần trong ô vuông thức ăn có tỷ lệ phân bố cân đối, thích hợp: 10% chất đạm tương đương 1-2 gam/ 1 kg thể trọng, 30% chất béo tương đương 4-6 gam/ 1 kg thể trọng, 60% chất bột đường tương đương 9-12 gam/ 1 kg thể trọng, và một số vi lượng muối khoáng, vitamin.
Để dễ nhớ, các nhà dinh dưỡng ví von: “ Khẩu phần hợp lý như một cái áo hoàn chỉnh cần có các thành phần cơ bản: vạt trước, vạt sau, cổ áo, tay áo, túi áo…thừa không được mà thiếu cũng không xong”.
2. CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CAO TUỔI
2.1 Nhu cầu về tinh bột (55 – 60%): Nên ăn các loại ngũ cốc nguyên hạt, tránh thức ăn tinh chế để lâu, hạn chế bánh kẹo và nước trái cây quá ngọt.
2.2 Nhu cầu về chất béo (20 – 25%): Chọn chất béo không bão hòa có nguồn gốc từ dầu oliu, dầu vừng, dầu đậu tương và mỡ cá. Hạn chế ăn mỡ động vật như bò, cừu, dê và các loài động vật có vú khác.
2.3 Nhu cầu về chất đạm (15%): Có trong các loại đậu, trứng, sữa, thịt, cá các loại. Nên nạp chất đạm có nguồn gốc từ thực vật để đảm bảo sức khỏe.
2.4 Ăn nhiều rau tươi, quả chín: Rau quả là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào giúp kích thích nhu động ruột, tránh táo bón. Các chất xơ trong rau quả còn có tác dụng như cái chổi quét hết các chất bổ béo thừa đẩy ra theo phân, giúp cơ thể phòng chống bệnh xơ vữa động mạch. Ngoài ra, đây cũng là thực phẩm giàu các loại Vitamin và khoáng chất tốt cho sức khỏe.
2,5 Vitamin và khoáng chất: có nhiều trong các loại trái cây như cam, quýt, cà chua, bưởi… Ngoài ra, các loại thực phẩm: cá, dầu cá, ngũ cốc, sò, nấm cũng có thể bổ sung vitamin C và vitamin D. Đặc biệt, người cao tuổi cấn uống đủ1.5-2 lít nước/ngày, nên chủ động uống nước không chờ khát mới uống. Có thể uống nước trà xanh hay các loại thức uống có tác dụng an thần như hạt sen, chè ngó sen…
3. NHỮNG LƯU Ý
2.1 Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu
Cần có chế độ dinh dưỡng phù hợp cho người cao tuổi. Chú trọng những thức ăn chế biến mềm, giàu dinh dưỡng, dễ tiêu. Không nên ăn nhiều các loại thịt đỏ khó tiêu như thịt bò, thịt trâu. Ăn thêm những loại đạm dễ tiêu như tôm cá, thịt lợn và chất béo như dầu thực vật. Nên ăn thêm nhiều rau và các loại quả chín tươi như đu đủ, chuối, cam; ngũ cốc, vừng, lạc…
2.2 Ăn ngay sau khi chế biến
Thức ăn cho người cao tuổi nên chế biến kỹ, đảm bảo vệ sinh và phù hợp với hệ tiêu hoá của ngưới cao tuổi.
Nên ăn ngay sau khi chế biến khi còn nóng, ấm sẽ giúp cho quá trình tiêu hóa và hấp thu được dễ dàng.
2.3 Ăn đúng giờ
Chú ý ăn đúng giờ, không bỏ bữa.
Đối với người già yếu, đang điều trị bệnh, khó ăn uống, nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày để đảm bảo số lượng và đủ chất dinh dưỡng.
2.4 Thực phẩm hạn chế, tránh
Khi chế biến thức ăn cho người cao tuổi nên lựa chọn thực phẩm tươi sạch, an toàn, chế biến tại gia đình.
Không nên ăn thức ăn chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, thức ăn chế biến dưới dạng tái, gỏi… vì những loại thức ăn này rất dễ gây chướng bụng đầy hơi, rối loạn tiêu hóa.
Hạn chế hoặc không uống rượu bia hoặc các chất uống có cồn khác.
IV. THAM KHẢO
[Video 1] Dinh dưỡng cho người cao tuổi, làm sao để lượng ít mà chất đủ đầy? | TS.BS Trần Quốc Cường
[Video 2] Dinh dưỡng hợp lý cho người cao tuổi | Chuyện tuổi già
[Video 3] Dinh dưỡng hợp lý cho người cao tuổi
[Video 2] Dinh dưỡng hợp lý cho người cao tuổi
[1] Bí quyết dinh dưỡng khắc phục chứng biếng ăn ở người cao tuổi
https://suckhoedoisong.vn/bi-quyet-dinh-duong-khac-phuc-chung-bieng-an-o-nguoi-cao-tuoi-169210822220226965.htm
[2] LỜI KHUYÊN DINH DƯỠNG CHO NGƯỜI CAO TUỔI GẶP CHỨNG CHÁN ĂN
https://benhvienlaokhoa.vn/loi-khuyen-dinh-duong-cho-nguoi-cao-tuoi-gap-chung-chan-an
[3] CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CHO NGƯỜI CAO TUỔI
https://ksbtdanang.vn/chuyen-mon/truyen-thong-giao-duc-suc-khoe/che-do-dinh-duong-cho-nguoi-cao-tuoi-247.html
[4] Người cao tuổi nên ăn gì để đảm bảo dinh dưỡng?
https://dantocphattrien.vietnamnet.vn/nguoi-cao-tuoi-nen-an-gi-de-dam-bao-dinh-duong-1657637756174.htm
[5] Dinh dưỡng cho người cao tuổi: những điều cần biết
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/dinh-duong-cho-nguoi-cao-tuoi-nhung-dieu-can-biet-vi
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM