SĐT: 
I. TỔNG QUAN
Bệnh động mạch vành là một bệnh tim phổ biến. Nguyên nhân thường là do sự tích tụ canxi, chất béo và các chất khác trong động mạch tim tạo nên mảng xơ vữa. Mảng xơ vữa tích tụ chậm theo thời gian, rất lâu trước khi xuất hiện triệu chứng của bệnh động mạch vành.
Chụp CT scan calci động mạch vành sử dụng một chùm tia X thấp không dùng thuốc cản quang giúp phát hiện có mảng bám chứa calci hay không. Và chỉ số calci động mạch vành (Coronary Artery Calcium Score, CAC Score) là chỉ số cho biết mưc độ nội mạc động mạch vành bị bám calci qua chụp CT scan không thuốc cản quang này.
Sự tích tụ calci trong lớp nội mạc có thể làm hẹp động mạch và giảm lưu lượng máu nuôi cơ đến tim ngay khi chưa có triệu chứng. Do đó, chỉ số calci động mạch vành CAC Score có thể giúp xác định nguy cơ đau tim hoặc đột quỵ, và giúp lập kế hoạch hoặc thay đổi phương pháp điều trị sơm bệnh động mạch vành.
II. CHỤP CT ĐỂ BIẾT CAC SCORE CHO AI ? LÚC NÀO ?
1* Gia đình có tiền sử mắc bệnh động mạch vành sớm.
2* Người có nguy cơ đau tim ở mức trung bình.
3* Người có mức độ nguy cơ đau tim chưa xác định rõ.
III. CÁC GIÁ TRỊ CỦA CAC SCORE
Chỉ số calci mạch vành được thể hiện bằng một con số, gọi là điểm Agatston. Nguyên lý tính điểm dựa trên 2 yếu tố: diện tích mảng calci và độ đậm đặc của nó. Tất cả đều do máy tính được lập trình tính ra nên độ chính xác là cao::
1. 0 điểm: không mảng vôi hóa
2. Từ 1 – 99 điểm: vôi hóa nhẹ (nguy cơ thấp, tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim hàng năm dưới 1%)
3. Từ 100 – 399: vôi hóa trung bình (nguy cơ trung bình, tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim hàng năm từ 1% đến 3%)
4. Trên 400 điểm: vôi hóa nặng (nguy cơ cao, tỷ tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim hàng năm trên 3%)
5.* Bách phân vị theo tuổi và giới Ngoài con số tuyệt đối, bác sĩ sẽ so sánh với “bách phân vị theo tuổi và giới”. Ví dụ: người 45 tuổi mà điểm 100, dù ở mức “nhẹ” nhưng lại ở bách phân vị >90% so với người cùng tuổi, tức là đã lão hóa mạch máu nhanh hơn bình thường, cảnh báo cần lưu tâm đến sức khoẻ tim mạch
1. CAC Score là chỉ số đo lượng calci lắng đọng ở thành động mạch vành
Đây là hình ảnh trên phim CT mạch vành không cản quang, nên không đánh giá được chỗ hẹp như trên phim CT có bơm thuốc cản quang. Do đó, chỉ số CAC Score này chỉ có giá trị cho nhóm nguy cơ trung gian: không có triệu chứng, nhưng có tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, rối loạn mỡ máu, gia đình có người bị bệnh tim sớm… Nó giúp quyết định có cần dùng thuốc dự phòng hay không, mà cụ thể là Aspirin và hạ mỡ máu tích cực.
2. Bản chất CAC Score là một công cụ “phân tầng nguy cơ”, không phải công cụ chẩn đoán tắc mạch.
Chính vì vậy, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện ĐH Y Hà Nội lưu ý những mặt trái của CAC Score gồm 5 nhóm sau:
2.1. Chụp khi không có chỉ định, đây là lạm dụng hay xảy ra nhất
Theo hướng dẫn của Hội Tim Mạch Hoa Kỳ ACC/AHA 2019, CAC Score chỉ nên cân nhắc khi bác sĩ đang phân vân có nên cho dùng Aspirin, Statin hay không. Vì vì vậy, những trường hợp sau chụp là lạm dụng:
– Người trẻ <40 tuổi, không có yếu tố nguy cơ: Gần như tuyệt đại đa số điểm sẽ bằng 0. Chụp chỉ tốn tiền, chịu tia X và tạo tâm lý an tâm giả.
– Người đã bị nhồi máu cơ tim, đã đặt stent, mổ bắc cầu, đột quỵ…. Nhóm này mặc định phải điều trị tích cực, điểm canxi bao nhiêu cũng không làm thay đổi điều trị và tiên lượng.
– Người nguy cơ rất thấp: không hút thuốc, huyết áp, mỡ máu, đường huyết bình thường, không tiền sử gia đình… dù tuổi hơn 40 cũng không nên chụp mà nên làm các thăm dò chức năng như nghiệm pháp gắng sức để theo dõi định kỳ sức khoẻ tim mạch của mình.
2.2. Sử dụng để chẩn đoán bệnh mạch vành cấp tính.
Đây mới là lỗi nguy hiểm nhất vì bệnh nhân đang đau ngực vào cấp cứu mà đi chụp điểm calci để xem có nhồi máu không là hoàn toàn sai chỉ định vì điểm calci không nhìn thấy huyết khối, không nhìn thấy mảng mềm mới nứt ra là nguyên nhân chủ yếu gây nhồi máu cơ tim. Lúc đó phải làm điện tim, men tim Troponin… để chẩn đoán xác định.
2.3. Hiểu sai rằng, CAC score cao là phải can thiệp động mạch vành, đặt stent.
Đây là cách dọa bệnh nhân hay gặp nhất. Điểm calci cao chỉ nói rằng trong thành mạch có nhiều calci. Nó không nói lòng mạch hẹp bao nhiêu %. Có người điểm 600 nhưng lòng mạch chỉ hẹp 30% vì mảng bám phát triển ra ngoài. Có người điểm 50 nhưng lại hẹp 90% ở một vị trí trọng yếu do mảng xơ vữa mềm. Các bác sĩ tim mạch thường khuyên người có tổng điểm cao trên 400 nên chụp động mạch vành có bơm thuốc cản quang nhưng bản thân tôi thường cá thể hoá từng người bệnh để chỉ định thăm dò khá tốn kém này.
2.4. Chụp đi chụp lại hàng năm để “theo dõi”
Mảng calci một khi đã hình thành thì gần như không mất đi. Uống thuốc giảm mỡ máu (statin) không làm giảm điểm CAC score. Vì vậy chụp lại sau mỗi năm để xem giảm hay không là vô nghĩa, vừa tốn kém vừa thêm tia xạ.
2.5. Gây hệ lụy tâm lý và trục lợi chụp CT không tiêm thuốc cản quang đánh giá CAC Score
– Điểm = 0 tạo ra sự chủ quan giả: “Mạch vành tôi sạch, tôi hút thuốc thoải mái, cũng chẳng cần quan tâm đến huyết áp, mỡ máu …!”
– Điểm cao gây lo lắng thái quá: bị đẩy đi làm hàng loạt xét nghiệm không cần thiết, siêu âm, xét nghiệm máu, chụp thêm CT có cản quang mặc dù không có triệu chứng gì. Rồi kê thực phẩm chức năng, thuốc bổ tim, sạch mạch máu…
V. THAM KHẢO
[VIDEO] Calci (Vôi) Hóa Động Mạch Vành: Nhận biết và Xử trí | PGS. TS. Phạm Mạnh Hùng
[1] Chụp CT không tiêm thuốc cản quang đánh giá CAC Score
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/heart-scan/about/pac-20384686
[2] CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH CALCIUM SCORE MẠCH VÀNH – Đo Chỉ Số Vôi Hóa Động Mạch Vành tiên đoán Nguy Cơ Tim Mạch
https://bvtamtrihongngu.com.vn/vn/chup-cat-lop-vi-tinh-calcium-score-mach-vanh-do-chi-so-voi-hoa-dong-mach-vanh-tien-doan-nguy-co-tim-mach.html
[3] Quét canxi vành phát hiện sớm bệnh lý tim mạch
https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/quet-canxi-vanh-phat-hien-som-benh-ly-tim-mach-vi
[4] CT Calcium Score – Xét nghiệm canxi tích tụ động mạch vành giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim
CT Calcium Score – Xét nghiệm canxi tích tụ động mạch vành giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim
[5] Đo Chỉ Số Vôi Hóa Động Mạch Vành (CAC Score)
https://www.careplusvn.com/vi/do-chi-so-voi-hoa-dong-mach-vanh-cac-score
TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM