I. LỜI MỞ

      Tập thể dục, vận động thể lực, chơi thể thao…được khoa học chứng minh là rất tốt, rất cần thiết để báo vệ sức khỏe. Vận động thể lực đứng thứ hai trong chế độ điều trị “kiềng 3 hân” : ăn uống, vận động và thuốc men.

      Trong thực tế cuộc sống, nhiều người nhìn bằng mắt có vẻ trẻ trung, bình thường, khỏe mạnh, lại bất ngờ gặp những biến cố ngừng tim, ngừng thở khi thể dục cường độ cao, trên sân bóng, đường chạy…Những thông tin về các ca đột tử khi chạy bộ, chơi tennis hay đá bóng này đã khiến nhiều người lo lắng.

    Các chuyên gia tim mạch, thể dục thể thao khuyến cáo cần khám sàng lọc tim mạch đúng cách có thể giúp phát hiện sớm nguy cơ và đảm bảo người chơi thể thao vận động an toàn.

  II. HAI NHÓM NGUYÊN NHÂN ĐỘT TỬ THỂ THAO

    Theo lứa tuổi, nguyên nhân gây đột tử ở người chơi thể thao cường độ cao được chia làm 2 nhóm:

    1. Nhóm dưới 35 tuổi

   Chủ yếu do bệnh cơ tim phì đại (hypertrophic cardiomyopathy HCM), loạn sản thất phải, rối loạn nhịp do hội chứng QT kéo dài, hội chứng Brugada… Ngoài ra có thể gặp: hẹp van động mạch chủ, viêm cơ tim, bệnh cơ tim giãn ( dilated cardiomyopathy DCM), tăng áp động mạch phổi…

    Các thăm dò cần thực hiện ở nhóm bệnh nhân này bao gồm: điện tâm đồ khi nghỉ ngơi là xét nghiệm bắt buộc phải làm. Nếu hoàn toàn không có triệu chứng gì, điện tâm đồ có kết quả bình thường là đủ loại trừ nguy cơ đột tử do tim khi chơi thể thao. Tần suất làm lại điện tâm đồ cho nhóm này là 3 năm/lần cho đến năm 20 tuổi, sau đó là 5 năm một lần cho đến 35 tuổi.

    Ngoài ra, chỉ làm thêm các xét nghiệm khác khi có dấu hiệu bất thường trên điện tâm đồ và/hoặc có triệu chứng cơ năng, tiền sử gia đình có người đột tử hay bệnh cơ tim phì đại…

   Các xét nghiệm cần làm lúc này là siêu âm tim (loại trừ các bất thường cấu trúc như hẹp van, phì đại cơ tim…). MRI/CT tim khi nghi ngờ có bất thường trên siêu âm nhưng chưa khẳng định được. Holter điện tâm đồ 24h nếu có rối loạn nhịp tim hoặc tiền sử gia đình nặng nề.

     Thăm dò điện sinh lý có thể chỉ định nếu vẫn nghi ngờ có rối loạn nhịp tim nặng, nguy cơ đột tử như hội chứng QT kéo dài, hội chứng Brugada…

    2. Nhóm trên 35 tuổi

   Nguyên nhân đột tử chủ yếu do bệnh mạch vành (xơ vữa, hẹp động mạch vành), ngoài ra có thể gặp tăng huyết áp gây tách động mạch chủ, rối loạn nhịp do hạ kali máu…

    Các bước tiếp cận sàng lọc ở nhóm này bao gồm: đánh giá yếu tố nguy cơ tim mạch như hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền sử gia đình có người nhồi máu cơ tim… và có hay không có cơn đau ngực trên lâm sàng; điện tâm đồ lúc nghỉ; siêu âm tim.

     Nghiệm pháp gắng sức trên thảm chạy hoặc siêu âm gắng sức. Nếu kết quả bình thường có thể tiếp tục chơi thể thao cường độ mạnh; CT scanner (chụp cắt lớp) chỉ thực hiện khi các thăm dò trên nghi ngờ bệnh lý hẹp động mạch vành.

    Cần lưu ý CT scanner chỉ thấy hình ảnh giải phẫu không đánh giá được chức năng. Nhiều khi kết luận hẹp nhẹ động mạch vành khiến hết sức lo lắng, ảnh hưởng lớn đến vận động viên, đặc biệt vận động viên chuyên nghiệp thi đấu cường độ cao.

    Ngược lại, nhiều tổn thương do hoại tử hay tách lỗ vào động mạch vành (có thể do chấn thương) lại không thấy được trên phim CT scanner.

     “Việc làm sàng lọc, định kỳ và đọc kết quả chính xác điện tâm đồ rất cần thiết để loại trừ nguyên nhân đột tử do tim ở người chơi thể thao cường độ cao. Không lạm dụng cận lâm sàng, đặc biệt là chụp cắt lớp khi không có chỉ định rõ ràng.

    Rất chú ý khai thác tiền sử bản thân (triệu chứng, bệnh có trong hiện tại và quá khứ) cũng như gia đình (đột tử, bệnh cơ tim…) đối với những người hoạt động thể thao cường độ cao.

     Cần loại bỏ các yếu tố nguy cơ tim mạch như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, chất kích thích… ở nhóm người này.

        III. HAI NHÓM SÀNG LỌC TRƯỚC KHI CHƠI THỂ THAO

  Chơi thể thao rất nên được khuyến khích nhưng để có thể yên tâm vận động với cường độ cao mà không có bất cứ điều đáng tiếc nào xảy ra, cần lưu ý khám sàng lọc:

   * Những bệnh lý bẩm sinh (nhóm trước 35 tuổi) và

   * Những bệnh tim mắc phải (sau 35 tuổi)

       IV. THAM KHẢO

[Video 1] Đột quỵ khi đang tập thể thao, chuyên gia hướng dẫn xử trí nhanh | SKĐS

[Video 2] Tư vấn trực tuyến: “Bệnh cơ tim phì đại: dấu hiệu cảnh báo & nguy cơ đột tử”

[Video 3]  Bệnh cơ tim phì đại, PGS TS Phạm Nguyễn Vinh

[Video 4] Bệnh cơ tim giãn nở: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị | ThS.BS Huỳnh Thanh Kiều | Tâm Anh

[Video 5] BỆNH CƠ TIM GIÃN LÀ GÌ? | UMC | Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM

[1] PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu: Hai nhóm người cần kiểm tra tim mạch khi chơi thể thao

https://tuoitre.vn/pgs-ts-nguyen-lan-hieu-hai-nhom-nguoi-can-kiem-tra-tim-mach-khi-choi-the-thao-20260306112306074.htm

[2] Bệnh cơ tim phì đại: Những điều cần biết

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/benh-co-tim-phi-dai-nhung-dieu-can-biet-vi

[3] Bệnh cơ tim giãn: biểu hiện, nguyên nhân và cách điều trị

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/benh-co-tim-gian-bieu-hien-nguyen-nhan-va-cach-dieu-tri-vi

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủ viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM