Cụm từ “y học bào thai” khiến nhiều người liên tưởng đây là một lĩnh vực rất mới và chuyên sâu. Thực chất, đây là một nhánh trong sản khoa, tập trung nghiên cứu và chăm sóc thai nhi ngay từ khi còn trong bụng mẹ.

     Điểm đặc biệt là y học bào thai xem thai nhi như một bệnh nhân độc lập, có thể được chẩn đoán, theo dõi và thậm chí điều trị trước khi chào đời.

    II. Y HỌC BÀO THAI LÀ GÌ ?

   Y học bào thai, fetal medicine hoặc maternal-fetal medicine, nhấn mạnh vào việc chẩn đoán và điều trị trực tiếp cho thai nhi, mở rộng hơn bao gồm cả sự chăm sóc toàn diện cho mẹ và bé trong suốt thai kỳ.

   Hiện nay, ở nhiều quốc gia, đây đã trở thành một chuyên ngành độc lập, đào tạo bác sĩ chuyên sâu để xử lý các thai kỳ phức tạp và nguy cơ cao.

   III. NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH Y HỌC BÀO THAI

   Y học bào thai bắt đầu hình thành rõ rệt từ nửa sau thế kỷ 20. Những năm 1960–1970, cùng với sự phát triển của siêu âm sản khoa và các xét nghiệm di truyền, bác sĩ đã có thể quan sát sự phát triển của thai nhi chi tiết hơn bao giờ hết.

    Đây cũng là giai đoạn các ca truyền máu bào thai trong tử cung lần đầu tiên được thực hiện thành công, mở ra cánh cửa mới cho việc điều trị ngay từ giai đoạn trước sinh.

    Từ đó, chuyên ngành này phát triển nhanh chóng tại các trung tâm y khoa hàng đầu ở châu Âu và Mỹ, sau đó lan rộng ra nhiều quốc gia khác.

     IV. NỘI DUNG CỦA Y HỌC BÀO THAI 

   Y học bào thai bao gồm một chuỗi kỹ thuật từ chẩn đoán đến điều trị.

    1. Chẩn đoán

   1.1 Siêu âm hình thái học và siêu âm 3D/4D

      Giúp phát hiện sớm các bất thường hình thể của thai nhi 

    1.2 Các xét nghiệm sàng lọc trước sinh

   Như Double test, Triple test hay xét nghiệm NIPT cho phép đánh giá nguy cơ rối loạn nhiễm sắc thể. Khi cần thiết, bác sĩ có thể thực hiện chọc ối, sinh thiết gai nhau để phân tích di truyền, hoặc dùng MRI thai nhi để khảo sát các cơ quan phức tạp như não và tim.

     2. Điều trị

   Y học bào thai mở ra những kỹ thuật can thiệp ngay trong tử cung. Có thể kể đến truyền máu bào thai trong trường hợp thiếu máu nặng, phẫu thuật sửa dị tật ống thần kinh (spina bifida), hoặc đặt ống dẫn lưu (shunt) để xử lý các tích tụ dịch nguy hiểm. Những can thiệp này, dù còn nhiều thách thức, đã cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho hàng nghìn em bé trên thế giới.

      V. Y HỌC BÀO THAI DÀNH CHO AI ?

   Y học bào thai không chỉ dành riêng cho những thai kỳ nguy cơ cao, mà thực chất có thể cần thiết cho tất cả phụ nữ mang thai. Với thai kỳ bình thường, việc thăm khám định kỳ bằng siêu âm và sàng lọc trước sinh giúp phát hiện sớm những bất thường tiềm ẩn mà mắt thường khó nhận biết.

     Tuy vậy, nhóm đối tượng đặc biệt cần tiếp cận y học bào thai là những thai phụ có nguy cơ cao, chẳng hạn:

• Gia đình có tiền sử bệnh di truyền hoặc dị tật bẩm sinh.
• Thai phụ từng sinh con mắc dị tật hoặc gặp biến chứng nặng.
• Thai kỳ phát hiện bất thường qua siêu âm hoặc xét nghiệm sàng lọc.
• Mẹ bầu có bệnh nền nghiêm trọng như tiểu đường, tim mạch, cao huyết áp.

    Ở những trường hợp này, y học bào thai đóng vai trò như “lá chắn” quan trọng, giúp bác sĩ theo dõi sát sao, đưa ra chẩn đoán chính xác và có thể can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

     VI. VÌ SAO CẦN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ?

   Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 6% trẻ sơ sinh trên toàn cầu mắc dị tật bẩm sinh mỗi năm. Con số này đồng nghĩa với hàng triệu gia đình phải đối diện với nỗi đau mất mát hoặc gánh nặng chăm sóc suốt đời.

    Đầu tư vào y học bào thai mang lại lợi ích kép. Một mặt, nó giúp phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, tăng cơ hội sống khỏe mạnh cho trẻ. Mặt khác, nó giảm đáng kể chi phí y tế và gánh nặng xã hội về lâu dài. Quan trọng hơn cả, đây là lĩnh vực tạo nền tảng cho những bước tiến xa hơn như y học chính xác, nghiên cứu gen và công nghệ tái tạo.

   VII. SỰ PHÁT TRIỂN Y HỌC BÀO THAI

    1. Trên thế giới

    Trên thế giới, y học bào thai đã đạt được nhiều thành tựu ấn tượng. Tại Mỹ, thử nghiệm MOMS đã chứng minh rằng phẫu thuật trước sinh với dị tật tủy sống giúp cải thiện khả năng vận động và giảm nguy cơ biến chứng cho trẻ.

   Ở Anh, các bác sĩ đã thành công trong việc truyền máu bào thai, cứu sống nhiều trường hợp thiếu máu do bất đồng nhóm máu với mẹ. Nhật Bản và Hàn Quốc lại nổi bật với công nghệ siêu âm độ phân giải cao và xét nghiệm di truyền thế hệ mới.

   Trong những năm gần đây, nghiên cứu cũng mở rộng sang các lĩnh vực tiên tiến hơn. Một số nhóm khoa học đã thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân loại sức khỏe thai với độ chính xác gần như tuyệt đối. Có nhóm khác lại phát triển organoids từ dịch ối – những “mô hình thu nhỏ” của cơ quan thai nhi – nhằm nghiên cứu bệnh bẩm sinh ngay trong phòng thí nghiệm.

    2. Ở Việt Nam

   Tại Việt Nam, y học bào thai đã ghi dấu bằng nhiều kỹ thuật tiên tiến như siêu âm hình thái, sàng lọc gen, truyền máu bào thai hay đặt shunt.

    Đặc biệt, tháng 5/2025, ê-kíp bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ và Nhi đồng 1 TP.HCM đã thực hiện thành công ca can thiệp tim bào thai phức tạp cho một sản phụ người Singapore mang thai 22 tuần tuổi. Đây được xem là một trong những ca khó nhất từng tiến hành tại Việt Nam, khi thai nhi chỉ nặng khoảng 600 gram và mắc dị tật tim bẩm sinh nghiêm trọng.

   Ca mổ thành công không chỉ giữ lại sự sống cho em bé mà còn đánh dấu bước tiến quan trọng, khẳng định năng lực y học bào thai của Việt Nam đã tiệm cận chuẩn quốc tế và được khu vực tin tưởng.

VIII. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Y học bào thai là gì? Vai trò, Kỹ thuật điều trị nổi bật

[VIDEO 2] TIẾN BỘ TRONG Y HỌC BÀO THAI

[1] Y học bào thai là gì? Vì sao nó có thể thay đổi tương lai trẻ em?

https://doctor247.vn/y-hoc-bao-thai-la-gi-vi-sao-no-co-the-thay-doi-tuong-lai-tre-em-17225.html

[2] Y học bào thai được xác định là chuyên ngành mũi nhọn của y tế Việt Nam

https://baochinhphu.vn/y-hoc-bao-thai-duoc-xac-dinh-la-chuyen-nganh-mui-nhon-cua-y-te-viet-nam-102260529114701504.htm

[3] TS.BS. Nguyễn Thị Sim: Nữ bác sĩ tiên phong cho Y học bào thai Việt Nam

https://suckhoedoisong.vn/tsbs-nguyen-thi-sim-nu-bac-si-tien-phong-cho-y-hoc-bao-thai-viet-nam-16925022517514007.htm

[4] Chủ đề Y học bào thai

https://www.vinmec.com/vie/chu-de/y-hoc-bao-thai/page_2

[5] Y học bào thai – Cứu sống nhiều thai nhi ngay từ trong tử cung

https://baochinhphu.vn/y-hoc-bao-thai-cuu-song-nhieu-thai-nhi-ngay-tu-trong-tu-cung-102250524155613927.htm

        TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post Y HỌC BÀO THAI (Fetal medicine) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Năm 2014, tại Đại hội đồng Liên hợp quốc lần thứ 69, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã đề xuất ý tưởng lấy ngày 21/6 hàng năm  làm Ngày Quốc tế Yoga. Ngày Quốc tế Yoga được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2015 

  Sáng 14/6, tại Công viên Yên Sở (Hà Nội), Liên đoàn Yoga thành phố Hà Nội phối hợp cùng Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam tổ chức chương trình chào mừng Ngày Quốc tế Yoga 2026 với chủ đề “Yoga sống khỏe theo năm tháng” và “Yoga kỷ nguyên mới”  

      II. SƠ LƯỢC VỀ YOGA

   Yoga là một hệ thống khoa học về những tập luyện thể chất và tinh thần bắt nguồn từ Ấn Độ hơn 5.000 năm trước.

   Tên “Yoga” bắt nguồn từ tiếng Sanskrit (một ngôn ngữ cổ ở Đông Ấn), có nghĩa là hợp nhất lại tinh thần, thể chất và linh hồn. Do vậy, yoga là một hệ thống của nhiều kỹ thuật giúp thân thể và trí não khỏe mạnh. Các tư thế yoga tạo sức ép từ nhiều phía khác nhau trên các phần của cơ thể con người giống như một loại xoa bóp nhẹ. Khi việc điều tiết hormone trở nên quân bình, nó góp phần cân bằng tinh thần của chúng ta, giúp kiểm soát tốt hơn cơn giận hờn, ghen tị, thèm muốn và sợ hãi.

  Vì thế, Yoga không chỉ là hoạt động thể chất mà còn mang ý nghĩa tinh thần và tâm linh, bao gồm sự giác ngộ, thiền định, kiểm soát hơi thở và chánh niệm. Thực hiện các tư thế trong yoga mang lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe tổng thể và hỗ trợ chữa bệnh.

     III. NHỮNG LỢI ÍCH SỨC KHỎE

   1. Giúp cơ thể dẻo dai, linh hoạt

   Yoga tăng cường sức khỏe thể chất tổng thể của bạn. Các tư thế yoga giúp bôi trơn các cơ và khớp, cơ thể trở nên dẻo dai linh hoạt và năng động hơn.

   Những người tập yoga thường cải thiện sức khỏe đáng kể, cơ thể dẻo dai và rất linh hoạt. Yoga giúp bạn giảm cân, cơ thể thon gọn nên thường người tập yoga có vóc dáng cân đối và hoạt bát.

      2. Giảm cân, giảm mỡ thừa

    Cũng giống như các bài tập thể dục nói chung, yoga kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh giúp bạn duy trì vóc dáng thon gọn, khỏe đẹp.

Yoga góp phần đốt cháy calo và đốt cháy mỡ thừa ở vùng bụng, cho bạn vòng eo thon, đôi chân thon thả và cơ thể săn chắc. Những người tập yoga thường có vóc dáng khá đẹp. Yoga cũng là bộ môn yêu thích của các hoa hậu, người mẫu và người đẹp trên thế giới.

        Nhờ tăng cường lưu thông máu, yoga cũng giúp làn da tươi sáng, hồng hào và rạng rỡ hơn.

  3. Cải thiện chức năng hô hấp 

      4. Tăng cường sức khỏe hô hấp, tim mạch

    Yoga giúp tim bóp điều hòa, máu lưu thông tốt hơn, giảm nguy cơ các bệnh tim mach…

       5. Giúp xương khớp chắc khỏe

       Theo thời gian, các xương và khớp của bạn trở nên yếu đi. Các động tác Yoga rèn luyện xương khớp, tăng cường độ dẻo dai của cơ thể, bôi trơn các khớp, làm cho xương khớp của bạn khỏe manh hơn

     6. Tăng cường miễn dịch

    Yoga giúp tăng cường hệ miễn dịch, giúp tăng cường đề kháng cơ thể, kiểm soát nhiễm trùng hơi thở tốt hơn và góp phần 

   Yoga giúp bạn kiểm soát hơi thở tốt hơn và góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần. Theo nhiều nghiên cứu, yoga giúp giải tỏa stress, phấn chấn và vui vẻ hơn.

   Đặc biệt, một số tư thế yoga xua tan mọi lo âu, căng thẳng, nhờ đó mà hệ miễn dịch bạn cũng được cải thiện, chống lại bệnh tật.

     8. Giúp tĩnh tâm. giảm lo âu, stress, ngủ ngon hơn

   Yoga tập trung vào hơi thở, thiền định trong yoga được coi là liệu pháp tinh thần để đưa tâm trí của bạn đạt tới trạng thái cực lạc, an yên. Nhờ đó, giúp quên hết mọi ưu tư phiền muộn trong cuộc sống, vui tươi và yêu đời hơn.  Người tập yoga thường có suy nghĩ rất tích cực và lạc quan.

The post YOGA VÀ SỨC KHỎE appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Cắm ghép Implant là phương pháp phục hình răng hiện đại, trong đó trụ titanium được đặt vào xương hàm để thay thế chân răng đã mất, giúp giữ vững mão răng phía trên.

   Đây là giải pháp thay thế tối ưu về cả thẩm mỹ lẫn chức năng nhai.

   II. TỔNG QUAN VỀ CẤY GHÉP IMPLANT  

   1. Cắm ghép implant là gì ?

    Implant là phương pháp cấy ghép chân răng nhân tạo bằng titan vào trong xương và làm chụp lên trên chân răng nhân tạo đó để thay thế răng đã mất.

   Phương pháp này cho phép thay thế một hoặc nhiều răng đã mất mà không làm ảnh hưởng đến các răng bên cạnh. Nhờ đó bệnh nhân sẽ có răng giả cố định và tiện dụng.

    Chỉ một chiếc răng bị mất cũng có thể ảnh hưởng không tốt tới cả hàm răng. Nếu không được thay thế, đây sẽ là bước đầu tiên dẫn tới một chuỗi những bất ổn như tụt lợi hay mất răng liên tiếp.

   2. Trồng răng khi nào?

   Chân răng implant có thể được cấy ngay sau khi nhổ răng hoặc sau khi xương và lợi tại vị trí răng bị nhổ hồi phục.

   Thủ thuật này thường đơn giản, ít gây đau và thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ giống như điều trị răng sâu.

    Phần răng giả cố định sẽ được làm sau thời gian chờ xương tích hợp quanh chân răng trồng từ 2 đến 6 tháng. Trong một số trường hợp, nha sĩ có thể gắn răng tạm ngay sau khi cấy implant.

    3. Chỉ định và chống chỉ định

    Để cấy được implant, thể tích và chất lượng xương cần phải đủ. Các thông số này thường được đánh giá qua phim chụp cắt lớp. Tuy vậy, thể tích xương cũng có thể được cải thiện nhờ ghép xương. Các răng và lợi quanh vị trí cần cấy ghép implant cũng cần phải ở trong tình trạng khỏe mạnh.

    Một số câu hỏi về y tế sẽ giúp sàng lọc những trường hợp chống chỉ định trồng răng như bệnh nhân đang xạ trị ở vùng mặt, bệnh nhân có nguy cơ cao về nhiễm trùng màng trong tim (nhiễm trùng van tim do vi khuẩn từ miệng).

    Những trường hợp chống chỉ định tương đối thường là : vệ sinh răng miệng kém, hút thuốc lá, bệnh đái tháo đường không được kiểm soát, đang dùng thuốc chống đông…

   Phẫu thuật cấy ghép implant vào xương nghe có vẻ phức tạp. Tuy vậy, đây lại là một phẫu thuật không tốn nhiều thời gian và trong phần lớn các trường hợp, quá trình hồi phục sau phẫu thuật rất thuận lợi.

   III. KỸ THUẬT CẤY GHÉP IMPLANT

    Việc cấy implant đòi hỏi phải được thực hiện trong phòng vô trùng – một phòng phẫu thuật chỉ dành riêng cho cấy ghép implant.

   1. Kế hoạch điều trị

   Mục đích tiên quyết của trồng implant là để tạo bệ đỡ cho răng giả phía trên nhằm tái lập lại thẩm mỹ và chức năng nhai. Do vậy, chính những dự kiến cho phuc hình răng giả trong tương lai sẽ định hướng cho vi trí trồng implant.

   Với những ca đơn giản như trồng 1-2 răng thì kế hoạch điều trị khá dễ dàng. Tuy nhiên, với những trường hợp mất răng phức tạp, nha sĩ cần phải phân tích sâu, lên mẫu nhiều lần hoặc làm máng định vị nhằm dự kiến trước vị trí răng giả tương lai trên miệng hoặc trên mẫu.

   Trong một số trường hợp, nha sĩ có thể sử dụng phần mềm chuyên dụng để lập kế hoạch điều trị.

   Bên cạnh đó, nha sĩ sẽ khám lâm sàng nhằm đánh giá tình trạng vị trí cần trồng răng cũng như tìm và điều trị đồng thời các vấn đề viêm lợi hay sâu răng liên quan tới khoảng mất răng.

   2. Kế hoạch phẫu thuật

   Nếu bệnh nhân đồng ý với kế hoạch điều trị, nha sĩ sẽ cân nhắc các hướng phẫu thuật phù hợp.

   Thể tích xương sẽ được nha sĩ phân tích nhằm xác định liệu có cần thiết phải ghép xương hay không. Các phẫu thuật tiền implant ngày càng tân tiến giúp tái tạo lại thể tích xương trước khi trồng implant như:

   * Phẫu thuật mở rộng mào xương hoặc ghép xương khối nhằm làm tăng độ dày, thể tích và chỉnh sửa đường viền của mào xương đã bị tiêu.

   * Phẫu thuật ghép xoang làm tăng độ cao của xương giúp trồng răng được thuận lợi.

   Chiều dài và đường kính của chân răng implant sẽ được quyết định trong giai đoạn này.

    Kế hoạch phục hình phù hợp cùng việc chuẩn bị kỹ càng cho cuộc can thiệp phẫu là những yếu tố đảm bảo giúp đạt được kết quả tốt về thẩm mỹ và chức năng.

    3. Cấy ghép implant

   Phẫu thuật được thực hiện dưới gây tê tại chỗ. Nha sĩ rạch và tách lợi để tiếp cận tới vị trí xương sẽ trồng implant. Sau đó, bằng các mũi khoan có đường kính từ nhỏ tới lớn, nha sĩ tạo lỗ trong xương và cấy ghép implant vào đó.

    Bước cuối cùng, nha sĩ vặn vít phủ implant và khâu đóng lợi.

   4. Khâu đóng vị trí phẫu thuật

   Sau khi implant đã được cấy vào trong xương, vùng phẫu thuật cần phải được khâu đóng cẩn thận để đảm bảo các điều kiện tốt nhất giúp xương có thể tích hợp hoàn toàn quanh implant.

    Có hai cách khâu:

    Cách 1: Implant được vùi hoàn toàn dưới lợi

   Lợi được khâu kín lại như ban đầu. Với cách này, implant được bảo vệ hoàn toàn bên dưới lợi. Sau 2 đến 6 tháng, đầu implant ở dưới lợi sẽ được bộc lộ để làm phục hình răng giả.

    Cách 2: Không vùi hoàn toàn implant dưới lợi

    Lợi được khâu lại nhưng để hở đầu implant trên mặt lợi. Lợi sẽ liền xung quanh implant. Kỹ thuật này giúp bỏ qua được bước can thiệp bộc lộ đầu implant, tuy nhiên implant lại không được bảo vệ tốt trong quá trình xương tích hợp. Chỉ trong những trường hợp thuận lợi nha sỹ mới lựa chọn cách này. 

    5. Thời hạn chờ làm răng giả trên implant

   Thông thường sau thời gian chờ tầm từ 2 đến 6 tháng để xương tích hợp tốt quanh implant, nha sĩ sẽ tiến hành làm răng giả trên implant.

   Thời gian chờ ngày càng được rút ngắn nhờ vào sự phát triển của kỹ thuật cấy ghép implant. Trong một vài trường hợp, nha sĩ có thể làm răng tạm trên implant ngay sau khi trồng. Điều này cho phép đảm bảo tính thẩm mỹ cho bệnh nhân, nhất là trong các trường hợp trồng răng cửa.

   Để làm chụp vĩnh viễn trên implant, nha sĩ sẽ phải lấy mẫu, thử chụp trên miệng và cuối cùng là bắt vít hoặc gắn chụp lên chân implant.

   6. Biến chứng của cấy ghép implant

    * Nhiễm trùng: giống răng thật, xương và lợi quanh răng implant cũng có thể bị tiêu đi. Hiện tượng nhiễm trùng quanh implant này thường do vệ sinh không tốt.

    * Biến chứng cơ học: implant hoặc vít nối giữa chụp với implant có thể bị gẫy vỡ. Biến chứng này thường ít xảy ra.

     IV. BẢO TRÌ IMPLANT

   Nhiều người hư, mất implant không phải vì bác sĩ cấy ghép sai kỹ thuật, mà vì quên bảo trì đúng mực. Phân tích các trường hợp implant ổn định suốt 15-20 năm, các nhà nghiên cứu nhận thấy những người này duy trì được ba thói quen bảo trì implant đơn giản

     1. Vệ sinh răng miệng thật kỹ

   Đặc biệt phần tiếp giáp giữa lợi và implant bằng bàn chải thường và các dụng cụ chăm sóc kẽ răng (chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ) kết hợp với làm sạch răng một hoặc nhiều lần một năm tại phòng khám nha theo chỉ định của bác sỹ.

     2. Phòng ngừa biến chứng cơ học

  Bằng cách kiểm tra khớp cắn thường xuyên, nha sỹ sẽ mài nhẹ chụp trên implant hoặc các răng liên quan trong trường hợp cần thiết.

     3. Loại bỏ những “kẻ phá hoại thầm lặng”

    Có những yếu tố âm thầm làm giảm tuổi thọ của implant  thầm lặng nhiều người không để ý, trong đó thuốc lá là yếu tố nguy hiểm nhất. Bên cạnh đó còn có các yếu tố như đái tháo đường kiểm soát kém, tiền sử viêm nha chu, nghiến răng, bỏ tái khám trong thời gian dài. Mỗi yếu tố riêng lẻ có thể chưa gây hậu quả ngay lập tức, nhưng khi cộng dồn theo thời gian, chúng trở thành nguyên nhân khiến implant thất bại.

 V. THAM KHẢO

[Video 1] Chi Tiết Quá Trình Lắp Răng Implant

[Video 2] Trồng Răng Implant: Lợi Hay Hại? Đừng Trồng Răng Implant Trước Khi Biết Điều Này!

[Video 3] CẬN CẢNH CẤY IMPLANT VÀ HƯỚNG DẪN CHĂM SÓC TẠI NHÀ SAU TRỒNG RĂNG NHÂN TẠO

[1] Cắm ghép Implant là gì? Khi nào có thể trồng răng?

Cắm ghép Implant là gì? Khi nào có thể trồng răng?

[2] Phương pháp cấy ghép (implant) nha khoa

https://benhvien108.vn/phuong-phap-cay-ghep-implant-nha-khoa-tuc-thi-cho-rang-ham.htm

[3] Làm thế nào để răng implant bền vững lâu dài?

https://tuoitre.vn/lam-the-nao-de-rang-implant-ben-vung-lau-dai-100260621144451681.htm

[4] Nên trồng răng bằng cầu răng hay cấy ghép implant

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/nen-trong-rang-bang-cau-rang-hay-cay-ghep-implant-vi

[5] Phương pháp cấy ghép (implant) nha khoa

https://bvranghammat.com/tin-tuc-thong-bao/trong-rang-implant-la-gi-chi-phi-lam-rang-implant-bao-nhieu/

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post CẤY GHÉP IMPLANT RĂNG: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Ignaz Semmelweis là một bác sĩ sản khoa người Hungary, thường được gọi là “vị cứu tinh của các bà mẹ” vì những đóng góp tiên phong trong việc phòng ngừa nhiễm khuẩn tại bệnh viện.   

   Ignaz Semmelweis (tiếng Hungary: Ignác Fülöp Semmelweis) sinh ngày 1/7/1818 tại Budapest. Học y tại University of Vienna và làm việc tại Vienna General Hospital.

  Vào những năm 1840, Semmelweis nhận thấy tỷ lệ tử vong do sốt hậu sản (childbed fever) ở các sản phụ tại khoa do bác sĩ phụ trách cao hơn nhiều so với khoa do nữ hộ sinh phụ trách. Ông phát hiện rằng các bác sĩ thường đi từ phòng giải phẫu tử thi sang đỡ đẻ mà không khử trùng tay.

  Năm 1847, ông yêu cầu nhân viên y tế rửa tay bằng dung dịch chứa vôi clo (chlorinated lime) trước khi khám bệnh nhân. Kết quả rất ấn tượng: Tỷ lệ tử vong giảm từ khoảng 18% xuống dưới 2%. Tại một số thời điểm, tỷ lệ tử vong chỉ còn khoảng 1%.

    Nhưng thời đó, thuyết vi trùng chưa được chấp nhận rộng rãi. Nhiều bác sĩ tin rằng bệnh tật do “khí độc” hoặc các nguyên nhân khác gây ra. Vì thế, ý tưởng rằng các bác sĩ có thể mang mầm bệnh đến bệnh nhân khiến nhiều người khó chấp nhận, và phát hiện của Semmelweis bị chế giễu và bác bỏ.

   Sự thất vọng vì không được công nhận khiến Semmelweis ngày càng căng thẳng. Năm 1865, ông bị đưa vào một cơ sở điều trị tâm thần gần Vienna và qua đời chỉ hai tuần sau đó, ở tuổi 47. Nhiều nguồn cho rằng ông chết do nhiễm trùng huyết liên quan đến các vết thương bị nhiễm khuẩn.

   Sau khi Louis Pasteur phát triển thuyết vi trùng và Joseph Lister áp dụng các phương pháp vô khuẩn trong phẫu thuật, giá trị công trình của Semmelweis mới được thừa nhận rộng rãi. Ngày nay, ông được xem là một trong những người đặt nền móng cho kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện và y học vô khuẩn hiện đại.

   Một thuật ngữ nổi tiếng mang tên ông là Semmelweis effect, chỉ hiện tượng con người bác bỏ bằng chứng mới vì nó trái với niềm tin hoặc quan điểm đã có từ trước.

   Hơn một thế kỉ sau, vào năm 1969, Đại học Y khoa Budapest lấy tên ông: Semmelweis University. Một người từng bị gạt ra bên lề y học nay trở thành biểu tượng của một trường y.

   Khi Semmelweis còn sống, tên ông gắn với tranh cãi, cô lập, cay đắng và bi kịch. Ông từng bị xem là người quá khích chỉ vì nói rằng bàn tay bác sĩ cần được rửa sạch trước khi chạm vào sản phụ, nay được nhắc lên mỗi ngày bởi sinh viên y khoa, bác sĩ, nhà nghiên cứu và bệnh nhân ! 

     https://chatgpt.com/  

   BÁC SĨ IGNAZ SEMMELWEIS: “VỊ CỨU TINH CỦA CÁC SẢN PHỤ”

   Năm 1865, một bác sĩ sản khoa người Hungary bị chính các đồng nghiệp dụ đưa vào một trại tâm thần ở Vienna. Ông chống cự, bị khống chế, bị giam giữ, và qua đời chỉ khoảng hai tuần sau đó. Ông mới 47 tuổi.  Ông tên là Ignaz Semmelweis.

  Ngày nay, Semmelweis được vinh danh là “người cứu các bà mẹ”. Nhưng khi còn sống, ông là một con người bị cô lập, bị nghi ngờ, bị chế giễu, và cuối cùng bị gạt ra bên lề y học chánh thống.

  ■ Thủ phạm giết các bà mẹ: không rửa tay

  Câu chuyện bắt đầu tại Bệnh viện Đa khoa Vienna vào giữa thế kỉ 19. Thời đó, sốt hậu sản là nỗi ám ảnh của các nhà hộ sinh. Nhiều phụ nữ sanh con xong thì sốt cao, nhiễm trùng, rồi tử vong.

  Điều làm Semmelweis băn khoăn là tại cùng một bệnh viện, khoa sản do bác sĩ và sinh viên y khoa phụ trách có tỉ lệ tử vong cao hơn hẳn (cao gấp 4-5 lần) khoa do nữ hộ sinh phụ trách.

  Số liệu cho thấy trong giai đoạn 1841 đến 1846, khoa do bác sĩ phụ trách có tỉ lệ tử vong trung bình khoảng 15%-18%, còn khoa do nữ hộ sinh phụ trách, tỉ lệ tử vong chỉ 4%.

  Ông quan sát rất kĩ. Các bác sĩ và sinh viên y khoa thường bắt đầu ngày làm việc bằng việc khám nghiệm tử thi, rồi sau đó đi thẳng sang phòng sanh để thăm khám phụ nữ chuyển dạ. Thời đó, khái niệm vi khuẩn gây bệnh chưa được chấp nhận rộng rãi. Nhưng Semmelweis linh cảm rằng có một thứ gì đó từ tử thi đã được bàn tay của thầy thuốc mang sang cơ thể người mẹ.

  Từ quan sát đó, ông đưa ra một yêu cầu rất đơn giản: trước khi khám sản phụ, bác sĩ và sinh viên phải rửa tay bằng dung dịch vôi clorua.

   Kết quả thật đáng kinh ngạc. Tỉ lệ tử vong vì sốt hậu sản giảm mạnh.

   ■ Bị cô lập vào tâm thần

   Nhưng vào thời đó, đề nghị của Semmelweis đụng chạm đến lòng tự ái nghề nghiệp của nhiều bác sĩ. Nó hàm ý rằng chính bàn tay của thầy thuốc có thể là phương tiện truyền bệnh !

   Nhiều người thấy điều đó khó chấp nhận.

  Semmelweis có bằng chứng, nhưng ông thiếu một lí thuyết sinh học được thời đại của mình công nhận. Lí thuyết vi khuẩn của Pasteur và thực hành sát trùng của Lister chỉ được chấp nhận rộng rãi về sau. Khi cơ chế sinh học chưa rõ, nhiều người chọn bảo vệ niềm tin cũ hơn là chấp nhận dữ liệu.

  Hậu quả là ông không thuyết phục được các đồng nghiệp trong y giới. Sau khi công trình của ông bị nhiều bác sĩ bác bỏ, ông viết các thư ngỏ với giọng rất gay gắt, gọi những người phản đối ông là kẻ chịu trách nhiệm cho cái chết của các bà mẹ.

   Sách y sử ghi rằng từ sau năm 1861, các lá thư của ông “ngày càng xúc phạm”, đầy giận dữ và cay đắng. Đến năm 1865, hành vi của ông được mô tả là ngày càng bất thường hoặc có vấn đề sức khoẻ tâm thần hoặc thần kinh.

   Vì nghĩ ông bị bệnh tâm thần, nên các đồng nghiệp tìm cách đưa ông vào trại tâm thần.

   Chuyện kể rằng vào ngày 30/7/1865, Giáo sư da liễu Ferdinand von Hebra, người bạn lâu năm của Ignaz Semmelweis, gõ cửa nhà ông tại Budapest. Hebra nói rằng ông đang đi thăm một viện nghiên cứu y khoa mới tại Vienna và muốn Semmelweis cùng đi xem.

   Semmelweis đồng ý. Ông không nghi ngờ gì cả.

   Khi họ đến Vienna và Hebra dẫn ông vào một tòa nhà, Semmelweis nhận ra đây không phải viện nghiên cứu. Đây là trại thần kinh Döbling, một trong những nơi mà người ta giam giữ người điên tại Áo. Ông quay bước, muốn rời đi. Các nhân viên trại chặn ông lại. Ông chống cự. Họ đánh ông và đưa ông vào áo bó thân.

  Semmelweis bị nhốt trong một phòng tối, bị xối nước lạnh, và bị cho uống dầu thầu dầu theo qui trình điều trị tiêu chuẩn của trại thần kinh thời đó.

  14 ngày sau, ngày 13/8/1865, Ignaz Semmelweis mất, khi mới 47 tuổi. Giảo nghiệm tử thi ghi nhận pyemia, tức nhiễm trùng huyết, phát xuất từ vết thương nhiễm trùng ở tay phải; vết thương này có thể liên quan đến cuộc chống cự và việc ông bị đánh khi bị đưa vào trại.

    ■ Bài học

   Bi kịch của Semmelweis là bài học lớn cho y học.

   1. Bài học thứ nhứt: bằng chứng quan sát, nếu được thu thập cẩn thận và có tính nhứt quán, xứng đáng được lắng nghe, ngay cả khi cơ chế chưa được giải thích đầy đủ.

   2. Bài học thứ hai: uy tín nghề nghiệp không nên đứng cao hơn sự an toàn của bệnh nhân. Một can thiệp đơn giản, rẻ tiền, nếu cứu được mạng người, có giá trị hơn nhiều lí thuyết sang trọng nhưng xa rời thực tế.

  3. Bài học thứ ba: y học tiến bộ không chỉ nhờ phát minh, mà còn nhờ khả năng thay đổi. Thuật ngữ tiếng Anh gọi là “Implementation Science”, không cần khám phá mà khai triển khám phá. Khi dữ liệu mới xuất hiện, thầy thuốc và nhà khoa học cần đủ khiêm tốn để hỏi lại chính mình: “Có thể nào chúng ta đang sai và làm gì để sửa sai?”

  Semmelweis đã ra đi trong cô độc. Nhưng hơn 150 năm sau, mỗi lần bác sĩ rửa tay trước khi chạm vào bệnh nhân, y học vẫn đang âm thầm nhắc lại tên ông.

   Một bàn tay sạch có thể cứu một mạng người.

   Và đôi khi, một sự thật rất đơn giản cần rất nhiều năm mới được y học và nhân loại chấp nhận.

The post IGNAZ SEMMELWEIS: BÁC SĨ TIÊN PHONG “NGỪA NHIỄM TRÙNG BỆNH VIỆN”, BỊ CÁCH LY VÀ CHẾT TRONG TRẠI TÂM THẦN appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong các loại phụ gia thực phẩm, bột ngọt (mì chính) là loại được dùng nhiều nhất, từ trong dây chuyền chế biến thực phẩm công nghiệp cho đến những món ăn thông thường.

  Gần đây, có khá nhiều thông tin trong và ngoài nước rằng bột ngọt có thể gây hại cho người sử dụng: bệnh thần kinh, bệnh đường ruột, thậm chí nghi ngờ bột ngọt gây ung thư… khiến từ một gia vị không thể thiếu trong mỗi bữa ăn, bột ngọt đột nhiên bị nghi ngờ, “dị ứng” thậm chí có người tẩy chay, loại bỏ ra khỏi thức ăn.

 Do đó, việc tìm hiểu rõ ràng và khoa học về bột ngọt sẽ giúp chúng ta có nhận định đúng và chọn cách dùng thích hợp.

         II. LAI LỊCH BỘT NGỌT  

  Cách đây khoảng 1500 năm, các đầu bếp đã biết cách tăng hương vị món súp bằng cách cho thêm tảo biển vào nồi. Năm 1908, giáo sư  Kikunae Ikeda,  Đại học Hoàng gia Tokyo, Nhật Bản, khám phá ra chất tạo nên vị ngọt như thịt của tảo  biển chính là natri glutamat. Chất chiết suất từ tảo biển này được đặt thương hiệu là Ajinomoto, theo tiếng Nhật có nghĩ là “tinh chất của vị ngọt”. Anh em nhà Suzuki bắt đầu sản xuất bọt ngọt rộng rãi trên quy mô thương mại vào năm 1909. 

   Bột ngọt cũng có sẵn trong các thực phẩm tự nhiên như thịt, cá, sữa và trong rau quả như cà rốt, đậu, ngô… Có khoảng 0,14g bột ngọt / 100g cà chua, 0,044g/100g thịt gà; 0,043g/100g tôm.

  Trước nay có ba phương pháp sản xuất bột ngọt: (1) thủy phân đạm thực vật, (2) tổng hợp hóa học từ acrylonitrile và (3) lên men vi khuẩn. Lên men vi khuẩn được sử dụng nhiều nhất hiện nay.

       III. BẢN CHẤT BỘT NGỌT

   Bột ngọt, monosodium glutamate (MSG) là muối natri của acid glutamic, một trong hơn 20 loại axít amin cấu tạo nên protein của cơ thể con người. Ở người bình thường, protein chiếm khoảng 14- 17% trọng lượng cơ thể, trong những protein này gần một phần năm là axít glutamic.

  Tinh thể bột ngọt rắn dạng hình que, không màu, không mùi, rời rạc, tan dễ dàng trong nước, tan vừa phải trong cồn, có vị ngon đặc biệt, người Nhật gọi là vị umami.Vì không có màu, mùi đặc trưng nên bột ngọt được sử dụng trong nhiều món ăn để “điều vị”, gia tăng hương vị gốc, khiến thức ăn thêm đậm đà.

      IV. BỘT NGỌT CÓ ĐỘC HẠI KHÔNG ?

  Nhiều thí nghiệm, khảo sát khoa học trên động vật và cả trên người đã đưa ra kết luận: “Bột ngọt đảm bảo an toàn cho mục đích sử dụng đối với mọi lứa tuổi” và “chưa thấy bột ngọt ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng”. 

  Không có quốc gia nào cho bột ngọt là độc và cấm sử dụng trong chế biến thức ăn. FDA (Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ) công nhận bột ngọt là an toàn; EU ( Liên minh Châu Âu) xếp loại bột ngọt là phụ gia thực phẩm với mã là HS29224220 và E621.

        V. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

   Bản chất bột ngọt là một axít amin cần thiết, axit glutamic, thành phần cấu tạo của tất cả protein trong cơ thể, bột ngọt sẽ rất tốt nếu ta dùng đúng như một loại thức ăn thông thường.

  Nhưng cần lưu ý, bột ngọt cũng là một phụ gia, chất điều vị thực phẩm như dấm, tiêu, muối, đường, ớt… làm cho thức ăn thêm ngon miệng, hấp dẫn, không thể thay thế thịt, cá, trứng.. và các loại thực phẩm khác cũng như dùng bột ngọt để che lấp mùi vị ôi thiu, chua mốc.

  Cũng cần lưu ý, bột ngọt là muối Natri, Sodium glutamate, nên cũng có tính giữ nước làm tăng huyết áp như muối ăn, cho nên cần giảm bớt muối ăn khi có nêm bột ngọt. Nhiều loại bột nêm có chứa bột ngọt đến 30% – 40%, khi dùng cũng nêm lưu ý điều này.

    VI. THAM KHẢO

[Video 1] Bột ngọt có hại cho sức khỏe?

[Video 2] Ăn bột ngọt có gây giảm trí nhớ? | Video Alobacsi

[Video 3] Hiểu đúng, dùng đúng bột ngọt và gia vị

[1] Bột ngọt có độc không ?

https://tranbathoaimdphd.wordpress.com/2014/09/30/bot-ngot-co-doc-hay-khong/

[2] Cần hiểu đúng “công” và “tội” của chất phụ gia thực phẩm

https://dantri.com.vn/suc-khoe/can-hieu-dung-cong-va-toi-cua-chat-phu-gia-thuc-pham-20160308061528474.htm

[3] Nghe chuyên gia giải đáp về bột ngọt

https://suckhoedoisong.vn/nghe-chuyen-gia-giai-dap-ve-bot-ngot-lieu-co-khien-quen-nguoi-yeu-cu-169251001093848405.htm

[4] Bột ngọt: Tốt khi dùng đúng, xấu vì lạm dụng

https://dantri.com.vn/suc-khoe/bot-ngot-tot-khi-dung-dung-xau-vi-lam-dung-20151212131126391.htm

[5] Bột ngọt và những hiểu lầm kéo dài nhiều năm

https://nld.com.vn/bot-ngot-va-nhung-hieu-lam-keo-dai-nhieu-nam-196260616142353684.htm

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BỘT NGỌT: TỐT KHI DÙNG ĐÚNG; XẤU KHI LẠM DỤNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Mùa hè đi bơi là một thú vui, có sức cuốn hút mọi người, đặc biệt với trẻ con và thanh thiếu niên. Bơi lặn cũng là môn thể thao tăng cường sức khỏe rất hiệu quả cho con người.

   Các nhà khoa học thể dục cho rằng, bơi lội là một “thủy liệu pháp” (dùng nước chữa bệnh) và tập thể dục nhịp điệu trong nước giúp cải thiện nhiều chức năn sinh học trong cơ thể. Nhà sinh lý học vĩ đại Pavlov (Nga) đã theo dõi quá trình hưng phấn của thần kinh trong khi tắm và bơi, thấy nó có tác dụng kích thích vỏ bán cầu đại não và vì thế thúc đẩy tính tích cực, tinh thần sảng khoái và gợi cảm của các giác quan.

      II. NHỮNG LỢI ÍCH CỦA BƠI LỘI

     1. Giúp cơ thể săn chắc, mạnh mẽ 

Bơi lội là bí quyết giúp mọi chàng trai, cô gái duy trì cơ thể săn chắc, đầy đặn, dẻo dai. Khi bơi, hầu hết các nhóm cơ đều sẽ hoạt động nhiều hơn, lượng mỡ thừa trong cơ thể được đốt cháy. Nhờ vậy, cơ thể sẽ trở nên săn chắc, khỏe khoắn hơn nhiều.

    2. Hỗ trợ cơ thể phát triển toàn diện

Khi bơi, cơ thể chúng ta buộc phải vận động toàn thân, giúp thúc đẩy tuần hoàn máu, tiêu hóa lượng mỡ thừa và thúc đẩy sự phát triển của cơ bắp, chân tay… Ngoài ra, khi bơi, cơ thể luôn vươn về phía trước rất tốt cho nhu cầu muốn tăng trưởng nhanh về chiều cao. Mặt khác, các động tác bơi lội cũng giúp phòng chống các biểu hiện cong vẹo cột sống do ít vận động hoặc thường xuyên ngồi một chỗ.

   3 Giúp tăng chiều cao cho mọi độ tuổi

  Quá trình bơi lội cần tay và chân hoạt động đồng bộ, thở đều đặn. Các kỹ thuật bơi cũng cần rướn người, vươn người về phía trước rất nhiều. Vậy nên, các nhóm cơ trên cơ thể đều được tác động, giúp kéo giãn xương khớp tối đa nhất. Bên cạnh đó, bơi lội còn giúp tuyến yên tiết ra hormone tăng trưởng, giúp cải thiện chiều cao hữu hiệu.

   4. Giúp kiểm soát cân nặng, giảm cân

   Thống kê cho, mỗi tiếng bơi, người ta có thể đốt cháy (tiêu hao) 423 calo, cao hơn so với chạy bộ và tập yoga. Với mức tiêu hao năng lượng như vậy, bơi lội được xem là phương thức hỗ trợ giảm cân an toàn và hiệu quả. Cho nên, nếu muốn cải thiện cân nặng của mình thì không nên bỏ qua bộ môn tập luyện này.

  Với những người mập, béo phì, bơi lội là một phương pháp tuyệt vời: Nhờ lực cản và tính chất dẫn nhiệt của nước lớn nên tiêu hao năng lượng khá cao (gấp khoảng 4 lần so với đi bộ cùng tốc độ) nên nó cũng có tác dụng tốt giảm trọng lượng thừa của cơ thể, chống béo phì.  

    5. Tốt cho hệ tim mạch

   Khi vận động trong nước, cơ thể sẽ được massage nhẹ nhàng, máu huyết lưu thông. Đồng thời, hệ cơ tim cũng được kích thích để hoạt động tốt hơn. Nhờ vậy, bơi lội giúp hệ tim mạch khỏe mạnh và phòng tránh các bệnh lý liên quan đến tim mạch.

   Ngoài ra, khi bởi, các tĩnh mạch sẽ được “xoa bóp” giúp thúc đẩy huyết dịch hoạt động. Máu sẽ không bị ứ đọng, bít tắc trong cơ thể, giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng giãn tĩnh mạch hữu hiệu.

   Bác sĩ  Jousselin,  Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc gia về thể dục (Pháp) cho biết, khi bơi cơ thể nằm thẳng dưới nước sẽ làm cho máu từ chân về tim, não tốt hơn, vì thế bơi lội giúp tránh được các bệnh tim mạch. Còn bác sĩ De Montherla cho biết, mùa hè số người đi bơi tăng, thì số người khám hoặc cấp cứu vì bệnh tim mạch giảm hẳn đi.

   6. Tốt cho hệ cơ xương khớp

Bơi lội hỗ trợ xương khớp hoạt động bền bỉ và linh hoạt hơn. Hỗ trợ người tập phòng và điều trị các bệnh viêm khớp mãn tính. Khi bơi, lưng luôn phải duy trì ở tư thế thẳng, giúp phòng và điều trị triệu chứng cong vẹo cột sống, cong lưng từ sớm. Không chỉ có vậy, nó còn giúp người tập giảm đau lưng, đau cơ hiệu quả.

   7. Cải thiện chức năng phổi

Để luyện bơi thành thục, người tập phải học cách hít thở đúng nhịp. Nhờ vậy mà dung dích phổi cũng được cải thiện đáng kể. Đó chính là lý do mà các vận động viên bơi lội thường có dung tích phổi lớn, lên tới 1.5 đến 2 lít khí thở. Dung tích phổi càng lớn thì sức bền của cơ thể cũng được nâng cao rõ rệt. Điều này giúp tăng sức bền khi làm việc hay tập luyện các bộ môn thể thao khác.

    8. Thư giãn hiệu quả, giấc ngủ ngon hơn

   Bơi lội là bài tập giúp giảm căng thẳng, xả stress, mệt mỏi hữu hiệu. Khi bơi, cơ thể sản sinh ra chất endorphin và hormone hạnh phúc, giúp tăng khoái cảm, vui vẻ và dễ chịu. Người bơi sẽ cảm thấy thoải mái, hưng phấn hơn sau khi tung tăng trong làn nước mát.

Một số nghiên cứu trước đây đã cho thấy, có đến hơn 75% người thường xuyên bơi lội cảm nhận sự thay đổi trong cảm xúc của họ. Mọi mệt mỏi, áp lực đều được giải tỏa nhanh chóng.

    9. Hỗ trợ người bệnh đa xơ cứng

    Người mắc bệnh đa xơ cứng nếu thực hành bơi lội thường xuyên sẽ giúp giảm đau hiệu quả. Không những thế, việc tập luyện còn giúp họ cảm thấy khỏe khoắn, đỡ mệt mỏi hơn rất nhiều.

    Đồng thời, bơi dưới nước giúp hạn chế ít nhất khả năng bị chấn thương. Điều này sẽ khó để có được nếu tập các bài tập thông thường khác trên cạn.

     10. Bơi lội là bộ môn tốt cho phụ nữ mang thai

    Bơi lội có tác dụng rất tốt đối với phụ nữ mang thai, hỗ trợ giảm phù nề, giảm đau thần kinh tọa hiệu quả. Nước có tác dụng tăng lưu thông máu, giúp giảm tình trạng phù nề, tay chân.

     Đồng thời, bơi lội còn giúp cơ thể mẹ giảm đau nhức, đặc biệt là phần lưng, hông. Điều này đặc biệt quan trọng, nhất là vào những tháng cuối thai kỳ.

     III. NHỮNG ĐIỀU LƯU Ý

    Bơi lội tuy rất tốt cho sức khỏe, nhưng để an toàn cũng phải lưu ý một số vấn đề sau:

     1. Học bơi lội giúp phòng chống đuối nước

   Bên cạnh tác dụng về sức khỏe và vóc dáng, học bơi lội còn giúp phòng tránh tai nạn đuối nước ở mọi độ tuổi, đặc biệt là trẻ em. Ngày nay, việc tập bơi từ sớm cũng đã được phụ huynh và các cấp quan tâm và chỉ đạo sát sao. Nhờ vậy mà trẻ em cũng giảm thiểu được nguy cơ tai nạn đuối nước rõ rệt.

   2. Người cao tuổi, có bệnh nền, tăng huyết áp

   Vẫn có thể bơi lội, nhưng chỉ bơi nhẹ nhàng, nước hồ hơi mát, không quá lạnh để tránh co mạch ngoại vi đột ngột làm tăng huyết áp. Không bơi lội quá kéo dài.

   Với một số trường hợp bệnh nặng, cần phải được khám bệnh và có sự theo dõi, hướng dẫn chu đáo của thầy thuốc trước khi luyện tập bằng bơi lội.

   3. Sau khi lao động mồ hôi đang ra nhiều

   4. Người yếu không nên bơi lội lúc đói

   Thời gian tắm và bơi lâu hay mau là tùy theo sức khỏe từng người. Nhưng nói chung không nên bơi, tắm đến lúc cảm thấy mệt mỏi hoặc người nổi gai ốc vì lạnh.

   5. Để  tránh chuột rút (vọp bẻ)

  Không nên bơi quá lâu, vận động quá sức, quá mạnh, chân đạp nước quá nhiều, đề phòng cơ bắp dễ bị co cứng (chuột rút) đột ngột.

  Tóm lại, để việc bơi lội có hiệu quả chữa bệnh và tăng cường sức khỏe, tập luyện phải thường xuyên, liên tục, ít nhất là 3 buổi/tuần. Cần lượng sức mình, không nôn nóng, nâng dần thời gian mỗi buổi tập cho phù hợp với sức khỏe.  Trong những ngày hè,  tắm, bơi  ở sông, biển đều rất tốt. Nhưng cần phải tự lượng sức mình, không bơi quá xa nhất là chỗ nước sâu, nước chảy xiết, hoặc có sóng lớn, đề phòng đuối nước. 

IV. THAM KHẢO

[Video 1] Bơi lội có lợi ích gì cho sức khỏe? | MasterCare

https://www.youtube.com/watch?v=TZ-lAbPY2gY

https://www.youtube.com/watch?v=TZ-lAbPY2gY

[1] ‘Swimming is an inclusive activity that supports health and happiness’

‘Swimming is an inclusive activity that supports health and happiness’

[2] 8 Health Benefits of Swimming

https://www.everydayhealth.com/fitness/health-benefits-of-swimming/

[3] What Are the Health Benefits of Swimming

https://www.freedomhealthinsurance.co.uk/blog/what-are-the-health-benefits-of-swimming

[4] NHS England launch eLearning resource on aquatic activity and swimming for health

NHS England launch eLearning resource on aquatic activity and swimming for health

[5] 5 lợi ích sức khỏe tuyệt vời từ bơi lội

https://suckhoedoisong.vn/5-loi-ich-suc-khoe-tuyet-voi-tu-boi-loi-169114885.htm

[6] 6 Benefits of Aquatic Exercise on Your Mental Health

https://plungesandiego.com/how-swimming-improve-mental-health-reduce-stress/

[7] Bơi lội có bao nhiêu lợi ích tác dụng đối với cơ thể con người?

https://hellobacsi.com/community/suc-khoe-phu-nu/boi-loi-co-bao-nhieu-loi-ich-tac-dung-doi-voi-co-the-con-nguoi/

[8] Bơi lội có tác dụng gì cho sức khỏe?

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/boi-loi-co-tac-dung-gi-cho-suc-khoe-vi

[9] 12 lợi ích của bơi lội bạn nên thực hiện ngay

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/12-loi-ich-cua-boi-loi-ban-nen-thuc-hien-ngay-vi

[10] 2 lợi ích của bơi lội cho sức khỏe

https://kh.dai-ichi-life.com.vn/song-vui-khoe/bi-quyet/thoi-quen-song-khoe/suc-khoe-the-chat/12-loi-ich-cua-boi-loi-voi-suc-khoe

         TS,BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BƠI LỘI VÀ SỨC KHỎE appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Duyên hải miền Trung ngoài những bãi biển đẹp còn sở hữu một kho tàng ẩm thực với nhiều hải sản đậm đà hương vị. Sau tôm, cua, cá….mực là một hải sản phổ thông, phong phú. Đặc biệt, trong số những hải sản này, loại mực ống nhỏ, quen gọi là mực cơm. từ lâu đã trở thành nguyên liệu quen thuộc, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho ẩm thực địa phương.

      Mực cơm, mực sữa, mực trứng là một loại mực có kích thước nhỏ,được đánh giá là loại hải sản giàu chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe.

    Thành phần dinh dưỡng trong 100 g mực cơm tươi có thể dao động tùy kích thước và cách phân tích, trung bình có: Năng lượng 80-95 calo; Carbohydrate 1-3 g, Chất béo 1-2 g; Đạm 15-18 g; Cholesterol 200-250mg; Calci 20-25mg; Phospho 180-250mg; Kali 220-300mg; Magie 25-35mg; Sắt 0,5-1,5mg; Kẽm 1-2mg; Selen 30-45mcg; Vitamin B2 0,3-0,5mg; Vitamin B12 1-2mcg; Vitamin PP 2-4mg

    Mực cơm sống nhiều ở vùng biển gần bờ miền Trung như Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Phan Thiết,… bên trong chứa toàn trứng nếu được đánh bắt trong mùa sinh sản.  Bằng sự khéo léo và sáng tạo, người dân miền Trung, đặc biệt ở Đà Nẵng đã biến loại hải sản này thành nhiều món ăn mang hương vị riêng, gắn với đời sống và văn hóa của cư dân vùng biển.

   Các đầu bếp chuyên nghiệp cho biết, mực cơm ngon nhất thường vào mùa từ khoảng tháng giêng đến tháng tám âm lịch. Đây là thời điểm mực nhiều trứng, thân căng mọng, thịt mềm và có vị ngọt đậm hơn so với những thời điểm khác trong năm.

   Điều làm nên sức hấp dẫn của mực cơm trước hết nằm ở độ tươi ngon. Những con mực vừa được đưa từ thuyền vào bờ có lớp da bóng mượt, lưng ánh nâu tím tự nhiên, bụng trắng đục như sữa. Thịt mực săn chắc, đàn hồi tốt và giữ được vị ngọt đặc trưng của biển.

   Để tạo nên món ăn ngon, khâu sơ chế đóng vai trò rất quan trọng. Mực sau khi mua về được làm sạch cẩn thận, bỏ túi mực, mắt và nội tạng nhưng vẫn giữ lại phần trứng. Sau đó mực được rửa cùng gừng giã dập hoặc một ít rượu trắng để khử mùi tanh, giúp món ăn thơm hơn.

    II. NHỮNG MÓN NGON TỪ MỰC CƠM

   Từ nguyên liệu dân dã ấy, người dân miền biển đã sáng tạo nên nhiều món ăn hấp dẫn:

    1. Mực cơm hấp .

   Mực được hấp vừa chín tới để giữ độ ngọt tự nhiên. Khi ăn, thực khách cuốn cùng bánh tráng, chuối chát, khế chua, dưa leo và các loại rau thơm rồi chấm với nước mắm pha hoặc mắm nêm.

  Linh hồn của món ăn nằm ở chén nước chấm. Vị mặn mà của nước mắm, vị cay của ớt, vị thơm của tỏi hòa quyện cùng vị ngọt của mực tạo nên hương vị rất riêng mà khó món ăn nào thay thế được.

   2. Mực cơm nướng

   Bên cạnh món hấp, mực cơm nướng muối ớt cũng được nhiều thực khách yêu thích. Trên bếp than hồng, từng con mực tỏa hương thơm quyến rũ. Lớp ngoài hơi cháy cạnh nhưng phần thịt bên trong vẫn mềm ngọt và đậm đà.

        3. Mực cơm chiên giòn

        4. Mực cơm chiên nước mắm

      5. Mực cơm nấu cháo, mì Quảng mực cơm

      III. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN 

      1. Lợi ích dinh dưỡng

    – Giàu protein chất lượng cao giúp duy trì và phát triển cơ bắp.

    – Ít chất béo và ít calo, phù hợp cho chế độ kiểm soát cân nặng.

   – Giàu selen và kẽm hỗ trợ miễn dịch và chống oxy hóa.

    – Chứa vitamin B12 cần thiết cho hệ thần kinh và tạo hồng cầu.

    – Cung cấp omega-3 với lượng vừa phải, có lợi cho tim mạch.

      2. Lưu ý

   – Mực có hàm lượng cholesterol khá cao, nên người có rối loạn lipid máu cần ăn với lượng hợp lý theo tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

   – Vì là hải sản giàu đạm, nên một vài người có thể bị dị ứng

  – Giá trị dinh dưỡng sẽ thay đổi khi chế biến. Ví dụ, mực chiên có lượng calo và chất béo cao hơn đáng kể so với mực hấp hoặc luộc.

         Trần Bá Thoại

The post MỰC CƠM: HẢI SẢN QUEN THUỘC MIỀN TRUNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Cây chay có thể phát triển tốt trên nhiều loại đất. Cây được trồng ở nhiều nơi, đặc biệt là các vùng rừng núi ở miền Trung. Ở Phú Lễ, cũng có mấy cây chay trồng rải rác trong làng, để làm kiểu và ăn chơi là chính.

   *Chay kho cá đồng (như cá rô, cá tràu): Cá tươi làm sạch, ướp gia vị hành, ớt, tiêu, dầu, nước mắm. Kho nhỏ lửa như kho cá bống thệ. Khi cá đã chin, nồi cá đang sôi, cho những lát chay vào. Món cá kho quả chay rất đậm đà, thịt cá thơm bùi, vị chua nhẹ, ăn mãi không ngán.

   *Rạm đồng (con đam) kho trái chay: Lót một lớp lá lốt dưới đáy nồi, sắp những con rạm đã làm sạch lên trên, tiếp tục là một lớp quả chay cắt lát mỏng. Hành củ phi thơm rồi rưới đều nước mỡ phi hành lên trên mặt rạm. Chờ cho nồi rạm thấm đều gia vị, đem kho nhỏ lửa. Khi nồi rạm cạn nước, bay mùi thơm là ăn được.

*Canh cá, canh rau nấu với trái chay: Nấu như các loại canh chua (với sấu, me đất, lá giang…) thông thường. Đây là  món canh giải nhiệt trong những ngày hè, khô nóng.

   *Khi mùa chay chín rộ, người dân ở những nơi có nhiều chay còn phơi khô những trái chay chin vàng để dùng dần cả năm.

    Trái chay còn là một vị thuốc Đông y quý: Trái chay chín ăn trực tiếp hay ép lấy nước uống chữ ho, viêm họng, chảy máu cam, bổ sung vitamin, tăng cường sức khỏe… .   

        Trần Bá Thoại

The post TRÁI CHAY: ĂN TƯƠI, KHO CÁ, NẤU CANH, LÀM THUỐC… appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Các nhà khoa học tại Đại học Washington ở St. Louis (Mỹ) và Đại học James Cook (Úc) đã biến đổi gen giun móc để chúng sản sinh và cung cấp kháng thể điều trị bên trong vật chủ, một bằng chứng về tính khả thi có thể dẫn đến các phương pháp điều trị lâu dài cho các bệnh mãn tính hoặc phơi nhiễm độc tố ở những vùng xa xôi.

   Giun móc, loại ký sinh trùng đường ruột lây nhiễm cho hàng trăm triệu người ở các vùng nhiệt đới nghèo tài nguyên trên toàn cầu, đã tiến hóa để tồn tại bên trong ruột người trong nhiều năm, tiết ra các phân tử cho phép chúng cùng tồn tại với vật chủ. Giờ đây, các nhà nghiên cứu tại Trường Y Đại học Washington ở St. Louis đã khai thác cơ chế sinh học đó để mang lại lợi ích tiềm năng cho con người, bằng cách biến đổi gen giun móc để sản xuất và đưa thuốc vào bên trong vật chủ sống.

   Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học báo cáo về lần biến đổi gen thành công đầu tiên đối với giun móc ở người. Giun được thiết kế để sản xuất một kháng thể trung hòa tetrodotoxin, một chất độc thần kinh chết người được sản sinh bởi cá nóc và các động vật biển khác. Sau khi xâm chiếm vật chủ động vật bằng giun móc biến đổi gen, ký sinh trùng đã sản xuất chất kháng độc và tiết vào máu, làm bất hoạt một phần chất độc.

   Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng phương pháp sản xuất và phân phối thuốc này có thể là giải pháp lâu dài cho nhiều nhu cầu y tế, từ các bệnh mãn tính cần điều trị bằng thuốc liên tục đến việc tiếp xúc với độc tố ở những vùng xa xôi không có dịch vụ chăm sóc y tế.

   Nghiên cứu đã được công bố vào ngày 3 tháng 6 trên tạp chí Nature Communications.

   Tác giả chính Makedonka Mitreva, Tiến sĩ, Giáo sư Gordon R. Miller thuộc Khoa Bệnh truyền nhiễm, Bộ môn Y học John T. Milliken tại WashU Medicine cho biết: “Giun móc đã dành hàng triệu năm để hoàn thiện cách đảm bảo sự sống sót lâu dài bên trong vật chủ là con người và cách đưa các phân tử ra khỏi cơ thể nó và vào cơ thể chúng ta,” “Chúng tôi đặt câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta có thể thêm một phân tử nữa vào khoảng 1.000 chất mà giun đã tiết ra, một chất có ích về mặt điều trị cho con người? Nghiên cứu này cho thấy đó không chỉ là một khái niệm. Nó hoạt động.”

   MỘT LOẠI KÝ SINH TRÙNG CÓ THỂ TỔNG HỢP, VẬN CHUYỂN THUỐC

   Giun móc đã được nghiên cứu như một phương pháp điều trị các bệnh viêm ruột như viêm loét đại tràng, dựa trên bằng chứng cho thấy các phân tử chống viêm mà giun tiết ra có thể làm giảm phản ứng miễn dịch gây ra các bệnh này. Nhóm nghiên cứu của Mitreva đã đặt mục tiêu xây dựng trên nền tảng đó bằng cách thiết kế giun để tiết ra một loại thuốc điều trị do các nhà nghiên cứu lựa chọn, thay vì chỉ dựa vào những gì ký sinh trùng tự sản sinh ra.

   Sự hấp dẫn của giun móc như một nền tảng sản xuất và vận chuyển thuốc lâu dài xuất phát từ một đặc điểm sinh học độc đáo của chúng. Khi một người bị nhiễm một lượng ấu trùng giun móc được kiểm soát, có thể được dùng bằng đường uống dưới dạng viên thuốc hoặc qua da dưới dạng kem dưỡng da, giun sẽ di chuyển đến ruột non và cư trú ở đó, thường là trong nhiều năm. Bởi vì chúng không thể sinh sản bên trong vật chủ, số lượng giun vẫn cố định và nhiễm trùng được kiểm soát. Nếu cần phải loại bỏ nhiễm trùng, một liều thuốc chống ký sinh trùng đường uống duy nhất sẽ loại bỏ giun móc trong vòng 24 giờ.

   Mặc dù nhiễm giun móc tự nhiên có thể chỉ gây ra các triệu chứng tiêu hóa nhẹ ở người lớn khỏe mạnh, nhưng nhiễm trùng mãn tính với số lượng lớn giun móc có thể nguy hiểm đối với trẻ em, phụ nữ mang thai và những người suy dinh dưỡng hoặc dễ bị tổn thương khác, dẫn đến thiếu máu, chậm phát triển, biến chứng thai kỳ và, trong trường hợp nghiêm trọng nếu không được điều trị, có thể dẫn đến các vấn đề về tim hoặc tử vong. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát chặt chẽ nhiễm trùng để sử dụng trong điều trị, Mitreva lưu ý, điều này có thể thực hiện được vì giun không thể sinh sản nếu không trải qua một phần vòng đời của chúng trong đất.

   Kháng thể được chọn cho nghiên cứu này là chất trung hòa tetrodotoxin, một loại độc tố gây tê liệt và có khả năng gây tử vong mà không có thuốc giải độc. Công trình này được tài trợ bởi Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng của chính phủ Hoa Kỳ, với mục tiêu tìm ra giải pháp cho các mối đe dọa sinh học và hóa học đối với binh lính ở những địa điểm xa xôi.

  Dự án này gặp phải những trở ngại kỹ thuật đáng kể: các công cụ chỉnh sửa gen hoạt động hiệu quả trên các sinh vật khác chưa được điều chỉnh để sử dụng cho giun móc, và trước đây chưa ai đạt được sự biến đổi gen ổn định ở loài này.

   Để điều chỉnh giun móc cho mục đích điều trị, Mitreva và nhóm của bà đã dựa trên hơn hai thập kỷ nghiên cứu về hệ gen giun móc được thực hiện tại WashU Medicine. Lượng dữ liệu khổng lồ này đã giúp họ hiểu sinh học của sinh vật từ cấp độ tế bào đến cấp độ gen, cho phép họ xác định được vị trí khả thi trong bộ gen để chèn gen mới mang hướng dẫn tạo ra chất kháng độc mới. Điều quan trọng là họ phải đảm bảo việc chèn gen không làm gián đoạn hoạt động của các gen xung quanh và không kích thích giun tiết chất kháng độc vào vật chủ.

   Nỗ lực này đã thành công: Máu thu thập từ chuột hamster bị nhiễm giun móc biến đổi gen của phòng thí nghiệm Mitreva đã trung hòa một phần tetrodotoxin, trong khi máu từ động vật bị nhiễm giun không biến đổi gen không có khả năng trung hòa.

     TỪ BẰNG CHỨNG KHẢ THI ĐẾN NỀN TẢNG MỞ RỘNG

   Mitreva lưu ý rằng mức độ trung hòa đạt được trong nghiên cứu ban đầu này, mặc dù đáng kể, có thể chỉ đại diện cho một phần nhỏ những gì nền tảng này cuối cùng có thể mang lại.

   Một số thành phần của cái mà bà gọi là “khung gầm có thể cấu hình” vẫn đang được tối ưu hóa để tăng lượng protein trị liệu được sản xuất và tiết ra. Bởi vì giun sống trong ruột và một phần đáng kể những gì nó tiết ra vẫn ở đó, thay vì đi vào máu, các nhà nghiên cứu kỳ vọng rằng nồng độ các phân tử trị liệu trong ruột có thể cao hơn đáng kể so với những gì được phát hiện trong tuần hoàn trong nghiên cứu này, làm cho nền tảng này phù hợp với các liệu pháp nhắm vào đường ruột.

   “Những gì chúng tôi đã chứng minh ở đây là khái niệm này hoạt động từ đầu đến cuối — bạn có thể chèn một gen, giun sản xuất protein, protein thoát ra khỏi giun và nó hoạt động chức năng trong vật chủ,” Mitreva nói. “Từ điểm xuất phát đó, chúng ta có thể tối ưu hóa nền tảng và cân nhắc kỹ lưỡng xem những bệnh nào sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ ​​một hệ thống phân phối liên tục, có mục tiêu và lâu dài. Đó là một loại nền tảng nhà máy sinh học dược phẩm hoàn toàn khác biệt, và chúng tôi nghĩ rằng nó mở ra những khả năng rất khó đạt được với bất kỳ nền tảng nào khác.”

   Các bệnh viêm đường ruột, bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, và dị ứng thực phẩm nằm trong số những bệnh mà Mitreva xem là ứng cử viên tiềm năng cho sự phát triển trong tương lai. Các bệnh cần nồng độ điều trị nhỏ nhưng duy trì lâu dài, trong đó việc tuân thủ tiêm hoặc truyền lặp lại là một rào cản, cũng có thể phù hợp với nền tảng này.

   Các nghiên cứu trong tương lai sẽ cần tiến hành đánh giá an toàn nghiêm ngặt trước khi sử dụng trên người. Mitreva lưu ý rằng các chiến lược kiểm soát sinh học, chẳng hạn như thiết kế giun để chúng không thể đẻ trứng, đang được xem xét để bảo vệ vật chủ và môi trường của chúng khi nền tảng này phát triển.

      Tác giả: Shawn Ballard June 3rd, 2026

      Biên dịch: TS.BS Trần Bá Thoại

   Genetically modified hookworms produce and deliver therapeutics

Genetically modified hookworms produce and deliver therapeutics

The post CHỈNH SỬA GENE GIUN MÓC ĐỂ CHÚNG TỔNG HỢP VÀ PHÂN PHỐI THUỐC ĐIỀU TRỊ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Các nhà nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Anh) đã phát triển một loại vắc-xin hoàn toàn mới với thành phần chính của vắc-xin được thiết kế hoàn toàn bằng AI và đang được thử nghiệm trên người lần đầu tiên.

   Mục tiêu rất tham vọng: một loại vắc-xin duy nhất không chỉ có tác dụng chống lại tất cả các biến thể coronavirus ở người đã biết, mà còn chống lại các loại virus dơi có liên quan có thể lây từ động vật sang người và gây ra các đại dịch trong tương lai.

  Các loại vắc-xin truyền thống huấn luyện hệ thống miễn dịch của chúng ta nhận biết một loại virus cụ thể. Vấn đề là virus đột biến. Khi virus biến thể đủ nhiều, vắc-xin sẽ ngừng hoạt động, đó là lý do tại sao chúng ta cần tiêm phòng cúm mới mỗi năm và tại sao vắc-xin COVID đã được cập nhật liên tục kể từ năm 2021.

     Bằng cách phân tích dữ liệu di truyền từ hàng ngàn loại virus có liên quan, AI có thể xác định các phần không thay đổi giữa các chủng khác nhau và ít có khả năng thay đổi theo thời gian. Nhắm mục tiêu vào những đặc điểm ổn định đó, chúng ta sẽ có một loại vắc-xin có tác dụng chống lại toàn bộ họ virus, chứ không chỉ một chủng virus ban đầu.

   Đây chính xác là những gì nhóm nghiên cứu Cambridge đã làm. Họ đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để quét các virus thuộc họ sarbecovirus, bao gồm các virus gây ra cả SARS và COVID, cũng như một loạt các coronavirus ở động vật – tìm kiếm các đặc điểm chung mà quá trình tiến hóa hầu như không ảnh hưởng đến. Những đặc điểm đó đã trở thành cơ sở của vắc-xin.

    VẮC-XIN DNA

   Chúng ta đã quen với các mũi tiêm mRNA được sử dụng trong đại dịch, loại vắc-xin mới này sử dụng DNA. Vắc-xin DNA nhìn chung ổn định hơn vắc-xin mRNA, giúp việc bảo quản và vận chuyển dễ dàng hơn. Đây là một lợi thế đáng kể ở các quốc gia có thu nhập thấp, nơi cơ sở hạ tầng “chuỗi lạnh” còn hạn chế.

   Chúng cũng có thể sử dụng không cần kim tiêm. Một dòng chất lỏng áp suất cao sẽ đưa vắc-xin qua da, giúp việc tiêm ít đau hơn và dễ dàng mở rộng quy mô trong thời gian bùng phát dịch bệnh.

   LIỆU VẮC-XIN CÓ THỂ PHÒNG CHỐNG ĐẠI DICH TƯƠNG LAI?

   Những lợi ích thiết thực này có ý nghĩa nhất nếu bản thân vắc-xin có thể làm được điều mà không loại vắc-xin hiện có nào làm được là: bảo vệ chống lại các loại virus mà chúng ta chưa từng gặp phải.

   Vắc-xin phổ rộng có thể thay đổi cách thế giới ứng phó với các bệnh truyền nhiễm mới nổi. Bằng cách cung cấp khả năng bảo vệ rộng hơn nhiều so với các vắc-xin truyền thống, chúng có thể cung cấp khả năng miễn dịch nhanh chóng chống lại các mối đe dọa virus mới và đang nổi lên. Điều này sẽ trang bị cho các quan chức y tế công cộng các công cụ để ngăn chặn các đợt bùng phát trong tương lai trước khi chúng có cơ hội trở thành đại dịch toàn cầu.

  Chúng cũng có thể thay đổi cách tiếp cận của chúng ta đối với các bệnh quen thuộc hơn. Cúm là một mục tiêu hàng đầu vì nó tồn tại ở nhiều chủng khác nhau và tiến hóa rất nhanh. Các nhà khoa học phải dự đoán chủng nào sẽ chiếm ưu thế trong mỗi mùa cúm, và nếu họ đoán sai, hiệu quả của vắc-xin có thể bị ảnh hưởng. Một loại vắc-xin cúm phổ quát nhắm vào các đặc điểm chung của nhiều chủng cuối cùng có thể chấm dứt cuộc chạy đua hàng năm để theo kịp virus.

  Và virus Ebola cho thấy tại sao điều này lại quan trọng ngay bây giờ. Sự bùng phát gần đây ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda là do chủng Bundibugyo gây ra, chủng này không bị các vắc-xin hiện có kháng lại. Trong khi các nhà nghiên cứu đang gấp rút tạo ra một loại vắc-xin mới dành riêng cho chủng virus này, cộng đồng địa phương vẫn đang đối mặt với nguy cơ cao. Một loại vắc-xin phổ rộng được thiết kế để bao phủ toàn bộ họ virus có thể thay đổi hoàn toàn tình hình đó.

   KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM THẾ NÀO

   Đây là thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người đối với vắc-xin được thiết kế bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Kết quả cho thấy vắc-xin DNA này có khả năng kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể nhận biết các loại virus Sarbecovirus khác nhau. Công nghệ này được chứng minh là an toàn và dung nạp tốt.

   Đây là một bước tiến thú vị vì nó chứng minh tiềm năng của AI trong việc thiết kế vắc-xin kháng biến thể chống lại các mối đe dọa đại dịch trong tương lai. Hệ thống tiêm không cần kim cũng có thể giúp việc tiêm chủng và phân phối vắc-xin trên toàn thế giới dễ dàng hơn.

   Tuy nhiên, vẫn còn nhiều việc phải làm. Mặc dù kết quả trong nghiên cứu này rất đáng khích lệ, nhưng phản ứng miễn dịch sau khi tiêm chủng khá khiêm tốn. Thời gian bảo vệ kéo dài bao lâu và liệu có cần tiêm nhắc lại hay không vẫn chưa chắc chắn. Cần có các thử nghiệm quy mô lớn hơn để xác định liệu vắc-xin có thể ngăn ngừa hoặc giảm nhiễm virus trong thực tế hay không.

  Một loại vắc-xin phổ quát vẫn còn vài năm nữa mới có thể ra đời. Và bất kỳ loại vắc-xin mới nào cũng phải trải qua các thử nghiệm quy mô lớn hơn để chứng minh tính an toàn, hiệu quả và khả năng bảo vệ lâu dài. Nhưng nghiên cứu này cho thấy mục tiêu đang đến gần hơn – và AI có thể giúp chúng ta đạt được điều đó nhanh hơn.

  Tác giả: Neil Mabbott Personal Chair of Immunopathology, University of Edinburgh

    Biên dịch: TS.BS Trần Bá Thoại

https://theconversation.com/worlds-first-ai-designed-vaccine-explained-284668

 THAM KHẢO

[1] AI-designed universal coronavirus vaccine clears first human trial

AI-designed universal coronavirus vaccine clears first human trial

[2] New ‘universal vaccine’ technology could protect us from future virus outbreaks

New ‘universal vaccine’ technology could protect us from future virus outbreaks | Cambridge Academy of Therapeutic Sciences

The post VACCINE DO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO THIẾT KẾ (World’s first AI‑designed vaccine) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.