Trong các loại phụ gia thực phẩm, bột ngọt (mì chính) là loại được dùng nhiều nhất, từ trong dây chuyền chế biến thực phẩm công nghiệp cho đến những món ăn thông thường.

  Gần đây, có khá nhiều thông tin trong và ngoài nước rằng bột ngọt có thể gây hại cho người sử dụng: bệnh thần kinh, bệnh đường ruột, thậm chí nghi ngờ bột ngọt gây ung thư… khiến từ một gia vị không thể thiếu trong mỗi bữa ăn, bột ngọt đột nhiên bị nghi ngờ, “dị ứng” thậm chí có người tẩy chay, loại bỏ ra khỏi thức ăn.

 Do đó, việc tìm hiểu rõ ràng và khoa học về bột ngọt sẽ giúp chúng ta có nhận định đúng và chọn cách dùng thích hợp.

         II. LAI LỊCH BỘT NGỌT  

  Cách đây khoảng 1500 năm, các đầu bếp đã biết cách tăng hương vị món súp bằng cách cho thêm tảo biển vào nồi. Năm 1908, giáo sư  Kikunae Ikeda,  Đại học Hoàng gia Tokyo, Nhật Bản, khám phá ra chất tạo nên vị ngọt như thịt của tảo  biển chính là natri glutamat. Chất chiết suất từ tảo biển này được đặt thương hiệu là Ajinomoto, theo tiếng Nhật có nghĩ là “tinh chất của vị ngọt”. Anh em nhà Suzuki bắt đầu sản xuất bọt ngọt rộng rãi trên quy mô thương mại vào năm 1909. 

   Bột ngọt cũng có sẵn trong các thực phẩm tự nhiên như thịt, cá, sữa và trong rau quả như cà rốt, đậu, ngô… Có khoảng 0,14g bột ngọt / 100g cà chua, 0,044g/100g thịt gà; 0,043g/100g tôm.

  Trước nay có ba phương pháp sản xuất bột ngọt: (1) thủy phân đạm thực vật, (2) tổng hợp hóa học từ acrylonitrile và (3) lên men vi khuẩn. Lên men vi khuẩn được sử dụng nhiều nhất hiện nay.

       III. BẢN CHẤT BỘT NGỌT

   Bột ngọt, monosodium glutamate (MSG) là muối natri của acid glutamic, một trong hơn 20 loại axít amin cấu tạo nên protein của cơ thể con người. Ở người bình thường, protein chiếm khoảng 14- 17% trọng lượng cơ thể, trong những protein này gần một phần năm là axít glutamic.

  Tinh thể bột ngọt rắn dạng hình que, không màu, không mùi, rời rạc, tan dễ dàng trong nước, tan vừa phải trong cồn, có vị ngon đặc biệt, người Nhật gọi là vị umami.Vì không có màu, mùi đặc trưng nên bột ngọt được sử dụng trong nhiều món ăn để “điều vị”, gia tăng hương vị gốc, khiến thức ăn thêm đậm đà.

      IV. BỘT NGỌT CÓ ĐỘC HẠI KHÔNG ?

  Nhiều thí nghiệm, khảo sát khoa học trên động vật và cả trên người đã đưa ra kết luận: “Bột ngọt đảm bảo an toàn cho mục đích sử dụng đối với mọi lứa tuổi” và “chưa thấy bột ngọt ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng”. 

  Không có quốc gia nào cho bột ngọt là độc và cấm sử dụng trong chế biến thức ăn. FDA (Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ) công nhận bột ngọt là an toàn; EU ( Liên minh Châu Âu) xếp loại bột ngọt là phụ gia thực phẩm với mã là HS29224220 và E621.

        V. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

   Bản chất bột ngọt là một axít amin cần thiết, axit glutamic, thành phần cấu tạo của tất cả protein trong cơ thể, bột ngọt sẽ rất tốt nếu ta dùng đúng như một loại thức ăn thông thường.

  Nhưng cần lưu ý, bột ngọt cũng là một phụ gia, chất điều vị thực phẩm như dấm, tiêu, muối, đường, ớt… làm cho thức ăn thêm ngon miệng, hấp dẫn, không thể thay thế thịt, cá, trứng.. và các loại thực phẩm khác cũng như dùng bột ngọt để che lấp mùi vị ôi thiu, chua mốc.

  Cũng cần lưu ý, bột ngọt là muối Natri, Sodium glutamate, nên cũng có tính giữ nước làm tăng huyết áp như muối ăn, cho nên cần giảm bớt muối ăn khi có nêm bột ngọt. Nhiều loại bột nêm có chứa bột ngọt đến 30% – 40%, khi dùng cũng nêm lưu ý điều này.

    VI. THAM KHẢO

[Video 1] Bột ngọt có hại cho sức khỏe?

[Video 2] Ăn bột ngọt có gây giảm trí nhớ? | Video Alobacsi

[Video 3] Hiểu đúng, dùng đúng bột ngọt và gia vị

[1] Bột ngọt có độc không ?

https://tranbathoaimdphd.wordpress.com/2014/09/30/bot-ngot-co-doc-hay-khong/

[2] Cần hiểu đúng “công” và “tội” của chất phụ gia thực phẩm

https://dantri.com.vn/suc-khoe/can-hieu-dung-cong-va-toi-cua-chat-phu-gia-thuc-pham-20160308061528474.htm

[3] Nghe chuyên gia giải đáp về bột ngọt

https://suckhoedoisong.vn/nghe-chuyen-gia-giai-dap-ve-bot-ngot-lieu-co-khien-quen-nguoi-yeu-cu-169251001093848405.htm

[4] Bột ngọt: Tốt khi dùng đúng, xấu vì lạm dụng

https://dantri.com.vn/suc-khoe/bot-ngot-tot-khi-dung-dung-xau-vi-lam-dung-20151212131126391.htm

[5] Bột ngọt và những hiểu lầm kéo dài nhiều năm

https://nld.com.vn/bot-ngot-va-nhung-hieu-lam-keo-dai-nhieu-nam-196260616142353684.htm

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BỘT NGỌT: TỐT KHI DÙNG ĐÚNG; XẤU KHI LẠM DỤNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Mùa hè đi bơi là một thú vui, có sức cuốn hút mọi người, đặc biệt với trẻ con và thanh thiếu niên. Bơi lặn cũng là môn thể thao tăng cường sức khỏe rất hiệu quả cho con người.

   Các nhà khoa học thể dục cho rằng, bơi lội là một “thủy liệu pháp” (dùng nước chữa bệnh) và tập thể dục nhịp điệu trong nước giúp cải thiện nhiều chức năn sinh học trong cơ thể. Nhà sinh lý học vĩ đại Pavlov (Nga) đã theo dõi quá trình hưng phấn của thần kinh trong khi tắm và bơi, thấy nó có tác dụng kích thích vỏ bán cầu đại não và vì thế thúc đẩy tính tích cực, tinh thần sảng khoái và gợi cảm của các giác quan.

      II. NHỮNG LỢI ÍCH CỦA BƠI LỘI

     1. Giúp cơ thể săn chắc, mạnh mẽ 

Bơi lội là bí quyết giúp mọi chàng trai, cô gái duy trì cơ thể săn chắc, đầy đặn, dẻo dai. Khi bơi, hầu hết các nhóm cơ đều sẽ hoạt động nhiều hơn, lượng mỡ thừa trong cơ thể được đốt cháy. Nhờ vậy, cơ thể sẽ trở nên săn chắc, khỏe khoắn hơn nhiều.

    2. Hỗ trợ cơ thể phát triển toàn diện

Khi bơi, cơ thể chúng ta buộc phải vận động toàn thân, giúp thúc đẩy tuần hoàn máu, tiêu hóa lượng mỡ thừa và thúc đẩy sự phát triển của cơ bắp, chân tay… Ngoài ra, khi bơi, cơ thể luôn vươn về phía trước rất tốt cho nhu cầu muốn tăng trưởng nhanh về chiều cao. Mặt khác, các động tác bơi lội cũng giúp phòng chống các biểu hiện cong vẹo cột sống do ít vận động hoặc thường xuyên ngồi một chỗ.

   3 Giúp tăng chiều cao cho mọi độ tuổi

  Quá trình bơi lội cần tay và chân hoạt động đồng bộ, thở đều đặn. Các kỹ thuật bơi cũng cần rướn người, vươn người về phía trước rất nhiều. Vậy nên, các nhóm cơ trên cơ thể đều được tác động, giúp kéo giãn xương khớp tối đa nhất. Bên cạnh đó, bơi lội còn giúp tuyến yên tiết ra hormone tăng trưởng, giúp cải thiện chiều cao hữu hiệu.

   4. Giúp kiểm soát cân nặng, giảm cân

   Thống kê cho, mỗi tiếng bơi, người ta có thể đốt cháy (tiêu hao) 423 calo, cao hơn so với chạy bộ và tập yoga. Với mức tiêu hao năng lượng như vậy, bơi lội được xem là phương thức hỗ trợ giảm cân an toàn và hiệu quả. Cho nên, nếu muốn cải thiện cân nặng của mình thì không nên bỏ qua bộ môn tập luyện này.

  Với những người mập, béo phì, bơi lội là một phương pháp tuyệt vời: Nhờ lực cản và tính chất dẫn nhiệt của nước lớn nên tiêu hao năng lượng khá cao (gấp khoảng 4 lần so với đi bộ cùng tốc độ) nên nó cũng có tác dụng tốt giảm trọng lượng thừa của cơ thể, chống béo phì.  

    5. Tốt cho hệ tim mạch

   Khi vận động trong nước, cơ thể sẽ được massage nhẹ nhàng, máu huyết lưu thông. Đồng thời, hệ cơ tim cũng được kích thích để hoạt động tốt hơn. Nhờ vậy, bơi lội giúp hệ tim mạch khỏe mạnh và phòng tránh các bệnh lý liên quan đến tim mạch.

   Ngoài ra, khi bởi, các tĩnh mạch sẽ được “xoa bóp” giúp thúc đẩy huyết dịch hoạt động. Máu sẽ không bị ứ đọng, bít tắc trong cơ thể, giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng giãn tĩnh mạch hữu hiệu.

   Bác sĩ  Jousselin,  Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc gia về thể dục (Pháp) cho biết, khi bơi cơ thể nằm thẳng dưới nước sẽ làm cho máu từ chân về tim, não tốt hơn, vì thế bơi lội giúp tránh được các bệnh tim mạch. Còn bác sĩ De Montherla cho biết, mùa hè số người đi bơi tăng, thì số người khám hoặc cấp cứu vì bệnh tim mạch giảm hẳn đi.

   6. Tốt cho hệ cơ xương khớp

Bơi lội hỗ trợ xương khớp hoạt động bền bỉ và linh hoạt hơn. Hỗ trợ người tập phòng và điều trị các bệnh viêm khớp mãn tính. Khi bơi, lưng luôn phải duy trì ở tư thế thẳng, giúp phòng và điều trị triệu chứng cong vẹo cột sống, cong lưng từ sớm. Không chỉ có vậy, nó còn giúp người tập giảm đau lưng, đau cơ hiệu quả.

   7. Cải thiện chức năng phổi

Để luyện bơi thành thục, người tập phải học cách hít thở đúng nhịp. Nhờ vậy mà dung dích phổi cũng được cải thiện đáng kể. Đó chính là lý do mà các vận động viên bơi lội thường có dung tích phổi lớn, lên tới 1.5 đến 2 lít khí thở. Dung tích phổi càng lớn thì sức bền của cơ thể cũng được nâng cao rõ rệt. Điều này giúp tăng sức bền khi làm việc hay tập luyện các bộ môn thể thao khác.

    8. Thư giãn hiệu quả, giấc ngủ ngon hơn

   Bơi lội là bài tập giúp giảm căng thẳng, xả stress, mệt mỏi hữu hiệu. Khi bơi, cơ thể sản sinh ra chất endorphin và hormone hạnh phúc, giúp tăng khoái cảm, vui vẻ và dễ chịu. Người bơi sẽ cảm thấy thoải mái, hưng phấn hơn sau khi tung tăng trong làn nước mát.

Một số nghiên cứu trước đây đã cho thấy, có đến hơn 75% người thường xuyên bơi lội cảm nhận sự thay đổi trong cảm xúc của họ. Mọi mệt mỏi, áp lực đều được giải tỏa nhanh chóng.

    9. Hỗ trợ người bệnh đa xơ cứng

    Người mắc bệnh đa xơ cứng nếu thực hành bơi lội thường xuyên sẽ giúp giảm đau hiệu quả. Không những thế, việc tập luyện còn giúp họ cảm thấy khỏe khoắn, đỡ mệt mỏi hơn rất nhiều.

    Đồng thời, bơi dưới nước giúp hạn chế ít nhất khả năng bị chấn thương. Điều này sẽ khó để có được nếu tập các bài tập thông thường khác trên cạn.

     10. Bơi lội là bộ môn tốt cho phụ nữ mang thai

    Bơi lội có tác dụng rất tốt đối với phụ nữ mang thai, hỗ trợ giảm phù nề, giảm đau thần kinh tọa hiệu quả. Nước có tác dụng tăng lưu thông máu, giúp giảm tình trạng phù nề, tay chân.

     Đồng thời, bơi lội còn giúp cơ thể mẹ giảm đau nhức, đặc biệt là phần lưng, hông. Điều này đặc biệt quan trọng, nhất là vào những tháng cuối thai kỳ.

     III. NHỮNG ĐIỀU LƯU Ý

    Bơi lội tuy rất tốt cho sức khỏe, nhưng để an toàn cũng phải lưu ý một số vấn đề sau:

     1. Học bơi lội giúp phòng chống đuối nước

   Bên cạnh tác dụng về sức khỏe và vóc dáng, học bơi lội còn giúp phòng tránh tai nạn đuối nước ở mọi độ tuổi, đặc biệt là trẻ em. Ngày nay, việc tập bơi từ sớm cũng đã được phụ huynh và các cấp quan tâm và chỉ đạo sát sao. Nhờ vậy mà trẻ em cũng giảm thiểu được nguy cơ tai nạn đuối nước rõ rệt.

   2. Người cao tuổi, có bệnh nền, tăng huyết áp

   Vẫn có thể bơi lội, nhưng chỉ bơi nhẹ nhàng, nước hồ hơi mát, không quá lạnh để tránh co mạch ngoại vi đột ngột làm tăng huyết áp. Không bơi lội quá kéo dài.

   Với một số trường hợp bệnh nặng, cần phải được khám bệnh và có sự theo dõi, hướng dẫn chu đáo của thầy thuốc trước khi luyện tập bằng bơi lội.

   3. Sau khi lao động mồ hôi đang ra nhiều

   4. Người yếu không nên bơi lội lúc đói

   Thời gian tắm và bơi lâu hay mau là tùy theo sức khỏe từng người. Nhưng nói chung không nên bơi, tắm đến lúc cảm thấy mệt mỏi hoặc người nổi gai ốc vì lạnh.

   5. Để  tránh chuột rút (vọp bẻ)

  Không nên bơi quá lâu, vận động quá sức, quá mạnh, chân đạp nước quá nhiều, đề phòng cơ bắp dễ bị co cứng (chuột rút) đột ngột.

  Tóm lại, để việc bơi lội có hiệu quả chữa bệnh và tăng cường sức khỏe, tập luyện phải thường xuyên, liên tục, ít nhất là 3 buổi/tuần. Cần lượng sức mình, không nôn nóng, nâng dần thời gian mỗi buổi tập cho phù hợp với sức khỏe.  Trong những ngày hè,  tắm, bơi  ở sông, biển đều rất tốt. Nhưng cần phải tự lượng sức mình, không bơi quá xa nhất là chỗ nước sâu, nước chảy xiết, hoặc có sóng lớn, đề phòng đuối nước. 

IV. THAM KHẢO

[Video 1] Bơi lội có lợi ích gì cho sức khỏe? | MasterCare

https://www.youtube.com/watch?v=TZ-lAbPY2gY

https://www.youtube.com/watch?v=TZ-lAbPY2gY

[1] ‘Swimming is an inclusive activity that supports health and happiness’

‘Swimming is an inclusive activity that supports health and happiness’

[2] 8 Health Benefits of Swimming

https://www.everydayhealth.com/fitness/health-benefits-of-swimming/

[3] What Are the Health Benefits of Swimming

https://www.freedomhealthinsurance.co.uk/blog/what-are-the-health-benefits-of-swimming

[4] NHS England launch eLearning resource on aquatic activity and swimming for health

NHS England launch eLearning resource on aquatic activity and swimming for health

[5] 5 lợi ích sức khỏe tuyệt vời từ bơi lội

https://suckhoedoisong.vn/5-loi-ich-suc-khoe-tuyet-voi-tu-boi-loi-169114885.htm

[6] 6 Benefits of Aquatic Exercise on Your Mental Health

https://plungesandiego.com/how-swimming-improve-mental-health-reduce-stress/

[7] Bơi lội có bao nhiêu lợi ích tác dụng đối với cơ thể con người?

https://hellobacsi.com/community/suc-khoe-phu-nu/boi-loi-co-bao-nhieu-loi-ich-tac-dung-doi-voi-co-the-con-nguoi/

[8] Bơi lội có tác dụng gì cho sức khỏe?

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/boi-loi-co-tac-dung-gi-cho-suc-khoe-vi

[9] 12 lợi ích của bơi lội bạn nên thực hiện ngay

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/12-loi-ich-cua-boi-loi-ban-nen-thuc-hien-ngay-vi

[10] 2 lợi ích của bơi lội cho sức khỏe

https://kh.dai-ichi-life.com.vn/song-vui-khoe/bi-quyet/thoi-quen-song-khoe/suc-khoe-the-chat/12-loi-ich-cua-boi-loi-voi-suc-khoe

         TS,BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BƠI LỘI VÀ SỨC KHỎE appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Duyên hải miền Trung ngoài những bãi biển đẹp còn sở hữu một kho tàng ẩm thực với nhiều hải sản đậm đà hương vị. Sau tôm, cua, cá….mực là một hải sản phổ thông, phong phú. Đặc biệt, trong số những hải sản này, loại mực ống nhỏ, quen gọi là mực cơm. từ lâu đã trở thành nguyên liệu quen thuộc, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho ẩm thực địa phương.

      Mực cơm, mực sữa, mực trứng là một loại mực có kích thước nhỏ,được đánh giá là loại hải sản giàu chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe.

    Thành phần dinh dưỡng trong 100 g mực cơm tươi có thể dao động tùy kích thước và cách phân tích, trung bình có: Năng lượng 80-95 calo; Carbohydrate 1-3 g, Chất béo 1-2 g; Đạm 15-18 g; Cholesterol 200-250mg; Calci 20-25mg; Phospho 180-250mg; Kali 220-300mg; Magie 25-35mg; Sắt 0,5-1,5mg; Kẽm 1-2mg; Selen 30-45mcg; Vitamin B2 0,3-0,5mg; Vitamin B12 1-2mcg; Vitamin PP 2-4mg

    Mực cơm sống nhiều ở vùng biển gần bờ miền Trung như Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Phan Thiết,… bên trong chứa toàn trứng nếu được đánh bắt trong mùa sinh sản.  Bằng sự khéo léo và sáng tạo, người dân miền Trung, đặc biệt ở Đà Nẵng đã biến loại hải sản này thành nhiều món ăn mang hương vị riêng, gắn với đời sống và văn hóa của cư dân vùng biển.

   Các đầu bếp chuyên nghiệp cho biết, mực cơm ngon nhất thường vào mùa từ khoảng tháng giêng đến tháng tám âm lịch. Đây là thời điểm mực nhiều trứng, thân căng mọng, thịt mềm và có vị ngọt đậm hơn so với những thời điểm khác trong năm.

   Điều làm nên sức hấp dẫn của mực cơm trước hết nằm ở độ tươi ngon. Những con mực vừa được đưa từ thuyền vào bờ có lớp da bóng mượt, lưng ánh nâu tím tự nhiên, bụng trắng đục như sữa. Thịt mực săn chắc, đàn hồi tốt và giữ được vị ngọt đặc trưng của biển.

   Để tạo nên món ăn ngon, khâu sơ chế đóng vai trò rất quan trọng. Mực sau khi mua về được làm sạch cẩn thận, bỏ túi mực, mắt và nội tạng nhưng vẫn giữ lại phần trứng. Sau đó mực được rửa cùng gừng giã dập hoặc một ít rượu trắng để khử mùi tanh, giúp món ăn thơm hơn.

    II. NHỮNG MÓN NGON TỪ MỰC CƠM

   Từ nguyên liệu dân dã ấy, người dân miền biển đã sáng tạo nên nhiều món ăn hấp dẫn:

    1. Mực cơm hấp .

   Mực được hấp vừa chín tới để giữ độ ngọt tự nhiên. Khi ăn, thực khách cuốn cùng bánh tráng, chuối chát, khế chua, dưa leo và các loại rau thơm rồi chấm với nước mắm pha hoặc mắm nêm.

  Linh hồn của món ăn nằm ở chén nước chấm. Vị mặn mà của nước mắm, vị cay của ớt, vị thơm của tỏi hòa quyện cùng vị ngọt của mực tạo nên hương vị rất riêng mà khó món ăn nào thay thế được.

   2. Mực cơm nướng

   Bên cạnh món hấp, mực cơm nướng muối ớt cũng được nhiều thực khách yêu thích. Trên bếp than hồng, từng con mực tỏa hương thơm quyến rũ. Lớp ngoài hơi cháy cạnh nhưng phần thịt bên trong vẫn mềm ngọt và đậm đà.

        3. Mực cơm chiên giòn

        4. Mực cơm chiên nước mắm

      5. Mực cơm nấu cháo, mì Quảng mực cơm

      III. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN 

      1. Lợi ích dinh dưỡng

    – Giàu protein chất lượng cao giúp duy trì và phát triển cơ bắp.

    – Ít chất béo và ít calo, phù hợp cho chế độ kiểm soát cân nặng.

   – Giàu selen và kẽm hỗ trợ miễn dịch và chống oxy hóa.

    – Chứa vitamin B12 cần thiết cho hệ thần kinh và tạo hồng cầu.

    – Cung cấp omega-3 với lượng vừa phải, có lợi cho tim mạch.

      2. Lưu ý

   – Mực có hàm lượng cholesterol khá cao, nên người có rối loạn lipid máu cần ăn với lượng hợp lý theo tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

   – Vì là hải sản giàu đạm, nên một vài người có thể bị dị ứng

  – Giá trị dinh dưỡng sẽ thay đổi khi chế biến. Ví dụ, mực chiên có lượng calo và chất béo cao hơn đáng kể so với mực hấp hoặc luộc.

         Trần Bá Thoại

The post MỰC CƠM: HẢI SẢN QUEN THUỘC MIỀN TRUNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Cây chay có thể phát triển tốt trên nhiều loại đất. Cây được trồng ở nhiều nơi, đặc biệt là các vùng rừng núi ở miền Trung. Ở Phú Lễ, cũng có mấy cây chay trồng rải rác trong làng, để làm kiểu và ăn chơi là chính.

   *Chay kho cá đồng (như cá rô, cá tràu): Cá tươi làm sạch, ướp gia vị hành, ớt, tiêu, dầu, nước mắm. Kho nhỏ lửa như kho cá bống thệ. Khi cá đã chin, nồi cá đang sôi, cho những lát chay vào. Món cá kho quả chay rất đậm đà, thịt cá thơm bùi, vị chua nhẹ, ăn mãi không ngán.

   *Rạm đồng (con đam) kho trái chay: Lót một lớp lá lốt dưới đáy nồi, sắp những con rạm đã làm sạch lên trên, tiếp tục là một lớp quả chay cắt lát mỏng. Hành củ phi thơm rồi rưới đều nước mỡ phi hành lên trên mặt rạm. Chờ cho nồi rạm thấm đều gia vị, đem kho nhỏ lửa. Khi nồi rạm cạn nước, bay mùi thơm là ăn được.

*Canh cá, canh rau nấu với trái chay: Nấu như các loại canh chua (với sấu, me đất, lá giang…) thông thường. Đây là  món canh giải nhiệt trong những ngày hè, khô nóng.

   *Khi mùa chay chín rộ, người dân ở những nơi có nhiều chay còn phơi khô những trái chay chin vàng để dùng dần cả năm.

    Trái chay còn là một vị thuốc Đông y quý: Trái chay chín ăn trực tiếp hay ép lấy nước uống chữ ho, viêm họng, chảy máu cam, bổ sung vitamin, tăng cường sức khỏe… .   

        Trần Bá Thoại

The post TRÁI CHAY: ĂN TƯƠI, KHO CÁ, NẤU CANH, LÀM THUỐC… appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Các nhà khoa học tại Đại học Washington ở St. Louis (Mỹ) và Đại học James Cook (Úc) đã biến đổi gen giun móc để chúng sản sinh và cung cấp kháng thể điều trị bên trong vật chủ, một bằng chứng về tính khả thi có thể dẫn đến các phương pháp điều trị lâu dài cho các bệnh mãn tính hoặc phơi nhiễm độc tố ở những vùng xa xôi.

   Giun móc, loại ký sinh trùng đường ruột lây nhiễm cho hàng trăm triệu người ở các vùng nhiệt đới nghèo tài nguyên trên toàn cầu, đã tiến hóa để tồn tại bên trong ruột người trong nhiều năm, tiết ra các phân tử cho phép chúng cùng tồn tại với vật chủ. Giờ đây, các nhà nghiên cứu tại Trường Y Đại học Washington ở St. Louis đã khai thác cơ chế sinh học đó để mang lại lợi ích tiềm năng cho con người, bằng cách biến đổi gen giun móc để sản xuất và đưa thuốc vào bên trong vật chủ sống.

   Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học báo cáo về lần biến đổi gen thành công đầu tiên đối với giun móc ở người. Giun được thiết kế để sản xuất một kháng thể trung hòa tetrodotoxin, một chất độc thần kinh chết người được sản sinh bởi cá nóc và các động vật biển khác. Sau khi xâm chiếm vật chủ động vật bằng giun móc biến đổi gen, ký sinh trùng đã sản xuất chất kháng độc và tiết vào máu, làm bất hoạt một phần chất độc.

   Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng phương pháp sản xuất và phân phối thuốc này có thể là giải pháp lâu dài cho nhiều nhu cầu y tế, từ các bệnh mãn tính cần điều trị bằng thuốc liên tục đến việc tiếp xúc với độc tố ở những vùng xa xôi không có dịch vụ chăm sóc y tế.

   Nghiên cứu đã được công bố vào ngày 3 tháng 6 trên tạp chí Nature Communications.

   Tác giả chính Makedonka Mitreva, Tiến sĩ, Giáo sư Gordon R. Miller thuộc Khoa Bệnh truyền nhiễm, Bộ môn Y học John T. Milliken tại WashU Medicine cho biết: “Giun móc đã dành hàng triệu năm để hoàn thiện cách đảm bảo sự sống sót lâu dài bên trong vật chủ là con người và cách đưa các phân tử ra khỏi cơ thể nó và vào cơ thể chúng ta,” “Chúng tôi đặt câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta có thể thêm một phân tử nữa vào khoảng 1.000 chất mà giun đã tiết ra, một chất có ích về mặt điều trị cho con người? Nghiên cứu này cho thấy đó không chỉ là một khái niệm. Nó hoạt động.”

   MỘT LOẠI KÝ SINH TRÙNG CÓ THỂ TỔNG HỢP, VẬN CHUYỂN THUỐC

   Giun móc đã được nghiên cứu như một phương pháp điều trị các bệnh viêm ruột như viêm loét đại tràng, dựa trên bằng chứng cho thấy các phân tử chống viêm mà giun tiết ra có thể làm giảm phản ứng miễn dịch gây ra các bệnh này. Nhóm nghiên cứu của Mitreva đã đặt mục tiêu xây dựng trên nền tảng đó bằng cách thiết kế giun để tiết ra một loại thuốc điều trị do các nhà nghiên cứu lựa chọn, thay vì chỉ dựa vào những gì ký sinh trùng tự sản sinh ra.

   Sự hấp dẫn của giun móc như một nền tảng sản xuất và vận chuyển thuốc lâu dài xuất phát từ một đặc điểm sinh học độc đáo của chúng. Khi một người bị nhiễm một lượng ấu trùng giun móc được kiểm soát, có thể được dùng bằng đường uống dưới dạng viên thuốc hoặc qua da dưới dạng kem dưỡng da, giun sẽ di chuyển đến ruột non và cư trú ở đó, thường là trong nhiều năm. Bởi vì chúng không thể sinh sản bên trong vật chủ, số lượng giun vẫn cố định và nhiễm trùng được kiểm soát. Nếu cần phải loại bỏ nhiễm trùng, một liều thuốc chống ký sinh trùng đường uống duy nhất sẽ loại bỏ giun móc trong vòng 24 giờ.

   Mặc dù nhiễm giun móc tự nhiên có thể chỉ gây ra các triệu chứng tiêu hóa nhẹ ở người lớn khỏe mạnh, nhưng nhiễm trùng mãn tính với số lượng lớn giun móc có thể nguy hiểm đối với trẻ em, phụ nữ mang thai và những người suy dinh dưỡng hoặc dễ bị tổn thương khác, dẫn đến thiếu máu, chậm phát triển, biến chứng thai kỳ và, trong trường hợp nghiêm trọng nếu không được điều trị, có thể dẫn đến các vấn đề về tim hoặc tử vong. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát chặt chẽ nhiễm trùng để sử dụng trong điều trị, Mitreva lưu ý, điều này có thể thực hiện được vì giun không thể sinh sản nếu không trải qua một phần vòng đời của chúng trong đất.

   Kháng thể được chọn cho nghiên cứu này là chất trung hòa tetrodotoxin, một loại độc tố gây tê liệt và có khả năng gây tử vong mà không có thuốc giải độc. Công trình này được tài trợ bởi Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng của chính phủ Hoa Kỳ, với mục tiêu tìm ra giải pháp cho các mối đe dọa sinh học và hóa học đối với binh lính ở những địa điểm xa xôi.

  Dự án này gặp phải những trở ngại kỹ thuật đáng kể: các công cụ chỉnh sửa gen hoạt động hiệu quả trên các sinh vật khác chưa được điều chỉnh để sử dụng cho giun móc, và trước đây chưa ai đạt được sự biến đổi gen ổn định ở loài này.

   Để điều chỉnh giun móc cho mục đích điều trị, Mitreva và nhóm của bà đã dựa trên hơn hai thập kỷ nghiên cứu về hệ gen giun móc được thực hiện tại WashU Medicine. Lượng dữ liệu khổng lồ này đã giúp họ hiểu sinh học của sinh vật từ cấp độ tế bào đến cấp độ gen, cho phép họ xác định được vị trí khả thi trong bộ gen để chèn gen mới mang hướng dẫn tạo ra chất kháng độc mới. Điều quan trọng là họ phải đảm bảo việc chèn gen không làm gián đoạn hoạt động của các gen xung quanh và không kích thích giun tiết chất kháng độc vào vật chủ.

   Nỗ lực này đã thành công: Máu thu thập từ chuột hamster bị nhiễm giun móc biến đổi gen của phòng thí nghiệm Mitreva đã trung hòa một phần tetrodotoxin, trong khi máu từ động vật bị nhiễm giun không biến đổi gen không có khả năng trung hòa.

     TỪ BẰNG CHỨNG KHẢ THI ĐẾN NỀN TẢNG MỞ RỘNG

   Mitreva lưu ý rằng mức độ trung hòa đạt được trong nghiên cứu ban đầu này, mặc dù đáng kể, có thể chỉ đại diện cho một phần nhỏ những gì nền tảng này cuối cùng có thể mang lại.

   Một số thành phần của cái mà bà gọi là “khung gầm có thể cấu hình” vẫn đang được tối ưu hóa để tăng lượng protein trị liệu được sản xuất và tiết ra. Bởi vì giun sống trong ruột và một phần đáng kể những gì nó tiết ra vẫn ở đó, thay vì đi vào máu, các nhà nghiên cứu kỳ vọng rằng nồng độ các phân tử trị liệu trong ruột có thể cao hơn đáng kể so với những gì được phát hiện trong tuần hoàn trong nghiên cứu này, làm cho nền tảng này phù hợp với các liệu pháp nhắm vào đường ruột.

   “Những gì chúng tôi đã chứng minh ở đây là khái niệm này hoạt động từ đầu đến cuối — bạn có thể chèn một gen, giun sản xuất protein, protein thoát ra khỏi giun và nó hoạt động chức năng trong vật chủ,” Mitreva nói. “Từ điểm xuất phát đó, chúng ta có thể tối ưu hóa nền tảng và cân nhắc kỹ lưỡng xem những bệnh nào sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ ​​một hệ thống phân phối liên tục, có mục tiêu và lâu dài. Đó là một loại nền tảng nhà máy sinh học dược phẩm hoàn toàn khác biệt, và chúng tôi nghĩ rằng nó mở ra những khả năng rất khó đạt được với bất kỳ nền tảng nào khác.”

   Các bệnh viêm đường ruột, bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, và dị ứng thực phẩm nằm trong số những bệnh mà Mitreva xem là ứng cử viên tiềm năng cho sự phát triển trong tương lai. Các bệnh cần nồng độ điều trị nhỏ nhưng duy trì lâu dài, trong đó việc tuân thủ tiêm hoặc truyền lặp lại là một rào cản, cũng có thể phù hợp với nền tảng này.

   Các nghiên cứu trong tương lai sẽ cần tiến hành đánh giá an toàn nghiêm ngặt trước khi sử dụng trên người. Mitreva lưu ý rằng các chiến lược kiểm soát sinh học, chẳng hạn như thiết kế giun để chúng không thể đẻ trứng, đang được xem xét để bảo vệ vật chủ và môi trường của chúng khi nền tảng này phát triển.

      Tác giả: Shawn Ballard June 3rd, 2026

      Biên dịch: TS.BS Trần Bá Thoại

   Genetically modified hookworms produce and deliver therapeutics

Genetically modified hookworms produce and deliver therapeutics

The post CHỈNH SỬA GENE GIUN MÓC ĐỂ CHÚNG TỔNG HỢP VÀ PHÂN PHỐI THUỐC ĐIỀU TRỊ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Các nhà nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Anh) đã phát triển một loại vắc-xin hoàn toàn mới với thành phần chính của vắc-xin được thiết kế hoàn toàn bằng AI và đang được thử nghiệm trên người lần đầu tiên.

   Mục tiêu rất tham vọng: một loại vắc-xin duy nhất không chỉ có tác dụng chống lại tất cả các biến thể coronavirus ở người đã biết, mà còn chống lại các loại virus dơi có liên quan có thể lây từ động vật sang người và gây ra các đại dịch trong tương lai.

  Các loại vắc-xin truyền thống huấn luyện hệ thống miễn dịch của chúng ta nhận biết một loại virus cụ thể. Vấn đề là virus đột biến. Khi virus biến thể đủ nhiều, vắc-xin sẽ ngừng hoạt động, đó là lý do tại sao chúng ta cần tiêm phòng cúm mới mỗi năm và tại sao vắc-xin COVID đã được cập nhật liên tục kể từ năm 2021.

     Bằng cách phân tích dữ liệu di truyền từ hàng ngàn loại virus có liên quan, AI có thể xác định các phần không thay đổi giữa các chủng khác nhau và ít có khả năng thay đổi theo thời gian. Nhắm mục tiêu vào những đặc điểm ổn định đó, chúng ta sẽ có một loại vắc-xin có tác dụng chống lại toàn bộ họ virus, chứ không chỉ một chủng virus ban đầu.

   Đây chính xác là những gì nhóm nghiên cứu Cambridge đã làm. Họ đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để quét các virus thuộc họ sarbecovirus, bao gồm các virus gây ra cả SARS và COVID, cũng như một loạt các coronavirus ở động vật – tìm kiếm các đặc điểm chung mà quá trình tiến hóa hầu như không ảnh hưởng đến. Những đặc điểm đó đã trở thành cơ sở của vắc-xin.

    VẮC-XIN DNA

   Chúng ta đã quen với các mũi tiêm mRNA được sử dụng trong đại dịch, loại vắc-xin mới này sử dụng DNA. Vắc-xin DNA nhìn chung ổn định hơn vắc-xin mRNA, giúp việc bảo quản và vận chuyển dễ dàng hơn. Đây là một lợi thế đáng kể ở các quốc gia có thu nhập thấp, nơi cơ sở hạ tầng “chuỗi lạnh” còn hạn chế.

   Chúng cũng có thể sử dụng không cần kim tiêm. Một dòng chất lỏng áp suất cao sẽ đưa vắc-xin qua da, giúp việc tiêm ít đau hơn và dễ dàng mở rộng quy mô trong thời gian bùng phát dịch bệnh.

   LIỆU VẮC-XIN CÓ THỂ PHÒNG CHỐNG ĐẠI DICH TƯƠNG LAI?

   Những lợi ích thiết thực này có ý nghĩa nhất nếu bản thân vắc-xin có thể làm được điều mà không loại vắc-xin hiện có nào làm được là: bảo vệ chống lại các loại virus mà chúng ta chưa từng gặp phải.

   Vắc-xin phổ rộng có thể thay đổi cách thế giới ứng phó với các bệnh truyền nhiễm mới nổi. Bằng cách cung cấp khả năng bảo vệ rộng hơn nhiều so với các vắc-xin truyền thống, chúng có thể cung cấp khả năng miễn dịch nhanh chóng chống lại các mối đe dọa virus mới và đang nổi lên. Điều này sẽ trang bị cho các quan chức y tế công cộng các công cụ để ngăn chặn các đợt bùng phát trong tương lai trước khi chúng có cơ hội trở thành đại dịch toàn cầu.

  Chúng cũng có thể thay đổi cách tiếp cận của chúng ta đối với các bệnh quen thuộc hơn. Cúm là một mục tiêu hàng đầu vì nó tồn tại ở nhiều chủng khác nhau và tiến hóa rất nhanh. Các nhà khoa học phải dự đoán chủng nào sẽ chiếm ưu thế trong mỗi mùa cúm, và nếu họ đoán sai, hiệu quả của vắc-xin có thể bị ảnh hưởng. Một loại vắc-xin cúm phổ quát nhắm vào các đặc điểm chung của nhiều chủng cuối cùng có thể chấm dứt cuộc chạy đua hàng năm để theo kịp virus.

  Và virus Ebola cho thấy tại sao điều này lại quan trọng ngay bây giờ. Sự bùng phát gần đây ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda là do chủng Bundibugyo gây ra, chủng này không bị các vắc-xin hiện có kháng lại. Trong khi các nhà nghiên cứu đang gấp rút tạo ra một loại vắc-xin mới dành riêng cho chủng virus này, cộng đồng địa phương vẫn đang đối mặt với nguy cơ cao. Một loại vắc-xin phổ rộng được thiết kế để bao phủ toàn bộ họ virus có thể thay đổi hoàn toàn tình hình đó.

   KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM THẾ NÀO

   Đây là thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người đối với vắc-xin được thiết kế bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Kết quả cho thấy vắc-xin DNA này có khả năng kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể nhận biết các loại virus Sarbecovirus khác nhau. Công nghệ này được chứng minh là an toàn và dung nạp tốt.

   Đây là một bước tiến thú vị vì nó chứng minh tiềm năng của AI trong việc thiết kế vắc-xin kháng biến thể chống lại các mối đe dọa đại dịch trong tương lai. Hệ thống tiêm không cần kim cũng có thể giúp việc tiêm chủng và phân phối vắc-xin trên toàn thế giới dễ dàng hơn.

   Tuy nhiên, vẫn còn nhiều việc phải làm. Mặc dù kết quả trong nghiên cứu này rất đáng khích lệ, nhưng phản ứng miễn dịch sau khi tiêm chủng khá khiêm tốn. Thời gian bảo vệ kéo dài bao lâu và liệu có cần tiêm nhắc lại hay không vẫn chưa chắc chắn. Cần có các thử nghiệm quy mô lớn hơn để xác định liệu vắc-xin có thể ngăn ngừa hoặc giảm nhiễm virus trong thực tế hay không.

  Một loại vắc-xin phổ quát vẫn còn vài năm nữa mới có thể ra đời. Và bất kỳ loại vắc-xin mới nào cũng phải trải qua các thử nghiệm quy mô lớn hơn để chứng minh tính an toàn, hiệu quả và khả năng bảo vệ lâu dài. Nhưng nghiên cứu này cho thấy mục tiêu đang đến gần hơn – và AI có thể giúp chúng ta đạt được điều đó nhanh hơn.

  Tác giả: Neil Mabbott Personal Chair of Immunopathology, University of Edinburgh

    Biên dịch: TS.BS Trần Bá Thoại

https://theconversation.com/worlds-first-ai-designed-vaccine-explained-284668

 THAM KHẢO

[1] AI-designed universal coronavirus vaccine clears first human trial

AI-designed universal coronavirus vaccine clears first human trial

[2] New ‘universal vaccine’ technology could protect us from future virus outbreaks

New ‘universal vaccine’ technology could protect us from future virus outbreaks | Cambridge Academy of Therapeutic Sciences

The post VACCINE DO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO THIẾT KẾ (World’s first AI‑designed vaccine) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Nhóm nghiên cứu từ Viện Công nghệ Sinh học Flemish (VIB), Đại học KU Leuven (Bỉ), Viện Nghiên cứu Sa sút trí tuệ Anh (UK-DRI) và Công ty đa quốc gia Muna Therapeutics đã xác định được một quá trình chuyển đổi sinh học quan trọng quyết định liệu bệnh lý Alzheimer có dẫn đến chứng mất trí nhớ hay không. Bằng cách nghiên cứu mô não của người lớn tuổi có và không bị suy giảm nhận thức, cũng như những người sống trăm tuổi khỏe mạnh về nhận thức, nhóm nghiên cứu đã xác định được các chương trình tế bào và trạng thái tế bào miễn dịch khác biệt liên quan đến sự tiến triển và khả năng phục hồi của bệnh. Phát hiện của họ, được công bố trên tạp chí Nature Medicine, cho thấy những thay đổi trong tế bào thần kinh giao microglia – các tế bào miễn dịch thường trú trong não – có thể là mục tiêu quan trọng cho các liệu pháp điều trị Alzheimer trong tương lai.

   Giáo sư Bart De Strooper (Trung tâm Khoa học Thần kinh VIB-KU Leuven, Đại học KU Leuven), người nhận tài trợ của ERC và là một trong những đồng tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Đây là một hành trình thú vị với nhiều đối tác. Nghiên cứu này, hoàn toàn dựa trên vật liệu hiến tặng từ người, cung cấp cái nhìn sâu sắc về một loại cơ chế phục hồi trong quá trình tiến triển từ bệnh Alzheimer sang chứng mất trí nhớ”. 

   Bệnh Alzheimer ảnh hưởng đến hơn 55 triệu người trên toàn thế giới và được đặc trưng bởi sự tích tụ các mảng amyloid-β và các đám rối tau trong não. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa những dấu hiệu này và chứng mất trí nhớ không hề đơn giản: một số người vẫn khỏe mạnh về nhận thức mặc dù có các mảng amyloid và đám rối tau.

   Các nhà khoa học ngày càng tin rằng câu trả lời nằm ở cách các tế bào não khác nhau phản ứng với các protein này. Trong số những yếu tố quan trọng nhất là tế bào microglia, các tế bào miễn dịch của não, có hoạt động thay đổi đáng kể khi bệnh tiến triển. Hiểu được những phản ứng tế bào này có thể hé lộ lý do tại sao một số người có khả năng chống lại bệnh Alzheimer và giúp xác định các mục tiêu điều trị mới.

    Nghiên cứu mới cho thấy những người vẫn khỏe mạnh về nhận thức mặc dù mắc bệnh Alzheimer là nhờ các cơ chế sinh học riêng biệt. Bằng cách so sánh não của những người mắc và không mắc chứng mất trí nhớ, cũng như những người sống trăm tuổi (trên 100 tuổi) khỏe mạnh về nhận thức, các nhà nghiên cứu đã xác định được các phản ứng microglia độc đáo liên quan đến khả năng chống lại bệnh Alzheimer, cung cấp những hiểu biết mới về cách não bộ có thể chống lại tác động của căn bệnh này.

   Giáo sư Mark Fiers (VIB-KU Leuven), đồng tác giả chính của nghiên cứu, cho biết thêm “Hiểu rõ hơn về cách não bộ chống lại căn bệnh này sẽ mở ra những hướng đi mới trong các liệu pháp ngăn ngừa thoái hóa thần kinh và chứng mất trí nhớ”.

   QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI QUAN TRỌNG TRONG ALZHEIMER

  Để nghiên cứu khả năng phục hồi này, nhóm nghiên cứu đã kết hợp các công nghệ có thể phân tích mô ở cấp độ tế bào đơn lẻ (phân tích biểu hiện gen không gian và giải trình tự tế bào đơn), và họ đã xác định được sáu vùng mô riêng biệt đại diện cho các giai đoạn khác nhau của quá trình tiến triển bệnh Alzheimer. Một bước ngoặt quan trọng xuất hiện giữa các vùng chủ yếu liên quan đến mảng amyloid-β và các vùng liên quan đến bệnh lý tau và thoái hóa thần kinh.

  Quá trình chuyển đổi này đi kèm với một sự thay đổi đáng kể ở tế bào microglia. Ở giai đoạn đầu của bệnh, các tế bào này chuyển sang trạng thái viêm liên quan đến mảng amyloid. Sau đó, chúng chuyển sang trạng thái trình diện kháng nguyên riêng biệt xuất hiện cùng với sự xuất hiện của bệnh lý tau. Phát hiện này cho thấy rằng sự chuyển đổi tế bào này có thể đại diện cho một bước quan trọng quyết định liệu bệnh lý Alzheimer có tiến triển thành chứng mất trí nhớ hay không.

   HAI CON ĐƯỜNG KHÁC NHAU DẪN ĐẾN KHẢ NĂNG PHỤC HỒI

   Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng khả năng phục hồi đối với bệnh Alzheimer có thể phát sinh thông qua các cơ chế sinh học khác nhau. Những người trên 80 tuổi tích tụ mảng amyloid nhưng vẫn không bị sa sút trí tuệ cho thấy phản ứng vi tế bào thần kinh đệm sớm nhưng không chuyển sang trạng thái miễn dịch muộn hơn liên quan đến sự tiến triển của bệnh.

   Những người trên 100 tuổi lại thể hiện một mô hình khác. Mặc dù họ kích hoạt chương trình vi tế bào thần kinh đệm muộn hơn, nhưng phản ứng này xảy ra phần lớn độc lập với sự tích tụ protein tau. Nói cách khác, trạng thái tế bào liên quan đến thoái hóa thần kinh ở một số cá nhân dường như không liên quan đến tác hại ở những người khác. Những phát hiện này cho thấy khả năng phục hồi không chỉ đơn giản là sự vắng mặt của bệnh lý, mà là khả năng của não bộ trong việc thay đổi cách nó phản ứng với bệnh lý đó.

   Những hiểu biết này có thể giúp định hướng sự phát triển của các liệu pháp chính xác hơn. Các phân tử nhằm mục đích bảo tồn các phản ứng vi tế bào thần kinh đệm sớm có lợi và tham gia vào quá trình chuyển đổi trạng thái vi tế bào thần kinh đệm có thể là các mục tiêu điều trị có giá trị. Hơn nữa, các biện pháp can thiệp có thể hiệu quả nhất khi được áp dụng trước khi não bộ đạt đến điểm bùng phát, nơi các phản ứng viêm trở nên liên quan đến bệnh lý tau và suy giảm nhận thức.

   Niels Plath, Giám đốc Khoa học của Muna Therapeutics, kết luận “Những phát hiện này mở ra những cơ hội mới để nhắm mục tiêu vào trạng thái của tế bào microglia — đặc biệt là các con đường như TREM2 — và tăng cường khả năng phục hồi thay vì chỉ tập trung vào việc loại bỏ mảng bám. Chúng tôi rất hào hứng tiếp tục hành trình này và hiểu rõ vai trò nhân quả của các chuyển đổi tế bào microglia dẫn đến việc xác định các phương pháp điều trị mới để trì hoãn hoặc ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh”

 THAM KHẢO

[1] Researchers identify a key biological tipping point in Alzheimer’s disease

https://press.vib.be/researchers-identify-a-key-biological-tipping-point-in-alzheimers-disease

[2] Microglial State Shift May Determine Whether Alzheimer’s Disease Pathology Leads to Dementia

Microglial State Shift May Determine Whether Alzheimer’s Disease Pathology Leads to Dementia

[3] Novel targets in Alzheimer’s disease: A special focus on microglia

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1043661817313816

[4] Microglia, the brain’s trash collector cells, may play larger role in brain health, may reveal clues to disease treatments

https://www.alzheimers.gov/news/microglia-brains-trash-collector-cells-may-play-larger-role-brain-health-may-reveal-clues

[5] Microglial and Alzheimer’s Disease

https://www.mdpi.com/2218-273X/14/7/833

[6] Microglia in Alzheimer’s disease: pathogenesis, mechanisms, and therapeutic potentials

https://www.frontiersin.org/journals/aging-neuroscience/articles/10.3389/fnagi.2023.1201982/full

[7] Two-faced behavior of microglia in Alzheimer’s disease

https://www.nature.com/articles/s41593-021-00963-w

The post ALZHEIMER VÀ CÁC TẾ BÀO ĐỆM MICROGLIA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    1. SỨC KHỎE LÀ TRUNG TÂM

     Sơ sinh cho đén khi già

     Bảo vệ sức khỏe chính là trung tâmì.

      2. CHỪNG MỰC LÀ PHƯƠNG CHÂM

    Thái quá sinh ra bất cập,

    Tránh cực đoan cuông tín là phương châm.

      3 QUÊN TUỔI TÁC, BỆNH TẬT, HẬN THÙ

    Một quên mình tuổi đã già

    Sống vui, sống khỏe, lo xa làm gì.

     Hai là bệnh tật quên đi

    Cuộc đời nó thế, việc gì nhọc tâm

     Ba quên thù hận cho xong

    Ăn ngon ngủ kỹ để lòng thảnh thơi.

      4 CÓ

    Có nhà, có một gia đình

    Có công việc để làm

   Có bạn bè, người thân để giao lưu, chơi đùa 

     Có tài sản, trương mục để dành

       5 KHÔNG

   Không ở với con mà ở gần con

   Không giữ cháu mà chơi với cháu

   Không hợp tác kinh tế với con, thắng nó lấy hết, thua nó đùn hết

   Không ý kiến việc làm của con

    Không từ chối quà tặng của con, quá ít so với đã cho chúng.

     6 VỊ BÁC SĨ TỐT 

    Ánh nắng 

    Nghỉ ngơi

     Thể dục

     Ăn uống 

     Tự tin

     Giao tiếp

      7 HỌC SUỐT ĐỜI

    Học cách quý trọng, yêu mến

     Học cách vui vẻ, mỉm cười

     Học cách chịu đựng, vượt khó

     Học cách buông bỏ, lãng quên 

     Học cách rạch ròi, dứt khoát

    Học cách quyết tâm, kiên cưỡng

    Học cách trưởng thành, chín chắn

The post SỐNG VUI, SỐNG KHỎE VỚI 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Hơn nửa thế kỷ đi cùng ngành ung thư học Việt Nam, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng không chỉ chữa bệnh bằng y học, mà còn gieo hy vọng bằng những câu thơ mộc mạc, những lời nhắc đời thường về sống lành, sống vui và biết sớm để trị lành ung thư.

    Một ngày sau Hội nghị khoa học kỹ thuật 2026 của Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, được tổ chức vào trung tuần tháng 5 vừa qua, Phóng viên báo Sức khỏe & Đời sống hữu duyên được gặp GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, được nghe ông kể chuyện đời, chuyện nghề bằng giọng Nam Bộ chậm rãi, chân tình.

   Ông đang ở tuổi mà ký ức đã phủ màu thời gin, nhưng mỗi lần nhắc đến ung thư, đôi mắt vị giáo sư đầu ngành lại sáng lên.

   GS.BS Nguyễn Chấn Hùng vừa chủ tọa phiên toàn thể hội nghị, vừa trình bày báo cáo mở màn “26 năm định hình các dấu hiệu đặc trưng của ung thư” – một chuyên đề tổng hợp những bước tiến lớn của y học thế giới trong nhận diện và điều trị ung thư. Nhưng rời bục hội nghị, GS Hùng không nói bằng ngôn ngữ học thuật cao siêu. Ông kể bằng thơ, bằng vè, bằng chuyện đời, chuyện người.

   Và có lẽ, chính điều đó khiến những tri thức tưởng chừng khô khan trở nên gần gũi với cộng đồng.

    Người viết sách đầu tiên về ung thư dành cho người Việt

    Từ thập niên 1980, khi hiểu biết về ung thư tại Việt Nam còn rất hạn chế, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng đã cho ra đời cuốn sách “Ung thư biết sớm chữa lành” . Đó là một trong những sách tiếng Việt đầu tiên viết về ung thư dành cho người Việt.

    Ông nhớ như in quãng thời gian được các bậc thầy ở Trường Đại học Y Dược TP HCM thúc giục biên soạn giáo trình ung thư bằng tiếng Việt. “Lúc đó ngành ung thư còn mới lắm. Có sách tiếng Việt là chuyện lớn dữ lắm” – ông kể.

   Những cuốn “Ung thư học lâm sàng” giấy đã ngả màu đen theo năm tháng đến nay vẫn được nhiều học trò cũ nâng niu giữ lại như kỷ vật nghề y. Có lần, một giám đốc sở y tế ở Bà Rịa – Vũng Tàu mang đến cho ông bộ sách cũ đã sờn gáy, xúc động nói: “Đây là bộ sách em học thời sinh viên”.

   Với GS. Hùng, điều quý nhất không phải danh vị hay học hàm, mà là tri thức được tiếp nối qua nhiều thế hệ thầy thuốc.

    Ông nói, nhiều năm trước, thế giới dùng cụm từ “early detection saves lives” – phát hiện sớm cứu được nhiều mạng sống. Nhưng khi chuyển sang tiếng Việt, ông muốn diễn đạt gần gũi hơn với người dân.

     “Ung thư biết sớm trị lành” – câu nói ấy ra đời như vậy.

    Sau này, ông thêm một vế khác: “Chần chờ bệnh trễ dễ thành nan y”.

    Ông giải thích, “dễ thành nan y” chứ không phải chắc chắn nan y, bởi y học vẫn tiến bộ từng ngày. Nhưng càng để muộn, cơ hội chữa lành càng ít đi.

    Từ y học đến thơ ca, vè dân gian

    Điều đặc biệt ở GS. Nguyễn Chấn Hùng là ông thường dùng hình tượng văn hóa, thơ ca dân gian để nói chuyện y học.

    Nói về phòng ngừa ung thư, ông không dùng những thuật ngữ phức tạp, mà gói lại trong vài câu thơ giản dị:

           “Ai ơi thuốc quý trời cho

           Ăn lành ngủ đủ tập đều sống vui”.

    Ông gọi đó là cốt lõi của dưỡng sinh hiện đại.

GS. Nguyễn Chấn Hùng nguyên là Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TPHCM, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam. Trải qua nửa thế kỷ gắn bó với ngành ung thư, ông đúc kết, cô đọng nhiều nguyên lý phòng bệnh bằng thơ, vè.

     Trong câu chuyện của mình, vị giáo sư già liên tục nhắc tới triết lý phương Đông, từ Hoàng đế nội sinh đến tư tưởng dưỡng sinh ngàn năm trước. Ông trầm ngâm đọc:

                    “Điềm đạm hư vô

                    Chân khí tùng chi

                   Tinh thần nội thủ

                    Bệnh an tòng lai”.

    Nhưng ông cũng nhấn mạnh, “hư tà tặc phong” thời nay chính là thuốc lá, rượu bia quá mức, lối sống thiếu vận động, thức khuya, stress kéo dài…

    “Đừng nghĩ ung thư là trời kêu không dạ. Mình sống kiểu nào thì bệnh nó theo kiểu đó” – ông nói.

    Rồi ông kể chuyện một nghệ sĩ nổi tiếng từng than với ông rằng: “Trời kêu ai nấy dạ”. Nhưng GS. Hùng chỉ cười: “Không phải trời kêu. Hút thuốc, uống rượu dữ quá thì bệnh tới thôi”.

    Những câu chuyện tưởng như tếu táo ấy lại khiến thông điệp y khoa đi vào lòng người một cách nhẹ nhàng.

   “Mắt thần” của y học hiện đại

    Ở tuổi ngoài 80, GS. Nguyễn Chấn Hùng vẫn say mê theo dõi từng bước tiến mới của y học thế giới.

    Ông nói, ngày xưa con người chỉ biết mô tả ung thư như “con cua” bò lan khắp cơ thể. Còn hiện nay, y học đã có CT, MRI, PET/CT, xét nghiệm gen, sinh học phân tử, miễn dịch trị liệu…

    GS.BS Nguyễn Chấn Hùng vừa chủ tọa vừa báo cáo tại phiên toàn thể hội nghị khoa học Bệnh viện Ung Bướu TPHCM năm 2026.

    “Mắt thần của y học bây giờ nhìn sâu nhìn suốt được hết” – ông nói. Ông đặc biệt tâm đắc với hình tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay.

    “Nghìn mắt để thấy hết nỗi đau của thế gian, nghìn tay để cứu giúp. Y học hiện đại cũng vậy, càng ngày càng có nhiều phương tiện phát hiện sớm, nhiều cách điều trị hơn”.

    Theo ông, điều quan trọng nhất hiện nay không còn là “chiến đấu tiêu diệt ung thư” theo kiểu tuyệt vọng, mà là làm sao để “nhẹ gánh” với ung thư.

    Nghĩa là phòng ngừa tốt hơn, phát hiện sớm hơn, điều trị hiệu quả hơn để người bệnh sống khỏe, sống lâu và sống có chất lượng.

    Trong bài báo cáo tại hội nghị, GS. Hùng cũng nhắc đến những bước tiến mang tính cách mạng của y học hiện đại, từ liệu pháp nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu cho đến công nghệ chỉnh sửa gen đạt giải Nobel năm 2020.

    Nhưng rồi, sau tất cả những điều tưởng như rất cao siêu ấy, ông vẫn quay về điều căn bản nhất: “Ăn lành, ngủ đủ, tập đều, sống vui”.

    “Sống vui” mới là điều cuối cùng

   Có lúc giữa câu chuyện, GS Hùng bất chợt im lặng rất lâu. Rồi ông cười hiền: “Cuối cùng thì dưỡng nuôi sự sống mới là quan trọng”.

   Ông nói, y học càng tiến bộ, con người càng phải học cách sống hài hòa hơn với tự nhiên, với cơ thể mình.

   Trong cuốn sách “Sâu thẳm sự sống”, ông dành nhiều trang để nói về dưỡng nuôi sự sống, từ triết lý Đông phương cho tới khoa học hiện đại.

   Bởi theo ông, ung thư không chỉ là câu chuyện của bệnh viện hay thuốc men. Đó còn là câu chuyện của lối sống, tinh thần và cách con người đối đãi với chính mình.

   Ở cuối buổi trò chuyện, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng vẫn chưa muốn dừng lại. Ông tiếp tục kể về những chuyến đi khắp miền Tây, những buổi giảng ở địa phương xa, những lần được người dân đưa ghe ra cửa biển chơi sau giờ nói chuyện về phòng bệnh.

   Một đời làm nghề, ông không chỉ chữa ung thư bằng dao mổ, hóa trị hay xạ trị. Ông chữa bằng niềm tin.

    Và có lẽ, điều lớn nhất mà vị giáo sư già để lại cho cộng đồng chính là một thông điệp rất giản dị: “Ung thư biết sớm trị lành”.

The post UNG THƯ BIẾT SỚM TRỊ LÀNH appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong lãnh vực thực phẩm, hàn the là một phụ gia (1) tạo kết cấu tạo độ dai, giòn, déo….(2) có tính chất sát khuẩn, hạn chế quá trình lên men, chống nấm mốc cho thực phẩm có nguồn gốc từ thịt, cá,…

    Sau khi phát hiện hàn the có thể gây ngộ độc mãn tính dù chỉ sử dụng với hàm lượng thấp, nhiều nước đã cẩm sử dụng hàn the trong sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm. Ở Việt Nam chúng ta,  Bộ Y tế cũng đã ra hai thông tư 24/2019/TT-BYT và 17/2023/TT-BYT nghiêm cấm sử dụng chất hàn the này..  Tuy nhiên, thời gian gần đây, tình trạng sử dụng hàn the trong sản xuất giò, chả vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

         II. NHẬN DIỆN HÀN THE

    Hàn the là một hợp chất hóa học của nguyên tố Bo với Natri và Oxy, là muối của Acid Boric (Na2B4O7), có tên thương mại theo tiếng Anh là Sodium Tetraborate, Sodium Pyroborate, Sodium Peborate… gọi tắt là Borax. Ở Việt Nam, hàn the được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như: bằng sa, bồng sa, nguyên thạch. 

   Hàn the là một loại phụ gia được sử dụng lâu đời và phổ biến trong ngành công nghiệp chất tẩy rửa, chất khử trùng, thuốc trừ sâu, chế tạo máy, thủy tinh, men gốm, đồ sứ, dược phẩm…..

   Trong lãnh vực thực phẩm, hàn the là một phụ gia  có 2 tác dụng (1) ức chế sự phát triển của vi khuẩn là nhờ khả năng tác động lên các liên kết peptit trong protein của vi khuẩn, làm biến đổi cấu trúc của protein và màng tế bào của vi khuẩn, khiến cho vi khuẩn suy yếu và chết, nhờ thé thịt cá chậm bị hư hỏng, ôi thiu; và (2) làm tăng độ kết dính giữa các thành phần trong thực phẩm, nhất là chất đạm, tạo ra cấu trúc chắc chắn hơn, khiến cho thực phẩm trở nên dai giòn, khó bị vỡ vụn, bảo quản được lâu.

        III. NHỮNG TÁC HẠI CỦA HÀN THE

     1. Gây hại dạ dày, ruột

   Hàn the tác động trực tiếp lên niêm mạc đường ruột, dạ dày, gây viêm loét dạ dày, đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, và trong một số trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến mất nước nặng, nếu không điều trị kịp thời thì nguy hiểm đến tính mạng.

    2. Gây tổn thương gan

  Gan là cơ quan chuyển hóa chính của cơ thể. Khi tiếp xúc với hàn the, gan phải làm việc quá tải để chuyển hóa và đào thải chất độc này, lâu ngày gan bị suy, gây triệu chứng vàng da vàng mắt, thậm chí xơ gan. 

    3. Gây hại cho hệ thần kinh

   Hàn the kích thích hệ thần kinh trung ương, gây ra các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, thậm chí trầm cảm. Ở trẻ em, hàn the có thể gây ra các rối loạn hành vi.

   4. Gây tổn thương thận

   Thận là cơ quan lọc máu, khi hàn the tích tụ quá nhiều, thận phải làm việc quá sức để lọc và đào thải chất độc ra khỏi cơ thể trong thời gian dài sẽ gây áp lực lên thận, gây tổn thương cầu thận, ống thận dẫn đến suy thận.

    5. Ảnh hưởng khả năng sinh sản

   Cơ thể tích lũy hàn the lâu ngày có thể gây rối loạn nội tiết tố, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. Hàn the làm giảm số lượng tinh trùng và ham muốn tình dục ở nam.

  Theo nghiên cứu các nhà khoa học phát hiện ra rằng chuột được cho ăn hàn the một thời gian sẽ bị teo tinh hoàn ở chuột đực và teo cơ quan sinh sản ở chuột cái. 

    Ở động vật thí nghiệm mang thai, hàn the trong máu ở mức độ cao sẽ vượt qua hàng rào nhau thai, gây hại cho sự phát triển của thai nhi và gây ra tình trạng nhẹ cân khi sinh, dị tật bào thai.

  6. Tổn thương nhiễm sắc thể, gây ung thư

  Hàn the có thể chen vào cấu trúc các nucleotide, acid nucleic…và có thể gây ung thư

     IV. NHIỄM ĐỘC HÀN THE

     1. Tình trạng sử dụng hàn the trong thực phẩm 

    Theo quy định hiện hành, hành vi sử dụng hàn the trong chế biến thực phẩm có thể bị xử phạt hành chính rất nặng, đình chỉ hoạt động sản xuất, buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 317 Bộ luật Hình sự với tội danh này có thể mức phạt tù lên tới 20 năm.

    Tuy nhiên, vẫn có quá nhiều vụ việc sử dụng hàn the trong sản xuất thực phẩm, đặc biệt là giò, chả, bún.. đã bị các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý nghiêm và khởi tố hình sự tại nhiều địa phương trên cả nước … Những vụ việc trên cho thấy tình trạng sử dụng hàn the trong thực phẩm vẫn còn diễn biến phức tạp, bất chấp nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và các chế tài xử lý nghiêm khắc của pháp luật.

    2. Làm sao phòng tránh

   2.1 Các cơ quan chức năng

    Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn; đặc biệt tập trung vào các nhóm ngành hàng có nguy cơ cao như cơ sở sản xuất giò, chả, nem chua, thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn đường phố. Việc kiểm tra sẽ được thực hiện định kỳ, đột xuất, kết hợp lấy mẫu kiểm nghiệm nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi sử dụng hàn the và các chất cấm/chất ngoài danh mục cho phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.

   2.2 Người dân, gia đình và cộng đồng

    Cảnh giác khi lựa chọn thực phẩm; không mua, không sử dụng các sản phẩm giò, chả có biểu hiện dai, giòn bất thường, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có nhãn mác hoặc được bán với giá quá rẻ so với thị trường. Nên lựa chọn sản phẩm của các cơ sở sản xuất uy tín, có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, ngày sản xuất và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.

  Sử dụng Bộ kit curumin của Viện Kỹ thuật Hóa Sinh và Tài liệu nghiệp vụ của Bộ công an sản xuất để kiểm tra nhanh hàn the cho các thực phẩm.   

X. THAM KHẢO

[Video 1] Hàn the trong giò chả, mì tươi: ngon miệng đẹp mắt nhưng cái giá cho sức khỏe là gì?

[Video 2] Rùng mình “công nghệ” tẩm ướp hàn the vào trong giò chả 

[Video 3] Những thực phẩm dễ “ngậm” hàn the mà chúng ta không hề biết 

[1] Abuse of Boric Acid and Borax in Foods

https://www.cfs.gov.hk/english/multimedia/multimedia_pub/multimedia_pub_fsf_131_01.html

[2] Borax (Sodium Tetraborate): Uses & Health Risks

https://www.webmd.com/a-to-z-guides/borax-sodium-tetraborate

[3] Despite social media claims, Borax is not safe to consume

https://www.michiganmedicine.org/health-lab/despite-social-media-claims-borax-not-safe-consume

[4] Hàn the trong thực phẩm: tác hại, thực trạng và giải pháp

https://nifc.gov.vn/ky-thuat-chuyen-mon/han-the-trong-thuc-pham-tac-hai-thuc-trang-va-giai-phap-post2289.html

[5] Hàn the nguy hiểm ra sao với sức khỏe?

https://tuoitre.vn/han-the-nguy-hiem-ra-sao-voi-suc-khoe-20250107222030884.htm

[6] Cảnh báo tác hại của hàn the trong thực phẩm

https://dinhhoa.ninhbinh.gov.vn/an-toan-thuc-pham/canh-bao-tac-hai-cua-han-the-trong-thuc-pham-799.html

[7] Phát hiện 300 kg giò chả chứa hàn the tại cơ sở trên phố Nguyễn Thiện Thuật, Hà Nội

https://suckhoedoisong.vn/phat-hien-300-kg-gio-cha-chua-han-the-tai-co-so-yen-hien-so-5b-pho-nguyen-thien-thuat-ha-noi-16926011918384002.htm

[8] Một cơ sở ở TP.HCM sản xuất 800 tấn mì tươi trộn hàn the

https://plo.vn/1-co-so-o-tphcm-san-xuat-800-tan-mi-tuoi-tron-han-the-post891033.html

[9] Lào Cai: Khởi tố chủ cơ sở sử dụng hàn the để sản xuất giò chả

https://baochinhphu.vn/lao-cai-khoi-to-chu-co-so-su-dung-han-the-de-san-xuat-gio-cha-102250923093737584.htm

[10] Triệt phá cơ sở sản xuất hơn 2.800 tấn mì tươi sử dụng hàn the và thủy tinh lỏng

https://suckhoedoisong.vn/triet-pha-co-so-san-xuat-hon-2800-tan-mi-tuoi-su-dung-han-the-va-thuy-tinh-long-169260426094520523.htm

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post HÀN THE CÓ NHIỀU TÁC HAI SỨC KHỎE ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.