Hiện nay, AI đã trở thành công cụ cần thiết  trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống của con người, đặc biệt rất hữu ích trong ngànhngành y tế.

  Trong nền y toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, đang chịu áp lực lớn về chi phí, nhân lực và nhu cầu điều trị cá nhân hóa, việc ứng dụng AI không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là lời giải cho bài toán phát triển y tế hiện đạị.

     II. CÁC ỨNG DỤNG AI TRONG Y TẾ 

    Trong y khoa, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ chuyên môn và không thay thế bác sĩ khám chữa bệnh. Một số sử dụng hỗ trợ hợp lý trong:

    1. Hỗ trợ chẩn đoán: phân tích hình ảnh X-quang, CT, MRI, giải phẫu bệnh hoặc dữ liệu xét nghiệm để phát hiện dấu hiệu bất thường.

    2. Hỗ trợ quyết định điều trị: tổng hợp hướng dẫn, bằng chứng y khoa và thông tin bệnh nhân để bác sĩ cân nhắc các lựa chọn.

    3. Theo dõi bệnh nhân: phát hiện những thay đổi bất thường từ các chỉ số sinh tồn hoặc dữ liệu theo dõi liên tục.

    4. Hồ sơ, hành chính: tóm tắt bệnh án, soạn thảo ghi chú, hỗ trợ mã hóa và giảm công việc giấy tờ.

    5. Giáo dục sức khỏe: giải thích thuật ngữ và hướng dẫn chăm sóc bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

      III. NHỮNG NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG

    A. TRONG KHOA HỌC

    GS.TS Nguyễn Văn Tuấn Đại học New South Wales Australia đề xuất 4 nguyên tắc khi sử dụng AI trong khoa học sau:

   1. AI giúp đỡ chớ AI không thay thế chúng ta.

  AI có thể giúp tìm kiếm tài liệu, kiểm tra ngữ pháp, gợi ý cấu trúc, hoặc tự động hóa các tác vụ kĩ thuật lặp đi lặp lại như tiền xử lí dữ liệu. Nhưng suy nghĩ, gồm đặt câu hỏi, thiết kế nghiên cứu, diễn giải kết quả, xây dựng lập luận, phải là của con người.

     2. Đào tạo năng lực nền tảng trước khi dạy dùng công cụ

   Các đại học và viện nghiên cứu cần ưu tiên xây dựng năng lực khoa học, kể cả kĩ năng viết văn khoa học và phương pháp luận nghiên cứu. Sinh viên cần biết viết trước khi biết dùng AI viết dùm, giống như cần biết tính nhẩm trước khi dùng máy tính bỏ túi.

   Một nền giáo dục cho phép sinh viên dùng AI từ quá sớm, trước khi hình thành kĩ năng nền tảng sẽ tạo ra một thế hệ thiếu hụt năng lực cốt lõi.

     3. Minh bạch khi sử dụng AI.

     Tất cả bài báo khoa học sử dụng AI trong bất kì giai đoạn nào, từ phân tích dữ liệu đến chỉnh sửa ngôn ngữ, cần khai báo rõ ràng.

    Các tập san khoa học đã có qui định cụ thể và cơ chế kiểm tra. Biên tập viên và phản biện cần được trang bị khả năng nhận diện nội dung do AI tạo ra.

      4. Chuyển từ “dùng AI” sang “phát triển AI.”

     Đối với Việt Nam, giá trị thực sự của AI nằm ở việc phát triển các công cụ, thuật toán, và ứng dụng phục vụ các vấn đề thực tế: xử lí ngôn ngữ tiếng Việt, mô hình dự báo dịch tễ phù hợp với dữ liệu Việt Nam, hệ thống hỗ trợ chẩn đoán cho tuyến y tế cơ sở.

     Đó mới thực sự là “đi tắt đón đầu”: đóng góp vào hạ tầng tri thức thay vì chỉ tiêu thụ sản phẩm do người khác xây dựng.

   Cuối cùng, không có qui định nào thay thế được văn hóa. Khi cộng đồng khoa học coi trọng chất lượng hơn số lượng, coi trọng suy nghĩ độc đáo hơn bài báo bóng bẩy, khi đó AI sẽ tự nhiên tìm được vị trí đúng của nó: một công cụ hỗ trợ chớ không phải một cái nạng thay thế.

       B. TRONG Y KHOA

      1.  AI hỗ trợ phát hiện, gợi ý→

      2. Bác sĩ kiểm tra →

      3. Kết hợp bệnh sử  →

      4. Khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng →

      5. Quyết định chẩn doán và điều trị

            IV. NHỮNG LƯU Ý

     1. Bác sĩ vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng. Kết quả AI cần được kiểm tra trước khi sử dụng trong chăm sóc người bệnh.

     2. Không tin tuyệt đối vào AI. AI có thể “ảo giác”, hiểu sai dữ liệu hoặc đưa ra khuyến nghị không phù hợp với từng bệnh nhân.

     3. Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Không đưa thông tin định danh hoặc dữ liệu bệnh án nhạy cảm vào các hệ thống AI không được phép.

     4. Kiểm chứng nguồn. Với thông tin chẩn đoán, thuốc và điều trị, cần đối chiếu với hướng dẫn chuyên môn và tài liệu y khoa đáng tin cậy.

     5. Minh bạch với người bệnh. Khi AI tham gia đáng kể vào quá trình chăm sóc, cần cân nhắc thông báo phù hợp cho người bệnh.

    6. Đánh giá hiệu quả thực tế. Mô hình chính xác cao trong nghiên cứu chưa chắc tốt ở bệnh viện, nhóm bệnh nhân hoặc điều kiện khác.

    V, ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

    1.  AI là một công cụ lao động, tự thân vô hại, lạm dụng AI mới nguy hiểm.

   Sự khác biệt nằm ở ý thức, cách sử dụng.  Con dao nào cũng làm từ mảnh thép, nhưng là dụng cụ lao động của bà nội trợ, vũ khí tự vệ của người đi rừng, và là hung khí gây án của kẻ trộm cướp. Con dao mổ trong tay phẫu thuật viên là công cụ cứu người; nhưng trong tay người thiếu huấn luyện, nó trở thành mối nguy. AI trong khoa học cũng vậy.

    2   AI không thể thay thế, nhưng nguy hiểm hơn là bác sĩ, nhà khoa học, tự nguyện giao nộp cái não của mình cho AI.

    Khi việc đó xảy ra, nhà khoa học dần dần mất khả năng suy nghĩ, không còn là nhà khoa học đúng nghĩa, và xã hội không còn nhà khoa học nữa, mà chỉ còn những người vận hành AI, và sản phẩm họ tạo ra chẳng phải khoa học, mà chỉ là mô phỏng khoa học.

   3. Cần dùng AI để mở rộng tri thức, nhưng đừng dùng AI đẻ thu hẹp năng lực suy nghĩ của mình

   Để làm được điều đó, bước đầu tiên là nhận thức rằng AI không nghĩ thay chúng ta, và chúng ta không nên để nó làm như vậy.

    4. AI không thể thay thể bác sĩ, nhưng bác sĩ không thể thiếu AI

VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (A.I) trong y tế | VTV

[VIDEO 2] AI có thể thay thế bác sĩ ?

[VIDEO 3] AI and Medicine

[1] Nguyên tắc sử dụng hợp lý AI trong y khoa

https://chatgpt.com/uc/6abf65fc-7a6c-83ea-99f8-9563d0222f3b

[2] Ứng dụng AI trong y tế: Xu hướng tất yếu cho hệ thống y tế thông minh và bền vững

https://vnptai.io/vi/blog/detail/ung-dung-ai-trong-y-te

[3] Ứng dụng AI, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh

https://moh.gov.vn/index.jsp?pageId=5803&aid=169217&cid=7241

[4] Tìm hiểu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế

https://medinet.gov.vn/cai-cach-hanh-chinh-y-te-thong-minh/tim-hieu-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-y-te-so-y-te-hcm-cmobile4714-30778.aspx

[5] Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý sự cố y khoa

https://bvhungvuong.vn/danh-cho-benh-nhan/ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-quan-ly-su-co-y-khoa

         TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post AI KHÔNG THỂ THAY THẾ BÁC SĨ, NHƯNG BÁC SĨ CẦN SỰ HỖ TRỢ CỦA AI ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Con người chúng ta được sinh ra, lớn lên và sẽ đến một ngày già đi, đó là quy luật tất yếu của tự nhiên không thể thay đổi được. Có những cái có thể dễ nhận thấy như tóc bạc, da nhăn, lưng gù. Tuy nhiên, có rất nhiều biến đổi âm thầm trong cơ thể mà mắt thường không thể nhận ra được.

   Cùng với những thay đổi sinh học, sự thay đổi tâm thần kinh cũng ảnh hưởng khá lớn lên sinh hoạt giao tiếp của những người  cao tuổi hiện nay.

    II. NHỮNG THAY ĐỔI SINH HỌC Ở NGƯỜI CAO TUỔI

   1. HỆ TIM MẠCH

   – Giảm khả năng thực hiện các hoạt động đòi hỏi phải gắng sức,

  – Lưu lượng máu giảm và các rối loạn nhịp tim có thể gây nên tình trạng chóng mặt, hồi hộp, khó thở…

  – Mắc các bệnh lý về van tim ( Hẹp, hở van tim), các bệnh cơ tim ( Cơ tim dãn, Dày cơ tim, Thiếu máu cục bộ cơ tim…), các bệnh lý về mạch máu (Tăng huyết áp, Động  mạch vành, mạch máu não, mạch máu chi…)

   2. HỆ HÔ HẤP

   –  Giảm dung tích sống (VC), phổi có xu hướng kém đàn hồi, hạn chế chức năng trao đổi khí.

  – Giamr khả năng hấp thụ oxy vào máu động mạch, ảnh hưởng tới việc cung cấp oxy cho mô.

 –  Giảm thông khí tối đa, lồng ngực kém di động tạo lực cản lớn làm giảm hiệu quả hô hấp,

 – Giảm số lượng các lông mao bề mặt đường dẫn khí.

 – Giảm phản xạ ho do thay đổi sinh lý hệ thần kinh.

      3. HỆ TIÊU HÓA

    – Khó  khăn trong nhai và nuốt thức ăn, ít được chăm sóc răng miệng kĩ lưỡng,

  – Viêm lợi, bệnh quanh răng, rụng răng và tăng cảm giác răng…

  – Giảm nhu động thực quản làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn khiến người già phải nhai lâu hơn và ăn chậm hơn.

   – Giảm nhu động ruột, giảm tiết dịch vị dạ dày gây giảm hấp thu chất dinh dưỡng.

  – Giảm nhu động tiểu, đại tràng khiến phải tăng thời gian lưu thông của khối thức ăn trong ruột làm tái hấp thu nước nhiều hơn dẫn tới tỉ lệ táo bón gia tăng ở người cao tuổi

     4. HỆ TIẾT NIỆU

    – Thận mất đi một lượng lớn các đơn vị lọc (nephron) và cầu thận

   – Trương lực và khối lượng bàng quang giảm

  – Tăng sinh tuyến tiền liệt

    – Giảm mức lọc cầu thận

   – Rối loạn về tiểu tiện: tiểu không tự chủ, hay bí tiểu, tiểu đêm, tiểu khó…

   – Dễ mắc các bệnh lý như nhiễm trùng đường tiểu.

      5. HỆ CƠ XƯƠNG KHỚP

      – Giảm khối lượng xương diễn ra dưới dạng mất calci xương

     – Giảm khối lượng các nhóm cơ lớn theo thời gian

     – Giảm dịch khớp, thoái hóa khớp tăng dần theo tuổi

      – Xương trở nên giòn và yếu, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương.

     – Hạn chế khả năng vận động do thoái hóa khớp, đau khớp

     6. HỆ DA, LÔNG, TÓC, MÓNG

     – Da mỏng và dễ tổn thương,

    – Số lượng mô dưới da giảm khiến da khô và mất khả năng đàn hồi xuất hiện nhiều nếp nhăn

    – Các tuyến mồ hôi cũng giảm hoạt động dẫn tới mồ hôi được tiết ra ít hơn,

    – Móng tay và móng chân trở nên dày. giòn, dễ gãy…

    – Tóc bạc màu, thưa và mỏng theo mức độ thay đổi khác nhau

    – Khô da, có thể dẫn tới rách da dù lực tác động rất nhỏ và khó liền sau đó.

   – Khó khăn trong việc tự chăm sóc da, lông, móng cho mình.

   7. HỆ SINH DỤC/SỨC KHỎE SINH SẢN

   – Ở cả nam và nữ, sự giảm nồng độ hormon trong cơ thể dẫn tới đáp ứng của mạch máu với các kích thích trở nên chậm chạp hơn, giảm ham muốn và hiệu quả trong quan hệ tình dục

   – Sự thay đổi về hình dáng cơ thể, các bộ phận sinh dục, mắc các bệnh mạn tính, tình trạng mất mát người bạn đời khi về già, và cả do quan niệm xã hội… là những yếu tố dẫn tới tình trạng hoạt động tình dục ở người già giảm đi nhanh chóng

   – Quan niệm người già ít hoặc không còn ham muốn tình dục dẫn tới việc không quan tâm đến những thay đổi sinh lý trong hệ sinh dục của người cao tuổi. Hơn nữa. vấn đề tế nhị này dẫn đến hàng loạt những sai lầm trong đánh giá hệ sinh dục và hiểu biết về các thay đổi sinh lý của hệ cơ quan đặc thù này.

  – Khá nhiều bệnh lý như yếu sinh lý, suy giảm tình dục, rối loạn cương dương, ung thư …đã bị bỏ sót và không được điều trị kịp thời.

     8. CÁC GIÁC QUAN

   – Giảm chức năng của các giác quan: Mắt nhìn mờ, tai nghe kém, mũi ngửi không tốt, rối loạn vị giác…

  – Nguy cơ bị những bệnh như đục thể thủy tinh hay tăng nhãn áp. Giảm chất lượng sống do giảm khứu giác, thính, vị giác….

    9.  HỆ THẦN KINH – NỘI TIẾT

  . – Sa sút trí tuệ  do tổn thương não và nhiều nguyên nhân khác nhau.

   –  Giảm trọng lượng của não, thay đổi tỉ trọng của chất xám với chất trắng, tổng lượng neuron cũng giảm mạnh và số lượng mảng lão hóa cũng tăng lên.

   – Hoạt động nội tiết gắn liền với hoạt động thần kinh, quá trình lão hóa hệ nội tiết diễn ra sớm nhất là suy giảm hoạt động của tuyến ức, sau đó đến tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến tụy, cuối cùng là tuyến yên và thượng thận. Dễ nhận thấy nhất là thời kỳ mãn sinh dục.

    – Một số người cao tuổi bị cho là “ lẩm cẩm “ và “ chậm chạp “. Suy giảm trí nhớ cũng phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại bị nhầm lẫn thành sa sút trí tuệ

    – Thay đổi chức năng nội tiết làm thay đổi khả năng phản ứng và thích nghi của cơ thể đối với các stress thông thường.

      III. NHỮNG THAY ĐỔI TÂM LÝ Ở NGƯỜI CAO TUỔI

     1. Hướng về quá khứ: Thích ôn lại chuyện cũ, viết hồi ký, tái hiện kinh nghiệm sống cũng như hướng về cội nguồn: Viếng mộ tổ tiên, sưu tầm cổ vật…

      2. Đa nghi, suy diễn nhiều….

      3. Sợ  đối mặt với bệnh tật, cái chết….

      4. Cảm giác bất lực và tủi thân: Người cao tuổi mà tuổi càng cao thì sức khỏe lại càng giảm sút, đi lại chậm chạp, không còn khả năng lao động, quan niệm sống khác với thế hệ sau… nên chỉ một thái độ hay một câu nói thiếu tế nhị có thể làm cho họ tự ái, tủi thân cho rằng mình già rồi nên bị con cháu coi thường.

     5. Chuyển trạng thái “tích cực” sang “tiêu cực”: Đó là chuyển từ trạng thái lao động (bận rộn với công việc, bạn bè) sang trạng thái nghỉ ngơi, chuyển từ trạng thái tích cực khẩn trương sang trạng thái tiêu cực xả hơi.

     6. Cảm giác cô đơn và mong được quan tâm chăm sóc: Con cháu thường bận rộn với cuộc sống. Điều này làm cho người cao tuổi cảm thấy mình bị lãng quên, bị bỏ rơi.

     7. Nóng nảy, thích chỉ trích-phê bình, dễ stress: Các cụ cao tuổi thường khá nóng tính và dễ tự ái, dễ tự ti, hay suy nghĩ tiêu cực nên tâm lý cũng hay nóng nảy, stress.

     8. Nói nhiều hoặc trầm cảm: Vì muốn truyền đạt kinh nghiệm sống cho con cháu, muốn con cháu sống theo khuôn phép đạo đức thế hệ mình nên họ hay bắt lỗi, nói nhiều và có khi còn làm cho người khác khó chịu. Với một bộ phận người cao tuổi bảo thủ và khó thích ứng với sự thay đổi, cộng với sự giảm sút của sức khỏe…. có thể xuất hiện triệu chứng của bệnh trầm cảm. 

       III. CÁCH KHẮC PHỤC CÁC RỐI LOẠN TÂM LÝ

     1. Khuyến khích tham gia các hoạt động xã hội, thể dục thể thao dưỡng sinh và vận động, trò chuyện với bạn bè.

     2.  Cung cấp chế độ ăn hợp lý đầy đủ 

     3. DànH thời gian trao đổi, trò chuyện để nguồi cao tuổi cảm nhận được sự quan tâm, thông cảm hơ, sống vui, sống khỏe hơn.

     4. Hỗ trợ và can thiệp kịp thời khi phát hiện ra các dấu hiệu và thay đổi bất thường 

            TS.BS Trần Bá Thoại

                       (tổng hợp)

The post THAY ĐỔI TÂM LÝ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Con người chúng ta được sinh ra, lớn lên và sẽ đến một ngày già đi, đó là quy luật tất yếu của tự nhiên không thể thay đổi được. Có những cái có thể dễ nhận thấy như tóc bạc, da nhăn, lưng gù. Tuy nhiên, có rất nhiều biến đổi âm thầm trong cơ thể mà mắt thường không thể nhận ra được.

   Sự già hóa sinh học bắt đầu từ giai đoạn trung niên và sau đó tăng dần theo hàng năm cho tới lúc mất. Quá trình lão hóa làm giảm khả năng thích nghi với môi trường sống, giảm dần chất lượng sống.

   Tuy rằng, chúng ta không thể thay đổi quy luật trên, nhưng việc nắm rõ những thay đổi sinh lý có ý nghĩa quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi, đặc biệt trong xu hướng già hóa dân số rất nhanh hiện nay trên toàn thế giới.

      II. KHÁI NIỆM VỀ NGƯỜI CAO TUỔI

    Có rất nhiều khái niệm khác nhau về người cao tuổi. Trước đây, người ta thường dùng thuật ngữ “người già” để chỉ những người có tuổi, hiện nay “người cao tuổi” ngày càng được sử dụng nhiều hơn. Hai thuật ngữ này tuy không khác nhau về mặt khoa học song về tâm lý, “người cao tuổi” là thuật ngữ mang tính tích cực và thể hiện thái độ tôn trọng.

   Theo quan điểm y học: Người cao tuổi là người ở giai đoạn già hóa gắn liền với việc suy giảm các chức năng của cơ thể.

    Về mặt pháp luật: Luật Người cao tuổi Việt Nam năm 2010 quy định: Người cao tuổi là “Tất cả các công dân Việt Nam từ 60 tuổi trở lên”.

   Theo WHO: Người cao tuổi phải từ 70 tuổi trở lên.

  Một số nước phát triển lại quy định người cao tuổi là những người từ 65 tuổi trở lên. Quy định ở mỗi nước có sự khác biệt là do sự khác nhau về lứa tuổi có các biểu hiện về già của người dân ở các nước đó khác nhau. Những nước có hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe tốt thì tuổi thọ và sức khỏe của người dân cũng được nâng cao. Do đó, các biểu hiện của tuổi già thường đến muộn hơn, nên việc quy định về tuổi của các nước đó cũng khác nhau.

   Ngoài ra còn có khái niệm tuổi thật và tuổi sinh học: Cơ thể mỗi người không phải ai cũng phát triển đúng theo tuổi thật. Có một số người trẻ lâu, trong khi đó có một số người già rất nhanh hơn so với tuổi thật (tính theo năm sinh). Như vậy người già trước tuổi là người đó có tuổi sinh học lớn hơn tuổi thật. Tuổi sinh học có thể trẻ hoặc già hơn tuổi thật là còn tùy thuộc vào di truyền,bệnh lý, chế độ ăn và lối sống sinh hoạt hàng ngày. Trong cuộc sống nếu chúng ta tích lũy sai lầm quá nhiều sẽ dẫn đến già trước tuổi và nhiều bệnh xuất hiện sớm hơn so với tuổi sinh học. Ví dụ như người hút thuốc lá, da sẽ mau nhăn hơn so với người không hút thuốc cùng tuổi và giới. Người làm việc ngoài trời, thường phơi da ra ánh nắng gay gắt thì da sẽ lão hóa sớm hơn. Người hay lo âu, stress nhiều sẽ mau già hơn so với người sống lạc quan. Người có chế độ ăn hợp lý và thường xuyên hoạt động thể lực sẽ hạn chế bị mất cơ và loãng xương nên sẽ trẻ khỏe lâu. Một số người mắc hội chứng lão hóa sớm…

     III. NHỮNG THAY ĐỔI SINH LÝ Ở NGƯỜI CAO TUỔI

   1. HỆ TIM MẠCH

   1.1. Các biến đổi chính

 Tim tăng kích thước, chức năng co bóp của tim giảm, giảm khối lượng tuần hoàn, van tim xơ cứng, vôi hóa, hệ thống dẫn truyền xung điện trong tim rối loạn, hệ động mạch bị xơ vữa, hệ van tĩnh mạch suy dãn…

  1.2. Các hậu quả

  – Giảm khả năng thực hiện các hoạt động đòi hỏi phải gắng sức,

  – Lưu lượng máu giảm và các rối loạn nhịp tim có thể gây nên tình trạng chóng mặt, hồi hộp, khó thở…

  – Mắc các bệnh lý về van tim ( Hẹp, hở van tim), các bệnh cơ tim ( Cơ tim dãn, Dày cơ tim, Thiếu máu cục bộ cơ tim…), các bệnh lý về mạch máu (Tăng huyết áp, Động  mạch vành, mạch máu não, mạch máu chi…)

  1.3. Hướng khắc phục

 – Luyện tập thường xuyên không đủ để ngăn ngừa đồng thời cả lão hóa hệ tim mạch và bệnh tim mạch nhưng luyện tập có thể làm giảm cholesterol từ đó giảm xơ cứng và xơ vữa động mạch.

 – Luyện tập cũng làm giảm huyết áp và giảm cân từ đó giảm mức độ gắng sức cho tim. Người già cũng nên chú ý tưới cường độ vận động nghĩa là nên bắt đầu vận động một cách từ từ cho đến khi cơ thể đã thích nghi với cường độ vận động mới.
     – Các đánh giá thường xuyên về tình trạng tim mạch được khuyến cáo để dự đoán sớm các biến đổi bệnh lý, khi mà họ còn tuân thủ điều trị. Vì hệ tim mạch là một trong những cơ quan trọng trọng nhất của cơ thể nên hoạt động chức năng hiệu quả của nó rất quan trọng.

  2. HỆ HÔ HẤP

 2.1. Các thay đổi chính

  –  Giảm dung tích sống (VC), phổi có xu hướng kém đàn hồi, hạn chế chức năng trao đổi khí.

  – Giamr khả năng hấp thụ oxy vào máu động mạch, ảnh hưởng tới việc cung cấp oxy cho mô.

 –  Giảm thông khí tối đa, lồng ngực kém di động tạo lực cản lớn làm giảm hiệu quả hô hấp,

 – Giảm số lượng các lông mao bề mặt đường dẫn khí.

 – Giảm phản xạ ho do thay đổi sinh lý hệ thần kinh.

  2.2.Hậu quả

  Thường khó thở, thiếu không khí, ảnh hưởng tới hoạt động chung, đặc biệt các hoạt động có gắng sức, từ đó dẫn đến giảm chất lượng cuộc sống. khi chức năng hô hấp nó cũng dần ảnh hưởng tới các cơ quan khác …

   2.3. Hướng khắc phục

 – Tạo môi trường sống lành mạnh, không có yếu tố độc hại ( khói thuốc lá, ô nhiễm không khí…)

 – Thường xuyên tập luyện,  có các hoạt động phù hợp với tình trạng hô hấp

  – Dinh dưỡng hỗ trợ cũng có vai trò quan trọng trong việc cải thiện hô hấp cho người cao tuổi

    3. HỆ TIÊU HÓA

   3.1. Các thay đổi chính

  – Khó  khăn trong nhai và nuốt thức ăn, ít được chăm sóc răng miệng kĩ lưỡng,

  – Viêm lợi, bệnh quanh răng, rụng răng và tăng cảm giác răng…

  – Giảm nhu động thực quản làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn khiến người già phải nhai lâu hơn và ăn chậm hơn.

   – Giảm nhu động ruột, giảm tiết dịch vị dạ dày gây giảm hấp thu chất dinh dưỡng.

  – Giảm nhu động tiểu, đại tràng khiến phải tăng thời gian lưu thông của khối thức ăn trong ruột làm tái hấp thu nước nhiều hơn dẫn tới tỉ lệ táo bón gia tăng ở người cao tuổi

    3.2. Hậu quả

   – Tình trạng dinh dưỡng giảm sút: Gầy yếu, suy kiệt,

   – Táo bón, hoặc đại tiện không tự chủ

    3.3. Hướng khắc phục

  – Chế độ ăn giàu chất xơ và đẩy đủ thành phần, đủ nước và luyện tập thường xuyên có thể giúp ngăn ngừa và điều trị các rối loạn tiêu hóa thường gặp.

 – Với bệnh nhân không đủ minh mẫn, cần phải luyện tập thói quen đi ngoài.

   4. HỆ TIẾT NIỆU

   4.1. Các thay đổi chính

  – Thận mất đi một lượng lớn các đơn vị lọc (nephron) và cầu thận

  – Mối liên hệ bàng quang – thần kinh giảm, Trương lực và khối lượng bàng quang cũng giảm sút

 – Tăng sinh tuyến tiền liệt

   4.2. Hậu quả

   – Giảm mức lọc cầu thận

  – Rối loạn về tiểu tiện: tiểu không tự chủ, hay bí tiểu, tiểu đêm, tiểu khó…

 – Dễ mắc các bệnh lý như nhiễm trùng đường tiểu.

   4.3. Hướng khắc phục

  – Uống đủ nước,tránh các loại đồ ăn uống, thuốc, có ảnh hưởng tới chức năng thận.

 – Theo dõi xét nghiệm chức năng thận, nước tiểu, để phát hiện và điều chỉnh những rối loạn sớm

    5. HỆ CƠ XƯƠNG KHỚP

    5.1. Các thay đổi chính

  – Giảm khối lượng xương diễn ra dưới dạng mất calci xương

  – Giảm khối lượng các nhóm cơ lớn theo thời gian

  – Giảm dịch khớp, thoái hóa khớp tăng dần theo tuổi

    5.2. Hậu quả

   – Xương trở nên giòn và yếu, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương.

 – Hạn chế khả năng vận động do thoái hóa khớp, đau khớp

   5.3. Hướng khắc phục

  – Tập thể dục thường xuyên giúp làm chậm quá trình lão hóa trên hệ cơ xương khớp.

  – Chế độ ăn uống hợp lý, bổ sung sản phẩm hay thuốc để bảo vệ xương khớp…

    6. HỆ DA, LÔNG, TÓC, MÓNG

    6.1. Các thay đổi chính

   – Da mỏng và dễ tổn thương,

   – Số lượng mô dưới da giảm khiến da khô và mất khả năng đàn hồi xuất hiện nhiều nếp nhăn

  – Các tuyến mồ hôi cũng giảm hoạt động dẫn tới mồ hôi được tiết ra ít hơn,

  – Móng tay và móng chân trở nên dày. giòn, dễ gãy…

  – Tóc bạc màu, thưa và mỏng theo mức độ thay đổi khác nhau

   6.2. Hậu quả

   – Khô da, có thể dẫn tới rách da dù lực tác động rất nhỏ và khó liền sau đó.

   – Khó khăn trong việc tự chăm sóc da, lông, móng cho mình.

   6.3. Hướng khắc phục

  – Chấp nhận quy luật “sinh lão bệnh tử” từ đó có thái độ tích cực, thích nghi.

  – Có  chế độ ăn uống lành mạnh, đủ dinh dưỡng, uống đủ nước…

    7. HỆ SINH DỤC/SỨC KHỎE SINH SẢN

   7.1. Các thay đổi chính

   – Ở cả nam và nữ, sự giảm nồng độ hormon trong cơ thể dẫn tới đáp ứng của mạch máu với các kích thích trở nên chậm chạp hơn, giảm ham muốn và hiệu quả trong quan hệ tình dục

  – Sự thay đổi về hình dáng cơ thể, các bộ phận sinh dục, mắc các bệnh mạn tính, tình trạng mất mát người bạn đời khi về già, và cả do quan niệm xã hội… là những yếu tố dẫn tới tình trạng hoạt động tình dục ở người già giảm đi nhanh chóng

   7.2. Hậu quả

  – Quan niệm người già ít hoặc không còn ham muốn tình dục dẫn tới việc không quan tâm đến những thay đổi sinh lý trong hệ sinh dục của người cao tuổi. Hơn nữa. vấn đề tế nhị này dẫn đến hàng loạt những sai lầm trong đánh giá hệ sinh dục và hiểu biết về các thay đổi sinh lý của hệ cơ quan đặc thù này.

  – Khá nhiều bệnh lý như yếu sinh lý, suy giảm tình dục, rối loạn cương dương, ung thư …đã bị bỏ sót và không được điều trị kịp thời.

   7.3. Hướng khắc phục

    Cần bỏ những quan niệm phổ biến xưa cũ, chấp nhận tình dục có vai trò trong đời sống của con người kể cả khi họ đã bước vào tuổi xế chiều. Nhu cầu tình dục của người già cũng cần phải được quan tâm một cách bình đằng như các thay đổi sinh lý khác.

  8. CÁC GIÁC QUAN

   8.1. Các thay đổi chính

  Giảm chức năng của các giác quan: Mắt nhìn mờ, tai nghe kém, mũi ngửi không tốt, rối loạn vị giác…

  8.2. Hậu quả

  Nguy cơ bị những bệnh như đục thể thủy tinh hay tăng nhãn áp. Giảm chất lượng sống do giảm khứu giác, thính, vị giác….

  8.3. Hướng khắc phục

  – Khám bệnh định kỳ

  – Sử dụng các thiết bị hỗ trợ: kính mắt, tai nghe,…

    9.  HỆ THẦN KINH – NỘI TIẾT

  .9.1. Các thay đổi chính

   – Sa sút trí tuệ  do tổn thương não và nhiều nguyên nhân khác nhau.

  –  Giảm trọng lượng của não, thay đổi tỉ trọng của chất xám với chất trắng, tổng lượng neuron cũng giảm mạnh và số lượng mảng lão hóa cũng tăng lên.

  – Hoạt động nội tiết gắn liền với hoạt động thần kinh, quá trình lão hóa hệ nội tiết diễn ra sớm nhất là suy giảm hoạt động của tuyến ức, sau đó đến tuyến sinh dục, tuyến giáp, tuyến tụy, cuối cùng là tuyến yên và thượng thận. Dễ nhận thấy nhất là thời kỳ mãn sinh dục.

  9.2. Hậu quả

  – Một số người cao tuổi bị cho là “ lẩm cẩm “ và “ chậm chạp “. Suy giảm trí nhớ cũng phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại bị nhầm lẫn thành sa sút trí tuệ

 – Thay đổi chức năng nội tiết làm thay đổi khả năng phản ứng và thích nghi của cơ thể đối với các stress thông thường.

   9.3. Hướng khắc phục

  Khuyến khích để tham gia và các hoạt động nhận thức như làm việc, chơi trò chơi hoặc học một khóa ngắn hạn. Duy trì trí tuệ minh mẫn  được cho là một tiêu chí đánh giá sự thành công của tuổi già

    IV. TÓM TẮT 
     Như vậy, khi về già, các cơ quan có những biến đổi nhất định, và diễn ra đồng thời với nhau, làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Việc phân tích, phân biệt giữa những biến đổi sinh lý và bệnh lý để có biện pháp hỗ trợ phù hợp là rất quan trọng trong việc chăm sóc, điều trị, nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi trong giai đoạn dân số ngày càng già hóa như  hiện nay.

  V. TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Những biến đổi sinh lý thường gặp ở người cao tuổi/ TS. Hồ Thị Kim Thanh/ Bệnh viện Lão khoa Trung Ương
2. Bệnh học lão khoa – Từ đại cương đến thực hành lâm sàng/ GS. Phạm Khuê
3. LÃO KHOA Y HỌC CỔ TRUYỀN/ Phạm Vũ Khánh
4. BỆNH HỌC LÃO KHOA/ NGUYỄN VĂN TRÍ / NXB Y HỌC
5. Physiologic Changes That Occur in Geriatric Patients/Megan Hebdon
6. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/nhung-thay-doi-chat-o-nguoi-cao-tuoi-vi
7. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/bien-doi-sinh-ly-o-nguoi-cao-tuoi-vi

      BS. Đặng Đình Nam

Khoa Nội Lão học  Bệnh viện Quảng Trị

https://benhvientinh.quangtri.gov.vn/vi/news/kien-thuc-y-khoa/nhung-thay-doi-sinh-ly-o-nguoi-cao-tuoi-639.html

The post NHỮNG THAY ĐỔI SINH HỌC Ở NGƯỜI CAO TUỔI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch là phương pháp cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể mà không cần thông qua hệ tiêu hóa. Đây là cách cung cấp dinh dưỡng tạm thời hoặc vĩnh viễn qua đường tĩnh mạch, thông qua kim truyền hoặc ống thông tĩnh mạch cho những người không thể sử dụng hệ tiêu hóa do tình trạng bệnh lý.

  Phương pháp nuôi dưỡng qua tĩnh mạch này có thể chỉ là bổ sung (nuôi dưỡng một phần) hoặc cung cấp toàn bộ nhu cầu dinh dưỡng (nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch).

      II. NUÔI DƯỠNG QUA TĨNH MẠCH LÀ GÌ ?

   Dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch, parenteral nutrition PN, là phương pháp cung cấp dinh dưỡng trực tiếp vào tĩnh mạch. Thuật ngữ “parenteral” (ngoài đường tiêu hóa) có nghĩa là “bên ngoài ống tiêu hóa”. Trong khi dinh dưỡng qua đường tiêu hóa (enteral nutrition) được đưa vào dạ dày hoặc ruột non thông qua ống dẫn, thì dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch lại bỏ qua toàn bộ hệ thống tiêu hóa, từ miệng đến hậu môn.

   Một số tình trạng y tế nhất định có thể đòi hỏi việc áp dụng chế độ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch trong thời gian ngắn hoặc dài hạn. Có những người cần phương pháp này để bổ sung vào chế độ ăn uống, trong khi những người khác lại cần nạp toàn bộ lượng calo cần thiết thông qua đường tĩnh mạch.

      III. HAI DẠNG NUÔI DƯỠNG TĨNH MẠCH

   1. Theo thời gian sử dụng

   * Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch một phần (Partial parenteral nutrition  PPN)

   Phương pháp bổ sung cho các hình thức ăn uống khác. Như bệnh nhân vẫn ăn uống được nhưng lại bị suy dinh dưỡng, nhân viên y tế có thể chỉ định PPN để bù đắp các dưỡng chất còn thiếu trong chế độ ăn hoặc cung cấp thêm calo.

  Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch một phần (PPN) thường được áp dụng tạm thời cho những người cần bổ sung calo cấp thiết trước khi chuyển sang phương án dài hạn hơn — đó là nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa (nuôi ăn qua ống thông) hoặc dần quay lại ăn uống qua đường miệng. PPN cũng thường được chỉ định cho các bệnh nhân nằm viện dài ngày, những người có nguy cơ bị suy dinh dưỡng toàn thân do nhiều nguyên nhân khác nhau.

   * Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch toàn phần (Total parenteral nutrition  TPN)

  Là phương pháp cung cấp đầy đủ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch cho những người hoàn toàn không thể sử dụng hệ tiêu hóa. TPN có thể cần thiết khi các tình trạng bệnh lý làm suy giảm khả năng xử lý thức ăn và hấp thụ chất dinh dưỡng qua đường tiêu hóa, hoặc khi cần tạm thời ngưng sử dụng hệ tiêu hóa để cơ quan này có thời gian hồi phục.

    Nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch khi hệ tiêu hóa không hoạt động hoặc mắc bệnh lý đường tiêu hóa đòi hỏi hệ thống này phải được nghỉ ngơi hoàn toàn. 

   Các bệnh lý cần nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch gồm: Phẫu thuật vùng bụng, Hóa trị, Thiếu máu cục bộ ruột, Tắc ruột non hoặc ruột già, Liệt ruột kéo dài, Xuất huyết tiêu hóa, Viêm ruột do xạ trị, Sinh non, Viêm ruột hoại tử, Tiêu chảy kéo dài, Các bệnh viêm ruột, Hội chứng ruột ngắn, Rò dưỡng chấp dai dẳng, Bệnh ghép chống chủ tại ruột.

    2. Theo đường tĩnh mạch được sử dụng

   * Nuôi dưỡng qua tĩnh mạch trung tâm (Central parenteral nutrition CPN)

  Được thực hiện thông qua tĩnh mạch trung tâm (central vein catheter) — thường là tĩnh mạch chủ trên nằm dưới xương đòn, dẫn trực tiếp về tim. Kích thước lớn của tĩnh mạch trung tâm cho phép sử dụng ống thông lớn hơn để truyền dịch dinh dưỡng có nồng độ và hàm lượng calo cao. Vì lý do này, CPN thường được dùng cho nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch toàn phần.

   * Nuôi dưỡng qua tĩnh mạch ngoại biên (Peripheral parenteral nutrition  PPN)

  Được thực hiện thông qua tĩnh mạch ngoại biên có kích thước nhỏ hơn, chẳng hạn như ở vùng cổ hoặc các chi. PPN được sử dụng để cung cấp dinh dưỡng một phần trong thời gian ngắn, tận dụng ưu điểm là việc tiếp cận tĩnh mạch ngoại biên nhanh chóng và dễ dàng hơn.

       IV. CHẤT DINH DƯỠNG TRONG NUÔI DƯỠNG TĨNH MẠCH

   Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch có các biến thể tiêu chuẩn và có thể điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cụ thể của bệnh nhân. Công thức này chứa đủ hàm lượng các loại dưỡng chất thiết yếu cơ thể con người cần như: nước, carbohydrate, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất.

   Ngay cả khi nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch, công thức này vẫn sẽ được thiết kế riêng cho bệnh nhân dựa trên kết quả xét nghiệm.

   Tóm lại, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch cung cấp đầy đủ dưỡng chất để thay thế việc ăn uống qua đường miệng trong thời gian cần thiết, thậm chí là suốt đời.

         V, LỢI ÍCH

    Ưu điểm chính của phương pháp nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch là tạo điều kiện cho hệ tiêu hóa có thời gian hồi phục sau khi mắc bệnh nặng hoặc trải qua phẫu thuật.

    Đối với bệnh nhân nằm viện dài ngày—đặc biệt là người cao tuổi gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng thông qua ăn uống hoặc nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa—việc nuôi dưỡng một phần qua đường tĩnh mạch có thể mang lại sự hỗ trợ quan trọng, giúp cơ thể họ vượt qua các vấn đề sức khỏe khác.

   Đối với những người bị suy giảm chức năng tiêu hóa vĩnh viễn, hoặc trẻ sinh cực non và đang mắc bệnh lý nghiêm trọng chưa thể ăn uống theo cách thông thường, phương pháp nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch có thể đóng vai trò cứu mạng.

       VI. NGUY CƠ & BIẾN CHỨNG

   Dinh dưỡng đường tĩnh mạch được coi là kém lý tưởng hơn so với nuôi dưỡng đường ruột vì nguy cơ biến chứng cao hơn. Mối lo ngại chính là nhiễm trùng máu do catheter tĩnh mạch và teo đường tiêu hóa khi không sử dụng.  Các biến chứng phổ biến nhất bao gồm:

   * Nhiễm trùng. Vi khuẩn từ catheter tĩnh mạch có thể nhiễm trùng máu. Nếu nhiễm trùng lan rộng khắp cơ thể, nó có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, một biến chứng đe dọa tính mạng.

   * Cục máu đông có thể hình thành tại vị trí catheter nối với tĩnh mạch.

   * Teo đường tiêu hóa có thể bắt đầu xảy ra sau khoảng hai tuần. Chức năng đường tiêu hóa thường phục hồi dần dần.

   * Mất cân bằng glucose (tăng đường huyết hoặc hạ đường huyết) là phổ biến. Những trường hợp này được điều trị bằng cách điều chỉnh insulin và dextrose.

   * Bệnh gan liên quan đến dinh dưỡng đường tĩnh mạch (Parenteral nutrition-associated liver disease PNALD) là một biến chứng của dinh dưỡng đường tĩnh mạch dài hạn. Bệnh gan ảnh hưởng đến 50% bệnh nhân sau 5 đến 7 năm. Chúng ta không biết chính xác lý do tại sao. Ở trẻ sinh non, có thể là do gan của chúng chưa phát triển hoàn toàn. Ở người lớn, có thể liên quan đến sự suy giảm vi khuẩn đường ruột do đường ruột không được sử dụng.

   * Các bệnh lý túi mật có thể xảy ra khi thiếu sự kích thích từ hệ tiêu hóa khiến mật tích tụ mà không được giải phóng bình thường vào ruột non. Các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn có thể kích thích sự co bóp của túi mật bằng cách thay đổi loại sữa công thức và khuyến khích bạn ăn uống bằng đường miệng ít nhất một lượng nhỏ.

   * Mất khoáng chất của xương (loãng xương hoặc nhuyễn xương) có thể phát triển ở những người được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch lâu dài, có thể do thiếu hụt vitamin và khoáng chất (canxi, magiê và vitamin D).

   * Các biến chứng có thể xảy ra khác: Tổn thương trong quá trình đặt ống thông, Quá tải dịch, Phản ứng với nhũ tương lipid trong sữa công thức do dị ứng thực phẩm, Cơn đói cồn cào.

       VII. NHỮNG ĐIỀU LƯU Ý

   1. Nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch là một biện pháp hỗ trợ để cung cấp dưỡng chất cho cơ thể khi không thể ăn uống qua đường miệng trong thời gian cần thiết. Do đó, cách nuôi dưỡng này vô hình trung loại bỏ một lợi ích quân trọng của ăn đường miệng là tác dụng của hệ vi sinh đường ruột  (gut microbiome).

  2. Hiện nay, nhờ các xét nghiêm monitoring, chúng ta có thể kiểm soát tốt chất lượng và liều lượng dịch chuyền cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.

  3. Dinh dưỡng đường tĩnh mạch kém lý tưởng hơn so với nuôi dưỡng đường ruột vì nguy cơ biến chứng từ nhiễm trùng, tắt mạch, đến các bệnh lý gan mật, xương khớp v.v…

VIII. THAM KHẢO

[1] Parenteral nutrition

https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22802-parenteral-nutrition

[2] Understanding Parenteral Nutrition

https://www.uhsussex.nhs.uk/resources/understanding-parenteral-nutrition/

[3] Parenteral Nutrition Overview

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9659055/

[4] What is Parenteral Nutrition?

What is Parenteral Nutrition?

[5] Parenteral feeding

https://patient.info/doctor/drug-therapy/parenteral-feeding#google_vignette

[6] Parenteral feeding

https://www.ummhealth.org/health-library/parenteral-feeding

[7] Parenteral nutrition

https://aci.health.nsw.gov.au/networks/nutrition/resources/parenteral

          TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post NUÔI DƯỠNG ĐƯỜNG TĨNH MẠCH (parenteral nutrition) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Hiện nay, AI đã trở thành công cụ cần thiết  trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là ngành y tế. Trong nền y toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, đang chịu áp lực lớn về chi phí, nhân lực và nhu cầu điều trị cá nhân hóa, việc ứng dụng AI không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là lời giải cho bài toán phát triển y tế hiện đạị.

     II. CÁC ỨNG DỤNG AI TRONG Y TẾ 

    Trong y khoa, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ chuyên môn và không thay thế bác sĩ khám chữa bệnh. Một số sử dụng hỗ trợ hợp lý trong:

    1. Hỗ trợ chẩn đoán: phân tích hình ảnh X-quang, CT, MRI, giải phẫu bệnh hoặc dữ liệu xét nghiệm để phát hiện dấu hiệu bất thường.

    2. Hỗ trợ quyết định điều trị: tổng hợp hướng dẫn, bằng chứng y khoa và thông tin bệnh nhân để bác sĩ cân nhắc các lựa chọn.

    3. Theo dõi bệnh nhân: phát hiện những thay đổi bất thường từ các chỉ số sinh tồn hoặc dữ liệu theo dõi liên tục.

    4. Hồ sơ, hành chính: tóm tắt bệnh án, soạn thảo ghi chú, hỗ trợ mã hóa và giảm công việc giấy tờ.

    5. Giáo dục sức khỏe: giải thích thuật ngữ và hướng dẫn chăm sóc bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

      II. NHỮNG NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG

    1. Bác sĩ vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng. Kết quả AI cần được kiểm tra trước khi sử dụng trong chăm sóc người bệnh.

    2. Không tin tuyệt đối vào AI. AI có thể “ảo giác”, hiểu sai dữ liệu hoặc đưa ra khuyến nghị không phù hợp với từng bệnh nhân.

    3. Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Không đưa thông tin định danh hoặc dữ liệu bệnh án nhạy cảm vào các hệ thống AI không được phép.

    4. Kiểm chứng nguồn. Với thông tin chẩn đoán, thuốc và điều trị, cần đối chiếu với hướng dẫn chuyên môn và tài liệu y khoa đáng tin cậy.

    5. Minh bạch với người bệnh. Khi AI tham gia đáng kể vào quá trình chăm sóc, cần cân nhắc thông báo phù hợp cho người bệnh.

   6. Đánh giá hiệu quả trong thực tế. Một mô hình có độ chính xác cao trong nghiên cứu chưa chắc hoạt động tốt ở bệnh viện, nhóm bệnh nhân hoặc điều kiện khác.

        III. CÁCH SỬ DỤNG AI HỢP LÝ

     Có thể tóm lược cách sử dụng hợp lý như sau

    1.  AI hỗ trợ phát hiện, gợi ý→

    2. Bác sĩ kiểm tra →

    3. Kết hợp bệnh sử  →

    4. Khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng →

    5. Quyết định chẩn doán và điều trị

     IV TUYỆT ĐỐI KHÔNG

    Nhờ “AI chẩn đoán → điều trị ngay”.

    V. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (A.I) trong y tế | VTV

[VIDEO 2] AI có thể thay thế bác sĩ ?

[1] Nguyên tắc sử dụng hợp lý AI trong y khoa

https://chatgpt.com/uc/6abf65fc-7a6c-83ea-99f8-9563d0222f3b

[2] Ứng dụng AI trong y tế: Xu hướng tất yếu cho hệ thống y tế thông minh và bền vững

https://vnptai.io/vi/blog/detail/ung-dung-ai-trong-y-te

[3] Ứng dụng AI, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh

https://moh.gov.vn/index.jsp?pageId=5803&aid=169217&cid=7241

[4] Tìm hiểu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế

https://medinet.gov.vn/cai-cach-hanh-chinh-y-te-thong-minh/tim-hieu-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-y-te-so-y-te-hcm-cmobile4714-30778.aspx

[5] Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý sự cố y khoa

https://bvhungvuong.vn/danh-cho-benh-nhan/ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-quan-ly-su-co-y-khoa

         TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post SỬ DỤNG AI HỢP LÝ TRONG Y KHOA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc WHO, có 13 tác nhân sinh học (gồm virus, vi khuẩn và ký sinh trùng/giun sán) được xếp vào Nhóm 1  (chắc chắn gây ung thư ở người) sau:

    1. Virus viêm gan B (HBV): Gây ung thư gan.

    2. Virus viêm gan C (HCV): Gây ung thư gan.

    3. Virus gây u nhú ở người (HPV) – đặc biệt các tuyp nguy cơ cao như HPV-16, 18: Gây ung thư cổ tử cung, hậu môn, vòm họng.

    4. Virus Epstein-Barr (EBV): Gây ung thư vòm họng, u lympho Burkitt, ung thư dạ dày.

    5. Virus lympho bào T ở người type 1 (HTLV-1): Gây bệnh bạch cầu/u lympho tế bào T ngoại biên.

    6. Virus suy giảm miễn dịch ở người type 1 (HIV-1): Làm tăng nguy cơ gây u lympho và sarcoma Kaposi.

    7. Human herpesvirus 8 (HHV-8 / KSHV): Gây sarcoma Kaposi.

    8. Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori): Gây ung thư dạ dày và u lympho MALT dạ dày.

    9. Sán lá gan Opisthorchis viverrini: Gây ung thư đường mật.

   10. Sán lá gan Clonorchis sinensis: Gây ung thư đường mật.

   11. Sán máng Schistosoma haematobium: Gây ung thư bàng quang.

   12-13 Hai tác nhân sinh học bổ sung

  Theo các đánh giá chuyên khảo mở rộng của IARC Volume 100B bao gồm các biến thể hoặc phối hợp sinh học liên quan chặt chẽ đến cơ chế sinh ung thư phân tử từ các nhóm mầm bệnh trên.

    II. CÁC HÓA CHẤT GÂY UNG THƯ

     Hằng ngày, cơ thể có thể vô tình tiếp xúc với nhiều tác nhân gây ung thư trong môi trường sống, nơi làm việc hoặc trong sinh hoạt… Dưới đây là một số chất có khẳn năng gây ung thư phổ biến đã được các tổ chức y tế quốc tế như WHO và IARC xác định, kèm theo cơ chế ảnh hưởng cơ bản (thông tin mang tính tham khảo):

     1. Tia cực tím

   Tia cực tím (UV), đặc biệt là UVB và UVA là dạng bức xạ phát ra từ ánh sáng mặt trời hoặc các thiết bị nhân tạo như đèn tanning, được xếp vào nhóm 1 chất gây ung thư ở người theo phân loại của IARC. Tiếp xúc quá mức với tia UV có thể gây tổn thương DNA trong tế bào da, làm tăng nguy cơ mắc ung thư da, bao gồm cả u hắc tố ác tính (melanoma) và các dạng ung thư biểu mô tế bào đáy và tế bào vảy.

   Mỗi người nên sử dụng kem chống nắng phổ rộng, tránh ra nắng vào giờ cao điểm (10h-16h), và mặc quần áo bảo hộ khi ra đường để đảm bảo an toàn.

    2. Formaldehyde

   Formaldehyde là một hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, thường được sử dụng trong công nghiệp gỗ ép, vật liệu xây dựng, chất bảo quản trong phòng thí nghiệm hoặc mỹ phẩm. Khi hít phải hoặc tiếp xúc lâu dài, formaldehyde có thể gây kích ứng đường hô hấp, đau đầu, chảy nước mắt, và trong nhiều trường hợp, có thể dẫn đến ung thư vòm họng hoặc ung thư bạch cầu.

   Formaldehyde được IARC xếp vào nhóm 1 chất gây ung thư cho người, đặc biệt là khi phơi nhiễm trong môi trường kín hoặc không thông thoáng.

   Để hạn chế rủi ro, nên tránh sử dụng các sản phẩm có chứa formaldehyde, ưu tiên dùng vật liệu nội thất thân thiện với môi trường và tăng cường thông gió trong không gian sống.

    3. Amiang

   Amiang là nhóm khoáng chất tự nhiên có cấu trúc sợi, từng được sử dụng rộng rãi trong vật liệu xây dựng, cách nhiệt, phanh xe và mái lợp nhờ khả năng chịu nhiệt và độ bền cao. Tuy nhiên, khi các sợi amiang bị hít vào phổi, chúng có thể tồn tại trong mô phổi hàng chục năm, gây viêm mạn tính, sẹo mô phổi (asbestosis) và đặc biệt là ung thư trung biểu mô (mesothelioma) – một loại ung thư hiếm gặp nhưng nguy hiểm.

   Hiện nay, nhiều quốc gia đã cấm hoàn toàn việc sử dụng amiăng, tuy nhiên vẫn còn tồn tại ở một số công trình cũ hoặc khu vực sản xuất. Khi phải tiếp xúc, cần mang đồ bảo hộ đúng chuẩn và tuân thủ quy trình xử lý an toàn.

   4. Radon

   Radon là một khí phóng xạ tự nhiên được sinh ra từ quá trình phân rã uranium trong đất, đá và nước ngầm. Radon không màu, không mùi và không vị, có thể tích tụ trong nhà ở, tầng hầm hoặc không gian kín, đặc biệt ở những khu vực có địa chất giàu uranium. Khi hít phải trong thời gian dài, các hạt phóng xạ từ radon có thể làm tổn thương mô phổi, gây đột biến DNA và dẫn đến ung thư phổi. Theo WHO, radon là nguyên nhân gây ung thư phổi đứng thứ hai sau hút thuốc lá.

   Để giảm thiểu nguy cơ, nên kiểm tra nồng độ radon trong nhà định kỳ, tăng cường thông gió và bịt kín các khe nứt nền nhà, đặc biệt ở vùng có nguy cơ cao.

    5. Thuốc lá

    Thuốc lá là nguồn chứa hơn 70 chất gây ung thư đã được xác định, bao gồm benzene, nitrosamine, formaldehyde, và polonium-210. Hút thuốc trực tiếp hoặc hít phải khói thuốc thụ động đều có thể gây ung thư phổi, thanh quản, thực quản, bàng quang, tụy và cổ tử cung. Nicotine trong thuốc lá còn gây nghiện mạnh, khiến người hút khó bỏ và tiếp tục phơi nhiễm lâu dài.

   Theo WHO, thuốc lá là nguyên nhân phổ biến gây tử vong do ung thư có thể phòng ngừa được trên toàn cầu. Ngừng hút thuốc ở bất kỳ giai đoạn nào đều giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc ung thư và cải thiện sức khỏe tim mạch, hô hấp.

    6. Ô nhiễm không khí

   Ô nhiễm không khí là sự hiện diện của các hạt bụi mịn (PM2.5, PM10), khí độc (NO₂, SO₂, CO), và hợp chất hữu cơ bay hơi vượt mức an toàn trong không khí. Các chất này, khi hít phải lâu dài, có thể thâm nhập sâu vào phổi, gây viêm mạn tính, tổn thương tế bào biểu mô đường hô hấp và làm tăng nguy cơ ung thư phổi, đặc biệt ở người không hút thuốc.

   Ô nhiễm không khí còn liên quan đến bệnh tim mạch, đột quỵ, và rối loạn hô hấp. WHO xếp ô nhiễm không khí ngoài trời vào nhóm 1 các carcinogen cho người.

   Để hạn chế ảnh hưởng, mỗi người nên tránh hoạt động ngoài trời khi chỉ số AQI cao, sử dụng máy lọc không khí trong nhà, và trồng cây xanh quanh khu vực sinh sống để cải thiện chất lượng không khí.

   7. Khí thải từ động cơ

   Khí thải từ động cơ, đặc biệt là động cơ diesel, chứa nhiều hợp chất độc hại như benzen, formaldehyde và các hạt bụi mịn PM2.5. Khi hít phải thường xuyên, những chất này xâm nhập sâu vào phổi, gây viêm mạn tính, tổn thương DNA và tăng nguy cơ phát triển tế bào ung thư. Người sống hoặc làm việc gần khu vực có mật độ giao thông cao, bến xe, hoặc nhà máy thường có nguy cơ cao hơn.

   8. Thực phẩm chiên giòn

   Thực phẩm chiên rán ở nhiệt độ cao tạo ra các hợp chất gây hại như acrylamide, được WHO cảnh báo có khả năng gây ung thư. Dầu ăn được tái sử dụng nhiều lần cũng càng làm tăng lượng chất oxy hóa, gốc tự do gây tổn thương tế bào và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp. Vì thế, thực đơn hàng ngày nên hạn chế tối đa dùng đồ chiên rán, ưu tiên món hấp, luộc hoặc nướng nhẹ để giúp giảm độc chất cho cơ thể.

   9. Thịt chế biến sẵn

   Thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, jambon… thường chứa nitrit và nitrat (chất bảo quản có thể chuyển hóa thành nitrosamine, một hợp chất gây ung thư mạnh khi xâm nhập vào cơ thể). Tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư đại trực tràng, đồng thời gián tiếp ảnh hưởng đến phổi do làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng viêm mạn tính.

The post CÁC TÁC NHÂN GÂY UNG THƯ ĐÃ XÁC ĐỊNH appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Cột sống con người có 32-33 đốt xương sống chồng lên nhau, chia thành 5 đoạn  từ trên xuống dưới gồm 7 đốt sống cổ, 2 đốt sống ngực, 5 đốt sống lưng, 5 đốt sống cùng, và 3 đến 5 đốt sống cụt dính lại với nhau tạo thành xương cụt. Giữa các đốt sống có một đĩa đêm.

  Thoát vị đĩa đệm là tình trạng nhân nhầy của đĩa đệm cột sống chệch ra khỏi vị trí bình thường, có thể xuyên qua dây chằng, chèn ép màng cứng, rễ thần kinh và tủy sống.

           II. NGUYÊN NHÂN & NGUY CƠ

    1. NGUYÊN NHÂN

   * Người lớn tuổi thường có sự thoái hóa đĩa đệm. Lúc đó đĩa đệm mất tính đàn hồi, nhân nhầy sẽ dễ dàng phá vỡ bao xơ để di chuyển về phía sau hay phía bên khi vận động cột sống để thực hiện các hoạt động thường ngày.

   * Người trẻ thường do yếu tố vận động sai tư thế hoặc chấn thương tác động mạnh khiến đĩa đệm cột sống bị đè ép quá nặng dẫn đến tổn thương bao xơ và kết quả nhân nhầy thoát ra khỏi vị trí bình thường gây nên tình trạng thoát vị đĩa đệm.

    2. NGUY CƠ

    * Lao động, vận động sai tư thế hoặc quá sức, đặc biệt trong thời gian dài.

     * Thoái hóa cột sống: tuổi tác là yếu tố chủ yếu dẫn đến thoái hóa đĩa đệm. Nước và thành phần đàn hồi bên trong nhân nhầy đĩa đệm sẽ giảm dần theo tuổi. Do đó tuổi tác là yếu tố nguy cơ mà hầu như các bệnh nhân gặp phải.

     * Chấn thương cột sống thắt lưng.

     * Các bệnh lý bẩm sinh như hoặc mắc phải ở vùng cột sống như gù vẹo, thoái hóa cột sống…

     * Yếu tố di truyền.

   Do đó, người cao tuổi, những người lao động chân tay, mang vác nặng, sai tư thế, người thừa cân là những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh thoát vị đĩa đệm, đặc biệt là thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng.

           III. DẤU HIỆU THOÁT VỊ ĐĨA ĐÊM 

      1. THOÁT VỊ CỘT SỐNG CỔ

      * Đau nhức vùng cổ vai gáy

  Người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng cổ và vai gáy. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột sau một động tác cúi – xoay cổ sai tư thế, hoặc tiến triển âm thầm và kéo dài nhiều tuần. Đau tăng rõ khi cúi đầu, ngửa cổ, xoay cổ hoặc ngồi làm việc lâu trước máy tính, điện thoại.

   * Hội chứng rễ thần kinh (tê bì tay)

    Khối thoát vị chèn ép vào rễ thần kinh, người bệnh có cảm giác tê, châm chích hoặc đau như điện giật lan từ cổ xuống vai, cánh tay và bàn tay. 

   * Yếu cơ

    Sự chèn ép kéo dài lên rễ thần kinh hoặc tủy sống khiến sức cơ suy giảm. Người bệnh có thể cảm thấy tay yếu, lực cầm nắm giảm, khó xách vật nặng hoặc thực hiện các động tác đòi hỏi sự khéo léo của bàn tay. Trong trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể đi lại không vững do ảnh hưởng đến dẫn truyền thần kinh.

   * Hạn chế vận động cổ và vai

    Cổ trở nên cứng, khó xoay sang hai bên, khó cúi hoặc ngửa. Các động tác đưa tay lên cao, dang tay hoặc xoay vai cũng trở nên đau và hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và công việc hàng ngày.

    * Một số triệu chứng đi kèm khác

  Ngoài các biểu hiện điển hình, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ còn có thể gây đau đầu, chóng mặt, đau lan một bên ngực, cảm giác tức vùng cổ họng hoặc mệt mỏi kéo dài. Đây là những triệu chứng dễ bị bỏ qua nhưng có giá trị gợi ý bệnh lý cột sống cổ.

       2. THOÁT VỊ CỘT SỐNG LƯNG

       * Hội chứng cột sống

   – Đau cột sống thắt lưng: đột ngột, sau chấn thương hoặc đau xuất hiện từ từ.

   –  Cột sống bị biến dạng: bị gù, lệch vẹo, biến dạng cột sống.

    – Hạn chế hoạt động của cột sống thắt lưng: cúi, ngửa người, nghiêng hoặc xoay cột sống.

   * Hội chứng chèn ép rễ thần kinh

   – Đau rễ thần kinh tọa, đau lan dọc theo đường đi của dây thần kinh, tăng lên khi đi, đứng, vận động, ho hoặc hắt hơi và giảm khi nghỉ ngơi, cũng có thể bị đau liên tục ở mọi tư thế.

  – Tê bì, dị cảm như kim châm, kiến bò hoặc mất cảm giác ở chân.

  – Yếu cơ, giảm khả năng đi lại và vận động, thậm chí liệt, xảy ra ở giai đoạn nặng.

  * Hội chứng chèn ép  tủy sống

    – Rối loạn thăng bằng cơ thể

     – Tê, yếu hoặc chuột rút ở chân

     – Mất cảm giác ở bàn chân

     – Yếu/ liệt một bàn chân hoặc cả hai chân

   * Hội chứng chùm đuôi ngựa

    Xảy ra ở một số trường hợp thoát vị đĩa đệm nặng gây đau dữ dội vùng thắt lưng; rối loạn cảm giác, mất cảm giác hoặc đau kèm theo yếu liệt cơ thương ở cả hai chân; rối loạn đại tiểu tiện; mất cảm giác vùng chậu. Đây là một cấp cứu thần kinh cần được phát hiện và xử trí kịp thời.

      IV. CHẨN ĐOÁN

    1. Khám lâm sàng

    – Đánh giá mức độ đau, phạm vi lan đau

    – Khám phản xạ thần kinh, sức cơ và cảm giác da cũng được kiểm tra nhằm xác định dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống.

    Các triệu chứng lâm sàng giúp định hướng vị trí, mức độ thoát vị.

   2. Cận lâm sàng

    * Chụp cộng hưởng từ (MRI)

    Là chẩn đoán lâm sàng quan trọng và chính xác nhất hiện nay đối với thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Hình ảnh MRI cho phép bác sĩ quan sát rõ cấu trúc đĩa đệm, vị trí nhân nhầy thoát ra, mức độ chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống, cũng như tình trạng dây chằng và mô mềm xung quanh.

    * Chụp X-quang cột sống cổ

   Giúp đánh giá tổng thể cấu trúc cột sống, phát hiện các bất thường như cong vẹo, mất đường cong sinh lý, hẹp khe gian đốt sống hoặc gai xương do thoái hóa. Tuy không thấy trực tiếp khối thoát vị, X-quang vẫn có giá trị hỗ trợ chẩn đoán và loại trừ các nguyên nhân khác gây đau.

   * Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan)

    CT Scan thường được chỉ định khi người bệnh không thể chụp MRI hoặc cần đánh giá chi tiết cấu trúc xương đốt sống. Phương pháp này giúp phát hiện các tổn thương xương, gai xương chèn ép thần kinh hoặc các bất thường phối hợp với thoát vị đĩa đệm.

     V. ĐIỀU TRỊ THOÁT VỊ ĐỆM

   1. Điều trị nội khoa

  Điều trị bằng thuốc nhằm mục tiêu giảm đau, chống viêm và cải thiện chức năng thần kinh. Các nhóm thuốc thường được sử dụng gồm thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giãn cơ và vitamin nhóm B hỗ trợ phục hồi dây thần kinh.

   2. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

  Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống. Các phương pháp như kéo giãn cột sống, sóng xung kích, nhiệt trị liệu hoặc các bài tập phục hồi giúp giảm áp lực lên đĩa đệm, cải thiện tuần hoàn máu và tăng cường sức mạnh cơ. Khi thực hiện đúng và đều đặn, vật lý trị liệu giúp cải thiện triệu chứng rõ rệt và hạn chế tái phát.

   2. Phẫu thuật

  Phẫu thuật chỉ được chỉ định trong các trường hợp điều trị bảo tồn không hiệu quả sau một thời gian phù hợp, hoặc khi người bệnh có dấu hiệu chèn ép tủy sống nặng, yếu liệt tiến triển hay rối loạn chức năng thần kinh nghiêm trọng.

  Các kỹ thuật hiện đại như mổ nội soi, vi phẫu hoặc thay đĩa đệm nhân tạo giúp giải phóng chèn ép và phục hồi chức năng vận động, đồng thời giảm thiểu xâm lấn và thời gian hồi phục.

X. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Thoát vị địa đệm cột sống: Điều trị, Nguyên Nhân, Triệu chứng

[VIDEO 2] Thoát vị đĩa đệm: Muốn sống chung lâu dài, không chỉ dừng ở việc giảm đau

[1] Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

https://umcclinic.com.vn/thoat-vi-dia-dem-cot-song-co

[2]Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

https://xuongkhopvietduc.com.vn/thoat-vi-dia-dem-cot-song-that-lung.html

[3]Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

https://www.mediplus.vn/co-xuong-khop/thoat-vi-dia-dem-cot-song-that-lung.html

[4]Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

https://tamanhhospital.vn/benh/thoat-vi-dia-dem-cot-song-that-lung/

[5]Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

https://bvnghean.vn/thoat-vi-dia-dem-cot-song-that-lung/

        TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Teo cơ tủy sống là một rối loạn di truyền hiếm nhưng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động, thậm chí có thể gây tử vong trong những trường hợp nghiêm trọng. Căn bệnh này tác động ngay thời trẻ và gây nhiều khó khăn vận động cho người bệnh sau này.

     Dưới đây là thông tin cơ bản về căn bệnh hiếm nhưng nhiều tác hại nay.

       II. TEO CƠ TỦY SỐNG LÀ GÌ ?

   1. Định danh

   Teo cơ tuỷ (spinal muscular atrophy SMA ) là một nhóm bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến các tế bào thần kinh vận động trong tủy sống, dẫn đến sự suy giảm, mất dần khả năng vận động của cơ thể.

  Bệnh xảy ra do đột biến trên gen SMN1 (Survival Motor Neuron 1) là gen chịu trách nhiệm sản xuất protein SMN cần thiết cho sự sống còn của các tế bào thần kinh vận động. Khi lượng protein này không đủ, các tế bào thần kinh vận động bị thoái hóa, dẫn đến việc cơ bắp không nhận được tín hiệu từ não và tủy sống, gây yếu cơ và teo cơ theo thời gian.

   Mặc dù không được coi là phổ biến, nhưng SMA lại là căn bệnh di truyền nghiêm trọng. Do bệnh có tính chất di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, có nghĩa là một người chỉ mắc bệnh khi nhận cả hai bản sao gen đột biến từ cả cha và mẹ. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do di truyền ở trẻ nhỏ. 

   Theo các nhà nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh từ 1-2/ 1.000,000 người. SMA phổ biến gấp đôi ở người da trắng và người châu Á so với người da đen và người gốc Tây Ban Nha. 

     2. Các loại SMA 

    SMA được phân loại dựa trên độ tuổi khởi phát và mức độ nghiêm trọng của bệnh:

   * SMA type 0 (SMA bẩm sinh): Đây là một phân nhóm hiếm gặp, ảnh hưởng đến thai nhi trước khi sinh. Vì vậy, khi trẻ sinh ra mắc type 0 có thể bị yếu cơ nghiêm trọng, thường gặp vấn đề về hệ hô hấp. Thậm chí nguy hiểm hơn là tử vong trong những tháng đầu tiên của cuộc đời.

   * SMA type 1 (SMA nặng): Có khoảng 60% trường hợp SMA là loại 1 (hay còn được gọi là bệnh Werdnig – Hoffman). Các triệu chứng xuất hiện trong 6 tháng đầu đời, bao gồm khả năng kiểm soát đầu hạn chế và giảm trương lực cơ. Trẻ sơ sinh mắc SMA loại 1 cũng gặp khó khăn khi nuốt và thở. Nếu không được hỗ trợ, trẻ có thể tử vong trước sinh nhật thứ 2 của mình.

   * SMA type 2 (SMA trung gian): Các triệu chứng của SMA loại 2 (còn gọi là bệnh Dubowitz) xuất hiện từ 6 – 18 tháng tuổi. Triệu chứng bao gồm trương lực cơ thấp, tình trạng sẽ trở nên trầm trọng tăng lên, có xu hướng ảnh hưởng đến chân nhiều hơn cánh tay. Trẻ bị mắc SMA loại 2 có thể ngồi dậy nhưng không thể đi lại. Có khoảng 70% số người mắc loại 2 sẽ sống sót đến 25 – 30 tuổi. Các vấn đề về hô hấp chính là nguyên nhân gây tử vong.

    * SMA type 3 (Nhẹ): Triệu chứng của SMA type 3 (còn gọi là bệnh Kugelberg – Welander) xuất hiện sau 18 tháng đầu đời. Các triệu chứng bao gồm yếu cơ chi dưới, khó đi lại. Những người mắc SMA loại 3 không có xu hướng phát triển các vấn đề hô hấp, không ảnh hưởng tới tuổi thọ.

    * SMA type 4 (Người lớn): Đây là dạng SMA nhẹ nhất, thường không xuất hiện cho đến sau tuổi 21. Triệu chứng bao gồm yếu cơ tiến triển chậm, vì vậy hầu hết những người mắc loại 4 vẫn có thể di chuyển, không ảnh hưởng tới tuổi thọ. 

       III. BỆNH NGUYÊN  

   Đột biến ở gen SMN1 gây ra tất cả các loại bệnh teo cơ tủy sống. Số lượng bản sao của gen SMN2 làm thay đổi mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh và giúp xác định loại nào phát triển. 

   Một gen SMN1 khoẻ mạnh sản xuất protein SMN. Các tế bào thần kinh vận động cần protein này để tồn tại và hoạt động bình thường. Nếu bạn bị SMA, cơ thể bạn không sản xuất đủ protein SMN, do đó các tế bào thần kinh vận động của bạn sẽ co lại và chết. Kết quả là, não của bạn không thể kiểm soát các chuyển động tự nguyện, đặc biệt là chuyển động đầu, cổ, ngực và chân. 

   Gen SMN2 cũng sản xuất một lượng nhỏ protein SMN. Một người có thể có tới 8 bản sao của gen SMN2. Có nhiều bản sao của gen SMN2 thường dẫn đến các triệu chứng SMA ít nghiêm trọng hơn vì các gen bổ sung bù đắp cho protein SMN1 bị thiếu. 

       IV. TRIỆU CHỨNG

  Triệu chứng chính của SMA là yếu cơ. Thường là yếu các cơ gần trung tâm cơ thể nhất. Nhưng các triệu chứng khác nhau tuỳ theo loại. 

   1. Triệu chứng SMA loại 0 gồm: 

• Giảm chuyển động của thai nhi
• Bệnh cứng khớp
• Giảm trương lực cơ
• Yếu cơ nghiêm trọng
• Gặp các vấn đề nghiêm trọng về hô hấp 

    2. Triệu chứng SMA loại 1 gồm: 

• Kiểm soát đầu bị hạn chế
• Giảm trương lực cơ
• Thiếu phản xạ
• Không thể ngồi nếu không có sự hỗ trợ
• Khó nuốt
• Yếu cơ mặt. Tình trạng này phát triển ở giai đoạn sau của bệnh.

   3. Triệu chứng SMA loại 2 gồm: 

• Giảm trương lực cơ và mất phản xạ
• Tình trạng yếu cơ tiến triển, ảnh hưởng đến chân của trẻ nhiều hơn là cánh tay
• Bệnh vẹo cột sống 
• Yếu cơ ở ngực của trẻ, dẫn đến bệnh phổi hạn chế 
• Các cử động giật cục ở tay ở trẻ (đa giật cơ nhẹ)
• Khớp hàm (xương hàm dưới) của trẻ bị cứng do tình trạng dính xương; 
• Co cứng khớp 

   4. Triệu chứng của bệnh SMA loại 3 chủ yếu liên quan đến tình trạng suy yếu cơ tiến triển, ảnh hưởng đến chân của trẻ nhiều hơn là cánh tay. 

    5. Triệu chứng chính của bệnh SMA loại 4 là chân yếu nhẹ. 

           V. XÁC ĐINH CHẨN ĐOÁN

   Để xác định xem teo cơ có do SMA hay không, bác sĩ có thể sử dụng các xét nghiệm sau: 

• Xét nghiệm di truyền: Các cơ bị suy yếu giải phóng enzyme này vào máu của bệnh nhân. Nhưng mức độ thường bình thường với SMA, không giống như các rối loạn thần kinh cơ khác. 
• Điện cơ (EMG) và nghiên cứu dẫn truyền thần kinh: Nhằm đo hoạt động điện của cơ và dây thần kinh 
• Sinh thiết cơ: Phương pháp này hiếm khi được yêu cầu. Quy trình bao gồm việc lấy một lượng nhỏ mô cơ của bệnh nhân và gửi đến phòng xét nghiệm để kiểm tra. 

   Trong trường hợp, người bệnh đang mang thai và có tiền sử gia đình mắc bệnh SMA, xét nghiệm di truyền trước khi sinh có thể kiểm tra thai nhi đang phát triển có mắc bệnh này hay không: 

• Chọc ối: được thực hiện sau tuần thứ 14 của thai kỳ. 
• Lấy mẫu nhung mao nhau thai: sớm nhất là vào tuần thứ 10 của thai kỳ. 

         VI. ĐIỀU TRỊ

   Hiện chưa có phương pháp điều trị dứt điểm của bệnh teo cơ tủy sống. Tuy nhiên, vẫn có những nghiên cứu đang được tiến hành để tìm ra các phương pháp điều trị mới. 

   1. Kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. 

• Vật lý trị liệu: Cải thiện tư thế, ngăn ngừa tình trạng bất động khớp và làm chậm quá trình yếu cơ.
• Liệu pháp nghề nghiệp: Cải thiện khả năng thực hiện các công việc hàng ngày của bệnh nhân. 
• Sử dụng các thiết bị hỗ trợ như niềng chỉnh hình, nạng, xe tập đi và xe lăn. 
• Liệu pháp điều trị khó khăn về nói và nuốt. 
• Dùng ống thông dạ dày nếu việc nuốt khó khăn. 
• Hỗ trợ thông khí cho các vấn đề về hô hấp. 

   2. Dùng thuốc nội khoa

    * Nusinersen giúp làm chậm quá trình phát triển của bệnh. Bác sĩ sẽ tiến hành tiêm thuốc vào dịch xung quanh tuỷ sống, thời gian điều trị mỗi đợt là 2 giờ. 

    * Everyshi kích thích sản sinh protein.

   3. Liệu pháp thay thế gen và tế bào gốc cũng được vận dụng để sửa chữa chức năng vận động của tế bào thần kinh bị tổn thương. 

VII. THAM KHẢO

[1] Bệnh teo cơ tủy có chữa được không?

https://suckhoedoisong.vn/benh-teo-co-tuy-co-chua-duoc-khong-1694862.htm

[2] Teo cơ tủy có di truyền không? Những điều cha mẹ cần biết

https://benhvienphuongdong.vn/teo-co-tuy-sma/

[3] Phát hiện sớm bệnh teo cơ tủy sống SMA: Cơ hội sống khỏe cho trẻ ngay từ giai đoạn thai kỳ

https://suckhoedoisong.vn/phat-hien-som-benh-teo-co-tuy-song-sma-co-hoi-song-khoe-cho-tre-ngay-tu-giai-doan-thai-ky-169260525165159403.htm

[4] Có thể sinh con khoẻ mạnh khi chồng bị teo cơ tuỷ?

Liệu có thể sinh con khoẻ mạnh khi chồng bị teo cơ tuỷ?

[5] 5 điều cần biết về bệnh SMA

https://genesolutions.vn/tin-tuc/benh-sma/

       TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BỆNH TEO CƠ TỦY SỐNG (Spinal Muscular Atrohpy SMA) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Ở Huế quê tôi, các bà nội trợ có cách kho cá bống khá đặc biệt: kho khô, ít nước, nhỏ lử khiến từng con cá bống săn cứng, màu hổ phách, cong như chữ C mà người Huế gọi là ”cá ngó đuôi”.

  Món cá bống kho khô, kho tộ, kho tiêu, này thường dùng để ăn cùng cơm trắng, cơm niêu hay cháo gạo đỏ là nét đặc trưng của cố đô.

     CÁCH KHO NỒI CÁ BỐNG

   1. Sơ chế

The post CÁ BỐNG KHO KHÔ KIỂU HUẾ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Liệu pháp âm nhạc, trị liệu bằng âm nhạc, là một phương pháp trị liệu sử dụng đặc tính cải thiện tâm trạng tự nhiên của âm nhạc để giúp con người ta cải thiện sức khỏe tinh thần và sức khỏe nói chung. 

   Bất cứ ai cũng có thể tham gia trị liệu bằng âm nhạc; mà không đòi hỏi cần phải có nền tảng về âm nhạc, chơi được nhạc cụ để có được lợi ích từ hình thức can thiệp này, dưới nhiều dạng thứ như: Làm nhạc, Viết bài hát, Hát, Khiêu vũ, Nghe nhạc, Thảo luận âm nhạc…….

   Liêu pháp điều trị này khá hữu ích với những người mắc trầm cảm và lo âu, và cũng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho những người có bệnh lý, vấn đề về thực thể.

      II. TÁC DỤNG CỦA LIỆU PHÁP ÂM NHẠC

     Trị liệu bằng âm nhạc có thể mang tính cá nhân cao, khiến nó khá phù hợp với mọi người ở mọi độ tuổi và ngay cả trẻ nhỏ. Liệu pháp mang đến lợi ích với nhiều mức độ trải nghiệm âm nhạc và với nhiều vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần khác nhau: 

   – Kích hoạt các vùng não ảnh hưởng lên trí nhớ, cảm xúc, chuyển động, chuyển tiếp giác quan, một số chức năng không tự chủ, ra quyết định và tưởng thưởng. 

   – Hoàn thành các nhu cầu xã hội đối với người cao tuổi.

   – Giảm nhịp tim và huyết áp. 

   – Giảm căng cơ.

    – Giải phóng endorphins. 

    – Giải tỏa căng thẳng và thúc đẩy cảm giác bình an. 

   – Tăng cường kỹ năng vận động và cải thiện giao tiếp với trẻ nhỏ và thanh thiếu niên có khiếm khuyết phát triển và/hoặc học tập. 

    –Tác động mạnh mẽ lên những người bị sa sút trí tuệ và các rối loạn trí nhớ.

 Nhìn chung, trị liệu bằng âm nhạc có thể làm tăng các cảm giác tích cực, như: 

    – Bình tĩnh. 

    – Hưng phấn 

   – Tự tin và mạnh mẽ. 

    – Gần gũi về cảm xúc. 

      III. NHỮNG BỆNH, RỐI LOẠN CÓ THỂ ĐIỀU TRỊ

   1. Trị liệu bằng âm nhạc có thể hữu ích với những căn bệnh, rối loạn sau:

   – Bệnh Alzheimer. 

    – Lo âu hoặc căng thẳng. 

   – Tự kỷ. Autism

    – Một số bệnh tim mạch. 

     – Đau mãn tính (chronic pain)

    – Trầm cảm. 

­    – Rối loạn giao tiếp (difficulties with verbal and nonverbal communication)

    – Rối loạn điều tiết cảm xúc (emotional dysregulation).

   — Đau đầu. 

    – Rối loạn lưỡng cực

   – Tâm trạng tiêu cực (negative mood)

   – Stress sau sang chấn (post-traumatic stress disorder (PTSD)

  ­- Chấn thương sọ não. 

  – Mất ngủ. Insomnia7

  – Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (obsessive-compulsive disorder (OCD)

­ — Tâm thần phân liệt. Schizophrenia9

  2. Trị liệu bằng âm nhạc cũng thường được sử dụng để giúp trẻ nhỏ và thanh thiếu niên trong:

   — Xây dựng bản dạng (develop identities)

   – Cải thiện kỹ năng giao tiếp. 

    – Điều tiết cảm xúc 

­   — Hồi phục khỏi sang chấn. 

       IV. NHỮNG LƯU Ý

    Theo các chuyên gia, trị liệu bằng âm nhạc có thể không được coi là một hình thức điều trị hoàn chỉnh cho các bệnh lý y khoa, bao gồm các rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, khi được kết hợp với thuốc điều trị, tâm lý trị liệu, và các hình thức can thiệp khác, nó có thể là một thành tố đáng giá trong kế hoạch điều trị.

   Liệu pháp âm nhạc có lồng ghép chuyển động hoặc khiêu vũ có thể không phù hợp nếu bị đau cơ khớp, đang mắc bệnh, bị chấn thương hoặc bệnh lý nào đó gây khó khăn vận động.

 V. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Hòa âm chữa lành: sức mạnh của liệu pháp âm thanh| SKĐS

[1] Trị liệu âm nhạc (Music Therapy)

Tìm Hiểu Về Trị Liệu Âm Nhạc (Music Therapy)

[2] Trị liệu bằng âm nhạc (Music Therapy)

Trị liệu bằng âm nhạc (Music Therapy)

[3] Âm nhạc trị liệu: Liệu pháp âm nhạc có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe

Âm nhạc trị liệu: Liệu pháp âm nhạc có tác dụng như thế nào đối với sức khỏe

[4] Liệu pháp âm nhạc – Nghệ thuật kết nối tâm hồn

https://bachmai.gov.vn/bai-viet/lieu-phap-am-nhac-nghe-thuat-ket-noi-tam-hon?id=d31008d0-8636-468d-84a2-1637424f8d49

[5] Âm nhạc liệu pháp

https://suckhoedoisong.vn/am-nhac-lieu-phap-16992615.htm

[6] Giới thiệu về Liệu pháp Âm nhạc & AMTA

https://www.musictherapy.org/about/

[7] Liệu pháp âm nhạc

https://www.psychologytoday.com/us/therapy-types/music-therapy

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post LIỆU PHÁP ÂM NHẠC (Music therapy) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.