THUỐC ĐÔNG Y: DÙNG SAO CHO ĐÚNG ?

     I. LỜI MỞ

    Hiện nay, thuốc đông y được một số người lựa chọn vì cho rằng nhờ sử dụng dược liệu tự nhiên, hướng đến điều hòa cơ thể và phòng bệnh lâu dài hơn các tân dược…  Tuy nhiên, thuốc đông y cũng gây hại khi dùng sai cách, đặc biệt khi tự ý dùng thuốc không theo chỉ định của thầy thuốc, dẫn đến nhiều hệ lụy cho sức khỏe.

   Vì thế, nhận diện, hiểu biết, khoa học sẽ phát huy đúng giá trị của thuốc y học cổ truyền và tránh những sai lầm thường gặp khi dùng là cách bảo vệ sức khỏe của mỗi người. 

     II. NHỮNG SAI LẦM KHI DÙNG THUỐC ĐÔNG Y

    1. Quan niệm sai “Thuốc đông y lành tính, dùng lâu không gây hại”

   Đây là sai lầm phổ biến nhất. Nhiều người cho rằng thuốc đông y có nguồn gốc từ thảo dược nên an toàn tuyệt đối, có thể uống kéo dài, dùng càng nhiều càng tốt. Trên thực tế, bất kỳ thuốc nào cũng có hai mặt: Tác dụng điều trị và tác dụng không mong muốn, thuốc đông y cũng không ngoại lệ.

    Nhiều vị thuốc có tính hàn, nhiệt, ôn, táo rất rõ… nếu dùng không đúng thể bệnh, không đúng liều lượng hoặc kéo dài quá mức, thuốc có thể gây rối loạn tiêu hóa, tổn thương gan, thận, rối loạn điện giải hoặc làm mất cân bằng âm – dương của cơ thể. Ví dụ, người tỳ vị hư hàn nhưng lại dùng nhiều thuốc thanh nhiệt, giải độc trong thời gian dài có thể dẫn đến tiêu chảy mạn tính, suy nhược, sụt cân.

     2. Tự ý dùng thuốc theo kinh nghiệm, truyền miệng hoặc trên mạng xã hội

    Hiện nay, nhiều bài thuốc dân gian, bài thuốc “gia truyền”, đơn thuốc chia sẻ trên mạng xã hội được lan truyền rộng rãi, đặc biệt trong điều trị các bệnh mạn tính như đau xương khớp, mất ngủ, đái tháo đường, tăng huyết áp. Không ít người bỏ qua thăm khám, tự mua thuốc về sắc uống theo lời giới thiệu hoặc khi thấy người khác dùng hiệu quả.

    Tuy nhiên, theo y học cổ truyền, cùng một bệnh danh nhưng thể bệnh có thể hoàn toàn khác nhau. Ví dụ, mất ngủ có thể do tâm tỳ hư, âm hư hỏa vượng, can uất hóa hỏa hay đàm nhiệt nhiễu tâm; mỗi thể cần bài thuốc và phép điều trị khác nhau. Dùng sai thể bệnh không chỉ không hiệu quả mà còn làm bệnh kéo dài, phức tạp hơn.

      3. Lạm dụng quá nhiều thuốc bổ

    Nhiều người có thói quen tự ý dùng các thuốc được cho là bổ như nhân sâm, đương quy, hoàng kỳ, nhung hươu… với suy nghĩ “bổ thì ai dùng cũng tốt”. Trên thực tế, người có thực nhiệt, thấp nhiệt, âm hư hỏa vượng nếu dùng các thuốc đại bổ khí huyết có thể gây bốc hỏa, mất ngủ, tăng huyết áp, chảy máu cam hoặc nặng hơn làm bệnh nền trầm trọng thêm. Trong y học cổ truyền, nguyên tắc điều trị là “hư thì bổ, thực thì tả”, muốn bổ cũng phải đúng tạng phủ, đúng thời điểm và đúng liều lượng.

     4. Tự ý phối hợp nhiều bài thuốc hoặc dùng với thuốc tây y

   Một sai lầm nguy hiểm khác là dùng đồng thời nhiều loại thuốc đông y, hoặc kết hợp đông – tây y một cách tùy tiện. Một số vị thuốc đông y có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa thuốc tây y, làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc, thậm chí gây tương tác bất lợi.

    Ví dụ, các thuốc hoạt huyết, bổ huyết trong y học cổ truyền nếu dùng chung với thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Một số dược liệu có thể gây độc gan, thận nếu dùng kéo dài, nhất là ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính.

      5. Không chú ý đến nguồn gốc, chất lượng dược liệu

    Chất lượng dược liệu là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả và độ an toàn của thuốc đông y. Tuy nhiên, nhiều người mua thuốc theo hình thức trôi nổi, không rõ nguồn gốc, không kiểm soát được tình trạng dược liệu bị ẩm mốc, nhiễm kim loại nặng, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc bị tẩm lưu huỳnh.

     Việc sử dụng dược liệu kém chất lượng không những làm giảm hiệu quả điều trị mà còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp và mạn tính. Trên thực tế, đã ghi nhận nhiều trường hợp tổn thương gan, suy thận liên quan đến việc dùng thuốc đông y không đảm bảo chất lượng.

      6. Dùng thuốc kéo dài không tái khám, không điều chỉnh bài thuốc

    Y học cổ truyền coi trọng tính cá thể hóa và diễn tiến của bệnh. Bài thuốc cần được gia giảm linh hoạt theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, không ít người dùng một bài thuốc trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mà không tái khám, không được đánh giá lại thể bệnh.

    Điều này có thể khiến thuốc trở nên không còn phù hợp, gây ứ trệ, sinh thấp, sinh đàm hoặc làm suy yếu chính khí. Đặc biệt ở người cao tuổi, việc dùng thuốc kéo dài không theo dõi có thể dẫn đến nhiều tác dụng không mong muốn khó phát hiện sớm.

      7. Chủ quan với các bệnh cấp cứu, bệnh nặng

    Một sai lầm nghiêm trọng là dùng thuốc đông y để thay thế hoàn toàn điều trị y học hiện đại trong các tình trạng cấp cứu như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, nhiễm trùng nặng, xuất huyết tiêu hóa….. Y học cổ truyền có vai trò quan trọng trong hỗ trợ, phục hồi và điều trị lâu dài, nhưng không thể thay thế các biện pháp cấp cứu kịp thời của y học hiện đại.

      Việc chậm trễ điều trị đúng có thể khiến người bệnh mất “thời gian vàng”, để lại di chứng nặng nề hoặc đe dọa tính mạng.

      III. NHỮNG LƯU Ý KHI DÙNG THUỐC ĐÔNG Y

1. Thuốc đông y cũng phải có liệu trình, liều lượng, thời lượng, cá nhân hóa …

    2. Một số bệnh nhân có thể bị dị ứng một hoặc nhiều chất có trong thành phần của thuốc. 

    3- Thuốc y học cổ truyền chỉ thực sự an toàn và hiệu quả khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng thể bệnh, đúng liều lượng và có sự theo dõi của thầy thuốc chuyên môn. Do đó, người dân không nên tự ý dùng thuốc theo lời truyền miệng hay quảng cáo thiếu kiểm chứng.

   4- Khi có nhu cầu điều trị bằng y học cổ truyền, người bệnh nên thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín, được bác sĩ y học cổ truyền đánh giá toàn diện và hướng dẫn cụ thể.

    5. Cần thông báo đầy đủ các thuốc đang sử dụng để tránh tương tác bất lợi.