Viêm dạ dày cấp là một bệnh lý khá phổ biến. Hầu hết trường hợp bệnh có thể cải thiện nhanh chóng khi được điều trị đúng phác đồ.

    Tuy nhiên, một số trường hợp chuyển sang viêm dạ dày mãn tính, tiềm ẩn nguy cơ ung thư dạ dày nếu không kiểm soát tốt. Vì thế, cần nhận biết viêm dạ dày, nguyên nhân gây bệnh và điều trị theo phác đồ sớm để đạt kết quả cao.

         II. VIÊM DẠ DÀY LÀ GÌ ?

    Dạ dày của chúng ta được bọc lót bên trong niêm mạc, có tác dụng bảo vệ dạ dày khỏi axit của dịch tiêu hóa, thức ăn hoặc vi khuẩn.

    Khi một tác nhân nào đó làm suy yếu hay tổn thương lớp niêm mạc này sẽ gây viêm dạ dày. Bệnh này có nguy cơ cao phát triển thành loét dạ dày và cả tá tràng.

    Viêm dạ dày có thể xảy ra đột ngột, viêm dạ dày cấp tính hoặc diễn biến âm thầm, dai dẳng theo thời gian, viêm dạ dày mạn tính, với nguy cơ dẫn đến ung thư..

         III. NGUYÊN NHÂN

    Trong dạ dày có nhiều dịch vị, chúng có tính axit mạnh, có thể ăn mòn thành dạ dày. Vì vậy, ở ngoài thành dạ dày luôn có một lớp chất nhầy bảo vệ. Nếu lớp chất nhầy này bị tổn thương hoặc suy yếu sẽ cho phép dịch tiêu hóa tấn công và gây viêm niêm mạc thành dạ dày. Nhiều yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ bị viêm dạ dày là:

   1. Nhiễm khuẩn: Mặc dù hầu hết mọi người đều nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori – HP) trong dạ dày nhưng chỉ một vài người phát triển thành bệnh viêm dạ dày. Viêm dạ dày HP có thể do yếu tố di truyền hoặc lối sống thiếu lành mạnh (như hút thuốc và chế độ ăn uống không lành mạnh).

   2. Thuốc giảm đau: Những thuốc giảm đau nhóm NSAIDs có thể gây viêm dạ dày.

   3. Tuổi tác: Người cao tuổi có nguy cơ bị viêm tại dạ dày cao hơn vì lớp bảo vệ thành dạ dày có xu hướng mỏng dần theo thời gian. Không những thế, nguy cơ nhiễm H. pylori hoặc bị rối loạn tự miễn ở người cao tuổi cũng cao hơn so với người trẻ. 

   4.Tiêu thụ rượu, bia quá mức: Các thức uống có cồn có khả năng làm kích ứng và ăn mòn lớp niêm mạc dạ dày, khiến chúng dễ bị tổn thương bởi dịch tiêu hóa. Những người uống rượu quá mức thường hay bị viêm dạ dày cấp tính.

    5. Căng thẳng (stress): Căng thẳng nghiêm trọng về thể chất như sau khi trải qua phẫu thuật, chấn thương, bỏng hay nhiễm trùng nặng cũng có thể dẫn đến tình trạng viêm dạ dày cấp.

    6. Viêm dạ dày tự miễn: Đây là trường hợp cơ thể tự tạo ra kháng thể để tấn công chính các tế bào niêm mạc khỏe mạnh ở dạ dày. Phản ứng tự miễn này có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ dạ dày. 

   7. Các bệnh lý và vấn đề sức khỏe khác: Viêm dạ dày có thể liên quan đến một số vấn đề sức khỏe khác như HIV/AIDS, bệnh Crohn, nhiễm ký sinh trùng…

        IV. TRIỆU CHỨNG

The post VIÊM DẠ DÀY: NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ, NGỪA PHÒNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

 Các nhà khoa học cảnh báo

    NGUY HIỂM KHI LẠM DỤNG AI TRONG KHOA HỌC

       GS Nguyễn Văn Tuấn ĐH New South Wales Úc

      https://www.facebook.com/t.nguyen.2016?locale=vi_VN

    Hiện nay, ở Việt Nam có một trào lưu hơi nguy hiểm: dùng AI để thay thế con người làm nghiên cứu khoa học.

   Tôi thấy nhiều bạn trẻ ở trong nước thích làm cái gì dễ, mà ít ai chịu khó làm cái khó. AI là một giải pháp cho những người theo con đường dễ, nhưng sẽ là con đường gây hại mà thôi.

   Có những quảng cáo đầy tự tin rằng AI có thể thiết kế nghiên cứu, phân tích dữ liệu, và soạn bài báo khoa học. Và, có nhiều người tin như vậy.

   Niềm tin này dẫn đến một cách làm nghiên cứu bằng “nhấp chuột”.

   Không cần đọc y văn, chỉ cần kêu AI tìm và tóm tắt.

   Không cần biết nguyên lí thiết kế là gì, chỉ nhấp chuột là có kết quả.

   Không cần có kiến thức toán đằng sau phương pháp phân tích dữ liệu, chỉ nhấp chuột là có hết.

   Không cần học cách soạn bài báo khoa học, chỉ cần cho mấy “con” như ChatGPT, Gemini, Claude viết là xong.

  Nếu nghiên cứu khoa học mà như vậy thì còn gì để gọi là ‘khoa học’.

  Đó là thói quen nguy hiểm vì nó sẽ tạo nên một thế hệ lười biếng, không biết khoa học là gì.

   Nhóm nghiên cứu tôi đã từng xây dựng các mô hình AI để chẩn đoán loãng xương, tiên lượng gãy xương, ước tính mật độ xương. Do đó, chúng tôi có thể chia sẻ vài kinh nghiệm về AI như sau.

    ■ SÁNG TẠO CỦA CON NGƯỜI VÀ “SÁNG TẠO” CỦA AI KHÁC NHAU

   Nghiên cứu khoa học từ bản chất là một hoạt động sáng tạo. Nhưng cần phân biệt rằng sáng tạo khoa học khác xa “sáng tạo” của AI.

   AI “sáng tạo” bằng cách tổ hợp lại các mẫu văn đã có. Khi bạn yêu cầu AI viết một giả thuyết mới, nó sẽ lắp ghép các khái niệm từ hàng triệu bài báo đã đọc, tạo ra một câu trông có vẻ mới lạ. Ví dụ, nếu hỏi AI về mối liên quan giữa microbiome đường ruột và loãng xương, nó sẽ viết:

   “The gut-bone axis represents a promising frontier, and modulating the microbiome may offer novel therapeutic avenues for osteoporosis prevention.”

   Câu này nghe rất hấp dẫn, nhưng nó chỉ là phép cộng của hai chủ đề đang “hot” ghép lại với nhau.

   AI thiếu khả năng phán xét liệu mối liên quan đó có cơ sở sinh học hay chỉ là tương quan giả.

   Con người sáng tạo bằng cách nhìn thấy điều mà người khác bỏ qua. Fleming phát hiện penicillin vì ông ngạc nhiên trước một dĩa thạch bị nấm mốc xâm lấn, thay vì vứt bỏ nó như bao đồng nghiệp khác. Barbara McClintock khám phá transposon vì bà kiên nhẫn quan sát bắp suốt hàng thập niên, xem dữ liệu “nói” điều gì thay vì ép dữ liệu “nói” điều mình muốn nghe.

   Einstein đi đến thuyết tương đối hẹp bằng một thí nghiệm tưởng tượng (thought experiment): “Nếu tôi cưỡi trên một tia sáng thì sẽ thấy gì?”

   Đó là trực giác, là sự tò mò, là sự liều lĩnh trí tuệ. AI xử lí dữ liệu nhanh hơn con người gấp triệu lần, nhưng nó chưa bao giờ biết ngạc nhiên. Và thiếu sự ngạc nhiên, thiếu cả khoa học.

        ■ AI MÔ PHỎNG, AI KHÔNG SUY NGHĨ

   Xin nhấn mạnh: AI mô phỏng suy nghĩ, chớ AI không suy nghĩ.

   AI dùng xác suất và qui tắc liên kết (associative rules) để nối kết những câu chữ với nhau, tạo ra đầu ra trông giống sản phẩm của suy nghĩ.

   AI giống như một con vẹt nói được tiếng người: âm thanh giống, nhưng con vẹt chẳng hiểu mình đang nói gì.

   Một mô hình ngôn ngữ viết được đoạn văn về cơ chế bịnh sinh của loãng xương, nhưng nó không hiểu thế nào là xương, thế nào là bịnh, và thế nào là con người sống chung với bịnh.

         ■ AI VIẾT KHÁC HẲN CON NGƯỜI VIẾT

   Nhiều bạn lầm tưởng rằng AI viết văn hay. Không phải đâu.

   Để thấy rõ sự khác biệt, hãy xem cách AI và con người viết về cùng một chủ đề: mối liên quan giữa vitamin D và loãng xương.

   AI viết: “Vitamin D plays a crucial role in calcium absorption and bone metabolism. Numerous studies have demonstrated a significant association between vitamin D deficiency and increased risk of osteoporotic fractures. A comprehensive approach to vitamin D supplementation is therefore essential for optimal bone health outcomes.”

   Đoạn văn trông rất mượt mà, rất “khoa học”. Nếu không phải là người có kinh nghiệm trong chuyên ngành sẽ chẳng thấy vấn đề gì trong đoạn văn trên.

   Nhưng đối với người có kinh nghiệm chuyên sâu, đoạn văn trên không có ý nghĩa gì cả! Nó chung chung đến mức vô nghĩa. “Numerous studies” là những nghiên cứu nào? “Significant association” là ở mức nào, trong quần thể nào, với thiết kế nghiên cứu gì? “Comprehensive approach” cụ thể là gì? “Optimal bone health outcomes” đo bằng chỉ số nào?

   Toàn bộ đoạn văn là một chuỗi cụm từ sáo rỗng xâu lại với nhau, nghe rất khoa học nhưng thật ra chẳng nói được điều gì cụ thể!

   Những tác giả không có kinh nghiệm khoa học, hay kinh nghiệm chưa ‘chín’, sẽ nộp bản thảo bài báo cho một tập san. Và, hậu quả có thể đoán trước: bài báo sẽ bị từ chối ngay, và tác giả sẽ được đưa vào danh sách đen.

          ■ BÀI BÁO KHOA HỌC “VIẾT BỞI AI” SẼ BỊ  TỪ CHỐI

   Trong vai trò biên tập viên (editor) của các tập san y khoa quốc tế, tôi đã chứng kiến sự gia tăng rõ rệt các bài báo mang dấu hiệu của AI. Những dấu hiệu này bao gồm:

   – Ngôn ngữ quá mượt mà nhưng thiếu lập luận chiều sâu;

   – Sử dụng các cụm từ mẫu (“it is worth noting that,” “a comprehensive understanding,” “in the era of”);

phần thảo luận (discussion) chung chung;

  – và Đặc biệt là các lỗi “ảo giác” khi AI trích dẫn tài liệu tham khảo hoàn toàn bịa đặt.

  Tôi xin nói rõ: bài báo do AI viết sẽ bị từ chối. Và, tôi đã từ chối rất nhiều bài.

   Các tập san uy tín trên thế giới đã có qui định rõ ràng. Các biên tập viên và phản biện ngày càng thành thạo trong việc nhận diện “ngôn ngữ AI.”

   Một bài báo bị phát hiện dùng AI sẽ bị từ chối ngay, và tệ hơn, tên tác giả sẽ bị ghi nhận.

Bạn chưa có tên trong lãnh vực chuyên môn. Bạn không đến từ một lab có tiếng. Bạn chưa từng xuất bản. Bạn chưa bao giờ được mời nói chuyện trong các hội nghị. Vậy mà đùng một cái, bạn viết những bài review và perspective như là chuyên gia. Ai tin được?

   Khoa học không phải chỉ là mấy bài báo; khoa học là quá trình thiết lập chỗ đứng trong chuyên ngành, và tác động. Khoa học còn là những mối quan hệ trong hệ thống.

   Trong khoa học, uy tín là vốn quí; một khi mất, rất khó lấy lại. Các nhà nghiên cứu trẻ cần hiểu rõ điều này trước khi nộp bản thảo. Đừng nghĩ rằng biên tập không nhận ra đâu là tác phẩm của AI và đâu là sáng tác của con người.

          ■ TÌNH HÌNH Ở VIỆT NAM

   Tôi đã thấy nhiều phân tích dữ liệu ở Việt Nam. Sai rất nhiều. Sai từ phương pháp đến phương pháp luận.

   Có nhiều trường hợp tác giả áp dụng những phương pháp rất phức tạp như PCA, Cluster, SEM), nhưng khi hỏi cái nền tảng của các phương pháp đó thì họ không giải thích được.

   Lí do là AI viết codes và chạy, chớ tác giả không biết hay không biết giám sát.

   Tôi đã dự nhiều hội nghị ở Việt Nam, và thấy rất nhiều báo cáo do AI soạn. Những bài đó có phong cách ngôn ngữ đồng nhứt đến mức bất thường, thiếu dấu ấn cá nhân của người trình bày.

   Nếu AI chỉnh sửa hình thức slides thì chấp nhận được, nhưng để cho AI sáng tác nội dung thì không thể chấp nhận được. Khi đó, nhà khoa học đã thoái vai trò sáng tạo rồi.

   Tôi đọc nhiều bài báo trên các tập san y học ở Việt Nam (tiếng Anh), và thấy rõ ràng dấu vết của AI. Nhưng chẳng hiểu sao ban biên tập không nhận ra. Thật là nguy hiểm.

   Điều này phản ảnh một xu hướng nguy hiểm: người ta dùng AI để thay thế suy nghĩ chớ chẳng phải để hỗ trợ suy nghĩ.

            ■ “ĐI TẮT ĐÓN ĐẦU” HAY ĐI VÀO NGÕ CỤT ?

   Một khẩu hiệu phổ biến ở Việt Nam là “đi tắt đón đầu” trong ứng dụng AI. Nhưng cách thức “đi tắt” đang được thực hiện lại đi ngược lại tinh thần của khoa học công nghệ.

   Thay vì phát triển thuật toán mới, xây dựng mô hình AI mới phục vụ hay giải quyết các vấn đề cụ thể của Việt Nam, hay đóng góp vào hạ tầng công nghệ nền tảng, đa số chỉ dừng ở mức sử dụng các công cụ AI có sẵn để tạo nội dung: phán tích, viết bài, làm slide, soạn báo cáo.

Đó không phải đi tắt; đó là đi vào ngõ cụt.

   Một khi nhà khoa học dùng AI để viết bài báo khoa học thay vì để giải quyết các vấn đề khoa học thực thì họ đang tự tước đi năng lực sáng tạo của chính mình.

    ■ Hậu quả 1: Automation bias

   Tâm lí học ghi nhận một hiện tượng gọi là automation bias (thiên kiến tự động hóa): con người có xu hướng tin tưởng quá mức vào kết quả do máy tính đưa ra, cho dù kết quả đó sai.

   Trong bối cảnh AI và khoa học, thiên kiến này biểu hiện khi nhà nghiên cứu chấp nhận phân tích của AI mà bỏ qua kiểm chứng, khi bác sĩ dựa vào chẩn đoán AI mà quên đối chiếu với lâm sàng, khi tác giả gửi bài báo do AI soạn mà chẳng buồn đọc kĩ lại. Thiên kiến tự động hóa tạo ra lỗi mà chính cơ chế kiểm tra đã bị vô hiệu hóa.

    ■ Hậu quả 2: deskilling / thoái hóa kĩ năng

   Khái niệm cognitive offloading (trút tải nhận thức) mô tả hiện tượng con người chuyển giao các nhiệm vụ trí tuệ cho công cụ bên ngoài: máy tính bỏ túi thay cho phép tính nhẩm, GPS thay cho khả năng định hướng, và bây giờ, AI thay cho khả năng viết và suy luận.

   Bản thân việc trút tải nhận thức là bình thường, bởi con người vẫn luôn dùng công cụ để mở rộng năng lực. Vấn đề nằm ở mức độ và bản chất: khi trút tải đến mức khả năng gốc bị teo dần, chúng ta rơi vào tình trạng deskilling (thoái hóa kĩ năng).

   Thoái hoá kĩ năng là hậu quả rất nghiêm trọng. Một bác sĩ dùng AI hỗ trợ chẩn đoán phân biệt là chuyện bình thường. Nhưng một bác sĩ thiếu khả năng tự lập luận lâm sàng nếu vắng AI thì đã bị thoái hóa kĩ năng.

   Tương tự, một nhà nghiên cứu viết chẳng nổi một đoạn văn mạch lạc nếu thiếu AI, thì đó là triệu chứng của sự phụ thuộc bệnh lí chớ chẳng phải biểu hiện của tiến bộ.

   Hiện tượng này tương đồng với khái niệm digital amnesia (mất trí nhớ kĩ thuật số), còn gọi là Google Effect, khi não bộ ngừng lưu giữ thông tin mà nó biết có thể tra cứu dễ dàng. Với AI, phạm vi mất mát mở rộng ra cả khả năng suy luận, sáng tạo, và diễn đạt.

   ■ Hậu quả 3: khủng hoảng đạo đức

   Dùng AI viết bài báo khoa học và gởi đăng dưới tên mình đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về đạo đức khoa học. Ai là tác giả thực sự? Tác giả có hiểu nội dung mình kí tên hay không? Nếu bài báo chứa sai sót (số liệu sai, tài liệu tham khảo bịa, kết luận không nhứt quán với dữ liệu) thì ai chịu trách nhiệm?

   Nhiều tập san quốc tế đã ban hành qui định về sử dụng AI, yêu cầu tác giả khai báo. Khai báo dùng công cụ AI nào, thậm chí khai báo cả ‘prompt’ đã dùng là gì.

   Nhưng qui định chỉ hiệu quả khi có văn hóa trung thực làm nền tảng. Khi cả một hệ thống coi bài báo là “sản phẩm đầu ra” cần đạt chỉ tiêu số lượng, áp lực xuất bản (publish or perish) sẽ biến AI thành công cụ sản xuất hàng loạt, và khoa học biến thành nhà máy.

   Trong y khoa, hệ quả còn trầm trọng hơn. Một bài báo y học sai có thể ảnh hưởng đến quyết định lâm sàng, đến phác đồ điều trị, đến tánh mạng bệnh nhân. Khi y văn bị nhiễm bởi nội dung do AI tạo ra mà thiếu kiểm chứng, nền tảng bằng chứng mà y học hiện đại dựa vào sẽ bị lung lay.

          ■ LỐI RA: DÙNG AI ĐÚNG CÁCH TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

   AI là một công cụ mạnh mẽ nếu được dùng đúng chỗ, đúng cách. Dưới đây là một số nguyên tắc và đề xuất.

   (a) Nguyên tắc chánh: AI giúp đỡ chớ AI không thay thế chúng ta.

  AI có thể giúp tìm kiếm tài liệu, kiểm tra ngữ pháp, gợi ý cấu trúc, hoặc tự động hóa các tác vụ kĩ thuật lặp đi lặp lại như tiền xử lí dữ liệu. Nhưng suy nghĩ, gồm đặt câu hỏi, thiết kế nghiên cứu, diễn giải kết quả, xây dựng lập luận, phải là của con người.

   Qui tắc đơn giản: nếu bạn thiếu khả năng giải thích rõ ràng từng câu trong bài báo của mình khi vắng AI, bạn không nên là tác giả.

    (b) Đào tạo năng lực nền tảng trước khi dạy dùng công cụ

   Các đại học và viện nghiên cứu cần ưu tiên xây dựng năng lực khoa học, kể cả kĩ năng viết văn khoa học và phương pháp luận nghiên cứu. Sinh viên cần biết viết trước khi biết dùng AI viết dùm, giống như cần biết tính nhẩm trước khi dùng máy tính bỏ túi.

   Một nền giáo dục cho phép sinh viên dùng AI từ quá sớm, trước khi hình thành kĩ năng nền tảng sẽ tạo ra một thế hệ thiếu hụt năng lực cốt lõi.

    (c) Minh bạch trong sử dụng AI.

   Tất cả bài báo khoa học sử dụng AI trong bất kì giai đoạn nào, từ phân tích dữ liệu đến chỉnh sửa ngôn ngữ, cần khai báo rõ ràng.

   Các tập san khoa học đã có qui định cụ thể và cơ chế kiểm tra. Biên tập viên và phản biện cần được trang bị khả năng nhận diện nội dung do AI tạo ra.

   (d) Chuyển hướng từ “dùng AI” sang “phát triển AI.”

   Đối với Việt Nam, giá trị thực sự của AI nằm ở việc phát triển các công cụ, thuật toán, và ứng dụng phục vụ các vấn đề thực tế: xử lí ngôn ngữ tiếng Việt, mô hình dự báo dịch tễ phù hợp với dữ liệu Việt Nam, hệ thống hỗ trợ chẩn đoán cho tuyến y tế cơ sở.

   Đó mới thực sự là “đi tắt đón đầu”: đóng góp vào hạ tầng tri thức thay vì chỉ tiêu thụ sản phẩm do người khác xây dựng.

   Cuối cùng, không có qui định nào thay thế được văn hóa. Khi cộng đồng khoa học coi trọng chất lượng hơn số lượng, coi trọng suy nghĩ độc đáo hơn bài báo bóng bẩy, khi đó AI sẽ tự nhiên tìm được vị trí đúng của nó: một công cụ hỗ trợ chớ không phải một cái nạng thay thế.

            ■ KẾT LUẬN 

   AI tự thân không nguy hiểm. Lạm dụng AI mới nguy hiểm. Sự khác biệt nằm ở ý thức của người sử dụng.

   Một con dao mổ trong tay phẫu thuật viên là công cụ cứu người; nhưng trong tay người thiếu huấn luyện, nó trở thành mối nguy. AI trong khoa học cũng vậy.

    Điều đáng lo ngại nhứt không phải AI sẽ thay thế nhà khoa học (vì sẽ không bao giờ xảy ra), mà là nhà khoa học tự nguyện giao nộp cái não của mình cho AI. Khi việc đó xảy ra, nhà khoa học dần dần mất khả năng suy nghĩ độc lập, và không còn là nhà khoa học đúng nghĩa.

    Khi đó, xã hội không còn nhà khoa học nữa, mà chỉ còn những người vận hành AI, và sản phẩm họ tạo ra chẳng phải khoa học, mà chỉ là mô phỏng khoa học.

    Trách nhiệm thuộc về tất cả chúng ta: nhà nghiên cứu, nhà giáo dục, biên tập viên tập san, nhà quản lí khoa học, và cả những người phát triển AI.

   Chúng ta cần dùng AI để mở rộng biên giới tri thức, chớ chẳng phải để thu hẹp năng lực suy nghĩ của con người. Và để làm được điều đó, bước đầu tiên là nhận thức rằng AI không nghĩ thay chúng ta được, và chúng ta không nên để nó làm như vậy.

 

The post NGUY HIỂM KHI LẠM DỤNG AI TRONG KHOA HỌC appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Bệnh bụi phổi silic, bụi đá phổi, là một trong những bệnh nghề nghiệp phổ biến ở người lao động thường xuyên hít phải bụi silic tinh thể trong quá trình lao động.

   Bệnh thường tiến triển sau thời gian dài tiếp xúc với bụi, gây tổn thương phổi và ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như khả năng lao động của người mắc.

   Tổ chức Y tế Thế giới WHO và Liên đoàn Lao động Thế giới ILO khuyến cáo, người lao động trong các ngành khai thác khoáng sản, chế biến đá, xây dựng, sản xuất vật liệu xây dựng và một số lĩnh vực có phát sinh bụi chứa silic là những đối tượng có nguy cơ cao, cần kiểm soát bụi tại nơi làm việc, sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân và khám sức khỏe định kỳ để phòng ngừa bệnh.

      II. ĐỊNH DANH

      III. NGHỀ NGHIỆP DỄ MẮC

      IV. DẤU HIỆU VÀ TÁC HẠI

      V. PHÒNG NGỪA BỤI SILIC

https://suckhoedoisong.vn/nguoi-lao-dong-can-canh-giac-voi-benh-bui-phoi-silic-169260725151540864.htm

The post BỆNH BỤI PHỔI SILIC (silicosis) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Chỉnh sửa gene bằng base editing là một công nghệ chỉnh sửa bộ gene cho phép thay đổi trực tiếp một cặp base (nucleotide) trong DNA mà không cần cắt đứt cả hai mạch DNA, giúp giảm nguy cơ tạo ra các đột biến ngoài ý muốn so với CRISPR-Cas9 truyền thống.

         II. BASE EDITING HOẠT ĐỘNG THẾ NÀO ?

   DNA được cấu tạo từ bốn loại base: Adenine (A); Thymine (T), Cytosine (C), Guanine (G)

   Base editing sử dụng:

    * Một phiên bản Cas9 đã được biến đổi (chỉ bám hoặc cắt một mạch DNA thay vì cắt đứt hoàn toàn).

    * Một enzyme có khả năng chuyển đổi hóa học giữa các base. Nhờ đó, hệ thống có thể thay đổi chính xác:

     * C → T (hoặc G → A trên mạch bổ sung).

     * A → G (hoặc T → C trên mạch bổ sung).

     Hiện nay có hai loại chính:

    * Cytosine Base Editor (CBE): Chuyển Cytosine (C) thành Thymine (T).

    * Adenine Base Editor (ABE): Chuyển Adenine (A) thành Guanine (G).

      III. SO SÁNH BASE EDITING VỚI CRISPR-Ca9

       IV. ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ  

    1. Ưu điểm

    – Độ chính xác cao.

    – Không tạo đứt gãy kép DNA nên giảm nguy cơ mất đoạn hoặc tái sắp xếp nhiễm sắc thể.

    – Hiệu quả tốt với các đột biến chỉ liên quan đến một nucleotide.

    – Có thể chỉnh sửa trên nhiều loại tế bào khác nhau.  

     2. Hạn chế

    – Chỉ chỉnh sửa được một số kiểu chuyển đổi base nhất định.

     – Không thể chèn hoặc xóa đoạn DNA dài.

    – Có thể vẫn xuất hiện các chỉnh sửa ngoài mục tiêu (off-target), dù thường ít hơn CRISPR-Cas9 truyền thống.

    – Hiệu quả phụ thuộc vào vị trí của nucleotide cần chỉnh sửa. 

         V. ỨNG DỤNG 

   Base editing đang được nghiên cứu và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực:

    1. Điều trị bệnh di truyền: sửa các đột biến gây bệnh như thiếu máu hồng cầu hình liềm, β-thalassemia hoặc một số bệnh về mắt.

    2. Nghiên cứu sinh học: tạo mô hình bệnh hoặc tìm hiểu chức năng của gene.

    3. Nông nghiệp: tạo giống cây trồng có khả năng chống sâu bệnh, chịu hạn hoặc cải thiện năng suất.

    4. Chăn nuôi: phát triển vật nuôi có khả năng kháng bệnh hoặc mang các đặc tính mong muốn.

     VI. PRIME EDITING: BƯỚC TIẾP CỦA BASE EDITING

   Sau base editing, các nhà khoa học đã phát triển prime editing, một kỹ thuật linh hoạt hơn vì có thể:

    – Thay thế nhiều loại base,

     – Chèn thêm đoạn DNA,

      – Xóa đoạn DNA nhỏ,

      – Đồng thời vẫn hạn chế việc tạo đứt gãy kép DNA.

    Nhờ khả năng sửa chính xác các đột biến đơn nucleotide, base editing được xem là một trong những công nghệ hứa hẹn nhất trong y học chính xác, đặc biệt đối với các bệnh di truyền do đột biến ở một vị trí duy nhất trong bộ gene.

VII. THAM KHẢO

[1] A Better Understanding of How Gene Editing Tools Work

https://today.ucsd.edu/story/how-gene-editing-tools-work

[2] What is Base Editing?

https://www.azolifesciences.com/article/What-is-Base-Editing.aspx

 [3] Base editing: advances and therapeutic opportunities

https://www.nature.com/articles/s41573-020-0084-6

[4] CRISPR/Cas system-mediated base editing in crops: recent developments and future prospects

https://link.springer.com/article/10.1007/s00299-024-03346-0

[5] Base Editing vs. Prime Editing

https://www.medreport.foundation/post/base-editing-vs-prime-editing

           TS.BS Trần Bá Thoại

   Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BASE EDITING: CHỈNH SỬA GENE BẰNG THAY ĐỔI CÁC BASE A-G; C-T appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Nước sạch là điều kiện thiết yếu để duy trì sức khỏe và phòng, chống dịch bệnh. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, sản xuất và sinh hoạt, nhiều nguồn nước đang bị ô nhiễm bởi nước thải, rác thải và hóa chất, làm gia tăng nguy cơ phát sinh các bệnh truyền qua đường nước. 

   Việc hiểu rõ nguồn gốc ô nhiễm, con đường mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể, những bệnh thường gặp cũng như các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân, gia đình và góp phần giữ gìn môi trường sống an toàn.

      II. TÁC NHÂN GÂY Ô NHIỄM NƯỚC

      III. MẦM BỆNH TRONG NƯỚC Ô NHIỄM 

      IV. CĂN BỆNH DO NƯỚC Ô NHIỄM 

      V. NGĂN NGỪA NƯỚC Ô NHIỄM 

https://suckhoedoisong.vn/o-nhiem-nguon-nuoc-va-nhung-nguy-co-suc-khoe-khong-the-xem-nhe-169260724080655411.htm

The post Ô NHIỄM NGUỒN NƯỚC SINH HOẠT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong thế giới tự nhiên, động vật khi đã trưởng thành sẽ phải rời xa cha mẹ, và tự sinh tồn. Hiện tượng này cũng xảy ra ở con người. Tuy nhiên, tình cảm và sự gắn bó giữa cha mẹ và con cái ở loài người thì sâu sắc hơn rất nhiều so với các loài động vật. Do đó, khi con cái trưởng thành, và rời xa khỏi tổ ấm, không ít bậc cha mẹ sẽ cảm thấy trống trải, hụt hẫng.

   Hội chứng tổ trống (empty nest syndrome) là trạng thái buồn bã, cô đơn hoặc mất phương hướng mà một số cha mẹ hoặc người chăm sóc có thể trải qua khi con cái trưởng thành và rời khỏi nhà để học tập, làm việc hoặc lập gia đình. Đây không phải là một rối loạn tâm thần được chẩn đoán chính thức, mà là một phản ứng cảm xúc trước sự thay đổi lớn trong cuộc sống.

  Thời gian chịu tổ trống khác biệt nhau, người chỉ hụt hẫng trong vài tuần đầu, người lại rắc rối trong vài tháng, cho đến cả năm, người mắc kẹt trong sự chán nản, buồn bã, sự cô đơn, tủi thân, trống rỗng, thậm chí dẫn đến trầm cảm…Nhưng một số khảo sát cho thấy, khoản ba tháng là khoảng thời gian trung bình để cha mẹ làm quen với một ngôi nhà trống trải, không có sự hiện diện của con cái mà không cần điều trị gì.

     II. NHỮNG DẤU HIỆU THƯỜNG GẶP

   Mức độ biểu hiện khác nhau ở mỗi người, nhưng có thể bao gồm:

   – Cảm thấy trống trải hoặc cô đơn khi nhà vắng con.

   – Buồn, dễ xúc động hoặc khóc nhiều.

   – Mất đi cảm giác mục đích, đặc biệt nếu phần lớn thời gian trước đây dành để chăm sóc con.

   – Lo lắng quá mức về cuộc sống, sức khỏe hoặc sự an toàn của con.

   – Giảm hứng thú với các hoạt động từng yêu thích.

   – Khó ngủ hoặc thay đổi thói quen ăn uống.

  – Trong một số trường hợp, các triệu chứng có thể giống trầm cảm hoặc lo âu.

       III. NGUYÊN NHÂN

   Hội chứng này thường xuất hiện khi:

  – Con vào đại học, đi làm xa hoặc kết hôn.

  – Vai trò làm cha mẹ thay đổi đột ngột.

  – Người chăm sóc từng đặt phần lớn bản sắc cá nhân vào việc nuôi dạy con.

  – Có các thay đổi khác như nghỉ hưu, mất người thân hoặc vấn đề sức khỏe.

         IV. AI DỄ BỊ “TỔ TRỐNG”

   Bất kỳ ai cũng có thể trải qua hội chứng này, bất kể giới tính hay hoàn cảnh. Nguy cơ có thể cao hơn ở những người:

   – Có mối gắn bó rất chặt với con.

   – Có ít hoạt động xã hội hoặc sở thích riêng.

   – Đang trải qua nhiều biến cố cùng lúc.

   – Từng có tiền sử lo âu hoặc trầm cảm.

        V. CÁCH THÍCH NGHI

   Nhiều người dần thích nghi theo thời gian. Một số cách có thể hữu ích giúp thích nghi nhanh hơn:

  – Duy trì liên lạc với con theo cách phù hợp, đồng thời tôn trọng sự độc lập của con.

  – Khôi phục hoặc bắt đầu những sở thích, mục tiêu cá nhân.

  – Dành thời gian cho bạn bè, gia đình hoặc các hoạt động cộng đồng.

   – Chăm sóc sức khỏe thể chất: ngủ đủ, vận động đều đặn và ăn uống cân bằng.

  – Nếu sống cùng bạn đời, dành thời gian xây dựng lại mối quan hệ và cùng khám phá những hoạt động mới.

   – Chấp nhận rằng cảm giác buồn trong giai đoạn chuyển tiếp là điều có thể xảy ra, nhưng cũng tạo cơ hội để phát triển những vai trò mới trong cuộc sống.

      VI. KHI NÀO NÊN TÌM HỖ TRỢ

   Nên cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu:

  – Cảm giác buồn hoặc lo âu kéo dài nhiều tuần và không cải thiện.

  – Các triệu chứng ảnh hưởng đáng kể đến công việc, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ.

   – Mất hứng thú với hầu hết mọi hoạt động.

   – Có cảm giác tuyệt vọng hoặc xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân.

   Trong những trường hợp này, việc được đánh giá sẽ giúp xác định liệu đó chỉ là phản ứng thích nghi hay có tình trạng như trầm cảm hoặc rối loạn lo âu cần điều trị.

   Điều quan trọng là hội chứng tổ trống không chỉ là “mất mát”, mà cũng có thể trở thành giai đoạn chuyển tiếp sang một chương mới của cuộc sống, khi cha mẹ có thêm thời gian để phát triển bản thân, các mối quan hệ và những mục tiêu riêng.

      VII. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Hội chứng tổ ấm trống trải (Empty Nest Syndrome)

[1] Empty nest syndrome

https://en.wikipedia.org/wiki/Empty_nest_syndrome

[2] Hội chứng tổ trống: Nỗi cô đơn của cha mẹ khi con trưởng thành

Hội chứng tổ trống: Nỗi cô đơn của cha mẹ khi con trưởng thành

[3] Tìm hiểu về hội chứng “tổ rỗng ” ở cha mẹ khi phải rời xa con cái

https://tramcam.org/tim-hieu-ve-hoi-chung-to-rong-o-cha-me-khi-phai-roi-xa-con-cai

[4] 4 Tips to Overcome the Empty Nest Syndrome

https://www.touch.org.sg/get-assistance/tips-and-articles/4-tips-to-overcome-the-empty-nest-syndrome.html

[5] Hội chứng tổ trống: Giai đoạn chuyển tiếp của cha mẹ làm nổi bật sự cô đơn và mất mát khi trẻ em được chuyển đi

https://www.bangkokhospital.com/vn/bangkok/content/empty-nest-syndrome

[6] How to Adjust to Becoming an Empty Nester

How to Adjust to Becoming an Empty Nester

[7] How to Survive the Empty Nest Syndrome

How to Survive the Empty Nest Syndrome

           TS.BS Trần Bá Thoại 

   Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM 

The post HỘI CHỨNG CHIẾC TỔ TRỐNG (Empty nest syndrome) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Một phương pháp điều trị ung thư mới mang tính cách mạng có tên Histotripsy cho thấy triển vọng đáng kinh ngạc bằng cách làm tan vỡ tế bào khối u bằng sóng siêu âm cao độ tập trung. Đây là cách điều trị không xâm lấn, không cần phẫu thuật.

    Histotripsy Tiến sĩ Zhen Xu và cố Tiến sĩ Charles Cain tại Đại học Michigan phát triển. Công nghệ đã được FDA phê duyệt và hiện đang được sử dụng tại các bệnh viện hàng đầu như Johns Hopkins và Cleveland Clinic.

        II. HISTOTRIPSY LÀ GÌ ?

    Histotripsy là một công nghệ điều trị không xâm lấn sử dụng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao để tạo ra các vi bọt khí (cavitation) bên trong khối u. Khi các bọt khí này vỡ, chúng phá hủy mô ung thư về mặt cơ học, thay vì dùng nhiệt như nhiều kỹ thuật đốt u truyền thống.

   Có thể coi histotripsy là cách cắt khối u bằng siêu âm mà không cần mổ (ultrasound operation without incision}

       III. HISTOTRIPSY HOẠT ĐỘNG THẾ NÀO?

     Quá trình điều trị gồm 4 bước chính:

    1. Thiết bị (cánh tay robot) truyền sóng siêu âm cường độ cao chính xác trực tiếp vào khối u.  

    2. Chùm sóng siêu âm này tạo ra hàng triệu bong bóng khí nhỏ bên trong tế bào ung thư, khiến chúng nhanh chóng giãn nở to, vỡ tung ra rồi xẹp xuống.  

    3. Sự bùng nổ các bọt khí  tạo lực cơ học phá hủy các tế bào khối u, biến khối u thành các mảnh vụn lỏng mà cơ thể tự nhiên loại bỏ.  

    4. Kích thích hệ thống miễn dịch để nhận biết và tấn công các tế bào ung thư còn lại tốt hơn.    .

    Histotripsy dựa vào sự phá vỡ cơ học chứ không phải nhiệt hoặc bức xạ, nên nó bảo tồn các mô khỏe mạnh xung quanh.Và vì không cần rạch da hay đưa kim vào khối u nên Histotripsy là phương pháp không xâm lấn.

       IV. HISTOTRIPSY CÓ THỂ ÁP DỤNG CHO CÁC UNG THƯ NÀO ?

    Hiện nay, Histotripsy chủ yếu được nghiên cứu và áp dụng cho:

    1. Ung thư gan (đã được chấp thuận tại Hoa Kỳ cho một số chỉ định nhất định).

    2. Đang được nghiên cứu trên: 

      * Ung thư thận

      * Ung thư tụy

      * Ung thư tuyến tiền liệt

      * Một số khối u di căn

    Mức độ hiệu quả còn phụ thuộc vào vị trí, kích thước khối u và giai đoạn bệnh.

         V. ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ

      1. Ưu điểm

       – Không cần phẫu thuật.

        – Không dùng bức xạ ion hóa.

        – Giảm nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng.

        – Có thể bảo tồn mô lành xung quanh nhờ khả năng định vị chính xác.

       – Một số nghiên cứu trên động vật và giai đoạn đầu ở người cho thấy việc phá hủy khối u bằng Histotripsy có thể kích thích đáp ứng miễn dịch chống ung thư, nhưng điều này vẫn đang được nghiên cứu thêm.

         2. Hạn chế

    – Chưa phù hợp với mọi loại ung thư.

    – Chưa có dữ liệu dài hạn cho nhiều chỉ định.

    – Không phải mọi bệnh viện đều có thiết bị.

    – Với ung thư lan rộng hoặc có nhiều ổ di căn, Histotripsy thường chỉ là một phần trong kế hoạch điều trị, kết hợp với phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc liệu pháp miễn dịch.

       VI. HIỆU QUẢ HIỆN NAY

    Các nghiên cứu lâm sàng ban đầu cho thấy Histotripsy có thể phá hủy phần lớn hoặc toàn bộ khối u được nhắm mục tiêu ở nhiều bệnh nhân ung thư gan với tỷ lệ biến chứng thấp. Tuy nhiên, đây vẫn là công nghệ tương đối mới và đang tiếp tục được đánh giá để xác định:

    – Hiệu quả lâu dài.

    – Tỷ lệ tái phát.

    – Khả năng cải thiện thời gian sống.

    – Vai trò khi phối hợp với các phương pháp điều trị khác.

      VII, THAM KHẢO

  [1] Histotripsy Procedure

The Procedure

[2] UM Health-West introduces histotripsy, cutting-edge ultrasonic cancer treatment

https://uofmhealthwest.org/news/um-health-west-introduces-histotripsy-cutting-edge-ultrasonic-cancer-treatment/

[3] Histotripsy – hype or hope? Review of innovation and future implications

https://www.jogs.org/article/S1091-255X(24)00492-X/fulltext

[4] Introduction to Histotripsy | Minneapolis, MN

Introduction to Histotripsy | Minneapolis, MN

[5] Histotripsy: Recent Advances, Clinical Applications, and Future Prospects

https://www.mdpi.com/2072-6694/17/18/3072

[6] Histotripsy

https://www.cuhkmc.hk/hospital-service/specialty-services/specialist-outpatient-centre/histotripsy

[7] Histotripsy for liver cancer: Innovative cancer treatment at Saint John’s Health Center

Histotripsy for liver cancer: Innovative cancer treatment at Saint John’s Health Center

[7] Histotripsy: A potential approach to stroke treatment

https://bme.umich.edu/2019/06/28/histotripsy-a-potential-approach-to-stroke-treatment/

[8] Histotripsy stimulates the immune system to attack cancer cells outside the liver

https://www.uofmhealth.org/health-lab/histotripsy-stimulates-immune-system-attack-cancer-cells-outside-liver

[9] No Scalpels. No Radiation. Just Sound Waves: Meet Histotripsy

No Scalpels. No Radiation. Just Sound Waves: Meet Histotripsy

[10] Histotripsy methods in mechanical disintegration of tissue: Towards clinical applications

https://www.tandfonline.com/doi/full/10.3109/02656736.2015.1007538

             TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post HISTOTRIPSY: PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ UNG THƯ MỚI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Có những món ăn không cần nguyên liệu đắt tiền nhưng chỉ cần nếm một lần là đủ để nhớ rất lâu. Với người Đà Nẵng, canh cá de nấu măng le là một món như thế.

               Nguyên liệu chính để nấu canh cá de và măng le

   Bát canh trong veo, vị ngọt của cá de hòa cùng cái chua dịu của măng le muối, thoảng hương rau răm và ngò rí, vừa mộc mạc vừa đủ sức níu chân những ai từng thưởng thức.

   Ngày còn nhỏ, mỗi lần hè về, tôi thường theo mẹ ra chợ từ lúc trời còn lấp lánh ánh bình minh. Ở khu bán hải sản, những mẹt cá de vừa được đưa từ thuyền lên vẫn còn ánh bạc. Người bán chỉ cần hất nhẹ chiếc rổ tre, từng con cá nhỏ xíu đã lấp lánh như những sợi chỉ bạc dưới nắng sớm. 

     Thanh mát, dễ ăn mà vẫn đủ chất

   Cá de, hay còn gọi là cá ve, là loài cá quen thuộc của vùng biển Đà Nẵng. Thân cá chỉ bằng ngón tay út, dáng gần giống cá cơm nhưng mình dày hơn. 

   Mùa cá kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 8. Đây cũng là thời điểm các chợ ven biển như Nam Ô, Nại Hiên Đông, Đống Đa, Cẩm Lệ hay Túy Loan luôn đầy ắp những rổ cá tươi với mức giá khá bình dân, chỉ khoảng 40.000 – 50.000 đồng mỗi kilogram.

   Từ loại cá nhỏ bé ấy, người dân miền biển chế biến thành nhiều món ngon. Cá de kho tiêu đậm đà, cá chiên giòn, cá hấp, cá nấu mắm… món nào cũng mang hương vị riêng. 

   Thế nhưng, vào những ngày hè oi ả, khi cái nắng miền Trung như đổ lửa, nhiều gia đình vẫn chọn nấu một nồi canh cá de với măng le muối chua. Bữa cơm vì thế trở nên thanh mát, dễ ăn mà vẫn đủ chất.

   Cá de tuy nhỏ nhưng lại giàu đạm và canxi. Thịt cá mềm, ngọt tự nhiên, xương nhỏ nên khi nấu chín gần như mềm hẳn. Chính vì vậy, đây là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình ven biển, từ người già đến trẻ nhỏ đều có thể thưởng thức.

                Măng le lại đem đến hơi thở của đại ngàn.

    Măng le là loại măng của cây le, thuộc họ tre nứa. Cây không có gai, thân thanh mảnh, mọc thành từng rừng rộng ở Tây Nguyên và một số tỉnh Đông Nam Bộ. Mỗi năm, từ khoảng tháng 8 đến tháng 10, những búp măng non nhú lên sau các cơn mưa đầu mùa. Thương lái thu mua rồi đưa về các chợ đầu mối, trong đó có chợ Hòa Cường ở Đà Nẵng.

    Không giống nhiều loại măng khác, măng le có vị ngọt thanh, ít xơ, không đắng, không chát. Vì vậy, nó được nhiều bà nội trợ yêu thích để nấu bún măng, kho thịt, hầm vịt, xào hay nấu với nhiều loại thực phẩm khác.

    Riêng với người Đà Nẵng, măng le muối chua mới thật sự là “linh hồn” của món canh cá de.

   Măng sau khi bóc vỏ được rửa sạch, luộc chín rồi thái lát mỏng. Người ta ngâm măng với nước muối khoảng ba đến năm ngày. Đến khi măng vừa đạt độ chua nhẹ, vẫn giữ được độ giòn và mùi thơm đặc trưng là có thể đem chế biến. Chính vị chua thanh ấy giúp bát canh trở nên dịu mát hơn giữa những ngày nắng gắt.

                 Sơ chế măng le

     Vị ngọt của cá de, cái chua dịu của măng

   Mẹ tôi thường bảo, nấu món này không khó nhưng phải chọn cá thật tươi. Cá chỉ cần rửa sạch, để ráo rồi ướp với nước mắm, tiêu, hành tím giã nhuyễn, vài trái ớt xanh đập dập, chút bột ngọt và ít dầu ăn. Ướp chừng mươi phút để gia vị ngấm vào từng thớ thịt.

   Nồi nước sôi, măng le muối chua được cho vào trước để dậy vị. Khi nước sôi trở lại mới nhẹ tay thả cá vào. Người nấu chỉ để lửa vừa, tránh khuấy mạnh để cá không bị nát. Trước khi nhấc xuống, thêm vài lát khế chín, chút rau răm, ngò rí và ít tiêu xay là nồi canh đã thơm lừng cả gian bếp.

   Điều thú vị là bát canh không có quá nhiều gia vị cầu kỳ. Vị ngọt của cá, cái chua dịu của măng, chút cay của ớt xanh, mùi thơm của rau hòa quyện rất tự nhiên. 

   Mỗi thìa nước canh mang theo cả vị biển lẫn hương rừng, tạo nên sự kết hợp tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất hài hòa.

   Ngày nay, nhiều món ăn hiện đại xuất hiện trên mâm cơm, nhưng canh cá de nấu măng le vẫn giữ được chỗ đứng riêng. Đó không chỉ là món ăn giải nhiệt mà còn là ký ức của nhiều thế hệ người Đà Nẵng.

   Tôi vẫn nhớ những buổi trưa hè, cả nhà quây quần bên mâm cơm. Nồi canh vừa bắc xuống còn bốc khói nghi ngút. Chị gái tôi vừa múc canh vừa cười, cất giọng hát vui:

        “Cá de nấu với măng le,

        Anh ăn một chén khỏe re trong người…”

   Câu hát mộc mạc ấy chẳng biết có từ bao giờ, nhưng theo năm tháng đã trở thành một phần ký ức của tuổi thơ. Mỗi lần nghe lại, tôi như thấy mùi thơm của nồi canh năm cũ đang lan khắp căn bếp nhỏ, thấy tiếng sóng biển Đà Nẵng vọng về trong gió và cả hương rừng Tây Nguyên theo những lát măng le chua dịu.

    Có lẽ, sức hấp dẫn của món canh này không chỉ nằm ở vị ngon hay giá trị dinh dưỡng. Điều làm người ta nhớ mãi chính là sự gặp gỡ đầy duyên giữa sản vật của biển và của núi rừng. 

    Một bên là cá de mặn mòi từ những chuyến biển sớm, một bên là măng le thanh ngọt từ đại ngàn. Khi hòa chung trong một nồi canh dân dã, chúng tạo nên hương vị rất riêng của Đà Nẵng – bình dị mà đậm đà, khiến ai từng thưởng thức cũng khó lòng quên được.

  Tiên Sa

The post CANH CÁ DE NẤU VỚI MĂNG LE: ĐẶC SẢN QUẢNG ĐÀ ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Các từ điều trị (treat), chữa khỏi (cure), hồi phục (recover), lành bệnh (heal) và cứu sống (save) đều có thể liên quan đến y tế hoặc sức khỏe, nhưng chúng nhấn mạnh những giai đoạn và ý nghĩa khác nhau.

   ĐIỀU TRỊ (Treat)

   Đây là hành động của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Điều trị có thể thành công hoặc thất bại. Không có nghĩa là bệnh nhân chắc chắn sẽ khỏi.

   Ví dụ:

      Bác sĩ điều trị viêm phổi cho cô ấy  (The doctor treated her for pneumonia)

      Ung thư có thể được điều trị (Cancer can be treated)

   CHỮA KHỎI (Cure)

   Ví dụ:

   Có phương pháp điều trị nhưng chưa có cách chữa khỏi (There is treatment, but no cure)..

   LÀNH BỆNH (Heal)

   Tập trung vào quá trình hồi phục. Thường dùng để nói về: bệnh, vết thương, xương, tinh thần, cảm xúc. Người ta thường nói the body heals hoặc the wound heals. Bác sĩ thường treat bệnh nhân; cơ thể heals.

   Ví dụ:

      Vết thương lành nhanh (The wound healed quickly.)

     Thời gian chữa lành nỗi đau tinh thần  (Time heals emotional pain)..

   CỨU SỐNG (Save)

   Đây là kết quả khi ai đó thoát khỏi cái chết hoặc nguy hiểm.

    Ví dụ:

     Các bác sĩ đã cứu sống anh ấy  (The doctors saved his life)

     Lính cứu hỏa cứu đứa trẻ  (The firefighter saved the child)..

   Lưu ý: Có thể cứu sống (save) mà chưa lành bệnh (heal)

   Ví dụ:

  Sau tai nạn: Doctors saved him, but He still needs months to heal.

   HỒI PHỤC (Recover)

  Bệnh, nạn nhân lấy lại tình trạng sức khỏe sau cơn bệnh, chấn thương, tai nạn…

       TS.BS Trần Bá Thoại

   Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM 

The post ĐIỀU TRỊ BỆNH, CHỮA KHỎI BỆNH, LÀNH BỆNH VÀ CỨU SỐNG BỆNH KHÁC NHAU THẾ NÀO ? appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Quả sim tím không chỉ là loại quả hoang dã quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày của người dân Việt Nam, mà còn là một vị thuốc quý trong Đông y. Với nhiều tác dụng tích cực đối với sức khỏe, quả sim rừng ngày càng được ưa chuộng.

   Quả sim chín có màu tím sẫm, vị ngọt thanh pha chút chát nhẹ, rất đa năng trong đời sống ẩm thực. Ngoài việc ăn tươi trực tiếp, người dân còn có thể chế biến sim thành mứt, siro, nước giải khát thanh mát cho mùa hè hoặc đem ngâm rượu.

   Từ việc khai thác quả tươi, chế biến đặc sản đến phát triển du lịch, cây sim rừng đang mở ra mô hình sim rừng kiếm tiền bền vững cho người dân vùng đồi núi. Không chỉ là cây mọc hoang, sim rừng còn mang lại giá trị kinh tế sim rừng rất lớn nếu được khai thác đúng cách.

   Bài viết cung cấp chi tiết về lợi ích và cách sử dụng quả sim tím đúng cách để đạt hiệu quả tối ưu.

     II. TỔNG QUAN VỀ CÂY VÀ QUẢ SIM

    Cây sim (Rhodomyrtus tomentosa Wight) là loại cây bụi thuộc họ Sim, thường mọc ở đồi, núi hoặc ven sông, suối tại nhiều khu vực ở Việt Nam. Cây có nhiều cành nhánh, lá mọc đối nhau, hình trứng, với ba gân chính và lông tơ ở mặt dưới. Hoa sim màu tím hồng, mọc đơn lẻ hoặc thành chùm ở kẽ lá.

   Quả sim là quả mọng, khi chín có màu tím đậm, vị ngọt và chứa nhiều hạt nhỏ. Quả sim có tính bình, vị ngọt chát, được sử dụng trong Đông y để chữa nhiều chứng bệnh như thổ huyết, huyết hư, chảy máu mũi và tiểu tiện ra máu. Quả sim có thể thu hoạch vào mùa thu, sử dụng trực tiếp hoặc phơi khô để làm thuốc.

  Nhiều nghiên cứu đã chứng minh ngoài hàm lượng cao anthocyanin, nhóm sắc tố tự nhiên tạo nên màu tím đặc trưng, quả sim còn giàu các hợp chất chống oxy hóa mạnh mẽ khác như flavonoid, polyphenol, vitamin C, riboflavin, thiamin và acid nicotinic. Quả sim còn chứa hàm lượng chất xơ cao, lên đến 70%, giúp cải thiện triệu chứng táo bón và nhuận tràng. Chất xơ trong quả sim cũng có tác dụng làm sạch mạch máu, ngăn ngừa các bệnh về tim mạch. Đặc biệt, lá cây sim còn chứa rhodomyrton, một hợp chất quý có tính kháng khuẩn cực mạnh, đặc biệt hiệu quả đối với một số vi khuẩn gram dương, điển hình là tụ cầu vàng Staphylococcus aureus.

   Ngoài quả sim, lá, thân và nụ cây sim cũng chứa nhiều hoạt chất có lợi, giúp giải độc gan và bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi sự xâm nhập của vi khuẩn có hại. Những công dụng này khiến cây sim trở thành một loại thảo dược quý giá trong việc duy trì sức khỏe.

    III. NHỮNG LỢI ÍCH SỨC KHỎE

   Theo Đông y, quả sim rất tốt cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách. Có thể kể đến một số lợi ích khi sử dụng quả sim như sau:

    1* Giải nhiệt và thanh lọc cơ thể

   Quả sim tím có khả năng giải nhiệt rất tốt, đặc biệt trong những ngày nắng nóng hoặc khi tham gia các hoạt động thể lực mạnh. Nước từ quả sim tím không chỉ giúp làm mát cơ thể mà còn có tác dụng thanh lọc, giúp cơ thể loại bỏ độc tố. Điều này mang lại cảm giác thoải mái, khỏe khoắn và tươi mới, đặc biệt là trong những ngày hè oi ả.

   2* Tốt cho sức khỏe tim mạch

Quả sim tím giúp cải thiện sức khỏe tim mạch bằng cách làm sạch mạch máu và giảm mảng bám ở thành mạch. Điều này giúp ngăn ngừa xơ vữa động mạch, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch.

    Hơn nữa, quả sim tím còn hỗ trợ tăng cường cholesterol có lợi cho cơ thể, giúp cải thiện tuần hoàn máu và giảm nguy cơ hình thành các cục máu đông. Việc sử dụng quả sim tím thường xuyên có thể giúp duy trì một trái tim khỏe mạnh và phòng ngừa các vấn đề tim mạch.

    * Cải thiện chức năng tiêu hóa

Quả sim tím có tác dụng kích thích hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Nó giúp giảm các triệu chứng khó tiêu, đầy bụng và hỗ trợ cơ thể hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn. Rượu sim tím sau quá trình lên men còn có tác dụng tăng cường vị giác, giúp bạn cảm thấy ăn ngon miệng hơn. Vì vậy, quả sim tím rất hữu ích cho những ai có vấn đề về tiêu hóa hoặc cần cải thiện cảm giác thèm ăn.

    3* Hỗ trợ cải thiện sinh lý

   Quả sim tím là một nguồn thực phẩm tuyệt vời giúp cải thiện sức khỏe sinh lý, đặc biệt đối với nam giới. Nó có tác dụng bổ thận, tráng dương, giúp tăng cường sinh lực và hỗ trợ điều trị các vấn đề sinh lý. Việc sử dụng quả sim tím đều đặn giúp nam giới duy trì sức khỏe sinh lý ổn định, bổ sung khí huyết và mang lại sự dẻo dai.

     4* Điều hòa kinh nguyệt

   Quả sim tím cũng rất có lợi cho phụ nữ, nhất là trong việc điều hòa chu kỳ kinh nguyệt. Đối với những người có chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc bị các triệu chứng như kinh nguyệt kéo dài, quả sim tím có tác dụng cải thiện và làm cân bằng chu kỳ. Ngoài ra, quả sim tím còn giúp làm giảm các triệu chứng khó chịu trong thời kỳ kinh nguyệt, hỗ trợ sức khỏe sinh sản cho phụ nữ.

     5* Cầm máu hiệu quả

   Một công dụng nổi bật của quả sim tím là khả năng cầm máu. Trong Đông y, quả sim tím được sử dụng để điều trị các tình trạng xuất huyết, chẳng hạn như chảy máu cam, ho ra máu, đi ngoài ra máu và băng huyết sau sinh. Nhờ tính năng cầm máu này, quả sim tím được coi là một phương thuốc tự nhiên hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan đến sự chảy máu trong cơ thể.

   IV. MỘT SỐ CÁCH SỬ DỤNG PHỔ BIẾN

   1. Ăn tươi, uống nước ép

   Để có được ly nước ép sim thơm ngon, khâu chọn nguyên liệu đóng vai trò rất quan trọng. Quả sim rừng thường được thu hoạch vào mùa hè, từ tháng 5 đến tháng 7 âm lịch. Khi đi mua, nên chọn những quả có màu tím sẫm hoặc đen, căng mọng, không bị dập nát hay héo úa. Tránh chọn quả còn xanh vì sẽ có vị chát gắt và độ ngọt thấp. Nên cầm quả sim lên và cảm nhận độ mềm vừa phải, không quá cứng cũng không quá nhũn. Một mẹo nhỏ là hãy ngửi thử mùi hương của sim. Quả sim chín có mùi thơm nhẹ, dễ chịu, không có mùi lạ.

    2. Dùng để chữa bệnh

 Với những tác dụng quý giá trong y học cổ truyền, quả sim tím không chỉ là một loại quả thơm ngon mà còn được sử dụng để chữa bệnh và cải thiện sức khỏe.

• Bổ máu, cải thiện chứng hoa mắt, chóng mặt: Quả sim tím giúp bổ máu, giảm hoa mắt và chóng mặt, đặc biệt tốt cho người suy nhược. Dùng 15g sim tím khô và 15g long nhãn, nấu với nước. Thêm 20g đường phèn, khuấy đều và uống hằng ngày. Bài thuốc này giúp cải thiện tuần hoàn máu, ổn định sức khỏe và giảm mệt mỏi.
• Cải thiện sức khỏe sinh lý ở nam giới: Kết hợp sim tím, rượu trắng, đường phèn, trứng gà và nước lọc, đun đến khi còn khoảng 300ml. Uống trước khi đi ngủ để đạt hiệu quả tốt nhất. Phương pháp này cải thiện chức năng sinh lý và sức khỏe sinh lý cho nam giới.
• Phục hồi sức khỏe: Quả sim tím giúp phục hồi sức khỏe sau ốm hoặc khi cơ thể suy yếu. Đun một nắm sim tím với nước lọc, chia thành ba lần uống trong ngày. Phương pháp này cung cấp năng lượng và tăng cường sức dẻo dai tự nhiên.

   3. Dùng quả sim tím ngâm rượu

   Ngâm rượu quả sim tím là một phương pháp phổ biến và dễ dàng để tận dụng các lợi ích của loại quả này. Quá trình ngâm rượu giúp chiết xuất các dưỡng chất có trong quả sim, tạo ra một loại rượu không chỉ thơm ngon mà còn rất tốt cho sức khỏe.

   Ngày nay, rượu sim không còn là thức uống tự phát mà đã trở thành một loại đặc sản nổi tiếng, mang thương hiệu đặc trưng của nhiều địa phương như Phú Quốc (Kiên Giang), Quảng Ninh hay các tỉnh trung du, núi rừng miền Trung, được du khách ưa chuộng.

• Nguyên liệu: Chuẩn bị 1kg quả sim tím khô (hoặc 2kg quả sim tươi) và 2 lít rượu nếp có nồng độ trên 35 độ C.
• Cách thực hiện: Đối với quả sim khô, bạn cho chúng vào bình và đổ ngập rượu vào. Đậy nắp kín và để nơi thoáng mát. Nếu sử dụng sim tươi, bạn nên phơi qua 1 – 2 nắng để quả hơi quắt lại rồi mới ngâm. Quá trình ngâm rượu sim tím thường kéo dài khoảng một tháng, khi đó rượu sẽ có màu tím sẫm đặc trưng và vị hơi chua, ngọt, với chút đắng nhẹ nơi đầu lưỡi.
• Tác dụng: Rượu sim tím có tác dụng rất tốt trong việc cải thiện chức năng sinh lý và hỗ trợ hệ tiêu hóa. Đặc biệt, nam giới yếu sinh lý hoặc những người có thể trạng yếu muốn cải thiện sức khỏe có thể sử dụng rượu sim tím để hỗ trợ điều trị. Ngoài ra, việc uống rượu sim tím còn giúp giải độc, tăng cường sức khỏe tổng thể.

   V. Những điều lưu ý 

   * Chỉ ăn quả chín, không ăn khi đói do quả sim chứa nhiều chất tanin, nếu ăn quá nhiều vào lúc đói có thể gây ra cảm giác chát miệng, cồn cào ruột hoặc khó chịu cho hệ tiêu hóa ở một số người nhạy cảm.

   * Mặc dù quả sim tím có nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng không phải ai cũng phù hợp với các bài thuốc từ loại quả này. Khi sử dụng quả sim tím để chữa bệnh, người dùng cần lưu ý một số điều quan trọng để đảm bảo hiệu quả và an toàn như sau:

• Nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng bất kỳ bài thuốc nào từ quả sim tím vì không phải ai cũng phù hợp với dược liệu tự nhiên này.
• Trong quá trình sử dụng, nếu gặp bất kỳ triệu chứng bất thường nào, cần ngừng ngay và liên hệ với bác sĩ để được tư vấn.

  VI. Tham khảo

[VIDEO 1] Dược thiện từ nước ép quả sim

[VIDEO 2] Sim rừng mọc hoang nhưng lại mang về tiền triệu mỗi mùa

[1] Sim (thực vật)

https://vi.wikipedia.org/wiki/Sim_(th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt)

[2] Quả sim tím có lợi gì cho sức khỏe?

https://fptshop.com.vn/tin-tuc/dien-may/qua-sim-tim-164951

[3] Công dụng ít biết của quả sim

https://vietnamnet.vn/cong-dung-it-biet-cua-loai-qua-dai-gan-lien-tuoi-tho-7x-8x-2535649.html

[4] Quả sim rừng: Tác dụng dược lý vượt trội và hướng dẫn sử dụng an toàn

https://hellobacsi.com/an-uong-lanh-manh/thong-tin-dinh-duong/qua-sim-rung/

[5] Quả sim tím bổ thận tráng dương, ngâm rượu cực ngon

https://caythuoc.org/product/qua-sim

   TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post QUẢ SIM RỪNG: MÓN ĂN, VỊ THUỐC appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.