BỆNH ÁI KỶ (Narcissistic Personality Disorder – NPD).

         I. LỜI MỞ

   Bệnh ái kỷ là một rối loạn tâm thần với đặc điểm bệnh nhân “tự tôn bản thân” quá mức. Ái kỷ có tỷ lệ mắc ở nam cao hơn ở nữ. Bệnh thường khởi phát ở độ tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành.

  Tuy ái kỷ không nguy hiểm về sức khỏe, nhưng bệnh lại ảnh hưởng nhiều đến công việc, làm ăn và cuộc sống của bệnh nhân.

        II. BỆNH ÁI KỶ LÀ GÌ ?

    Bệnh ái kỷ, rối loạn nhân cách ái kỷ, chứng yêu bản thân thái quá, (Narcissistic Personality Disorder – NPD) là một bệnh lý tâm thần. Bệnh nhân mắc bệnh lý này chỉ quan tâm đến bản thân, luôn mong muốn người khác ngưỡng mộ và tôn trọng mình nhưng lại thiếu sự đồng cảm với người khác. Bệnh lý này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người bệnh nếu không được điều trị kịp thời.

   Ái kỷ xuất hiện ở nam giới nhiều hơn nữ giới và thường bắt đầu ở độ tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành. Bệnh nhân mắc bệnh ái kỷ thường có hành vi kiêu ngạo, thiếu đồng cảm với mọi người và chỉ muốn được mọi người ngưỡng mộ. Những người ái kỷ thường được mô tả là những người tự phụ, luôn xem bản thân là trung tâm. Họ cũng có tính cách thất thường và luôn tin rằng mình xứng đáng được đối xử đặc biệt. Những rối loạn nhân cách liên quan bao gồm: rối loạn chống đối xã hội, ranh giới, kịch tính. Tự kiêu là mức độ nhẹ hơn của bệnh tâm lý ái kỷ. Người tự kiêu thường ra vẻ tự phụ, ích kỷ, thích kiểm soát và có một tình yêu huyễn hoặc với bản thân.

   Có 3 dạng ái kỷ:

  – Hoành tráng (grandiose): khoe khoang, thích ca ngợi, đòi vượt trội, đòi được đối xử đặc biệt

  – Dễ tổn thương (vulnerable): tìm sự thương hại, động thái như là nạn nhân, thể hiện như bị bỏ rơi

  – Độc ác (malignant): tìm cách áp chế người khác, không hối hận, ký sinh& khai thác người khác, chuyên gia lạm dụng.

         III. NGUYÊN NHÂN ÁI KỶ

   Hiện nay, nguyên nhân gây ra bệnh ái kỷ vẫn chưa thật sự rõ ràng. Một số nguyên nhân được cho có liên quan gồm:

    1. Gen di truyền đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách ái kỷ (khoảng 50%).

    2. Ảnh hưởng của môi trường sống góp phần hình thành nhân cách ái kỷ.

    3. Các yếu tố trong quá trình phát triển khác như yếu tố văn hóa cũng có thể dẫn tới bệnh ái kỷ.

    4. Phong cách nuôi dạy con của cha mẹ 

    5. Chấn thương hay nghiện ngập.

    6. Những trải nghiệm tuổi trẻ. Vấn đề tâm sinh lý cũng có thể là một nguyên nhân gây ra bệnh tâm lý ái kỷ như bị ngược đãi, bỏ bê hoặc nuông chiều và khen ngợi quá mức…

        IV. BIỂU HIỆN BỆNH ÁI KỶ 

  1. DẤU HIỆU THƯỜNG GẶP

    1.1 Không muốn bị người khác nhắc nhở, phê bình. Phản ứng thái quá khi nhận được những lời nhận xét, góp ý từ ai đó. Họ cũng có thể rút lui hoặc chấp nhận một cách hình thức tình huống này để bảo vệ cảm giác tự trọng của bản thân. Bên cạnh đó, họ cũng có xu hướng né tránh những tình huống mà họ có thể thất bại.

    1.2 Khoác lác về năng lực của bản thân. Tự xem mình là nhân vật quan trọng, luôn mong muốn trở thành trung tâm, muốn được mọi người chú ý và ngưỡng mộ.

    1.3 Lợi dụng người khác để đạt được mục đích của mình. 

    1.4 Thiếu sự đồng cảm với người khác.   

    1.5 Ảo tưởng về thành tựu  và nhạy cảm quá mức với những thất bại của mình. 

    1.6 Kết nối với những người như họ và xem thường những người khác. Họ tin rằng sự kết hợp với những người tài giỏi sẽ hỗ trợ và nâng cao lòng tự trọng của họ. 

    1.7 Đánh giá quá cao bản thân và đánh giá thấp người khác.

    1.8 Thường tỏ ra tự cao tự đại. Những nghiên cứu mới nhất đưa ra những bằng chứng cho rằng người ái kỷ có thể phô trương cả bên trong lẫn bên ngoài. Người ái kỷ thường có vẻ ngoài rất lôi cuốn và thu hút ánh nhìn vậy nên họ có lợi thế trong lần gặp gỡ đầu tiên. Tuy vậy, về lâu dài thì người ái kỷ sẽ dần trở nên u uất, đặc biệt là về phương diện xã hội (khó khăn trong việc duy trì mối quan hệ lâu dài).

   2. BIỂU HIỆN TRONG TÌNH YÊU

      V. ĐIỀU TRỊ ÁI KỶ

   Nói chung, rối loạn nhân cách ái kỷ rất khó chữa trị. Nguyên nhân có thể là vì người mắc bệnh không nghĩ rằng họ bị bệnh và không tự đi tìm sự giúp đỡ từ các chuyên gia.

    Phương thức chữa bệnh phổ biến nhất là liệu pháp tâm lý, hướng dẫn bệnh nhân suy nghĩ tốt hơn, tích cực hơn. Các chuyên gia tâm thần sẽ giúp người bệnh có cái nhìn sâu sắc về bản thân họ, giải đáp tại sao họ lại có thái độ và hành vi như vậy để giúp cải thiện hành vi, suy nghĩ của bệnh nhân. Thực tế, không có loại thuốc nào có thể chữa được bệnh ái kỷ. Liệu pháp tâm lý cá nhân là cách điều trị bệnh ái kỷ tốt nhất được các bác sĩ tâm thần sử dụng. Bố mẹ hoặc người thân trong gia đình nên thường xuyên trò chuyện hàng ngày với bệnh nhân để tạo mối quan hệ thân mật.

    Một phương pháp điều trị ái kỷ khác gọi là phương pháp nhận thức hành vi. Phương pháp này giúp phát hiện ra suy nghĩ và hành vi không lành mạnh, đồng thời thay thế bằng những hành động và suy nghĩ tích cực hơn. Liệu pháp nhận thức-hành vi có thể phù hợp với bệnh nhân bị ái kỷ bởi vì nhu cầu được khen ngợi có thể cho phép một nhà trị liệu định hình hành vi của họ. Một số bệnh nhân bị chứng rối loạn nhân cách ái kỷ nhận thấy liệu pháp nhận thức-hành vi quá đơn giản hoặc chung chung cho các nhu cầu đặc biệt của họ.

   Vài thuốc chống trầm cảm đôi khi được dùng cho bệnh nhân ái kỷ có dấu hieuj trầm cảm hoặc lo âu. Bệnh nhân ái kỷ cũng cần áp dụng những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của bệnh bao gồm: chế độ sinh hoạt phù hợp, giảm bớt các tương tác trên mạng xã hội, tránh những tin tức tiêu cực, giảm căng thẳng bằng cách ngồi thiền, tập yoga hoặc thái cực quyền.

Tóm lại, bệnh ái kỷ là một bệnh lý khó điều trị, đòi hỏi sự hợp tác tích cực từ bệnh nhân, người nhà và chuyên gia tâm lý để có những phương pháp điều trị phù hợp. 

VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1]  Ái kỷ – Cách nhận biết và điều chỉnh 

[VIDEO 2] Quá yêu bản thân đến mức ‘ái kỷ’, tích cực trở nên ‘độc hại

https://www.youtube.com/watch?v=OcdlKex9HyM

[1] Bệnh ái kỷ

https://chatgpt.com/uc/6acdf058-3238-83ea-a27f-bdeb18bcbb8c

[2] Bệnh ái kỷ: Những điều cần biết

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/benh-ai-ky-nhung-dieu-can-biet-vi

[3] Rối loạn nhân cách ái kỷ là gì, có nghiêm trọng không?

https://medlatec.vn/tin-tuc/roi-loan-nhan-cach-ai-ky-la-gi-co-nghiem-trong-khong-s195-n32038

[4] Rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder – NPD)

https://www.msdmanuals.com/vi/professional/-narcissistic-personality-disorder-npd

[5] Người ái kỷ là gì? 10 cách đối phó với người ái kỷ

https://hellobacsi.com/tam-ly-tam-than/van-de-tam-ly-tam-than/benh-ai-ky-la-gi-cung-tim-hieu-10-cach-doi-pho/

[6] Ái kỷ là gì? Nguyên nhân và cách điều trị bệnh ái kỷ

https://tytphuongphuthanh.medinet.gov.vn/giao-duc-suc-khoe/ai-ky-la-gi-nguyen-nhan-va-cach-dieu-tri-benh-ai-ky-cmobile8160-78884.aspx

[7] Narcissistic Personality Disorder –

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/narcissistic-personality-disorder/symptoms-causes/syc-20366662

       TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM