Tuy nhiên, đây không phải sản phẩm vô hại. Với trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 8 tuổi, việc dùng sai, quá liều có thể dẫn đến những phản ứng nguy hiểm.

   Scopolamine là hoạt chất có nguồn gốc từ nhóm cây cà độc dược. Thuốc tác động lên hệ thần kinh bằng cách ức chế chất dẫn truyền acetylcholine – một chất tham gia điều khiển nhiều hoạt động của não bộ và hệ tiền đình.

   Thuốc scopolamine chặn bớt hoạt động dẫn truyền thần kinh, giảm triệu chứng say xe. Ở người lớn, thuốc có thể có hiệu quả nếu dùng đúng chỉ định.

   Nhưng ở trẻ em, đặc biệt trẻ nhỏ, hệ thần kinh còn non nớt nên phản ứng với thuốc rất khó lường.

   Điều nguy hiểm là scopolamine không chỉ tác động lên vùng chống say xe mà còn ảnh hưởng nhiều cơ quan khác. Khi chất dẫn truyền thần kinh này bị ức chế quá mức, trẻ có thể khô miệng, bí tiểu, táo bón, tim đập nhanh, sốt cao hoặc rối loạn thần kinh.

   Nhiều phụ huynh lầm tưởng trẻ “ngủ ngon” sau khi dán thuốc. Thực ra, buồn ngủ quá mức, lừ đừ hay kích thích bất thường có thể là dấu hiệu thuốc đang ảnh hưởng lên não.

   Ngoài ra, bé còn dễ bị quá liều vì da mỏng, cân nặng thấp và khả năng chuyển hóa thuốc chưa hoàn chỉnh. Chỉ cần dùng miếng dán không phù hợp hoặc vô tình chạm tay vào thuốc rồi dụi mắt, trẻ đã có thể bị giãn đồng tử, nhìn mờ hoặc kích động.

   Đáng lo hơn, một số trường hợp trẻ xuất hiện ảo giác, la hét, nói nhảm khiến gia đình tưởng “trúng gió” hay “sốt cao co giật”. Thực chất đó có thể là phản ứng không mong muốn của hệ thần kinh do scopolamine.

   Vì vậy phụ huynh không nên tự ý mua miếng dán chống say xe cho trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 8 tuổi, nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

   Phòng ngừa say tàu xe cho trẻ thế nào là an toàn nhất?

   1. Trước khi lên xe khoảng 1-2 giờ nên cho trẻ ăn nhẹ, tránh quá no nhưng cũng không để bụng đói.

   2. Khi đi xe nên cho trẻ ngồi vị trí ít rung lắc như giữa xe, gần cánh máy bay hoặc khoang giữa tàu.

   3. Không nên để trẻ nhìn điện thoại, đọc sách hoặc chơi game liên tục vì mắt phải tập trung gần sẽ làm não dễ rối loạn cảm giác hơn.

   4. Nếu trẻ có tiền sử say xe nặng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ tư vấn loại thuốc phù hợp theo tuổi và cân nặng thay vì tự mua theo truyền miệng.

      BS Nguyễn Thành Úc

The post MIẾNG DÁN CHỐNG SAY TÀU XE (motion sickness patch) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Trong khi viêm cấp tính là rất quan trọng khi cơ thể bị thương và nhiễm trùng, những nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng một số yếu tố xã hội, môi trường và lối sống có thể thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính toàn thân có thể dẫn đến một số bệnh lý không lây nhiễm, là những nguyên nhân hàng đầu gây ra tàn tật và tử vong trên toàn thế giới, chẳng hạn như bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường, bệnh thận mãn tính, bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu và các rối loạn tự miễn dịch và thoái hóa thần kinh.

   Vì viêm mạn tính kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, âm thầm phá hủy các tế bào, mô khỏe mạnh và là “kẻ sát nhân thầm lặng” dẫn đến hàng loạt bệnh nguy hiểm.  Do đó, việc nhắm mục tiêu vào tình trạng viêm dai dẳng mở ra những cơ hội để điều trị các bệnh liên quan.

        II. VIÊM MẠN TÍNH LÀ GÌ ?

       Khác với viêm cấp tính với bốn dấu hiệu kinh điển gồm sưng, nóng, đỏ và đau thường do nhiễm trùng. Những dấu hiệu của viêm cấp xảy ra do các tế bào bạch cầu được cơ thể huy động để bao quanh và bảo vệ vùng bị nhiễm trùng, tấn công các yếu tố gây nguy hiểm cho cơ thể.

    Tuy nhiên, viêm mạn tính không phải là nhiễm trùng và bạc cầu không tập trung để tiêu diệt tác nhân đang gây hại/nhiễm trùng cho cơ thể, thay vào đó, chúng tấn công các mô và cơ quan khỏe mạnh. Đặc biệt, khi tình trạng viêm mạn tính tăng cao, gây tổn thương lâu dài cho các mô và cơ quan khỏe mạnh, dẫn đến sự tiến triển của nhiều bệnh mãn tính khác nhau ở nhiều nơi trên cơ thể: Nếu động mạch bị tấn công, sẽ gây các bệnh tim mạch; Nếu là khớp, sẽ gây viêm khớp; Nếu bạch cầu tấn công các tế bào nguy cơ là bệnh Alzheimer…..

        III. VIÊM MẠN TÍNH TÁC HẠI RA SAO ?

       * Trên hệ tim mạch

   Khi cholesterol LDL tích tụ trong lòng mạch máu, hê thống miễn dịch phản ứng bằng cách triển khai quá trình đại thực bào, được hình thành từ các tế bào bạch cầu đơn nhân.

    Nếu bị viêm mạn tính, cơ thể sẽ đi nhiều bạch cầu hơn mức cần thiết. Những tế bào bạch cầu này sẽ cố gắng ăn những hạt cholesterol, và biến đại thực bào này thành các “tế bào bọt” tích đầy mỡ, khi quá tải, các tế bào này vỡ ra và đổ cholesterol ra ngoài làm cho lớp dưới nội mạc dày lên tạo nên các vạch lipid hay các mảng xơ vữa. Qua thời gian, chúng bồi đắp dần dần và thu hẹp lòng mạch máu.

     Quá trình viêm mãn này diễn ra lặng lẽ qua nhiều năm, mà chúng ta không cảm thấy. Từ từ và âm thầm, các tế bào bạch cầu bị chết trong khi thực hiện nhiệm vụ sẽ bắt đầu bám lại thành mạch cùng với các mảng xơ vữa càng ngày càng dày thêm và mạch máu chuyển dần dần từ mềm mại và dẻo dai trở nên xơ vữa và hẹp lòng động mạch.

     Và từ các vết nứt trên thành mạch ở khu vực có mảng bám, sẽ có thể hình thành các cục máu đông, ngăn chặn máu đến tim hoặc não, gây đau tim,  đột quỵ hoặc gây tắc nghẽn ở những vùng động mạch nhỏ hơn.

     * Trên thần kinh-não bô:

     Tình trạng viêm ở não góp phần gây nên trầm cảm và suy giảm nhận thức.

   * Trên hệ miễn dịch

    Viêm mãn tính là nguyên nhân gây nhiều bệnh tự miễn

     * Trên cơ khớp:

      Viêm mạn tính có thể dẫn đến viêm khớp dạng thấp bằng cách gây sưng khớp, làm tổn thương sụn và xương.

       IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

    1. Tại sao viêm mạn tính được lưu ý?

[Video 1] Viêm Mạn Tính: Nền Tảng Sinh Học Của Bệnh Tim Mạch, Tự Miễn Và Ung Thư | Bs Phạm Tuấn

[1] The Role of Chronic Inflammation in Various Diseases and Anti-inflammatory Therapies Containing Natural Products

https://chemistry-europe.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cmdc.202000996

[2] Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span

https://www.nature.com/articles/s41591-019-0675-0

[3] Chronic inflammation is the leading cause of many díseases

https://www.excelife.com.my/latestnews/nid/117354/

[4] Chronic Inflammation

https://ditki.com/course/immunology/glossary/immunology-microbiology/chronic-inflammation

[5] Inflammation: the cause of all diseases

https://www.mdpi.com/2073-4409/13/22/1906

[6] Chronic Inflammation

https://www.geneticlifehacks.com/immune-system/chronic-inflammation/

[7] Một số thông tin về bệnh viêm mạn tính

https://bvnguyentriphuong.com.vn/noi-tim-mach/mot-so-thong-tin-ve-benh-viem-man-tinh

        TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post VIÊM MẠN TÍNH: NGUYÊN NHÂN GÂY NHIỀU BỆNH (Chronic inflammation: the cause of many diseases) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong những năm gần đây, y học phát triển không ngừng và đã có nhiều bước tiến lớn. Trong đó phải kể đến sự ra đời của công nghệ tế bào gốc.

   Ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong y học, liệu pháp tế bào gốc, đã thu hút được sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu, những nhà đầu tư, các bác sĩ điều trị …

   Tế bào gốc là gì, công nghệ và liệu pháp tế bào gốc, ứng dụng của công nghệ này trong y học, như thế nào? 

         II. TỔNG QUAN VỀ TẾ BÀO GỐC

       1. TẾ BÀO GỐC LÀ GÌ ?

   Tế bào gốc, stem cell, llà loại tế bào đặc biệt có khả năng tự đổi mới và biến hóa thành nhiều loại tế bào với những chức năng khác nhau trong cơ thể. Các loại tế bào gốc có thể giúp thay thế, bổ sung, sửa chữa những tế bào già yếu hoặc tổn thương trong cơ thể con người. 

   Tại Việt Nam, tế bào gốc đã được nghiên cứu và ứng dụng vào y học từ những năm 90. Tuy nhiên thời gian gần đây, tế bào gốc mới thật sự được ứng dụng nhiều trong các quá trình điều trị bệnh thông qua  công nghệ tế bào gốc, liệu pháp tế bào gốc.

      2. PHÂN LOẠI TẾ BÀO GỐC

   a. Tế bào gốc phôi (Embryonic Stem Cell)

   Tế bào gốc phôi là tế bào được hình thành sau khi trứng được thụ tinh đến giai đoạn nguyên bào phôi, khi hợp tử phân chia thành 4 đến 8 tế bào. Tế bào gốc phôi có khả năng sinh sản vô hạn chưa tiếp xúc với các mầm bệnh hoặc các yếu tố gây hại khác. Chúng có khả năng trở thành mọi tế bào trong cơ thể, thậm chí là tế bào nhau thai.

    Tuy nhiên, việc nghiên cứu và sử dụng tế bào gốc phôi bị hạn chế vì lý do đạo đức. Bởi việc phá hỏng phôi để lấy tế bào gốc sẽ giết chết phôi vốn có thể phát triển thành một cơ thể hoàn chỉnh. Các tế bào phôi được sử dụng trong nghiên cứu là tế bào được lấy từ phôi thụ tinh trong ống nghiệm và được người hiến tặng đồng ý hiến với mục đích nghiên cứu.

    b. Tế bào gốc trưởng thành (Adult Stem Cell)

   Đây là loại tế bào được tìm thấy trong các mô và cơ quan của người trưởng thành như tủy xương, mạch máu, máu ngoại vi, mô mỡ, tủy răng sữa, tinh hoàn, ruột… Các tế bào gốc trưởng thành được nghiên cứu và ứng dụng nhiều nhất hiện nay là tế bào gốc tạo máu và tế bào gốc trung mô.

    c. Tế bào gốc thai từ mô và máu dây rốn (Fetal Stem Cell)

   Cho đến nay, trong các loại tế bào gốc thì nhũ nhi vẫn là loại được thu thập và lưu trữ phổ biến nhất. Tế bào gốc nhũ nhi sẽ được lấy từ nhau thai, máu dây rốn, dây rốn… Loại tế bào này được đánh giá cao bởi nó là loại tế bào gốc rất non trẻ (0 tuổi), có khả năng sinh và biệt hóa rất tốt.

       d. Tế bào gốc đa năng cảm ứng

   Tế bào gốc đa năng cảm ứng được tạo ra một cách nhân tạo. Đây là loại tế bào được tạo thành bằng cách tái lập trình từ nguyên bào sợi hoặc một số loại tế bào sinh dưỡng tạo thành các tế bào có đặc tính giống với tế bào gốc.

   Tế bào đa năng cảm ứng hoạt động gần tương tự với tế bào gốc phôi và được tạo ra từ chính bệnh nhân, được sử dụng đồng loài và hoàn toàn không vi phạm về vấn đề đạo đức.

        III. CÔNG NGHỆ TẾ BÀO GỐC TRONG Y KHOA

    1- Phân tích cơ chế bệnh lý

    Dựa vào những tế bào được tìm thấy trong dây thần kinh, xương, cơ tim… dưới sự sản sinh của của tế bào gốc trưởng thành, các bác sĩ có thể xác định được tình trạng và những chuyển biến của bệnh một cách chính xác nhất.

   2- Tái sinh tế bào mới, thay thế những tế bào bệnh lý (Liệu pháp tế bào gốc)

   Một số tế bào như tế bào máu, tế bào thần kinh, tế bào cơ tim hoàn toàn có thể được sản sinh nhờ tế bào gốc. Do vậy, việc sản sinh tế bào khỏe mạnh để chuyển đổi với tế bào bị bệnh vẫn có khả năng rất cao. Trong đó, các đối tượng có thể áp dụng biện pháp này là các bệnh nhân Alzheimer, chấn thương cột sống, tiểu đường tuýp 1, Parkinson, đột quỵ, bệnh tim, viêm xương khớp…

 Hiện nay, liệu pháp tế bào gốc được nghiên cứu và chữa hơn 80 loại bệnh khác nhau, điển hình như:

• Tổn thương tủy sống
• Đái tháo đường loại 1
• Bệnh Parkinson
• Bệnh Alzheimer
• Các bệnh tim mạch
• Đột quỵ
• Bỏng
• Ung thư
• Viêm xương khớp
• Đa u tủy

  3- Tầm soát mức độ an toàn của thuốc mới

   Để kiểm soát những phản ứng phụ và các thành phần gây kích ứng của thuốc, bác sĩ sẽ thử nghiệm thuốc lên tế bào gốc của người bệnh. Hình thức xét nghiệm này không chỉ giúp xác định được mức độ hiệu quả của thuốc mà còn tìm thấy được những nguy cơ gây tổn hại cho bệnh nhân thông qua phản ứng của tế bào. Nhờ vậy mà bệnh nhân hoàn toàn có thể yên tâm đổi thuốc trong quá trình điều trị, nhất là điều trị những bệnh lý liên quan đến thần kinh.

        IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

   Với khả năng tái tạo hay tái sinh mạnh mẽ, tế bào gốc được xem là một trong những “vị thuốc” chữa lành vết thương hữu hiệu. 

   Ở những người trẻ, việc chữa lành vết thương sẽ nhanh hơn so với những người lớn tuổi do tế bào gốc trong cơ thể còn phong phú. Còn, lượng tế bào gốc trong cơ thể của người lớn tuổi không còn đa dạng nên khả năng tự tái tạo cũng giảm dần. Do đó, quá trình lành vết thương cũng kéo dài lâu hơn, thậm chí còn không liền vết thương. 

   Việc sử dụng tế bào gốc giúp bổ sung nguồn tế bào non trẻ, có thể tạo ra các loại tế bào mới để thay thế các tế bào đã mất chức năng. Từ đó mà những người lớn tuổi cũng phục hồi sức khỏe nhanh chóng hơn.

   Hơn thế nữa, tế bào gốc còn có khả năng tăng sinh và biệt hóa, từ đó sửa chữa các tế bào tổn thương, giúp chữa các bệnh hiệu quả.

   Chính vì vậy, công nghệ tế bào gốc được xem là bước tiến mới vượt trội trong y khoa với khả năng chữa hơn 100 căn bệnh mãn tính khác nhau và giúp tuổi thọ của bệnh nhân được kéo dài lâu hơn.

V. THAM KHẢO

[Video 1] TẾ BÀO GỐC | UMC | Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

[Video 2] Ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong y học hiện đại | VTV4

[Video 3] Những điều cần biết về liệu pháp tế bào gốc trong việc phòng ngừa và điều trị lão suy | SKĐS

[Video 4] Công nghệ tế bào gôc điều trị bệnh máu

https://vienhuyethoc.vn/videos/cong-nghe-ghep-te-bao-goc-dieu-tri-benh-ve-mau/

[1] Ứng dụng của tế bào gốc trong y khoa

https://geneworld.vn/cong-nghe-te-bao-goc

[2] Ứng dụng của tế bào gốc trong y  học tái tạo

https://suckhoedoisong.vn/ung-dung-cua-te-bao-goc-trong-y-hoc-tai-tao-169157897.htm

[3] Tế bào gốc là gì? Vai trò và công dụng của tế bào gốc trong y học?

https://tamanhhospital.vn/te-bao-goc-la-gi/

[4] Tế bào gốc lấy từ đâu? Ứng dụng và điều trị những bệnh lý nào

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/te-bao-goc-lay-tu-dau-ung-dung-va-dieu-tri-nhung-benh-ly-nao-vi

[5] Ứng dụng tế bào gốc trong y học

https://benhvien108.vn/ung-dung-te-bao-goc-trong-y-hoc.htm

[6] Ứng dụng tế bào gốc trong y học]

https://hsi.edu.vn/ung-dung-te-bao-goc-trong-y-hoc/

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post LIỆU PHÁP TẾ BÀO GỐC appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Đột tử khi chơi thể thao là một rủi ro hiếm gặp, thường xảy ra đột ngột và không thể dự đoán trước, ngay cả đối với những vận động viên đươc đánh giá là có sức khỏe tốt  May mắn, đột tử thể thao có thể phòng ngừa nếu chúng ta hiểu và chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch.

    Việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, lựa chọn môi trường tập luyện an toàn, kiểm soát các yếu tố nguy cơ là những biện pháp quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ này.

       II. ĐỘT QUỴ THỂ THAO LÀ GÌ?

   Đột tử khi chơi thể thao là tình trạng tử vong đột ngột, xảy ra trong hoặc ngay sau khi tham gia hoạt động thể thao. Mặc dù người gặp phải tình trạng này thường được xem là khỏe mạnh, nhưng thực tế nhiều trường hợp có thể liên quan đến các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn.

   Theo thống kê, mỗi năm có khoảng 1/200.000 vận động viên trẻ dưới 35 tuổi gặp phải đột tử trong lúc thi đấu, trong khi tỷ lệ này tăng lên 1/18.000 ở những người trên 35 tuổi.

   Khi vận động cường độ cao, đặc biệt là trong môi trường thi đấu căng thẳng tim phải hoạt động với công suất lớn làm tăng nhu cầu oxy cơ tim và kích thích hệ thần kinh giao cảm. Những thay đổi này có thể gây ra rối loạn nhịp tim nguy hiểm hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim, dẫn đến đột tử.

   Cần phân biệt rõ rằng, đột tử là tình trạng tử vong tự nhiên xảy ra rất nhanh, trong vòng một giờ từ khi xuất hiện triệu chứng với nguyên nhân là bệnh tim, trong khi đột quỵ xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ làm tổn thương vùng não. 

         III. NGUYÊN NHÂN ĐỘT TỬ THỂ THAO

     1. Bệnh tim bẩm sinh

   Một số vận động viên mắc dị tật tim bẩm sinh nhưng không được phát hiện sớm, do bệnh không gây ra các triệu chứng rõ ràng.  Khi tham gia hoạt động thể chất cường độ cao, những bất thường này có thể khiến tim làm việc quá mức, dẫn đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm hoặc suy tim cấp. Các dị tật bẩm sinh phổ biến có thể gây đột tử bao gồm: còn lỗ ovale, dị dạng động mạch vành, bệnh Ebstein, hội chứng Marfan,…

     2. Bệnh cơ tim phì đại

   Theo một thống kế tại Mỹ, bệnh cơ tim phì đại là nguyên nhân phổ biến, chiếm 36% số ca tử vong ở vận động viên dưới 35 tuổi. Cơ tim phì đại là tình trạng cơ tim dày lên bất thường, làm cản trở dòng máu bơm ra khỏi tim, gây rối loạn nhịp nguy hiểm và dẫn đến tử vong.

   3. Bệnh mạch vành

   Ở những vận động viên lớn tuổi, bệnh mạc vành hoặc xơ vữa động mạch là nguyên nhân phổ biến nhất gây đột tử. Tình trạng này xảy ra khi có các mảng xơ vữa tích tụ trong lòng động mạch vành, gây tắc nghẽn và làm giảm lưu lượng máu đến cơ tim.

   Mặc dù tập luyện thể thao có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhưng trong một số trường hợp, hoạt động gắng sức có thể làm kích thích cơn nhồi máu cơ tim cấp hoặc gây rối loạn nhịp nguy hiểm.

    4. Chấn động tim

   Chấn động tim là nguyên nhân đặc biệt của đột tử khi đang chơi thể thao, xảy ra khi có một lực tác động trực tiếp vào vùng trước tim vào đúng thời điểm nhạy cảm của chu kỳ tim. Tình trạng này thường gặp ở vận động viên trẻ tuổi và có thể xảy ra ngay cả khi tim không có bệnh lý nền.

   Những môn thể thao có nguy cơ cao gây chấn động tim bao gồm: Bóng chày, khúc côn cầu, bóng đá, võ thuật,…

    5. Rối loạn nhịp tim

   Các hội chứng rối loạn nhịp tim di truyền có thể khiến tim đột ngột ngừng đập khi vận động mạnh. Một số hội chứng phổ biến bao gồm: Hội chứng QT kéo dài, hội chứng Brugada, hội chứng Wolff-Parkinson-White,… Những bệnh nhân có tiền sử ngất xỉu không rõ nguyên nhân hoặc có người thân bị đột tử khi còn trẻ cần được tầm soát nguy cơ rối loạn nhịp trước khi tham gia thể thao.

    6. Bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ

   Bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ xảy ra khi tim không nhận đủ oxy do tắc nghẽn động mạch vành hoặc co thắt mạch vành. Tình trạng này có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc suy tim cấp, đặc biệt khi vận động gắng sức. Đối với vận động viên, nguyên nhân này thường xuất hiện ở những người có tiền sử mắc các bệnh lý nền như:  Huyết áp cao mãn tính, hút thuốc lá, đái tháo đường, mỡ máu cao,…

   7. Các yếu tố nguy cơ khác

   Ngoài các bệnh lý tim mạch, một số yếu tố bên ngoài cũng có thể làm tăng nguy cơ tử vong ở người chơi thể thao, bao gồm: Cường độ và môi trường luyện tập, lạm dụng chất kích thích khi tham gia tập luyện,…

        IV. DẤU HIỆU VÀ TRIỆU CHỨNG

      Đột tử khi chơi thể thao thường xảy ra một cách đột ngột, không có dấu hiệu báo trước. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp cơ thể vẫn phát ra những tín hiệu cảnh báo, như:

     1* Đau tức ngực, đặc biệt khi vận động: Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, âm ỉ, tăng lên khi tập luyện và giảm dần khi nghỉ ngơi. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh mạch vành hoặc rối loạn nhịp tim nguy hiểm;

      2* Chóng mặt, hoa mắt: Cảm giác mất thăng bằng, lâng lâng hoặc quay cuồng khi vận động có thể báo hiệu tim không bơm đủ máu lên não; 

     3* Khó thở: Nếu trong quá trình tập luyện các động tác đơn giản bạn cảm thấy hụt hơi, khó thở nghiêm trọng không rõ nguyên nhân, hãy cẩn trọng vì đây có thể là dấu hiệu của bệnh tim tiềm ẩn;

     4* Đánh trống ngực: Cảm giác tim đập nhanh, loạn nhịp hoặc rung lên bất thường trong lồng ngực có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim;

     5* Ngất xỉu: Đây là dấu hiệu cực kỳ nghiêm trọng, có thể liên quan đến rối loạn nhịp nguy hiểm hoặc suy giảm đột ngột lưu lượng máu lên não;

     6* Mệt mỏi, kiệt sức: Nếu bạn thấy cơ thể không còn sức lực dù chưa vận động quá sức, đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý tim mạch tiềm ẩn.

       V. XỬ TRÍ 

       1. Đánh giá tình trạng bệnh

   Kiểm tra xem nạn nhân còn thở không bằng cách quan sát chuyển động của lồng ngực. Bắt mạch ở động mạch cảnh (vùng cổ) để kiểm tra mạch còn đập không.

     2. Hồi sức tim phổi (CPR)

     * Đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng;

     * Xoa bóp tim ngoài lồng ngực. tốc độ ép ngực từ 100 – 120 lần/phút liên tục và không gián đoạn.

     * Hà hơi, thổi ngạt kèm theo, tốc độ 5 lần ép tin/ 1 lần thổi ngạt;

     3. Sử dụng máy sốc tim tự động (AED) nếu có

       VI. TẦM SOÁT NGUY CƠ

    Đột tử khi chơi thể thao có thể xảy ra ở những người trẻ khỏe mạnh do các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Việc tầm soát sớm giúp phát hiện nguy cơ và đưa ra biện pháp phòng ngừa kịp thời. Sau đây là các phương pháp quan trọng giúp tầm soát nguy cơ đột tử liên quan đến thể thao:

    1. Đánh giá bệnh sử

    Việc thu thập bệnh sử cá nhân và gia đình là bước đầu tiên để xác định nguy cơ mắc bệnh. Những yếu tố cần đặc biệt lưu ý bao gồm tiền sử ngất, đau ngực, khó thở khi gắng sức,… hoặc gia đình có người có tiền sử mắc bệnh khi còn trẻ. Ngoài ra, các bệnh lý nền như bệnh cơ tim phì đại, hội chứng QT dài, hội chứng Brugada cũng cần được xem xét kỹ lưỡng. 

    2. Điện tâm đồ (ECG)

    Nhằm phát hiện các bất thường về nhịp tim và cấu trúc tim. Một số dấu hiệu quan trọng có thể nhận diện qua ECG bao gồm rối loạn dẫn truyền (hội chứng QT dài, hội chứng Brugada), dày thất trái bất thường và các rối loạn nhịp nguy hiểm. 

    3. Siêu âm tim

    Là phương pháp được sử dụng để phát hiện các bệnh lý như bệnh cơ tim phì đại, bệnh van tim hoặc bất thường liên quan đến dòng máu qua tim. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc xác định những bất thường không biểu hiện rõ trên ECG. 

    4. Chụp cắt lớp xóa nền động mạch vành DSA

    Chụp cắt lớp vi tính động mạch vành giúp phát hiện dấu hiệu của tình trạng hẹp động mạch vành, nguyên nhân  gây thiếu máu cơ tim và đột tử khi gắng sức.

       VII. PHÒNG NGỪA

    1. Chế độ dinh dưỡng hợp lý

    Người thường xuyên vận động, đặc biệt là những vận động viên luyện tập với cường độ cao nên xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ dưỡng chất. Tăng cường thực phẩm giàu omega-3 (cá hồi, hạt chia), chất xơ (rau xanh, yến mạch) và chất chống oxy hóa (trái cây tươi) để hỗ trợ sức khỏe tim mạch.

    Đồng thời, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, thực phẩm nhiều chất béo, nhiều đường, muối,… để tránh nguy cơ tăng huyết áp và mỡ máu cao. Ngoài ra, cần cung cấp đủ lượng nước trước, trong, sau khi tập luyện để duy trì tuần hoàn máu và tránh tình trạng mất nước. 

    2. Lựa chọn môi trường tập luyện an toàn

   Hạn chế tập luyện trong điều kiện khắc nghiệt, do nhiệt độ quá cao có thể gây mất nước, sốc nhiệt. Trong khi thời tiết quá lạnh có thể làm co mạch đột ngột, tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim. Do đó, nên đảm bảo không gian tập luyện rộng rãi, thoáng khí để cơ thể hấp thụ đủ oxy, giảm gánh nặng cho tim khi vận động cường độ cao. 

    3. Kiểm soát các yếu tố nguy cơ 

Những bệnh lý nền như cao huyết áp, rối loạn lipid máu hay tiểu đường có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch, làm tăng nguy cơ đột tử khi vận động mạnh. Do đó, cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ này bằng cách thường xuyên theo dõi chỉ số sức khỏe 6 tháng 1 lần và tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ.

    4. Không hút thuốc

   Khói thuốc lá chứa hàng ngàn hóa chất độc hại, làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim. Do đó, bạn cần bỏ thuốc lá để ngăn ngừa các biến cố tim mạch có thể xảy ra. 

   5. Quản lý căng thẳng, stress

   Căng thẳng kéo dài có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim và ảnh hưởng đến hiệu suất tập luyện. Một số phương pháp giúp kiểm soát căng thẳng hiệu quả bao gồm thiền định, yoga, nghe nhạc, đi bộ,…

   6. Không lạm dụng các chất kích thích

   Không sử dụng steroid hoặc thuốc tăng cường hiệu suất thể thao trái phép. Những chất này có thể gây tăng huyết áp, dày cơ tim, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim đột ngột.

   7. Thăm khám sức khỏe định kỳ

   Khám sức khỏe định kỳ là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm các vấn đề tim mạch tiềm ẩn, từ đó giảm nguy cơ bị đột tử. Đặc biệt, những người có tiền sử bệnh tim, cao huyết áp hoặc tập luyện cường độ cao cần được theo dõi thường xuyên để điều chỉnh chế độ vận động phù hợp.

VIII. THAM KHẢO

[Video 1] 5 nguy cơ dẫn đến đột quỵ khi chơi thể thao | Video Alobacsi

[Video 2] Đột quỵ khi đang tập thể thao, chuyên gia hướng dẫn xử trí nhanh | SKĐS

[Video 3] Từ vụ đột tử khi đá bóng, bác sĩ khuyến cáo 3 điều cần nhớ

[Video 4] Đột tử khi chạy bộ – Nguyên nhân và cách phòng ngừa 

[1] Farzam, K., Rajasurya, V., & Ahmad, T. (2023, July 2). Sudden death in athletes. StatPearls – NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539708/

[2] Sudden Death in Athletes

https://www.keystonecardiology.com/blog/sudden-death-in-athletes

[3] Sudden Death in Female Athletes: Insights From a Large Regional Registry in the United Kingdom

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.121.055535

[4] Incidence of Sudden Death in Athletes

https://www.jucm.com/tag/incidence-of-sudden-death-in-athletes/

[5] 5 Nguyên nhân gây đột quỵ khi chơi thể thao

https://benhvienthucuc.vn/song-khoe/benh-he-than-kinh/5-nguyen-nhan-gay-dot-quy-khi-choi-the-thao

[6] Đột tử khi chơi thể thao: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

https://tamanhhospital.vn/dot-tu-khi-choi-the-thao/

[7] Cảnh giác đột quỵ sau tập thể thao

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/canh-giac-dot-quy-sau-tap-thao-vi

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post ĐỘT TỬ KHI CHƠI THỂ THAO (sudden death in athletes) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Ăn là nguồn cung năng lượng cho cơ thể. Trong ngôn ngữ Việt Nam ta, ăn đứng trước các động từ kép như ăn uống, ăn làm, ăn học, ăn chơi, ăn nhậu…đầu Ăn cũng là mục đầu tiên của tứ khoái, ăn-ngủ… Trong y khoa, chế độ ăn uống lại là cái chân quan trọng nhất của cái kiềng điều trị 3 chân (tripod of treatment)..

     Nhưng hiện nay, thực khách, người tiêu dùng, bệnh nhân “quáng gà” vì quá nhiều thông tin về thực phẩm và dinh dưỡng. Đặc biệt, có nhiều món ăn được phong ngôi quá mức theo kiểu “rỉ tai truyền miệng”, chẳng có được một chứng cớ khoa học rõ ràng nào. Và cụm từ “ăn lành mạnh” trở thành một xu hướng phổ biến, đặc biệt trên mạng xã hội. Những bữa ăn được trình bày đẹp mắt, ít dầu mỡ, nhiều rau xanh, nước ép hay thực đơn “không tinh bột” thường được xem là chuẩn mực của sức khỏe.    

    Chuyên gia dinh dưỡng Hannah Elliott đã chỉ ra  11 lầm tưởng phổ biến nhất về thực phẩm và chế độ ăn uống.

        II. NHỮNG QUAN ĐIỂM SAI LỆCH 

     1  Mật ong tốt hơn đường trắng

     Thực tế, các loại đường tự nhiên như mật ong, và các loại siro như siro agave, siro gạo, siro mạch nha và mật mía, đường mía (bao gồm cả đường mía chưa tinh chế) vẫn là đường. Chúng đều cung cấp lượng năng lượng tương đương nhau.

    Chế độ ăn nhiều đường có liên quan đến lượng năng lượng nạp vào cao, theo thời gian có thể dẫn đến tăng cân và béo phì, và những hệ lụy liên quan.

   2. Ngũ cốc không chứa gluten tốt hơn ngũ cốc nguyên hạt

   Nhiều ý kiến rằng, các loại ngũ cốc không chứa gluten như kiều mạch hoặc quinoa và các loại ngũ cốc cổ xưa như amaranth được khuyến nghị là lựa chọn lành mạnh hơn so với các thực phẩm làm từ lúa mì như mì ống hoặc bánh mì. Những loại ngũ cốc này được khuyến cáo là có thể làm phong phú thêm chế độ ăn uống và là nguồn chất xơ hữu ích. Do đó, trừ khi không dung nạp gluten, thì không cần thiết phải tránh các thực phẩm có chứa gluten.

   Thay vì tập trung vào gluten, hãy xem xét hàm lượng chất xơ của các loại ngũ cốc đã chọn. Nên ăn các loại ngũ cốc lành mạnh như ngũ cốc nguyên hạt (bao gồm yến mạch và gạo lứt) và các sản phẩm làm từ chúng (chẳng hạn như bánh mì nguyên hạt, ngũ cốc ăn sáng nguyên hạt và mì ống nguyên cám) vì chúng chứa nhiều chất xơ hơn và ăn nhiều loại ngũ cốc khác nhau cũng tốt cho sức khỏe đường ruột của bạn.

     3. Dầu dừa (cọ) tốt cho sức khỏe

     Dầu dừa đã được dùng phổ biến và được cho là một loại chất béo tốt, và có những tuyên bố rằng nó có thể cải thiện một loạt các vấn đề sức khỏe, bao gồm cả bệnh tim mạch vành.

    Thực tế, dầu dừa chứa khoảng 85% chất béo bão hòa. Việc tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng lượng cholesterol trong máu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành. Mặc dù đã có một số nghiên cứu xem xét tác động của dầu dừa đối với cholesterol trong máu, nhưng chất lượng của những nghiên cứu này không tốt – hoặc là do thời gian nghiên cứu ngắn, dựa trên số lượng người tham gia nhỏ hoặc dựa trên động vật.

  Lời khuyên chung cho dầu dừa (cọ) và các chất béo bão hòa khác như bơ, mỡ…là dùng hạn chế và nên tốt nhất là nên thay thế bằng các loại chất béo không bão hòa như dầu ô liu, dầu hạt cải hoặc dầu hướng dương và các loại bơ thực vật.

   4. Trứng không tốt cho tim mạch

   Trứng là nguồn cung cấp cholesterol, vì vậy nhiều người nghĩ rằng nên tránh ăn trứng để giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

   Tuy nhiên, nhận định về trứng đã thay đổi theo thời gian, và hiện nay trứng được cho là “siêu thực phẩm” được đưa vào như một phần của chế độ ăn uống cân bằng.

   Điều cần lưu ý với mọi người, cách chế biến trứng hoặc các món ăn kèm quan trọng hơn chính bản thân trứng. Luộc hoặc chần tốt cho sức khỏe hơn là chiên trong mỡ bacon hoặc đánh với bơ.

   5. Granola là bữa sáng lành mạnh

   Mặc dù granola có chứa ngũ cốc nguyên hạt, nhưng nó có hàm lượng đường cao do được thêm mật ong, siro hoặc đường, trái ngược với các bữa sáng làm từ yến mạch, như cháo yến mạch và một số loại muesli. Granola cũng có thể cho thêm chất béo bổ sung, vì vậy nó thường có hàm lượng năng lượng cao hơn. Hơn nữa, chất béo được sử dụng có thể là dầu cọ, dầu dừa.

    Bên cạnh đó, granola rất dễ ăn nhiều hơn lượng hướng dẫn ghi trên bao bì. Nếu granola là lựa chọn duy nhất, hãy hạn chế khẩu phần ăn bằng cách cân hoặc sử dụng dụng cụ đo lường hoặc trộn với một số loại ngũ cốc nguyên hạt để vẫn có được hương vị nhưng ít đường hơn. 

     6.  Nước ép trái cây và rau củ là lành mạnh nhất

   Ép nước trái cây là một ngành kinh doanh lớn, và một số người coi đó là cách dễ nhất để có đủ năm phần trái cây và rau củ mỗi ngày. Nhưng trên thực tế, mặc dù nước ép sẽ bổ dưỡng hơn các loại nước ngọt khác, nhưng chúng chỉ là phần trái cây và rau củ mỗi ngày.

    Khi trái cây và rau củ được ép lấy nước, đường trong chúng sẽ được giải phóng dưới dạng đường tự do, nên chúng ta không cần thêm đường vào nước ép nữa.

   7. Tất cả thực phẩm lên men đều tốt cho sức khỏe

   Thực phẩm lên men như dưa cải bắp muối, kim chi và kefir đang được nhắc đến rất nhiều do liên quan đến lợi ích cho sức khỏe đường ruột. Quá trình lên men đã được sử dụng hàng nghìn năm để chế biến thực phẩm và người ta cho rằng vi khuẩn sống trong các loại thực phẩm này có thể giúp giữ cho đường ruột của chúng ta khỏe mạnh bằng cách tăng số lượng và phạm vi vi khuẩn có lợi. 

   Các loại thực phẩm như sữa chua tự nhiên có chứa vi khuẩn sống sẽ là một bổ sung dinh dưỡng cho chế độ ăn uống vì nhiều lý do, không chỉ vì quá trình lên men của chúng. Tuy nhiên, một số thực phẩm lên men sẽ có thêm muối và đường, vì vậy đối với sức khỏe tim mạch, chúng ta cần thận trọng hơn khi sử dụng chúng. Vì vậy, nhớ đọc nhãn thực phẩm và chỉ nên tiêu thụ một lượng nhỏ các loại có hàm lượng muối hoặc đường cao vì tiêu thụ quá nhiều muối có thể dẫn đến huyết áp cao, một yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch và đột quỵ.

   8. Thịt đỏ luôn có hại 

  Nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa thịt đỏ và thịt chế biến sẵn với nguy cơ mắc một số bệnh, chẳng hạn như ung thư ruột kết, vì vậy một số người cho rằng họ phải loại bỏ chúng khỏi chế độ ăn uống để có sức khỏe.

   Thịt đỏ là nguồn cung cấp protein tốt và cung cấp vitamin và khoáng chất bao gồm sắt, vì vậy không phải tất cả đều có hại. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã liên kết việc tiêu thụ nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn với nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn. Khuyến cáo những người ăn nhiều thịt đỏ (hơn 90g mỗi ngày) nên giảm xuống còn 70g mỗi ngày, vì có liên quan đến ung thư ruột kết. Vì vậy, chúng ta không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn thịt đỏ, nhưng cần giảm lượng tiêu thụ.

    Khi nói đến sức khỏe tim mạch, điều quan trọng nhất cần lưu ý về thịt đỏ là lượng chất béo bão hòa chứa trong thịt. Hãy chọn các phần thịt đỏ nạc hoặc thịt băm siêu nạc và cắt bỏ phần thừa trước khi nấu. Khi chọn mua thịt chế biến sẵn, cần chú ý đến hàm lượng muối cũng như chất béo bão hòa, bằng cách đọc kỹ nhãn thực phẩm.

   9.  Chất béo có hại cho sức khỏe

   Khi nói đến chất béo, nhiều cảm nghĩ là có hại cho tim mạch. Trước đây việc giảm chất béo được khuyến cáo, nhưng hiện nay trung bình chúng ta đang đáp ứng các khuyến nghị về tổng lượng chất béo trong chế độ ăn uống của mình.

    Quan trọng hơn, nên chú ý hơn đến các loại chất béo mà chúng ta ăn, vì lượng chất béo bão hòa trung bình (như bơ, bơ ghee, dầu dừa và mỡ lợn) vẫn cao hơn mức khuyến nghị, tương đương khoảng 30g mỗi ngày cho nam giới và 20g cho phụ nữ.

    Tốt hơn hết là nên thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa vì điều này đã được chứng minh là giúp giảm mức cholesterol LDL (xấu). Hãy sử dụng dầu và bơ thực vật không bão hòa, ăn một phần cá béo mỗi tuần và thay thế các món ăn vặt nhiều chất béo bão hòa bằng các lựa chọn lành mạnh hơn như các loại hạt không muối hoặc bơ trên bánh mì nướng nguyên cám.

    10. Chế độ ăn kiềm tốt hơn cho sức khỏe

   Mục đích của chế độ ăn kiềm là thiết lập lại sự cân bằng pH (kiềm/axit) của cơ thể bằng cách tránh các thực phẩm làm “cơ thể trở nên axit hơn” như caffeine, rượu, sữa, đường, gluten, lúa mì và thực phẩm chế biến sẵn, và ăn các thực phẩm làm “cơ thể trở nên kiềm hơn” như lúa mạch, hạnh nhân, dầu ăn, trà thảo dược, trái cây và rau củ. Nhiều loại thực phẩm được khuyến nghị là có tính kiềm cũng là những lựa chọn lành mạnh, và không có hại gì khi giảm lượng rượu và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất béo bão hòa, muối và đường.

    Những lợi ích được cho của chế độ ăn này là giúp giảm cân và có thể làm giảm viêm khớp, ngăn ngừa ung thư và sỏi thận, giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường loại 2 và cải thiện sức khỏe tim mạch.Tuy nhiên, không có cơ sở khoa học nào cho chế độ ăn này.

    Cần lư ý, cơ thể người được trang bị tốt để duy trì cân bằng kiềm-toan (độ pH ổn định) trong máu, và nhiều màng trong cơ thể chúng ta cần độ pH axit để bảo vệ và hỗ trợ tiêu hóa thức ăn. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh mô tả ý tưởng rằng chế độ ăn kiềm sẽ làm giảm nguy cơ ung thư là “vô lý về mặt sinh học”. 

      11. Sữa chua nhiều acid không tốt cho người có bệnh dạ dày

   Sữa chua giàu dinh dưỡng, bổ sung nhiều lợi khuẩn có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn có hại (như vi khuẩn HP – nguyên nhân phổ biến gây viêm loét dạ dày).

  Sữa chua giúp giảm các triệu chứng đầy hơi, khó tiêu, giúp dạ dày không phải co bóp quá sức để xử lý thức ăn. Do đó, sữa chua có tác dụng điều hòa nhu động ruột, giảm thiểu sự tích tụ khí hoặc thức ăn, giúp ngăn ngừa chứng táo bón, cải thiện quá trình tiêu hóa.

   Ngoài ra, lượng acid trong sữa chua không đáng kể so với lượng acid trong dịch vị dạ dày, không gây hại dạ dày như lời đồn đoán.

     12. Cần “thanh lọc cơ thể” thường xuyên

   Có một niềm tin phổ biến rằng việc “thanh lọc cơ thể” thường xuyên có thể giúp loại bỏ độc tố khỏi cơ thể và hỗ trợ giảm cân. Điều này có thể bao gồm việc mua các viên uống, trà và sinh tố thanh lọc đặc biệt, cắt giảm rượu hoặc nhịn ăn trong một thời gian ngắn.

    Sự thật là cơ thể chúng ta thích nghi tốt với việc loại bỏ độc tố thông qua chức năng bình thường của gan, thận, phổ và da. Nếu những cơ quan này không hoạt động đúng cách, chúng ta sẽ cảm thấy rất ốm yếu. Việc thanh lọc cơ thể bằng cách cắt giảm thức ăn và đồ uống không lành mạnh trong vài ngày và ăn nhiều trái cây và rau củ có thể khiến cảm thấy tốt hơn, nhưng nếu sau đó quay trở lại thói quen cũ thì nó sẽ không giúp cải thiện sức khỏe nhiều.

   Chỉ cần ăn uống cân bằng, bao gồm ít nhất năm phần trái cây và rau mỗi ngày, tập thể dục thường xuyên, không hút thuốc, ngủ đủ giấc và hạn chế uống rượu, sẽ mang lại những lợi ích sức khỏe lâu dài.

https://www.bhf.org.uk/informationsupport/heart-matters-magazine/nutrition/why-everything-you-know-about-healthy-eating-is-wrong

The post NHỮNG NHẬN ĐỊNH SAI LẦM VỀ THỰC PHẨM appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Trong công tác khám chữa bệnh, thầy thuốc có trách nhiệm giải thích về bệnh và các vấn đề liên quan cho người bệnh và thân nhân liên quan của họ.  Cũng vậy, khi đi khám bệnh, hoặc kiểm tra sức khỏe, người bệnh và thân thuộc ai cũng muốn được bác sĩ tư vấn, giải thích đầy đủ về bệnh tật và sức khỏe của mình.

    Thực tế hiện nay cho thấy, không phải lúc nào người bệnh cũng được hài lòng, thậm chí có khi thấy ức chế, và bác sĩ cũng khá băn khoăn trước câu hỏi về bệnh trạng và tiên lượng. Tại sao ?

        II. NHỮNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

     1. Căn bệnh đang mắc phải ?

    Thông thường, sau khi kể chi tiết triệu chứng và thăm khám bệnh. Đây là câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu chưa có chẩn đoán xác định bệnh nhân sẽ hỏi thêm

     2. Cần làm những xét nghiệm, thủ thuật gì?

     Bác sĩ khám bệnh được yêu cầu giải thích về mục đích của từng xét nghiệm cần thiết và những xét nghiệm không cần làm.

    3. Nguyên nhân gây bệnh?

    Sau khi có chẩn đoán xác định, câu hỏi tối quan trọng nhưng đa số người bệnh đều bỏ qua, là chính xác nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp điều trị và phòng ngừa bệnh tái phát một cách hiệu quả. 

   4. Tình trạng bệnh hiện tại, và tiên lượng ra sao?

    Đây là câu hỏi quan trọng bệnh nhân rất muốn biết, nhưng bác sĩ rất đắn đo “chọn lựa” trả lời. Người bệnh nên nhờ bác sĩ chỉ rõ tình trạng bệnh, cơ quan mang bệnh, giải thích thêm về xu hướng phát triển của bệnh nếu không được điều trị đúng mứci.

   5. Các phương pháp điều trị?

    Chúng ta vẫn thường chỉ tuân theo một phương pháp điều trị mà bác sĩ đưa ra mà không quan tâm xem liệu có phương pháp nào thay thế không?

   Thực tế, mỗi căn bệnh có thể có nhiều phương pháp điều trị với hiệu quả khác nhau, tác dụng phụ khác nhau và đương nhiên là kinh phí và thời gian khác nhau. Do đó, bệnh nhân nên hỏi để được tư vấn phương pháp điều trị hiệu quả và phù hợp nhất.

   7. Tác dụng của thuốc và phương pháp điều trị?

    Người bệnh nên hỏi rõ về từng loại thuốc điều trị về cách dùng, tác dụng, lợi ích cũng như tác dụng phụ của thuốc..

    Nếu phải chữa trị bằng các biện pháp khác, người bệnh cũng nên biết phương pháp đó chữa như thế nào; lợi ích, độ rủi ro…

   8. Chế độ ăn uống, vận động, sinh hoạt trong và sau điều trị?

    Chế độ ăn uống, sinh hoạt là một trong những yếu tố quan trọng có tác động nhiều đến việc trị bệnh. Người bệnh cần biết chế độ ăn và nghỉ ngơi tốt, thích hợp cho  chữa trị bệnh.

   Đặc biệt, với những người trưởng thành cần biết quan hệ tình dục trong quá trình điều trị cần lưu ý những gì? 

      III. NHỮNG NÚT THẮT CẢN TRỞ

     1. Bệnh nhân ngại, sợ thầy thuốc

   Một số người bệnh ít khi hỏi cặn kẽ bệnh tình của mình với bác sĩ vì họ sợ đủ thứ, sợ bác sĩ khó chịu, sợ làm mất thời gian của bác sĩ, họ không dám hỏi bác sĩ, cứ để bác sĩ nói sao nghe vậy, nhiều khi nghe không hiểu cũng gật đầu cho qua, thậm chí khi bác sĩ hỏi người bệnh có ý kiến gì không, người bệnh cũng không biết nói gì ! 

     2. Bác sĩ không đủ thời gian tư vấn

    Một số phòng khám ở bệnh viện bệnh rất đông, nên bác sĩ dù muốn giải thích cho người bệnh cũng không đủ thời gian. Các thầy thuốc chúng tôi khắc phục bằng cách vừa ghi toa, vừa giải thích cho người bệnh.

    3. Bác sĩ cửa quyền, thiếu kỹ năng

    Ở nước ta, một số bác sĩ vẫn quan niệm khám chữa trị “cho” bệnh nhân, mà không ý thức rằng việc giải thích tình trạng sức khỏe cho người bệnh là trách nhiệm của thầy thuốc và còn là quyền lợi chính đáng của người bệnh.   

   Cũng có bác sĩ im lặng không giải thích thêm cho người bệnh vì lý do rất đơn giản là thiếu kiến thức thiếu kỷ năng chuyên môn. 

     IV. GIẢI THÍCH SAO CHO HỢP LÝ ?

   Trong y khoa, khó khăn lớn nhất của bác sĩ điều trị là giải thích tình trạng bênh, đặc biệt các ca nặng nguy hiểm đang nằm phòng chăm sóc đặc biệt ICU, cho gia đinh người bệnh.

   Đúng như William Osler nhận định “Y học là khoa học của sự bất đinh, nghệ thuật của sự may rủi”, đây thường là những cuộc hội thoại không hề dễ dàng: nói sát thực tế có thể mất lòng, rủi ro về sau; nói thêm hay bớt đều không cho phép.

   Sau gần nửa thế kỷ hành nghề (đứng giảng dạy và tư vấn), nhiều thập kỷ viết báo, tôi rút ra “bí quyết” an toàn, hợp lý để giải thích bệnh trạng cho người bệnh và thân nhân họ:

  * Một là: KHÔNG NÓI THEO CẢM TÍNH, NHẬN ĐỊNH CÁ NHÂN.

    Sụ hiểu biết, kinh nghiệm thực tế chắc chắn là có giới hạn, không bao giờ chắc chắn 100%. Cách hay nhất là đừng khẳng định.

   * Hai là: NÓI CÓ SÁCH, MÁCH CÓ CHỨNG.

    Trong trao đổi, hội thoại, chúng ta nên dẫn liệu những tỷ lệ, thống kê từ các nguồn y văn, nghiên cứu tin cậy, như của WHO, CDC, Bộ Y tế, FDA, JAMA, BJM, Sức khỏe &Đời sống…, để giải thích cho các trường hợp, bệnh lý liên quan.

   PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện ĐH Y Hà Nội lưu ý, các số liệu chung, mỗi bệnh viện, mỗi bác sĩ chắc chắn sẽ khác nhau. Ví dụ: Điều kiện bệnh viện quốc tế hiện đại tiêu chuẩn chắc chắn biến chứng nhiễm trùng sẽ thấp hơn các bệnh viện của Việt Nam. Ngược lại, bác sĩ mổ hàng ngàn ca tỷ lệ biến chứng phải thấp hơn bác sĩ mới vào nghề cho dù tốt nghiệp tại đại học tốt nhất thế giới …. Chính vì vậy chúng tôi đang thử nghiệm cách giải thích bằng chính tỷ lệ của bản thân mỗi êkip. Với bệnh án điện tử (EMR) triển khai gần 5 năm, tôi sẽ lấy kết quả của chính mình và giải thích cho người bệnh. Ví dụ như 5 năm vừa qua tôi can thiệp bít dù ống động mạch được 200 ca và có 1 ca biến chứng rơi dụng cụ, vậy tỷ lệ biến chứng của tôi là 0.5% !

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post GIẢI THÍCH BỆNH, DIỄN TIẾN VÀ TIÊN LƯỢNG: NỖI KHÓ NGÀNH Y ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Đặt stent mạch vành là thủ thuật can thiệp tim mạch rất hiệu quả để tăng cường máu động mạch vành tới nuôi tim trong những ca nhồi máu cơ tim, đau thắt ngực.  

    Đặt stent mạch vành qua da là thủ thuật can thiệp tim mạch không phải phẫu thuật, stent được chèn vào trong cơ thể nhờ ống thông có bóng ở đầu để mở rộng các động mạch nuôi tim đang bị tắc nghẽn. Nhờ đặt stent mạch vành, mỗi năm hàng triệu người bệnh đã cải thiện lưu lượng máu đến tim, giảm đau thắt ngực, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột tử.

   Bài viết nhằm đưa lại những thông tin quanh thủ thuật đặt stent mạch vành này.

       II. CÁC LOẠI STENT MẠCH VÀNH

   Stent mạch vành là một giá đỡ động mạch vành, có hình dáng như một ống lưới nhỏ, được cấu tạo bằng kim loại hoặc polymer có phủ thuốc hoặc không phủ thuốc. Hiện nay, có 4 loại stent sau:

   1– Stent kim loại trần (Bare metal stent – BMS): là stent mạch vành thế hệ đầu tiên, nó có khả năng làm giảm nguy cơ tái hẹp sau thủ thuật xuống khoảng 20% – 30% trong 12 tháng; khoảng 1/4 người bệnh gặp tình trạng tái tắc hẹp động mạch vành trong vòng 6 tháng.

   2– Stent có phủ thuốc chống tái hẹp (Drug eluting stent – DES): là stent thế hệ mới giúp làm giảm nguy cơ tái hẹp mạch sau thủ thuật hiệu quả hơn, chỉ còn dưới 10% trong 4 – 5 năm theo dõi. Đây là lựa chọn điều trị tốt cho những người bệnh có nguy cơ cao tái tắc nghẽn động mạch vành, nhất là bệnh nhân mắc kèm đái tháo đường.

   3– Stent tự tiêu sinh học (Bioengineered Stent BES): được cấu tạo bằng một khung polyme đặc biệt có thể hòa tan hoàn toàn trong động mạch sau khoảng 3 – 5 năm, sau đó trả lại lòng mạch với đặc tính tự nhiên, cho phép mạch máu khôi phục lại các chức năng và hoạt động như bình thường. Nguy cơ tái hẹp sau khi đặt stent mạch vành tự tiêu là rất nhỏ, chỉ từ 1-2%.

   4– Stent trị liệu kép (Dual Therapy Stent, DTS): Đây là dòng stent mang ưu điểm của stent tự tiêu và stent phủ thuốc. Khi đặt stent mạch vành, stent trị liệu kép được đưa vào mạch máu sẽ khắc phục nhược điểm hình thành cục máu đông và giảm nguy cơ tái tắc hẹp sau nong mạch đặt stent. Loại stent này cũng là dòng có chi phí cao nhất.

   Dù là với loại stent nào, thì yếu tố quan trọng nhất quyết định tuổi thọ của stent chính là việc tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống lành mạnh sau đặt stent của người bệnh. Điều này có thể giúp chung sống khỏe mạnh với một stent mạch vành trong nhiều năm mà không cần phải can thiệp lại.

        III. SỰ CẦN THIẾT, CHỈ ĐỊNH, QUY TRÌNH

     1. Vì sao phải đặt stent

   Đặt stent là giải pháp điều trị tối ưu trong việc điều trị các bệnh lý mạch vành. Đặt stent mạch vành cũng giảm thiểu tối đa các triệu chứng và phòng ngừa biến chứng nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp tim,..

    Tuy nhiên, vẫn có khả năng hình thành mô sẹo bên trong stent sau thủ thuật đặt stent mạch vành. Tình trạng này có thể xảy ra trong vòng 6 – 12 tháng kể từ khi đặt stent. Lúc này, bác sĩ sẽ tìm hiểu nguyên nhân tái hẹp, sau đó tiến hành nong bóng lại và đặt tiếp một stent khác vào trong lòng stent bị tái hẹp.

     Nếu động mạch được căng ra chỉ bằng một quả bóng (nong mạch mà không có ống đỡ động mạch), động mạch có thể “co lại” và thu hẹp lại sau đó với nguy cơ khoảng 30%. Tuy nhiện, tỷ lệ này có thể giảm xuống khoảng 10–15% nếu thực hiện đặt stent mạch vành. Nếu sử dụng loại stent mạch vành phủ thuốc thì nguy cơ sẽ giảm thêm khoảng 2–3%.

   Ngày nay, đặt stent mạch vành được sử dụng trong tất cả các thủ thuật nong mạch. Trừ khi mạch máu quá nhỏ/ quá lớn để đặt stent hoặc bệnh nhân bị dị ứng với vật liệu trong stent (trường hợp rất hiếm gặp). 

    2. Chỉ định đặt stent

   * Động mạch vành bị thu hẹp từ 70% trở lên 

   * Có các triệu chứng đau thắt ngực không thể khống chế được bằng các biện pháp nội khoa.

   * Nhồi máu cơ tim.

    * Đau thắt ngực xuất hiện sau phẫu thuật.

    * Tái hẹp mạch vành sau khi đã can thiệp.

    3. Quy trình đặt stent 

    Việc đặt stent mạch vành được thực hiện thông qua thủ thuật xâm lấn tối thiểu được gọi là can thiệp mạch vành qua da (PCI) hoặc nong mạch vành (PDF). Trước đó, người bệnh sẽ được gây mê tại chỗ, và theo dõi kĩ các chỉ số sinh tồn như nhịp tim, huyết áp, nhịp thở và nồng độ oxy liên tục bằng điện tâm đồ và hệ thống cảm biến dán trên da.

    Thủ thuật đặt stent mạch vành diễn ra như sau:

  * Đưa ống thông mảnh vào động mạch qua đường cổ tay hoặc bẹn, dưới sự hỗ trợ của màn hình X-quang để đi đến vị trí hẹp.

   * Một ống rỗng dài (ống thông) được đưa vào từ mạch máu cổ tay hoặc háng đến phần động mạch bị tắc. Thông qua tia X, bác sĩ có thể theo dõi kĩ phần mạch bị hẹp, tắc và thực hiện các thủ thuật thông qua sợi dây mảnh được đưa vào lòng mạch máu.

    * Sau khi xác định đúng vị trí đoạn mạch, bác sĩ đưa bóng vào, bơm căng bóng lên để nong rộng đoạn động mạch bị hẹp.

    * Tiến hành đo, chụp lại kết quả sau khi nong động mạch bằng bóng. Khi xác định rằng động mạch đã được mở đủ rộng. 

   * Đưa stent vào vị trí mạch cần can thiệp, bơm bóng để stent bung ra, cố định tại lòng mạch.

    * Chụp lại kết quả sau khi đặt stent mạch vành thành công và kết thúc thủ thuật 

        IV. NHỮNG LƯU Ý

    1. Đặt stent tó nguy hiểm không?

    Đặt stent mạch vành là phương pháp can thiệp tim mạch được sử dụng rất phổ biến hiện nay và không gây nguy hiểm nên bệnh nhân không cần quá lo lắng. Quá trình đặt stent mạch vành thường chỉ diễn ra trong vòng 60 phút. Bệnh nhân thường phục hồi rất nhanh sau khi thực hiện thủ thuật. Bệnh nhân sẽ nằm viện theo dõi sau 4 – 6 giờ nếu đặt stent qua háng để kiểm tra tình trạng chảy máu và đi lại, hoạt động bình thường nếu thực hiện qua cổ tay.

   Tình hình sức khỏe sẽ ổn định hơn sau 24h nhưng cần hạn chế các hoạt động nặng và nghỉ ngơi, thư giãn trong vài tuần đầu. Với một số trường hợp đặt stent mạch vành để điều trị đau tim, bệnh nhân cần mất nhiều thời gian hồi phục hơn.

     2. Người được đặt stent sống bao lâu?

    Tuổi thọ của bệnh nhân sau khi đặt stent mạch vành còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Biến chứng sau điều trị, giới tính, tuổi tác, tình trạng sức khỏe và lối sống

     Một nghiên cứu được tiến hành >226 bệnh nhân (trong đó có 209 nam và 17 nữ, độ tuổi trung bình 56 ± 9 tuổi) sau khi đặt stent mạch vành thành công, cho thấy:

   – Tỷ lệ sống sau 1 năm là 99,5% và sau 5 năm là 97,4%.

   – Tỷ lệ bệnh nhân sống không có biến chứng là 84,6% sau 1 năm và sau 5 năm còn 65,9%.

    – Tỷ lệ bệnh nhân sống đi kèm tình trạng thiếu máu cục bộ là 84,6% sau 1 năm và sau 5 năm là 44,8%. 

    3. Rủi ro sau điều trị và mức độ tổn thương tim

    Người đặt stent mạch vành sống được bao lâu còn phụ thuộc vào biến chứng sau điều trị và mức độ tổn thương tim. Bệnh nhân sống khỏe mạnh sau 1 năm không có biến chứng là 75,6% (có tổn thương phức tạp) và 81,1% với trường hợp có tổn thương nhẹ.

    Tỷ lệ bệnh nhân không thể kéo dài tuổi thọ sau khi đặt stent chủ yếu là do biến chứng tái hẹp. Một nghiên cứu khác trên 2944 bệnh nhân đặt stent mạch vành cho thấy, tỷ lệ tái hẹp là khoảng 33,2% (tổn thương nặng) và 24,9% (tổn thương nhẹ). Các trường hợp tổn thương phức tạp thì nguy cơ tái hẹp ngày càng cao.

    Đặt stent mạch vành có hiệu quả cao. Chỉ có 2–3% nguy cơ thu hẹp trở lại và thường xảy ra trong vòng 6–9 tháng đầu sau đặt stent mạch vành. Có thể bị thu hẹp ở các động mạch khác và thường điều trị bằng các stent tiếp theo. Một số biến chứng có thể xảy ra sau khi đặt stent mạch vành:

   – Tái hẹp: thường gặp nhất sau khi đặt stent. Đặc biệt, nguy cơ tái hẹp cao hơn ở những trường hợp thực hiện đặt stent mạch vành bằng kim loại trần, thay vì stent phủ thuốc.

   – Chảy máu tại vị trí da đưa ống vào: chảy máu ở chân hoặc cánh tay nơi đặt ống thông. Tình trạng chảy máu nghiêm trọng có thể xảy ra, thay vì chỉ xuất hiện các vết bầm tím như bình thường, khi đó bệnh nhân cần truyền máu hoặc phẫu thuật.

    – Nhịp tim không đều: nhịp tim có thể đập quá nhanh hoặc quá chậm trong quá trình đặt stent mạch vành. Tuy nhiên tình trạng này chỉ xảy ra trong một khoảng thời gian ngắn.

    – Bị cục máu đông trong vài tháng đầu sau thủ thuật: không hiếm gặp do các cục máu đông hình thành làm tắc nghẽn động mạch và gây ra nhồi máu cơ tim. Do đó, bệnh nhân cần phải sử dụng aspirin và một số loại thuốc khác theo chỉ định để hạn chế nguy cơ này.

   – Vỡ động mạch vành hoặc tắc hoàn toàn động mạch vành: có thể cần phải xử trí bằng cách phẫu thuật bắc cầu động mạch khẩn cấp.

   – Đột quỵ: ít gặp nhưng rất nguy hiểm trong quá trình đặt stent mạch vành. Vì vậy, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng thuốc đông máu để ngăn ngừa nguy cơ này.

   – Nhồi máu cơ tim: Biến chứng này cũng có thể xảy ra trong suốt quá trình đặt stent mạch vành.

    – Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp phải biến chứng tổn thương thận do dị ứng với thuốc cản quang và nhiễm trùng tại vị trí đặt ống thông.

  V. THAM KHẢO

[Video 1] Stent là gì? Đặt stent mạch vành được bao lâu?

[Video 2] Không phải cứ hẹp động mạch vành là phải đặt stent | Video AloBacsi

[Video 3] Giải mã 10 câu hỏi thường gặp về stent mạch vành | PGS.TS.BS Trần Hoà

[1] Stent mạch vành: Thủ thuật, quy trình và chỉ định

https://hongngochospital.vn/vi/stent-mach-vanh

[2] Khi nào cần đặt stent mạch vành, đặt rồi có khỏi bệnh không?

https://suckhoedoisong.vn/khi-nao-can-dat-stent-mach-vanh-dat-roi-co-khoi-benh-khong-169167278.htm

[3] Đặt stent mạch vành được bao lâu? – Cách bảo quản stent lâu dài

https://chuadautim.com/bai-viet/thong-tin-benh/dat-stent-dong-mach-vanh-hieu-qua-trong-bao-lau.html

[4] Đặt stent mạch vành và những điều bạn cần lưu ý

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/dat-stent-mach-vanh-va-nhung-dieu-ban-can-luu-y-vi

[5] Nong mạch vành và đặt stent: Chỉ định, quy trình thực hiện, biến chứng có thể xảy ra

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/nong-mach-vanh-va-dat-stent-chi-dinh-quy-trinh-thuc-hien-bien-chung-co-xay-ra-vi

[6] Stent mạch vành là gì và quy trình thực hiện

https://benhvienthucuc.vn/song-khoe/benh-tim-mach/stent-mach-vanh-la-gi-va-quy-trinh-thuc-hien

[7] Đặt stent mạch vành – 6 biến chứng người bệnh cần biết và Cách để ngăn ngừa

https://suckhoedoisong.vn/dat-stent-mach-vanh-6-bien-chung-nguoi-benh-can-biet-va-cach-de-ngan-ngua-169163887.htm

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post ĐẶT STENT MẠCH VÀNH: THỦ THUẬT, QUY TRÌNH, CHỈ ĐỊNH… appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Quả la hán đã khá quen thuộc với nhiều người Việt chúng ta, nhất là dưới dạng quả khô dùng để hãm trà. Trong những ngày nắng nóng, một cốc nước la hán có vị ngọt thanh, dễ uống thường được nhiều gia đình lựa chọn để giải khát.

    Không chỉ xuất hiện trong thói quen ăn uống thường ngày, quả la hán còn được nhắc đến trong một số bài thuốc dân gian liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa.

   Gần đây, loại quả này tiếp tục thu hút sự chú ý khi được xem là một chất tạo ngọt tự nhiên có độ ngọt rất cao nhưng không cung cấp năng lượng, không làm tăng glucose máu theo cách giống đường bột thông thường.

        II. TỔNG QUAN VỀ QUẢ LA HÁN

    Quả la hán hay còn được gọi là la hán quả hay giả khổ qua, quang quả mộc miết, có tên khoa học là Momordica grosvenori Swingle thuộc họ Bí. Cây la hán là loại cây đặc sản của vùng Quảng Tây, Quế Lâm, Trung Quốc. Đây là một cây mọc leo được trồng lấy quả và sử dụng chế biến thành các loại nước giải khát rất tốt. Quả la hán có vỏ cứng nhỏ với đường kính khoảng 4 – 6 cm, có hình cầu hoặc hình hơi trái xoan.

      1⚖️Thành phần hóa học

       *. Mogroside (chất tạo ngọt tự nhiên)

     Là hoạt chất chính tạo vị ngọt (mogroside V có độ ngọt rất cao gấp 300 lần saccharose và mogroside VI cao gấp 126 lần saccharose đường mía). Không làm tăng đường huyết → phù hợp cho người tiểu đường. Có đặc tính chống oxy hóa mạnh.

       *. Vitamin

  Chứa một lượng nhỏ vitamin như: Vitamin C ; Một số vitamin nhóm B

      *. Khoáng chất

   Kali; Canxi; Magie; Một lượng vi khoáng khác

The post LA HÁN: QUẢ RẤT NGỌT, KHÔNG CALO, CẦN CHO NGƯỜI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Chăm sóc sức khỏe, bình thường hay khi có bệnh, đều dựa vào “kiềng ba chân”: dinh dưỡng, vận động và thuốc men. Trong đó, chế độ dinh dưỡng là hàng đầu, quan trọng nhất.

  Trong thời đại công nghệ 4.0, thực khách “hoa mắt” vì quá nhiều chế độ, kiểu cách, trào lưu ăn uống tràn lan trên mạng internet. Trong đó, phương pháp “Đĩa ăn lành mạnh” được đánh giá là một công cụ dễ hiểu và dễ áp dụng cho mọi người.

       III. DĨA ĂN LÀNH MẠNH LÀ GÌ ?

    Phương phá Dĩa ăn lành mạnh (Healthy Eating Plate) do các chuyên gia dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard phát triển và được các tổ chức y tế uy tín trên thế giới (WHO) cũng như Bộ Y tế Việt Nam ủng hộ.

    Cơ sở của Dĩa ăn lành mạnh nằm ở việc tối ưu hóa sự đa dạng các thành phần thực phẩm trong bữa ăn ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt, các loại rau củ quả đa sắc màu, các loại protein lành mạnh như cá, gia cầm, đậu hoặc các loại hạt, dùng dầu thực vật., uống nước sach, trà, cà phê, giảm bia rượu và các thức uống có đường..

         III. CÁCH CHUẨN BỊ DĨA ĂN LÀNH MẠNH

   Dĩa ăn thông thường có đường kính khoảng 20 – 25cm, gồm các phần sau:

     A:   1/2 đĩa – Rau củ và trái cây (ưu tiên rau nhiều hơn)

    Đây là phần quan trọng nhất nhưng thường bị chúng ta bỏ quên trong một bữa ăn. Hãy chọn rau củ quả theo nguyên tắc càng đa dạng màu sắc càng tốt: màu xanh của rau cải, màu đỏ của cà chua, màu cam của cà rốt…

    Càng đa dạng thực phẩm với nhiều màu sắc khác nhau, bạn càng nhận được nhiều nhóm vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa.

     Rau củ và trái cây này là nguồn chất xơ khổng lồ, mang lại rất nhiều lợi ích sức khỏe cho cơ thể.

    Lưu ý: Các loại khoai củ, ngô, bí đỏ không được xếp vào phần rau củ mà thuộc nhóm tinh bột.

     B:  1/4 đĩa – Ngũ cốc nguyên cám (tinh bột hấp thu chậm)

     Ưu tiên lựa chọn các loại thực phẩm là nguồn tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, hạt quinoa, ngô, khoai lang luộc…

     Những thực phẩm này giữ lại được lớp vỏ cám giàu vitamin nhóm B và chất xơ, giúp bạn no lâu hơn, kiểm soát đường huyết và hạn chế tích tụ chất béo.

    C:  1/4 đĩa – Chất đạm lành mạnh

    Đạm là nguồn cung cấp nguyên liệu có vai trò vô cùng quan trọng trong cấu tạo nên các tế bào, tham gia vào các loại hormone, giúp xây dựng cơ thể. Khi lựa chọn nguồn đạm, nên cân bằng hai nhóm đạm động vật – đạm thực vật và đa dạng nguồn thực phẩm.

    Nên ưu tiên các loại đạm từ cá, thịt gia cầm (bỏ da), trứng, sữa, các loại hạt (đậu đỗ, hạt vừng, lạc, óc chó, hạt điều, hạnh nhân…), các loại nấm…

    Thịt đỏ (thịt bò, thịt heo) nên ăn ở mức vừa phải. Hạn chế tối đa các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng vì chúng chứa nhiều muối và chất bảo quản.

   D: Chất béo lành mạnh và đồ uống

   Chất béo: Ưu tiên sử dụng dầu thực vật (dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu hướng dương) để chế biến. Hạn chế các loại chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (có trong đồ chiên rán nhiều lần, các loại đồ ăn nhanh).

    Đồ uống: Nước lọc là ưu tiên số một. Bạn có thể dùng thêm trà hoặc cà phê (ít đường hoặc không đường). Hạn chế tối đa nước ngọt có gas và các loại nước trái cây đóng chai. Lượng nước uống mỗi ngày trung bình khoảng 35 – 40ml/kg với người trưởng thành.

    Lượng nước có thể thay đổi tùy theo mùa, mức độ vận động, tình trạng sinh lý (ví dụ người có sốt, tiêu chảy… có thể cần bù lượng nước lớn hơn).

        IV. NHỮNG LƯU Ý

    Để phương pháp Dĩa ăn lành mạn này phát huy hiệu quả tối đa, cần lưu ý 

     1- Lắng nghe cơ thể: Hãy dừng ăn khi cảm thấy vừa đủ (khoảng 80% sức chứa của dạ dày), không ăn quá no, ăn chậm nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa xem điện thoại, máy tính. Điều này giúp kiểm soát lượng ăn vào, tránh ăn quá nhiều.

    2- Cắt giảm muối, mỡ và đường: Thói quen ăn mặn và ăn nhiều đường, đồ ngọt dẫn đến nhiều mối nguy cho sức khỏe. Do đó hãy kiểm soát lượng gia vị cho vào đồ ăn, cũng như hạn chế tối đa ăn các loại thực phẩm tinh chế, đồ ăn nhanh.

   3- Cách chế biến ưu tiên: Hãy ưu tiên các phương pháp nấu nướng đơn giản giúp giữ tối đa chất dinh dưỡng và vị ngon ngọt tự nhiên của thực phẩm như luộc, hấp, xào nhỏ lửa, áp chảo… Hạn chế các món chiên ngập dầu hoặc nướng ở nhiệt độ cao.

   4- Kết hợp vận động: Trong mô hình đĩa ăn lành mạnh cũng nhấn mạnh vai trò của lối sống năng động, vận động thường xuyên. Kết hợp với dinh dưỡng cân bằng sẽ giúp bạn duy trì được sức khỏe tốt, vóc dáng cân đối.

   5- Càn linh hoạt: Đừng quá khắt khe với bản thân. Nếu có ngày bạn lỡ ăn hơi quá đà ở một bữa tiệc, hãy cân bằng lại vào bữa ăn tiếp theo theo phương pháp này.

         V. PHÂN BIỆT HEALHY EATING PLATE VỚI MY PLATE

    Mặc dù cả Healthy Eating Plate của ĐH Harvard và My Plate của USDA đều ủng hộ những ý tưởng tương tự, điểm khác biệt chính là Chế độ ăn Harvard phân biệt giữa các loại thực phẩm lành mạnh hơn những loại khác.

   Ví dụ, Trong khi cả hai biểu đồ đều khuyến khích ăn rau, chế độ ăn Harvard lại không khuyến khích ăn khoai tây. Phần protein của USDA có thể được lấy từ xúc xích hoặc bánh mì kẹp thịt, nhưng chế độ ăn Harvard lại khuyến khích các loại protein lành mạnh hơn như cá, gia cầm, đậu hoặc các loại hạt. Healthy Eating Plate cũng khuyến khích nấu ăn bằng các loại dầu lành mạnh hơn và hạn chế lượng sữa – trong khi MyPlate của USDA lại khuyến khích ăn sữa trong mỗi bữa ăn.

VI. THAM KHẢO

[1] Healthy Eating Plate

Healthy Eating Plate

[2] What Is the Harvard Diet?

https://www.thehealthy.com/nutrition/harvard-diet/

[3] Healthy meals: 3 easy steps to success

https://www.health.harvard.edu/blog/healthy-meals-3-easy-steps-to-success-2019060616753

[4] A More Detailed Plate: Harvard’s Healthy Eating Plate

A More Detailed Plate: Harvard’s Healthy Eating Plate

[5] A Guide to Healthy Eating

https://www.health.harvard.edu/diet-and-nutrition/a-guide-to-healthy-eating-strategies-tips-and-recipes-to-help-you-make-better-food-choices

 TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post DĨA ĂN LÀNH MẠNH: ĐƠN GIẢN, TIỆN LƠI, DINH DƯỠNG CAO ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Tiếp xúc ánh mặt trời, đặc biệt vào những ngày hè, kem chống nắng là mỹ phẩm không thể thiếu để bảo vệ làn da khỏi những tác dụng có hại của các tia tử ngoại UV trong ánh nắng mặt trời.

    Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ cách sử dụng loại mỹ phẩm này sao cho thật hiệu quả. Bài viết nhằm chia một số thông tin, hướng dẫn chi tiết về cách dùng kem chống nắng sao cho hiệu quả tối ưu nhất.

       II. TỔNG QUAN VỀ KEM CHỐNG NẮNG

       1, THÀNH PHẦN 

       a. Thành phần chống tia UV (quan trọng nhất)

        * Chống nắng vật lý (khoáng chất)

          – Zinc Oxide

          – Titanium Dioxide

         Hoạt động bằng cách phản xạ/tán xạ tia UV.

        * Chống nắng hóa học

          – Avobenzone

          – Octinoxate

           – Oxybenzone

         Hoạt động bằng cách hấp thụ và chuyển hóa tia UV thành nhiệt.

      b. Thành phần dưỡng da (hỗ trợ)

        – Hyaluronic Acid: cấp ẩm

        – Glycerin: giữ ẩm

        – Niacinamide: làm sáng, phục hồi

        – Vitamin E: chống oxy hóa

        c. Thành phần khác

      – Chất làm mềm (emollients)

      – Chất bảo quản

      – Hương liệu   

        2. PHÂN LOẠI 

      a. Theo cơ chế hoạt động 

        * Vật lý (Sunblock)

        * Hóa học (Sunscreen) 

        * Lai (Hybrid) 

      b. Theo chỉ số chống nắng

         * SPF (Sun Protection Factor) chống tia UVB

         – SPF 30: chặn ~97% UVB

         – SPF 50: chặn ~98% UVB 

        * PA (Protection Grade of UVA) chống tia UVA

         – PA+ → PA++++ (càng nhiều “+” càng tốt)

      c. Theo dạng sản phẩm

        – Kem (cream)

       – Sữa (lotion/milk)

       – Gel 

        – Xịt (spray)

        – Thỏi (stick)

       3. TÁC DỤNG   

      a. Bảo vệ da khỏi tia UV 

     * Ngăn cháy nắng (UVB)

     * Giảm lão hóa da (UVA)

        b. Ngăn ngừa lão hóa sớm

       * Hạn chế nếp nhăn 

       * Giữ da săn chắc

      c. Giảm nguy cơ sạm nám

       * Ngăn hình thành melanin quá mức

       * Hỗ trợ điều trị nám, tàn nhang   

      d. Giảm nguy cơ ung thư da

        Bảo vệ DNA tế bào khỏi tổn thương do UV

      e. Chăm sóc da hiệu quả (skincare)

     * Giữ tác dụng của serum, kem dưỡng

     * Đặc biệt cần khi dùng AHA, retinol

         III. CÁCH SỬ DỤNG KEM CHỐNG NẮNG

     Tất cả các sản phẩm nuôi dưỡng da dùng sau khi bôi kem chống nắng đều bị giảm hiệu quả vì gần như không thể thẩm thấu qua các tầng biểu bì, thậm chí chúng còn ảnh hưởng đến việc bảo vệ da khỏi tia UV trong ánh nắng mặt trời.Do đó, kem chống nắng luôn sử dụng vào bước cuối cùng của quy trình chăm sóc da ban ngày, theo các thứ tự sau. 

     1. Dưỡng ẩm trước khi bôi kem 

    Điều này là rất cần thiết khi sử dụng kem chống nắng không có chứa thành phần dưỡng ẩm. Tuy nhiên, hiện nay trên thị trường xuất hiện rất nhiều sản phẩm hội tụ đủ hai yếu tố: Chống tia UV và dưỡng ẩm da để tiết kiệm thời gian chăm sóc da hàng ngày.

    2. Sử dụng lượng kem phù hợp

   Trên các sản phẩm chống nắng thường không hướng dẫn chi tiết về liều lượng sử dụng. Bởi vậy, rất nhiều người thiếu kiến thức trong vấn đề này. Theo các chuyên gia, lượng kem chống nắng được dùng cần phụ thuộc vào diện tích da mà bạn muốn bảo vệ. Cụ thể như: Thoa kem chống nắng lên da mặt cần lượng kem khoảng 1 đồng xu. Với cơ thể: Bạn có thể dùng lượng kem chống nắng khoảng 3 – 4 đồng xu.

     3. Thoa kem 20 phút trước khi ra ngoài

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng làn da sẽ bị tổn thương ngay từ những phút đầu tiên khi tiếp xúc với ánh nắng. Bởi vậy, để kem chống nắng hoạt động hiệu quả nhất bạn nên sử dụng trước khi ra ngoài từ 15 – 30 phút.

    4. Thoa kem lại sau mỗi 2 giờ

    Theo các chuyên gia, kem chống nắng thông thường hoặc những sản phẩm dưỡng ẩm chứa thành phần chống nắng không được thiết kế dành riêng để đi bơi hoặc dùng cho các hoạt động ra mồ hôi nhiều. Vậy nên, hiệu quả bảo vệ da sẽ biến mất hoặc giảm nếu bạn không thoa nhắc lại.

     Đối với kem chống nắng lâu trôi, có thể tham khảo thời gian nhắc lại trên bao bì. Tùy vào từng loại sẽ có cách sử dụng tối ưu nhất.

      5. Dùng kem chống nắng ngay cả ở nhà

    Theo nghiên cứu, tia UVA trong ánh nắng có thể chiếu qua các lớp cửa, bê tông. Bởi vậy, ngay cả bạn ở trong nhà hay lái xe, cũng nhớ thoa kem chống nắng để bảo vệ thường xuyên.

      6. Trang điểm sau lớp chống nắng

    Những người có thói quen trang điểm, nên đợi từ 3 đến 5 phút cho lớp chống nắng ổn định rồi bắt đầu các bước trang điểm. Không chà sát quá mạnh khi thoa kem nền hay tán phấn. Nếu muốn nhanh, có thể lựa chọn kem nền hoặc dưỡng ẩm có chứa SPF 30 để vừa trang điểm vừa bảo vệ làn da một cách tốt nhất.

        IV. CÁC TIÊU CHÍ CHỌN KEM CHỐNG NẮNG

     1. Chỉ số chống nắng phù hợp: SPF ≥ 30 và PA+++ trở lên

    Với da mặt, nên chọn SPF từ 30 đến 50 để đủ hiệu quả bảo vệ trong môi trường thường xuyên tiếp xúc ánh sáng.

    Lưu ý, kem chống nắng có SPF quá cao (trên 50) không phải lúc nào cũng tốt hơn, đôi khi gây nặng mặt hoặc dễ kích ứng nếu da nhạy cảm.

       2. Chọn công thức kem chống nắng phù hợp với loại da

   * Da dầu, mụn: kem gel, lotion, fluid, “oil-free”, “non-comedogenic” kết cấu nhẹ, thấm nhanh.

   * Da khô: cream, có thành phần dưỡng ẩm như hyaluronic acid, glycerin, ceramide.

   * Da nhạy cảm: kem vật lý (sunblock) có thành phần dịu nhẹ như zinc oxide, titanium dioxide, không cồn, không hương liệu.

   – Da hỗn hợp: Có thể kết hợp dùng kem dạng lỏng.

      3. Thành phần an toàn, phù hợp với làn da

   Một số thành phần chống nắng có thể gây kích ứng, nổi mụn hoặc phản ứng dị ứng nếu không phù hợp với làn da cần tránh nếu bạn có da nhạy cảm hoặc dễ dị ứng: Oxybenzone, octinoxate (gây kích ứng, rối loạn nội tiết nếu dùng lâu dài); Cồn khô (alcohol denat) nếu da quá khô hoặc đang kích ứng;  Hương liệu tổng hợp, chất tạo màu…

   Thành phần nên có:  Zinc oxide, titanium dioxide; Niacinamide, vitamin E; chất chống gốc tự do.

    4. Dễ sử dụng, phù hợp cá nhân

  – Kem chống nắng không nâng tone: Phù hợp cho người không trang điểm, muốn lớp nền tự nhiên.

  – Kem chống nắng nâng tone nhẹ hoặc có màu (tinted sunscreen): Vừa bảo vệ da, vừa thay thế lớp nền trang điểm nhẹ nhàng.

  – Dạng xịt: Tiện lợi để thoa lại trong ngày, phù hợp với người làm việc văn phòng, hay di chuyển.

     5. Có độ bền cao, chống nước, chống mồ hôi khi hoạt động ngoài trời

    Nếu thường xuyên tập thể dục, di chuyển ngoài trời hoặc đi biển, hãy chọn kem chống nắng có khả năng chống nước trong ít nhất 40–80 phút. Điều này giúp sản phẩm không bị trôi mất và đảm bảo lớp bảo vệ luôn ổn định. Tuy nhiên, với người làm việc trong nhà hoặc môi trường ít đổ mồ hôi, có thể không cần để tránh gây bí da không cần thiết.

V. THAM KHẢO

[Video 1] Hướng dẫn cách dùng kem chống nắng (Sunscreen or Sunblock)

[Video 2] Cách Thoa Kem Chống Nắng Đơn Giản Hiệu Quả | Dr Thùy Dung

[1] Cách dùng kem chống nắng hiệu quả

https://suckhoedoisong.vn/cach-dung-kem-chong-nang-hieu-qua-169175725.htm

[2] 5 tiêu chí quan trọng nhất khi chọn kem chống nắng cho da mặt

https://suckhoedoisong.vn/5-tieu-chi-quan-trong-nhat-khi-chon-kem-chong-nang-cho-da-mat-16925062518081185.htm

[3] Hướng dẫn cách bôi kem chống nắng

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/huong-dan-cach-boi-kem-chong-nang-vi

[4] Dùng kem chống nắng sai cách biến ‘cứu tinh’ thành ‘tội đồ’ của da

https://suckhoedoisong.vn/dung-kem-chong-nang-sai-cach-bien-cuu-tinh-thanh-toi-do-cua-da-169220420142859449.htm

[5] 5 cách sử dụng kem chống nắng bảo vệ da tối ưu

https://hellobacsi.com/da-lieu/cham-soc-da/cach-su-dung-kem-chong-nang/

[6] 5 sai lầm khi sử dụng kem chống nắng của chị em

https://suckhoedoisong.vn/5-sai-lam-khi-su-dung-kem-chong-nang-cua-chi-em-16921091412012076.htm

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post KEM CHỐNG NẮNG-DÙNG SAO CHO HIỆU QUẢ ? appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.