Bệnh động mạch vành là một bệnh tim phổ biến. Nguyên nhân thường là do sự tích tụ canxi, chất béo và các chất khác trong động mạch tim tạo nên mảng xơ vữa. Mảng xơ vữa tích tụ chậm theo thời gian, rất lâu trước khi xuất hiện triệu chứng của bệnh động mạch vành.

   Chụp CT scan calci động mạch vành sử dụng một chùm tia X thấp không dùng thuốc cản quang giúp phát hiện có mảng bám chứa calci hay không. Và chỉ số calci động mạch vành (Coronary Artery Calcium Score, CAC Score) là chỉ số cho biết mưc độ nội mạc động mạch vành bị bám calci qua chụp CT scan không thuốc cản quang này.

   Sự tích tụ calci trong lớp nội mạc có thể làm hẹp động mạch và giảm lưu lượng máu nuôi cơ đến tim ngay khi chưa có triệu chứng. Do đó, chỉ số calci động mạch vành CAC Score có thể giúp xác định nguy cơ đau tim hoặc đột quỵ, và giúp lập kế hoạch hoặc thay đổi phương pháp điều trị sơm bệnh động mạch vành.

      II. CHỤP CT ĐỂ BIẾT CAC SCORE CHO AI ? LÚC NÀO ?

      1* Gia đình có tiền sử mắc bệnh động mạch vành sớm.

      2* Người có nguy cơ đau tim  ở mức trung bình.

      3* Người có mức độ nguy cơ đau tim chưa xác định rõ.

     III. CÁC GIÁ TRỊ CỦA CAC SCORE

    Chỉ số calci mạch vành được thể hiện bằng một con số, gọi là điểm Agatston. Nguyên lý tính điểm dựa trên 2 yếu tố: diện tích mảng calci và độ đậm đặc của nó. Tất cả đều do máy tính được lập trình tính ra nên độ chính xác là cao::

    1. 0 điểm: không mảng vôi hóa

    2. Từ 1 – 99 điểm: vôi hóa nhẹ (nguy cơ thấp, tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim hàng năm dưới 1%)

    3. Từ 100 – 399: vôi hóa trung bình (nguy cơ trung bình, tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim hàng năm từ 1% đến 3%)

    4. Trên 400 điểm: vôi hóa nặng (nguy cơ cao, tỷ tỷ lệ tử vong hoặc nhồi máu cơ tim hàng năm trên 3%)

   5.* Bách phân vị theo tuổi và giới  Ngoài con số tuyệt đối, bác sĩ sẽ so sánh với “bách phân vị theo tuổi và giới”. Ví dụ: người 45 tuổi mà điểm 100, dù ở mức “nhẹ” nhưng lại ở bách phân vị >90% so với người cùng tuổi, tức là đã lão hóa mạch máu nhanh hơn bình thường, cảnh báo cần lưu tâm đến sức khoẻ tim mạch

   1.  CAC Score là chỉ số đo lượng calci  lắng đọng ở thành động mạch vành

   Đây là hình ảnh trên phim CT mạch vành không cản quang, nên không đánh giá được chỗ hẹp như trên  phim CT có bơm thuốc cản quang. Do đó, chỉ số CAC Score này chỉ có giá trị cho nhóm nguy cơ trung gian: không có triệu chứng, nhưng có tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, rối loạn mỡ máu, gia đình có người bị bệnh tim sớm… Nó giúp quyết định có cần dùng thuốc dự phòng hay không, mà cụ thể là Aspirin và hạ mỡ máu tích cực. 

   2. Bản chất CAC Score là một công cụ “phân tầng nguy cơ”, không phải công cụ chẩn đoán tắc mạch.

   Chính vì vậy, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện ĐH Y Hà Nội lưu ý những mặt trái của CAC Score  gồm 5 nhóm sau:

    2.1. Chụp khi không có chỉ định, đây là lạm dụng hay xảy ra nhất

   Theo hướng dẫn của Hội Tim Mạch Hoa Kỳ ACC/AHA 2019, CAC Score chỉ nên cân nhắc khi bác sĩ đang phân vân có nên cho dùng Aspirin, Statin hay không. Vì vì vậy, những trường hợp sau chụp là lạm dụng:

   – Người trẻ <40 tuổi, không có yếu tố nguy cơ: Gần như tuyệt đại đa số điểm sẽ bằng 0. Chụp chỉ tốn tiền, chịu tia X và tạo tâm lý an tâm giả.

   – Người đã bị nhồi máu cơ tim, đã đặt stent, mổ bắc cầu, đột quỵ…. Nhóm này mặc định phải điều trị tích cực, điểm canxi bao nhiêu cũng không làm thay đổi điều trị và tiên lượng.

   – Người nguy cơ rất thấp: không hút thuốc, huyết áp, mỡ máu, đường huyết bình thường, không tiền sử gia đình… dù tuổi hơn 40 cũng không nên chụp mà nên làm các thăm dò chức năng như nghiệm pháp gắng sức để theo dõi định kỳ sức khoẻ tim mạch của mình.

     2.2. Sử dụng để chẩn đoán bệnh mạch vành cấp tính.

    Đây mới là lỗi nguy hiểm nhất vì bệnh nhân đang đau ngực vào cấp cứu mà đi chụp điểm calci để xem có nhồi máu không là hoàn toàn sai chỉ định vì điểm calci không nhìn thấy huyết khối, không nhìn thấy mảng mềm mới nứt ra là nguyên nhân chủ yếu gây nhồi máu cơ tim. Lúc đó phải làm điện tim, men tim Troponin… để chẩn đoán xác định.

    2.3. Hiểu sai rằng, CAC score cao là phải can thiệp động mạch vành, đặt stent.

   Đây là cách dọa bệnh nhân hay gặp nhất. Điểm calci cao chỉ nói rằng trong thành mạch có nhiều calci. Nó không nói lòng mạch hẹp bao nhiêu %. Có người điểm 600 nhưng lòng mạch chỉ hẹp 30% vì mảng bám phát triển ra ngoài. Có người điểm 50 nhưng lại hẹp 90% ở một vị trí trọng yếu do mảng xơ vữa mềm. Các bác sĩ tim mạch thường khuyên người có tổng điểm cao trên 400 nên chụp động mạch vành có bơm thuốc cản quang nhưng bản thân tôi thường cá thể hoá từng người bệnh để chỉ định thăm dò khá tốn kém này.

    2.4. Chụp đi chụp lại hàng năm để “theo dõi”

   Mảng calci một khi đã hình thành thì gần như không mất đi. Uống thuốc giảm mỡ máu (statin) không làm giảm điểm CAC score. Vì vậy chụp lại sau mỗi năm để xem giảm hay không là vô nghĩa, vừa tốn kém vừa thêm tia xạ.

    2.5. Gây hệ lụy tâm lý và trục lợi chụp CT không tiêm thuốc cản quang đánh giá CAC Score

   – Điểm = 0 tạo ra sự chủ quan giả: “Mạch vành tôi sạch, tôi hút thuốc thoải mái, cũng chẳng cần quan tâm đến huyết áp, mỡ máu …!”

   – Điểm cao gây lo lắng thái quá: bị đẩy đi làm hàng loạt xét nghiệm không cần thiết, siêu âm, xét nghiệm máu, chụp thêm CT có cản quang mặc dù không có triệu chứng gì. Rồi kê thực phẩm chức năng, thuốc bổ tim, sạch mạch máu…

     V. THAM KHẢO

[VIDEO] Calci (Vôi) Hóa Động Mạch Vành: Nhận biết và Xử trí | PGS. TS. Phạm Mạnh Hùng

[1] Chụp CT không tiêm thuốc cản quang đánh giá CAC Score

https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/heart-scan/about/pac-20384686

[2] CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH CALCIUM SCORE MẠCH VÀNH – Đo Chỉ Số Vôi Hóa Động Mạch Vành tiên đoán Nguy Cơ Tim Mạch

https://bvtamtrihongngu.com.vn/vn/chup-cat-lop-vi-tinh-calcium-score-mach-vanh-do-chi-so-voi-hoa-dong-mach-vanh-tien-doan-nguy-co-tim-mach.html

[3] Quét canxi vành phát hiện sớm bệnh lý tim mạch

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/quet-canxi-vanh-phat-hien-som-benh-ly-tim-mach-vi

[4] CT Calcium Score – Xét nghiệm canxi tích tụ động mạch vành giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim 

CT Calcium Score – Xét nghiệm canxi tích tụ động mạch vành giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim 

[5] Đo Chỉ Số Vôi Hóa Động Mạch Vành (CAC Score)

https://www.careplusvn.com/vi/do-chi-so-voi-hoa-dong-mach-vanh-cac-score

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post CHỈ SỐ CALCI ĐỘNG MẠCH VÀNH (Coronary Artery Calcium Score, CAC Score) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Hội chứng dìm người tài, Hội chứng anh túc cao (tall poppy syndrome)  là một hiện tượng tâm lý, văn hóa phổ biến, nơi những cá nhân nổi tiếng bị nhắm mục tiêu và thành công của họ bị người khác coi thường do oán giận, đố kỵ hoặc sợ hãi.

   Hội chứng được quan sát phổ biến ở nhiều nền văn hóa, đặc biệt là trong những xã hội theo đuổi sự bình đẳng triệt để. Chúng thể hiện mặt trái của ý thức cộng đồng, kìm hãm sự xuất chúng và thành công cá nhân.

   .”Tall poppy” là hiện tượng phổ biến trên toàn thế giới, và phụ nữ đặc biệt là những người có tham vọng cao và có động lực, thường là nạn nhân của hội chứng này. Theo một nghiên cứu vào năm 2023 của tiến sĩ Rumeet Billan, 87% trong số 4.710 phụ nữ được khảo sát từ 103 quốc gia đã từng trải nghiệm hội chứng Tall poppy tại nơi làm việc.

     Giải quyết vấn đề này là rất quan trọng để đạt được sự bình đẳng và cân bằng thực sự trong lực lượng lao động. 

      II. TALL POPPY SYNDROME LÀ GÌ ?

   Tall poppy syndrome (hội chứng bông anh túc cao) là hiện tượng một người bị ghét bỏ hoặc chỉ trích vì nổi trội hơn những người khác. Họ cũng dễ trở thành đối tượng bị đổ lỗi, hoặc bị kéo vào các tranh cãi thậm chí không liên quan đến mình.

    Nạn nhân của tall poppy syndrome thường là các siêu sao, người nổi tiếng, có tầm ảnh hưởng lớn ở mức độ khu vực hay toàn cầu. Google cho thấy những cái tên như Jennie, Lisa (Black Pink), BTS hay Taylor Swift đều đã từng bị “réo”.

   Tall poppy syndrome này cũng xảy ra ở cả những nơi như công sở, trường học….Giáo sư Rumeet Billan (Canada) còn có hẳn dự án nghiên cứu lấy tên là ” The tallest poppy”, nghiên cứu về ảnh hưởng của họi chứng đến sự thăng tiến của phụ nữ toàn cầu.

      III. TÊN “BÔNG ANH TÚC CAO” CÓ TỪ ĐÂU?

   Tên gọi này xuất phát từ Úc và New Zealand, nơi hoa anh túc được trồng phổ biến và trưng bày trong nhiều dịp lễ quan trọng. Loài hoa này có đặc điểm sinh trưởng đồng đều theo cụm, nên bông nào “trót” mọc cao hơn các bông còn lại sẽ khiến người ta “ngứa mắt” và muốn cắt tỉa đi.

   Bên cạnh đó, chủ nghĩa quân bình (egalitarianism) cũng là đặc trưng trong cuộc sống tại hai quốc gia này. Theo đó, việc thể hiện mình nổi bật hơn số đông không được khuyến khích, khiến dễ trở thành mục tiêu tấn công của người khác.

   Một cách lý giải khác có phần “truyền thuyết” hơn, là hoàng tử La Mã Sextus đến hỏi vua cha là Tarquin kiêu hãnh cách đánh chiếm thành phố lân cận. Vua Tarquin không nói gì, mà chỉ vào vườn cắt phăng những bông anh túc cao nhất trong bụi. Sextus hiểu ra ngụ ý của cha là phải tiêu diệt các quý tộc đứng đầu thành phố, và ông đã đánh chiếm nó thành công.

     IV. NGHỆ SĨ DỄ BỊ TALL POPPY SYNDROME CỦA DƯ LUẬN VÀ TRUYỀN THÔNG

   Từ góc nhìn khách quan, những ngôi sao hàng đầu luôn là miếng mồi ngon cho dư luận. Bởi chỉ cần nhắc tên họ các trang tin thu hút được thêm tương tác, dù chủ đề chẳng liên quan đến người ấy.

  Nhiều khi con người chỉ đơn thuần muốn chứng tỏ bản thân “cool” khi chống lại những thứ “hot”. Điều này có thể là hệ quả của việc nghệ sĩ phủ sóng quá dày đặc, khiến bạn cảm thấy như bị ép phải tiếp nhận thông tin, từ đó sinh ra phản kháng.

   Thế nên mới có những tình huống dở khóc dở cười như Taylor Swift được nhắc đến 2 lần trong một bài đăng về con cá đuối khổng lồ (và bài này thu hút được đến 2.8 triệu lượt xem trên X). Trước tình trạng này, câu nói “tất cả là tại…” sinh ra như một cách châm chọc việc truyền thông lợi dụng độ nổi tiếng của nghệ sĩ một cách vô tội vạ.

       V. KHOA HỌC GIA CŨNG BỊ CHỈ TRÍCH VÔ CỚ

   Năm 1929 một thanh niên 30 tuổi tên là Robert Hutchins được bổ nhiệm làm Chủ tịch (giống như Hiệu trưởng) kiêm Chancellor của Đại học Chicago, một trong những đại học lớn và giàu có của Mỹ..

    Vài năm trước đó, Hutchins từng làm bồi bàn, bổ củi, gia sư, và bán quần áo để theo học ở Đại học Yale. Chỉ 8 năm sau, anh ấy bước vào câu lạc bộ của giới tinh hoa (elites) đại học. Với diểm xuất thân này, và với tuổi đời trẻ là nguồn cơn của biết bao chỉ trích, lời ra tiếng vào. Đủ những thứ suy đoán rằng: trẻ quá, chưa đủ trải nghiệm giáo dục đại học, thiếu kinh nghiệm lãnh đạo, xuất thân nghèo hèn v.v. và có tờ báo còn nhạo báng anh ta là “Hiệu trưởng nhí”…. 

        VI. VÌ SAO VÀ XỬ TRÍ THẾ NÀO ?

   1. Vì sao ?

  Câu hỏi đặt ra là tại sao người ta thích chỉ trích? Nhiều nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng những người thích ‘ném đá’ thường có cảm giác quan trọng khi họ ném đá ai đó. Họ cảm thấy sảng khoái khi ném đá vào những người cao hơn họ hoặc thành công hơn họ, vì điều này làm cho họ cảm thấy mình cao hơn nữa. Quy luật chung trong đời là người tầm thường lấy làm vui sướng trong việc hạ bệ những kẻ cao hơn họ.

   2, Xử trí thế nào?

  Khi gặp những bình luận hoặc hành động tiêu cực dạng “tall poppy” cần:

   * Cố gắng không cá nhân hóa chúng. Hãy nhìn nhận chúng như sự biểu hiện của “hội chứng tall poppy”, chứ không phải là những lời nhận xét về bản thân mình.

   * Thay vì lo lắng về những phản ứng tiêu cực, hãy tập trung vào việc thực hiện các mục tiêu và kế hoạch của mình. Duy trì sự tập trung và kiên định sẽ giúp bạn vượt qua những trở ngại.

  * Kết nối với những người đồng tình, ủng hộ là điều rất hữu ích. Việc chia sẻ tình hình với người khác có thể giúp nhìn nhận vấn đề thấu đáo hơn, có thêm góc nhìn hữu ích và nhận được lời khuyên từ những người có thể từng ở trong hoàn cảnh tương tự.

  * Ghi nhận và tán dương người khác là một trong những cách tốt nhất để chống lại “hội chứng dìm người tài”. Bằng cách tán dương thành công và hào phóng dành lời khen ngợi cho đồng nghiệp, dù là chúc mừng một thành tích nhỏ. Càng thể hiện hành vi này nhiều bao nhiêu, thì khả năng người khác noi gương theo càng cao bấy nhiêu.

   * Nhiều nhà tâm lý học khuyên rằng, khi bạn bị ném đá một cách vô cớ thì cũng có nghĩa là bạn đã đạt được một điều gì tốt đẹp đó hay được chú ý hơn. Và về thực chất, một sự chỉ trích không công bằng có thể là một lời khen được che giấu bằng những ngôn từ cay nghiệt. Hãy tự an ủi rằng không ai đá một con chó đã chết.

VII. THAM KHẢO

 [1] Hội chứng cây anh túc cao: Sự ghen tị và tham vọng nghề nghiệp tạo ra một nền văn hóa tầm thường hạn chế tất cả chúng ta

ttps://vn.linkedin.com/pulse/tall-poppy-syndrome-how-professional-envy-ambition-shaming-wingert?tl=vi

[2] Tall poppy syndrome – Khi thần tượng “nằm không cũng dính đạn”

https://vietcetera.com/vn/tall-poppy-syndrome-khi-than-tuong-nam-khong-cung-dinh-dan

[3] Tall poppy syndrome – Những người tài giỏi xuất chúng thường bị “ghét”?

https://www.lofficielvietnam.com/love-life/tall-poppy-syndrome-vi-sao-nhung-nguoi-tai-gioi-xuat-chung-thuong-bi-ghet

[4] Phá vỡ ranh giới, bất chấp tỷ lệ cược: Vượt lên trên hội chứng anh túc cao

https://vn.linkedin.com/pulse/breaking-boundaries-defying-odds-rising-above-tall-poppy-paliwal?tl=vi

[5] Tall Poppy Syndrome: When they try to sink you because you stand out

https://psychology-spot.com/tall-poppy-syndrome/#google_vignette

[6] Why high achievers are leaving: The rise of tall poppy syndrome

https://hrme.economictimes.indiatimes.com/news/workplace/tall-poppy-syndrome-at-work-why-it-is-driving-top-performers-out-the-door/123995512

[7] How to beat tall poppy syndrome at work

https://nz.seek.com/career-advice/article/how-to-beat-tall-poppy-syndrome-at-work

        TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post “TALL POPPY SYNDROME”: HỘI CHỨNG DÌM NGƯỜI TÀI, THÓI CHỈ TRÍCH NGƯỜI NỔI TIẾNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Chất lương giấc ngủ đóng vai trò quan trọng đối với cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của con người. Vì hầu hết người trưởng thành dành từ 6 đến 9 tiếng để ngủ trong mỗi ngày, nên cách thức sắp xếp chỗ ngủ có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và sự an lạc của chúng ta.

    Thói quen ngủ cũng đã thay đổi theo thời gian và tùy thuộc vào từng nền văn hóa. Cho đến đầu thế kỷ 20, việc ngủ chung với bạn đời, con cái, các thành viên khác trong gia đình hay thậm chí là thú cưng là điều rất phổ biến. Việc ngủ chung dường như mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, củng cố sự gắn kết và gần gũi giữa các cặp đôi. Các nghiên cứu cho thấy hoạt động này còn có thể tác động đến cơ thể: nhịp thở và nhịp tim của các cặp đôi có thể đồng bộ hóa trong khi ngủ, góp phần tạo cảm giác an toàn và an tâm. Ngoài ra, ngủ chung còn giúp giảm căng thẳng và thúc đẩy sản sinh oxytocin – loại hormone đôi khi được gọi là “hormone tình yêu”.

  Các cặp đôi thường cho biết họ ngủ ngon hơn khi ngủ cùng nhau so với khi ngủ riêng. Điều này đã được kiểm chứng không chỉ qua các báo cáo chủ quan của chính họ mà còn thông qua các nghiên cứu sử dụng những phương pháp chuyên dụng để theo dõi giấc ngủ, bao gồm các nghiên cứu tại phòng thí nghiệm và việc sử dụng thiết bị đeo theo dõi giấc ngủ để ghi lại các cử động trong đêm.

   Tuy nhiên, khi vi trùng được phát hiện và những lo ngại về vấn đề vệ sinh gia tăng, người ta bắt đầu lo sợ về nguy cơ lây lan bệnh tật. Việc ngủ ở khoảng cách quá gần bắt đầu bị coi là một rủi ro tiềm ẩn đối với sức khỏe, dẫn đến sự xuất hiện của một xu hướng mới: các cặp đôi ngủ ở những chiếc giường riêng biệt hoặc thậm chí là ở các phòng riêng.

   Nghiên cứu mới từ Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (American Academy of Sleep Medicine) cho thấy hơn một phần ba người Mỹ chọn giải pháp “ly hôn khi ngủ” (ngủ riêng) với bạn đời; điều này phản ánh một xu hướng ngày càng phổ biến trong các cặp đôi – bao gồm cả những người nổi tiếng như Cameron Diaz và Carson Daly – nhằm ưu tiên chất lượng giấc ngủ.

  Gần đây hơn, chúng ta chứng kiến ​​ngày càng nhiều người nổi tiếng công khai việc “ly hôn giấc ngủ” (sleep divorce), ngủ riêng, với bạn đời của mình – nhưng liệu họ có đang làm đúng?  Chủ đề “ly hôn khi ngủ” (ngủ riêng) đã thu hút nhiều sự chú ý trong vài năm trở lại đây. Các nghiên cứu cho thấy 20% người Anh không ngủ đủ giấc mỗi đêm, và gần 70% người gặp vấn đề về giấc ngủ vẫn chưa tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế.Tại Mỹ, ước tính có khoảng 82% cặp đôi ngủ chung giường. Việc ngủ chung với bạn đời thường được xem là một phần thiết yếu trong mối quan hệ tình cảm. Tuy nhiên, câu hỏi liệu việc ngủ riêng có thực sự tốt hơn cho sức khỏe của mình hay chưa ?

  Mặc dù việc ngủ riêng không phải là chuyện hiếm gặp ở người lớn tuổi, nhưng ý tưởng này vẫn được xem là điều gì đó khá tế nhị hoặc chưa được cởi mở đón nhận đối với các cặp đôi trẻ.

    II. NGỦ CHUNG GƯỜNG GÂY GIÁN ĐOẠN GIẤC NGỦ

  Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Người bạn đời có thể ngáy, thức dậy nhiều lần trong đêm để đi vệ sinh, bật đèn đọc sách hoặc xem tivi ngay trên giường. Họ cũng có thể mắc các chứng rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ hoặc hội chứng chân không yên. Những thay đổi về nội tiết tố cũng có thể là nguyên nhân, chẳng hạn như các cơn bốc hỏa hoặc đổ mồ hôi trộm ở phụ nữ mãn kinh. Ngoài ra, việc mang thai, chăm sóc trẻ sơ sinh hay lịch trình làm việc và ca kíp khác nhau cũng có thể gây gián đoạn giấc ngủ.

   Khi những sự xáo trộn này diễn ra thường xuyên, chúng sẽ ảnh hưởng đến các quá trình cơ bản của giấc ngủ, bao gồm thời gian đi vào giấc ngủ (gọi là độ trễ giấc ngủ), tần suất thức giấc trong đêm và tổng thời gian ngủ. Sự gián đoạn các quá trình này có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất nói chung.

   Giấc ngủ kém chất lượng có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như ho và cảm lạnh. Nó cũng có thể làm rối loạn quá trình tiêu hóa và trao đổi chất, làm tăng nguy cơ tăng cân và mắc các bệnh như tiểu đường do ảnh hưởng đến cơ chế điều hòa insulin.

   Trong những trường hợp như vậy, việc ngủ riêng có thể mang lại hiệu quả. Ngủ riêng cho phép mỗi người tự tối ưu hóa không gian ngủ của mình. Điều này có thể bao gồm việc chọn loại nệm hoặc chăn ga gối đệm khác nhau, điều chỉnh độ sáng, kiểm soát nhiệt độ phòng, hay thậm chí là thay đổi mùi hương và chất lượng không khí trong phòng ngủ.

  Việc ngủ riêng cũng có thể giúp duy trì thói quen ngủ lành mạnh hơn. Mỗi người có thể điều chỉnh thói quen sinh hoạt cho phù hợp với nhịp độ giấc ngủ của riêng mình, chẳng hạn như đi ngủ vào các khung giờ khác nhau, đọc sách trước khi ngủ hoặc tránh sử dụng các thiết bị điện tử khi đã lên giường. Những thói quen này được cho là giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, từ đó mang lại lợi ích cho sức khỏe tổng thể.

      III. MỐI QUAN HỆ ẢNH HƯỞNG LỚN LÊN GIẤC NGỦ

  Tuy nhiên, môi trường vật lý nơi ngủ chỉ là một phần của vấn đề; động lực trong mối quan hệ cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Các cặp đôi có mối quan hệ hạnh phúc và biết hỗ trợ lẫn nhau thường có giấc ngủ ngon hơn. Ngược lại, những người trong mối quan hệ không hạnh phúc thường cho biết chất lượng giấc ngủ của họ kém hơn. Tình trạng thiếu ngủ có thể làm suy giảm khả năng điều tiết cảm xúc, gia tăng lo âu, giảm khả năng chịu đựng căng thẳng và làm giảm sự thấu cảm. Những tác động này có thể tạo ra một vòng luẩn quẩn, trong đó giấc ngủ kém chất lượng lại góp phần làm gia tăng căng thẳng trong mối quan hệ.

   Mặc dù việc ngủ riêng đôi khi bị xem là dấu hiệu của rạn nứt tình cảm, nhưng thực tế không hẳn luôn là như vậy. Nếu thói quen của người bạn đời thường xuyên gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, thì lợi ích sức khỏe của việc ngủ riêng có thể lớn hơn những bất tiện mà nó mang lại.

   Suy cho cùng, việc ngủ chung hay ngủ riêng sẽ mang lại giấc ngủ ngon hơn tùy thuộc vào từng cặp đôi và chất lượng mối quan hệ của họ. Với một số cặp đôi, việc ngủ chung giúp củng cố sự gắn kết và mang lại cảm giác thoải mái. Trong khi đó, với những cặp đôi khác, việc “ly hôn khi ngủ” (ngủ riêng) đơn thuần là một giải pháp thiết thực để đảm bảo mỗi người đều có được sự nghỉ ngơi cần thiết.

        IV. ĐÔI DIỀU BÀN LUẬN

    1. Ngủ riêng có thể là giải pháp đáng cân nhắc nếu một trong hai người thường xuyên ngáy lớn, mắc chứng ngưng thở khi ngủ, trở mình nhiều, làm việc theo ca hoặc có lịch sinh hoạt quá khác biệt khiến người còn lại liên tục bị mất ngủ. Tuy nhiên, không phải ai cũng ngủ ngon hơn khi ở một mình.

   2. Một số nghiên cứu cho thấy ngủ cùng bạn đời có thể mang lại cảm giác an toàn, thoải mái và hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Với nhiều người, sự hiện diện của người bạn đời giúp họ thư giãn và dễ đi vào giấc ngủ hơn.

  3. Mặc dù có một số lợi ích, ngủ riêng không phải lựa chọn phù hợp với mọi cặp đôi. Thói quen ngủ riêng có thể khiến hai người ít trò chuyện, âu yếm hoặc ít có những cử chỉ thân mật vốn góp phần duy trì sự gắn kết. Và khi không chủ động dành thời gian cho nhau, một số cặp vợ chồng có thể cảm thấy xa cách hoặc cô đơn hơn.

   4. Các chuyên gia cho rằng, không có mô hình ngủ nào phù hợp với tất cả các cặp đôi. Điều quan trọng nhất là cả hai đều có giấc ngủ chất lượng và cảm thấy thoải mái với lựa chọn của mình.

V. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Về già nên ngủ chung hay ngủ riêng? 

[VIDEO 2] VỀ GIÀ NGỦ CHUNG HAY NGỦ RIÊNG MỚI LÀ TỐT

[1] “Sleep divorce’: could separate beds improve your health?

 https://theconversation.com/sleep-divorce-could-separate-beds-improve-your-health-278055

[2] What is sleep divorce and why is it such a good idea for your relationship?

https://www.t3.com/news/what-is-sleep-divorce-and-why-is-it-such-a-good-idea-for-your-relationship

[3] Are You Headed for a “Sleep Divorce”?

https://www.housebeautiful.com/lifestyle/a43099245/what-is-sleep-divorce/

[4] Why couples opt for sleep divorce on vacation

https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/the-rise-of-sleep-divorce-couples-choose-better-sleep-on-vacation/articleshow/115411956.cms

[5] Why a Sleep Divorce Could Bring More Peace into the Home in 2025 

Why a Sleep Divorce Could Bring More Peace into the Home in 2025

[6] What is Sleep Divorce? As couples struggle with sleep and stress, a new approach is gaining popularity to preserve rest and relationship harmony

https://economictimes.indiatimes.com/news/international/canada/what-is-sleep-divorce-as-couples-struggle-with-sleep-and-stress-a-new-approach-is-gaining-popularity-to-preserve-rest-and-relationship-harmony/articleshow/128408581.cms

[7] Should couples normalize sleeping in separate beds?

https://www.nationalgeographic.com/history/article/sleep-divorce-health-benefits

         TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post “NGỦ RIÊNG”: XU HƯỚNG TỐT CHO SỨC KHỎE ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một căn bệnh tâm thần với hai nhóm triệu chứng hỗn hợp ngược nhau là hưng phấn và trầm cảm. Người mắc bệnh thường sẽ có những thay đổi về trạng thái tâm lý, cảm xúc hành vi. Bệnh tác động tiêu cực lên sức khỏe người bệnh, ảnh hưởng đến sinh hoạt và cuộc sống….

       Rối loạn lưỡng cực là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, tỷ lệ mắc bệnh trong suốt cuộc đời được ước tính dao động từ 0,3% đến 1,5% trên toàn thế giới, và từ  1% đến 4% dân số ở Mỹ. Rối loạn lưỡng cực đi kèm với nguy cơ tử vong đáng kể: khoảng 25% bệnh nhân từng có hành vi tự sát vào một thời điểm nào đó trong đời, và 11% bệnh nhân tử vong do tự sát. 

         II. RỐI LOẠN CẢM XÚC LƯỠNG CỰC LÀ GÌ ?

  Rối loạn lưỡng cực, bilpolar disorder, là một bệnh tâm thần được biểu hiện bằng những thay đổi thất thường về cảm xúc hành vi giữa hai trạng thái bệnh là hưng cảm và trẩm cảm. Người bệnh có thể rơi vào tình trạng quá kích thích, tăng động, loạn thần các hoang tưởng không phù hợp thực tế nhưng có khi lại rơi vào trạng thái trầm cảm.

   Vì thế, rối loạn lưỡng cực còn được gọi là rối loạn hưng – trầm cảm. Tâm lý bất ổn, tâm trạng lên – xuống bất thường có thể xuất hiện vài lần trong năm, hoặc vài lần trong tuần. Người mắc bệnh sẽ gặp khó khăn làm việc, duy trì mối quan hệ.

   Rối loạn lưỡng cực có đặc điểm là những cơn hay các giai đoạn bệnh lần lượt thay thế nhau theo chu kỳ dưới hình thức cơn hưng cảm hoặc trầm cảm. Rối loạn gây ra những thay đổi bất thường về tâm trạng, năng lượng, mức độ hoạt động và khả năng thực hiện các công việc hàng ngày.

        III. NGUYÊN NHÂN & NGUY CƠ

   Rối loạn lưỡng cực là một bệnh tâm thần knh khá phổ biến, nhưng đến nay căn bệnh còn là một bí ẩn đối với các bác sĩ và nhà nghiên cứu. Giới nghiên cứu y học vẫn chưa xác định rõ nguyên nhân khiến một số người rơi vào rối loạn lưỡng cực.

  Các nguyên nhân có thể gây ra rối loạn lưỡng cực bao gồm:

  – Di truyền học và sinh lý học

    Nguy cơ thường cao nhất đối với người thân của những cá nhân mắc phải Rối loạn lưỡng cực loại II.  Các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến độ tuổi khởi phát của các Rối loạn lưỡng cực.

   Một số nghiên cứu cho thấy rằng sự mất cân bằng trong chất dẫn truyền thần kinh hoặc hormone ảnh hưởng đến não có thể đóng một vai trò nào đó trong việc gây rối loạn.

    – Yếu tố môi trường

    Biến cố đời sống và môi trường thường khởi đầu cho cơn rối loạn khí sắc đầu tiên. Người ta cho rằng stress đi kèm với cơn rối loạn đầu tiên đã gây ra những biến đổi lâu dài hoạt động não bộ, ảnh hưởng đến chất dẫn truyền thần kinh, cũng như giảm tế bào thần kinh.

         IV. CÁC DẠNG RỐI LOẠN LƯỠNG CỰC

– Rối loạn cảm xúc lưỡng cực I: Rối loạn cảm xúc lưỡng cực I được xác định khi có đặc điểm những cơn hưng cảm hoặc xen kẽ cơn trầm cảm.

– Rối loạn cảm xúc lưỡng cực II: Những người bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực II có đặc điểm những cơn trầm cảm xen kẽ hưng cảm nhẹ.

– Rối loạn lưỡng cực III: Có đặc điểm những cơn trầm cảm tái diễn chuyển sang cơn hưng cảm khi sử dụng thuốc. Ngoài ra tiền sử gia đình có rối loạn lưỡng cực.

– Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh có đặc điểm xảy ra ít nhất 4 cơn trong vòng một năm.

– Rối loạn lưỡng cực có nét loạn thần: có kèm theo các triệu chứng của loạn thần (rối loạn tri giác, rối loạn tư duy….)

– Rối loạn lưỡng cực với biểu hiện không điển hình (Atypical features) với các triệu chứng ăn nhiều ngủ nhiều, khởi phát bệnh sớm, tuổi trẻ, chậm tâm thần vận động, kèm theo rối loạn tâm lý khác.

        V. TRIỆU CHỨNG

   Dấu hiệu của rối loạn lưỡng cực có phần tương đồng với nhiều căn bệnh tâm lthần kinh khác. Do đó, các triệu chứng để phân biệt rối loạn lưỡng cực giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm rất quan trọng trong quá trình đánh giá tình trạng bệnh cũng như đưa ra các phác đồ điều trị phù hợp.

     1. Triệu chứng giai đoạn hưng phấn

  Bệnh nhân phấn khích, bốc đồng, và tràn đầy năng lượng. Khi đó người bệnh sẽ có thay đổi như:

   – Suy nghĩ lạc quan, quyết định liều lĩnh tiêu pha hoang phí, cho mình là người tài giỏi xuất chúng.

   – Cảm thấy vui vẻ, tràn đầy sinh lực, rất thoải mái, sức khỏe hoàn hảo vô cùng, không cảm thấy mệt mỏi, dường như mọi sự đều tốt đẹp. Người bệnh thường đánh giá cao, cảm thấy như mình có tài năng, có thể vượt mọi khó khăn, đưa ra nhiều chương trình, kế hoạch ngoài khả năng của mình nhưng luôn tin tưởng vào thành công của mình.

   – Gia tăng cảm xúc, thích trêu chọc mà không để ý hoàn cảnh xung quanh, cảm xúc dễ bị tác động, đang vui vẻ có thể trở nên giận dữ, kích động nhất thời do nguyên nhân không đáng kể .

   – Nhịp độ tư duy tăng thể hiện qua sự xuất hiện liên tục và nhanh chóng các ý tưởng: Nói nhiều, nói liên tục, nói đến khàn tiếng. Các câu nói thường không hoàn chỉnh vì thiếu sự tập trung, đôi lúc nói không thành câu thể hiện sự xuất hiện nhanh chóng của những ý tưởng đến nỗi họ không bắt kịp.

   – Gia tăng hoạt động, kết hợp với tự đánh giá cao và khả năng phê phán giảm khiến người bệnh tham dự vào những việc làm với nhiều nguy cơ hậu quả nghiêm trọng như đầu tư vào lĩnh vực mình không biết, tiêu xài tiền bạc vào những vật không cần thiết.

   – Có thể gia tăng tình dục, tăng khẩu vị, ăn nhiều, không cảm thấy buồn ngủ.

    2 Triệu chứng giai đoạn trầm cảm

   Ngược lại với giai đoạn hưng cảm, ở giai đoạn trầm cảm, người mắc rối loạn lưỡng cực sẽ có suy nghĩ, cảm xúc tiêu cực.

    – Buồn vô cớ, không điều gì làm cho họ khuây khỏa hoặc vui lên được

    – Đánh giá thấp bản thân, cảm giác có lỗi

    – Nhìn về quá khứ, hiện tại, tương lai mang màu sắc ảm đạm

     – Buồn rầu, không tin vào khả năng lành bệnh

    – Cảm giác đau khổ vì tội lỗi, bế tắc không lối thoát thường làm người bệnh có ý tưởng tự sát.

     – Mất năng lượng, mất nhiệt huyết trong công việc, cơ thể suy nhược

     – Thay đổi chế độ ăn uống, chán ăn, khẩu vị giảm, có lúc bỏ ăn

     – Thay đổi giấc ngủ, khó vào giấc ngủ, ngủ hay bị thức giấc

    – Liên tưởng chậm chạp, suy nghĩ lâu, trả lời chậm, giảm khả năng tập trung chú ý

    – Hoạt động tình dục giảm, ở nữ có thể đi kèm kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh.

    Đàn ông và phụ nữ bi rối loạn lưỡng cực ngang nhau. Tuy nhiên, nam bị nhiều cơn hưng phấn, trong khi nữ bị nhiều cơn trầm cảm.

        VI. ĐIỀU TRỊ 

    1. Điều trị thuốc

   Thuốc điều trị rối loạn lưỡng cực được xếp vào 3 nhóm chính:

    – Thuốc điều chỉnh khí sắc

     – Thuốc chống loạn thần

     – Thuốc chống trầm cảm

    2. Liệu pháp tâm lý

   Phương pháp được thực hiện theo cá nhân hóa người bệnh. Bác sĩ có thể chọn đơn trị liệu hay đa trị liệu dựa trên đặc tính của từng bệnh nhân cụ thể. Từ đó giúp phát huy tối đa hiệu quả chữa bệnh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

 VII. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Rối loạn cảm xúc lưỡng cực: Lắng nghe và hành trình chữa lành

[VIDEO 2] Thế nào là rối loạn lưỡng cực

https://tv360.vn/video/the-nao-la-roi-loan-luong-cuc?v=1338688

[1] Rối loạn lưỡng cực: Triệu chứng chẩn đoán và điều trị

https://tamanhhospital.vn/benh/roi-loan-luong-cuc/

[2] Rối loạn lưỡng cực: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng bệnh

https://suckhoedoisong.vn/roi-loan-luong-cuc-nguyen-nhan-trieu-chung-va-cach-dieu-tri-16924061410533636.htm

[3] Nhận biết bệnh rối loạn lưỡng cực

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/nhan-biet-benh-roi-loan-luong-cuc-vi

[4] Rối loạn lưỡng cực

RỐI LOẠN LƯỠNG CỰC

[5] Chứng rối loạn lưỡng cực: nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

https://medlatec.vn/tin-tuc/chung-roi-loan-luong-cuc-nguyen-nhan-va-dau-hieu-nhan-biet-s65-n28347

       TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM 

   .

The post RỐI LOẠN CẢM XÚC LƯỠNG CỰC (Bipolar disorder) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Lão hóa lành mạnh là quá trình duy trì sức khỏe và sự an lạc tốt về thể chất, tinh thần cũng như các khía cạnh xã hội khi chúng ta lớn tuổi.

   Quá trình lão hóa lành mạnh nên bắt đầu từ rất sớm trong cuộc đời. Điều này bao gồm việc hình thành các thói quen lành mạnh và đưa ra những lựa chọn lối sống tích cực, góp phần vào sự an lạc toàn diện khi chúng ta già đi.  Việc bắt đầu sớm rất quan trọng để phòng tránh nhiều vấn đề sức khỏe có thể nảy sinh về sau.  Tuy nhiên, không bao giờ là quá muộn để bắt đầu các thói quen lành mạnh nhằm tạo ra những thay đổi tích cực.

    Có khá nhiều hướng dẫn, khuyến cáo, tài liệu, mẹo …về cách làm sao có được lão hóa lành mạnh. Dưới đây là những thông tin và chương trình cơ bản nhằm thúc đẩy quá trình lão hóa lành mạnh và kéo dài tuổi thọ.

     II. BẢY THÓI QUEN LÃO HÓA LÀNH MẠNH

   Để lão hóa khỏe mạnh nghĩa là duy trì các thói quen lành mạnh và đưa ra những lựa chọn lối sống tích cực, góp phần nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống khi chúng ta lớn tuổi. Các thói quen này có thể bao gồm: 

   1. Dinh dưỡng: Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng.

   2. Hoạt động thể chất: Giữ cho cơ thể năng động thông qua việc tập thể dục thường xuyên.

   3. Chức năng trí não: Giữ cho trí não luôn hoạt động tích cực và đảm bảo ngủ đủ giấc.

   4. Đời sống xã hội: Duy trì sự kết nối và tương tác với mọi người xung quanh.

   5. Sức khỏe tinh thần và cảm xúc: Chăm sóc sức khỏe tinh thần, bao gồm việc quản lý căng thẳng, giữ thái độ sống tích cực và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

   6. Phòng ngừa chấn thương: Cố gắng tránh té ngã và các chấn thương khác bằng cách thực hiện các biện pháp phòng ngừa và lái xe an toàn. 

   7. Chăm sóc sức khỏe định kỳ: Duy trì việc khám sức khỏe, tiêm phòng, tầm soát bệnh và kiểm soát tốt các bệnh mãn tính (nếu có).

III. THAM KHẢO

[VIDEO 1] 5 Yếu Tố Quyết Định Sống Khỏe Đến 80 Tuổi Hay Già Yếu Từ Tuổi 60

[VIDEO 2] Cách Sống Vui Khỏe, An Nhiên Tuổi Già: 5 Bí Quyết Vàng Dễ Áp Dụng

[VIDEO 3] Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi – Nâng cao chất lượng cuộc sống trong giai đoạn già hóa dân số

[1] About Healthy Aging

https://odphp.health.gov/our-work/national-health-initiatives/healthy-aging/about-healthy-aging

[2] Tips for staying healthy as you age

[3] Healthy Aging at Any Age

https://www.cdc.gov/healthy-aging/about/index.html

[4] Seniors health plan: your guide to healthy ageing

Seniors health plan: your guide to healthy ageing

[5] Anti-Aging vs Healthy Aging

https://www.herstasis.com/anti-aging-healthy-aging/

      TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post MẸO LÃO HÓA LÀNH MẠNH (Tips for healthy ageing) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Sấu là loại quả quen thuộc với người Việt chúng ta qua các loại nước giải khát, đồ ăn vặt, nhất là   trong các món canh chua giải nhiệt mùa hè.

  Trong Đông y, quả sấu có vị chua, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải khát, tiêu thực, chỉ khái (giảm ho), hỗ trợ tiêu hóa và kích thích ăn uống. Sấu còn giúp làm dịu cảm giác nóng trong, đầy bụng, ăn không ngon miệng trong những ngày nắng nóng thời tiết oi bức.

         II. CÁC THỨC UỐNG TỪ SẤU

     1. Nước sấu chua ngọt 

    Một trong những món ngon từ sấu được yêu thích là nước sấu chua ngọt. Món đồ uống này không chỉ phổ biến ở Hà Nội mà còn lan rộng khắp các thành phố lớn như miền Trung, các tỉnh Nam Bộ. Nước sấu tuy là món đồ uống bình dân nhưng chứa được bao nhiêu tinh hoa của ẩm thực Việt Nam. 

    2. Nước sấu ngâm gừng – sinh tân dịch, giảm mệt mỏi

     Nguyên liệu: 500g sấu, gừng tươi, đường phèn.

     Cách làm: Sấu cạo vỏ, chần qua nước sôi rồi ngâm cùng đường phèn và vài lát gừng.

     Công dụng: Giúp giải khát, giảm cảm giác khô miệng, mệt mỏi do nắng nóng; gừng giúp giảm tính lạnh của sấu, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.

    2. Sấu chín ngâm đường

   Sấu ngâm đường là thức uống quá quen thuộc với mọi người. Vào những ngày thời tiết oi bức như mùa hè mà được thưởng thức một ly sấu ngâm đường thì còn gì bằng.

   Ly sấu ngâm đường thanh mát với vị sấu chua chua hòa cùng mùi thơm đặc trưng của gừng, thêm một ít đá viên rồi làm một ngụm lớn là sẵn sàng đánh bay cái nóng mùa hè 

       III. CÁC MÓN ĂN CÓ QUẢ SẤU

   1. Sấu chín chấm muối ớt

  Cuối tháng 9, đầu tháng 10 là thời điểm sấu đã già quả, chuyển từ màu xanh thẫm sang sắc vàng ươm, vị chua dần được điểm xuyết thêm chút ngọt thơm đầy quyến rũ. Những trái sấu chín vàng, căng mọng đầy khiêu khích.

   Lấy lưỡi dao cạo nhẹ lớp vỏ để lộ phần cùi thơm phức, cắt một miếng chấm với đĩa muối ớt cay cay mặn mặn thì không gì sánh được. Có lẽ chính vì điều này mà sấu chín muối ớt vẫn được coi là một nét “duyên thầm” của ẩm thực mùa thu Hà Nội và trở thành một phần trong ký ức tuổi thơ của nhiều người.

    2. Sấu chín dầm

  Cho sấu chín vào hộp đựng, cho vào hộp 1/2 lượng gia vị đã chuẩn bị rồi đậy nắp, lắc đều. Ướp sấu với gia vị trong 15 – 20 phút. Sau khi ướp đủ, cho 1/2 lượng gia vị còn lại vào, xốc thêm vài lần cho gia vị áo đều quả sấu. Vậy là có thể thưởng thức rồi.

   3. Sấu dầm chua ngọt

  Sấu dầm chua ngọt có lẽ là món ăn vặt khoái khẩu của rất nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ. 

  Đây là một món ăn vặt đơn giản, dễ dàng tự chế biến tại nhà và cực kỳ lạ miệng. Với hương vị chua chua, giòn ngọt từ quả sấu chắc chắn sẽ khiến bạn mê mẩn ngay từ miếng cắn đầu tiên.

   4. Sấu dầm muối ớt

     4. Sấu ngâm mắm

   Trong các món ăn vặt từ sấu thì sấu ngâm mắm chính là món ăn được yêu thích nhờ hương vị chua chua, mặn mặn và có thêm mùi tỏi ớt, riềng cay nồng kích thích vị giác. Món này để càng lâu ăn càng ngon, khi vị chua từ sấu tiết ra hòa quyện với nước mắm đậm đà, tạo nên món ăn hấp dẫn không thể chối từ. 

   Cách làm sấu ngâm mắm khá đơn giản: mua sấu non chần qua nước sôi, cho vào hỗn hợp nước mắm đường để nguội. Sau đó lại thêm tỏi ớt, riềng vào. Sau hai ngày là có thể thưởng thức sấu ngâm, nhưng để lâu sẽ ngon hơn vì sấu thấm đều hơn các gia vị. 

   5. Ô mai sấu

  Vì mùa sấu vốn ngắn nên nhiều người phải tìm tới ô mai sấu để vơi bớt phần nào nỗi thèm thuồng những miếng sấu chín, sấu dầm chưa kịp ăn thật đã.

  Ô mai sấu rất đa dạng với khá nhiều biến tấu, nào là ô mai sấu xào, sấu giòn cam thảo, sấu dẻo gừng, dẻo cay. Mỗi loại ô mai có vị thơm ngon riêng biệt nhưng có điểm chung là đều hớp hồn bao nhiêu thế hệ, và là món quà quý gửi bạn phương xa.

   6. Canh cá nấu với quả sấu

   Canh cá có thể kết hợp với nhiều loại thực phẩm như dưa muối chua, su hào,.. tuy nhiên vào mùa hè canh sấu nấu cá là số một.

  Từng miếng thịt cá thơm, mềm hòa cùng vị chua của cà chua, sấu và mùi thơm đặc trưng của rau thì là tạo nên món canh hoàn hảo, tròn vị.

     7. Vịt om sấu hỗ trợ tiêu hóa, giảm ngấy

   Nguyên liệu: 1/2 con vịt, 5 – 6 quả sấu, gừng, sả, hành khô, rau ngổ.

   Cách làm: Vịt làm sạch, chặt miếng, xào săn cùng gừng và sả; cho nước vào om mềm rồi thêm sấu. Khi sấu chín, dầm nhẹ tạo vị chua dịu.

   Công dụng: Món ăn giúp giảm cảm giác ngấy của thịt vịt, hỗ trợ tiêu hóa, thích hợp trong mùa hè.

    8. Bún sườn nấu sấu

  Bún sườn nấu sấu là món ăn lạ miệng rất thích hợp cho một bữa ăn sáng nhẹ nhàng. Bún được nấu với phần thịt sườn thơm mềm cùng với phần nước dùng chua ngọt đậm vị đặc trưng của quả sấu sẽ là món ăn vừa ngon miệng vừa bổ dưỡng dành cho cả gia đình.

IV. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Cách làm sấu ngâm đường giòn ngon, để hai năm không nổi váng

[VIDEO 2] Canh chua quả sấu

[1] Món ngon từ sấu – nét ẩm thực dân dã Hà thành

https://vnexpress.net/doi-song-cooking-mon-ngon-tu-sau-4482052.html

[2] Gợi ý 6 món ăn chế biến từ quả sấu

https://laodong.vn/gia-dinh-hon-nhan/goi-y-6-mon-an-che-bien-tu-qua-sau-sieu-ngon-cho-bua-com-nha-1017245.ldo

[3] Tổng hợp 13 cách chế biến các món ngon từ quả sấu

https://www.dienmayxanh.com/vao-bep/tong-hop-12-cach-che-bien-cac-mon-ngon-tu-qua-sau-sieu-hap-10478

[4] Những món ngon từ sấu vừa nghe tên đã muốn thưởng thức ngay 

https://luhanhvietnam.com.vn/du-lich/nhung-mon-ngon-tu-sau-vua-nghe-ten-da-muon-an-ngay.html

[5] 5 món ăn – bài thuốc từ quả sấu

https://suckhoedoisong.vn/5-mon-an-bai-thuoc-tu-qua-sau-thanh-nhiet-kich-thich-tieu-hoa-ngay-he-16926051418333764.htm

[6] Bốn món siêu ngon từ quả sấu

https://www.24h.com.vn/am-thuc/bon-mon-sieu-ngon-tu-qua-sau-c460a714080.html

[7] Rớt nước miếng với những món ngon từ quả sấu

https://afamily.vn/rot-nuoc-mieng-voi-nhung-mon-ngon-tu-qua-sau-201332912166879.chn

       TS.BS Tràn Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post QUẢ SẤU: MÓN ĂN, THỨC UỐNG VÀ VỊ THUỐC appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Tuyến ức là cơ quan nội tiết nhỏ nằm sau xương ức sâu trong lồng ngực có liên quan mật thiết đến sự trưởng thành của tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào T.

   Khi cấu trúc hoặc hoạt động của tuyến ức bất thường, một số vấn đề như u vùng trung thất, nhược cơ hoặc rối loạn miễn dịch xảy ra cần cân nhắc, đánh giá và xử lý.

         II. TỔNG QUAN

     1. Giải phẫu tuyến ức

   Tuyến ức nằm trong trung thất trước, ngay sau xương ức, phía trước và phía trên tim. Đây là vị trí thuận lợi để tế bào T hoàn thiện và sau đó di chuyển vào máu.

   Tuyến ức có cấu trúc mềm, màu hồng nhạt và thường gồm hai thùy nối với nhau, tạo hình dáng gần giống cánh bướm. Ở trẻ em, cơ quan này phát triển tương đối lớn so với kích thước cơ thể, phù hợp với giai đoạn hệ miễn dịch đang hoàn thiện. Khi trưởng thành, kích thước tuyến giảm rõ rệt do quá trình thoái triển sinh lý, mô tuyến dần được thay thế một phần bằng mô mỡ.

    Tuyến ức gồm có 2 thùy giống nhau về cấu trúc. Mỗi thùy gồm: vỏ là nơi chứa nhiều tế bào T chưa trưởng thành, và tủy là nơi chứa tế bào T trưởng thành hơn, có sự hiện diện của thể Hassall một cấu trúc đặc trưng của tuyến ức. Tuyến ức chủ yếu được cấp máu bởi nhánh của động mạch vú trong và nhánh của động mạch giáp dưới. Tuyến ức nhận chi phối từ dây thần kinh phế vị (X) và các nhánh giao cảm từ chuỗi hạch giao cảm cổ – ngực.

    2. Chức năng của tuyến ức

   Tuyến ức thực hiện 3 chức năng là: 

    2.1 Huấn luyện tế bào T

   Tại đây, tế bào T chưa trưởng thành được “huấn luyện” qua 2 giai đoạn: (1) Giữ lại tế bào T có khả năng nhận diện kháng nguyên do hệ miễn dịch; và (2) Loại bỏ tế bào T có khả năng tấn công mô cơ thể; khoảng 95% tế bào T bị tuyến ức loại bỏ trong quá trình chọn lọc nghiêm ngặt này.

    2.2 Tiết hormone tác động miễn dịch

   Tuyến ức tạo ra nhiều hormone như thymosin, thymopoietin, thymulin, tham gia điều hòa sự trưởng thành của tế bào T. Những hormone này không thay thế được nếu bị tổn thương nặng. 

    2.3 Duy trì miễn dịch lâu dài

   Mặc dù sau dậy thì, tuyến ức dần teo và được thay bằng mô mỡ, nhưng chức năng miễn dịch đã được thiết lập từ giai đoạn trước đó vẫn tiếp tục duy trì trong suốt cuộc đời nhờ hệ thống tế bào T lưu hành. 

   3. Tuyến ức hoạt động thế nào?

   Tuyên ức hoạt động mạnh nhất từ giai đoạn sơ sinh đến khoảng 12 tuổi, khi hệ miễn dịch đang hoàn thiện và cần tạo lập nguồn tế bào T ổn định. Từ tuổi dậy thì, cơ quan này bắt đầu thoái triển sinh lý, mô tuyến giảm dần và được thay thế một phần bằng mô mỡ. Dù vậy, khả năng miễn dịch cơ bản vẫn được duy trì nhờ các tế bào T đã hình thành trước đó. Nhiều nghiên cứu ghi nhận quá trình thoái triển này là thay đổi bình thường theo tuổi, không phải dấu hiệu bệnh lý.

         III. NHỮNG BỆNH LÝ TUYẾN ỨC

  1. Nhược cơ (Myasthenia gravis)

  Nhược cơ là bệnh tự miễn trong đó cơ thể tạo ra kháng thể chống lại thụ thể acetylcholine (AChR) tại synap thần kinh – cơ. Khoảng 15 – 20% bệnh nhân nhược cơ có u tuyến ức và 65% có tăng sản tuyến ức. Triệu chứng thường gặp:

     * Sụp mi, nhìn đôi.

     * Mệt khi nhai, nuốt.

    * Yếu cơ cổ và chi.

   * Mệt tăng khi hoạt động, giảm khi nghỉ.

  Phẫu thuật cắt tuyến ức có hiệu quả cải thiện triệu chứng trong nhóm MG có u tuyến ức hoặc nhược cơ thể kháng thể AChR (+).

   2. U tuyến ức (Thymoma) 

   Xuất phát từ tế bào biểu mô. Đây là khối u trung thất trước phổ biến nhất ở người lớn.Triệu chứng lâm sàng:

    * Có thể không triệu chứng, phát hiện tình cờ.

    * Ho, khó thở, đau ngực.

    * Liên quan mạnh với nhược cơ.

      3. Ung thư tuyến ức (Thymic carcinoma)

     Ác tính cao hơn u tuyến ức lành tính, có thể tiến triển nhanh, dễ di căn. Điều trị hàng đầu vẫn là phẫu thuật cắt bỏ u nếu giải phẫu cho phép.

      4. Tăng sản tuyến ức

    Tuyến ức lớn bất thường nhưng không phải khối u. Thường gặp trong:

   * Bệnh nhược cơ.

   * Suy giáp.

   * Sau nhiễm trùng.

   * Sau hóa trị – xạ trị (rebound hyperplasia).

    5. Hội chứng DiGeorge (22q11.2 deletion)

     Là bệnh lý di truyền do mất đoạn nhiễm sắc thể 22q11.2, gây kém phát triển tuyến ức dẫn đến suy giảm miễn dịch tế bào T.

     6. Khối u trung thất

   * U lympho.

   * U tế bào mầm (germ cell tumors).

    * Nang trung thất bẩm sinh.

    7. Bệnh bất sản hồng cầu nguyên bào (PRCA) liên quan tuyến ức

     Đây là bệnh lý hiếm gặp. Bệnh nhân thiếu hồng cầu trầm trọng nhưng vẫn có bạch cầu – tiểu cầu bình thường. Một số trường hợp liên quan thymoma.

       IV. CHẨN ĐOÁN

   * CT Scan ngực: Tiêu chuẩn để đánh giá u tuyến ức.

   * MRI: Đánh giá xâm lấn vào mạch máu lớn.

   * PET/CT: Hữu ích trong ung thư tuyến ức.

   * Xét nghiệm máu: Kháng thể AChR, MuSK trong MG.

   * Sinh thiết: Khi nghi ngờ lymphoma hoặc carcinoma.

          V. ĐIỀU TRỊ 

      1. Phẫu thuật cắt tuyến ức

        * U tuyến ức.

        * Ung thư tuyến ức (kết hợp hóa – xạ trị).

        * Một số trường hợp nhược cơ có u tuyến ức.

    2. Điều trị miễn dịch – nội khoa

     * Corticoid.

   * Thuốc ức chế miễn dịch.

    * Kháng thể đơn dòng (Rituximab…).

    * Plasmapheresis trong nhược cơ nặng.

    3. Xạ trị và hóa trị

     Áp dụng trong ung thư tuyến ức, hoặc khi phẫu thuật không loại bỏ hoàn toàn khối u.

     4. Điều trị hỗ trợ

      * Thuốc giảm đau.

      * Điều trị thiếu máu.

      * Điều trị nhiễm trùng.

VI. THAM KHẢO

[VIDEO 1] CHỈ ĐỊNH VÀ PHẪU THUẬT CẮT TUYẾN ỨC ĐIỀU TRỊ NHƯỢC CƠ

[VIDEO 2] Đi khám vì khàn tiếng, phát hiện ung thư tuyến ức 

[VIDEO 2] CHỈ ĐỊNH VÀ PHẪU THUẬT CẮT TUYẾN ỨC ĐIỀU TRỊ NHƯỢC CƠ | TS. BS. TRẦN MINH BẢO LUÂN

[1] Tuyến ức: Giải phẫu vị trí, chức năng và các bệnh lý thường gặp

https://tamanhhospital.vn/co-the-nguoi/tuyen-uc/

[2] Vai trò của tuyến ức trong hệ thống nội tiết là gì?

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/vai-tro-cua-tuyen-uc-trong-he-thong-noi-tiet-la-gi-vi

[3] NHƯỢC CƠ – U TUYẾN ỨC

NHƯỢC CƠ – U TUYẾN ỨC

[4] U ác tuyến ức : Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

https://medlatec.vn/tu-dien-benh-ly/u-ac-tuyen-uc-simfu

[5] Ung thư tuyến ức hiếm gặp nhưng nguy hiểm

https://suckhoedoisong.vn/ung-thu-tuyen-uc-hiem-gap-nhung-nguy-hiem-169250907165558772.htm

[6] Mối liên hệ của tuyến ức với tuổi thọ, ung thư và bệnh tim mạch

https://thanhnien.vn/nghien-cuu-moi-lien-he-cua-tuyen-uc-voi-tuoi-tho-ung-thu-va-benh-tim-mach-185260811173457876.htm

[7] NHƯỢC CƠ: ĐIỀU TRỊ NHẸ NHÀNG & HIỆU QUẢ BẰNG PHẪU THUẬT ROBOT

https://www.facebook.com/watch/?v=973016855193016

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆTNAM

The post TUYẾN ỨC VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Rối loạn tăng động giảm chú ý là một rối loạn phát triển thần kinh, thường bắt đầu từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Rối loạn tăng động giảm chú ý ảnh hưởng đến khả năng chú ý, kiểm soát xung động và mức độ hoạt động.

  Rối loạn tăng động giảm chú ý không đơn giản là “lười” hay “thiếu ý chí”. Chẩn đoán cần được thực hiện bởi chuyên gia y tế/tâm lý có chuyên môn, vì nhiều tình trạng khác như lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ hoặc stress cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

   Tăng động giảm chú ý là một loại rối loạn phát triển thường gặp ở trẻ em, trong đó, trẻ có những hành vi hiếu động quá mức kèm theo suy giảm khả năng chú ý, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng học tập và gây khó khăn trong quan hệ với mọi người. Tiếc rằng, khá nhiều cha mẹ vẫn còn mơ hồ về chứng bệnh này, nhiều vị nghĩ đó là điều bình thường và không đưa con đi kiểm tra. Về lâu dài, nếu trẻ không được điều trị tốt thì việc hình thành tính cách, hành vi, tâm lý trong tương lai sẽ bị ảnh hưởng.

         II. TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý LÀ GÌ?

   Rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention Deficit Hyperactivity Disorder ADHD) là một trong những rối loạn phát triển thần kinh phổ biến ở trẻ em. Tình trạng này được chẩn đoán khi trẻ còn nhỏ và thường kéo dài đến tuổi trưởng thành. Trẻ mắc ADHD có thể gặp khó khăn trong việc chú ý, kiểm soát hành vi bốc đồng hoặc hoạt động quá mức.

   Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, có khoảng 7,2% trẻ em trên toàn thế giới được chẩn đoán mắc phải rối loạn này. Trong đó, tỷ lệ các bé trai mắc cao gấp đôi so với bé gái. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (USCDC) cho biết, gần 11% trẻ em Mỹ từ 2 – 17 tuổi được chẩn đoán rối loạn tăng động giảm chú ý. Theo Bộ Y tế, Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ em mắc hội chứng tăng động giảm chú ý (ADHD) dao động tự 3.2 đến 9.3%, 

       III. CÁC DẠNG TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý ADHD

   Có 4 dạng loại ADHD phổ biến gồm:

   1. Thiếu chú ý, tập trung (ADD)

  Trẻ mất tập trung mà không hiếu động thái quá, thiếu chú ý trong các hoạt động hàng ngày.

    2. Tăng động, bốc đồng

   Trẻ tăng động có biểu hiện bồn chồn, không thể ngồi yên, thừa năng lượng và nói cực kỳ nhiều. Tính bốc đồng biểu hiện qua việc ngắt lời người khác và không suy nghĩ kỹ trước khi hành động. Đây là loại ít phổ biến và thường ảnh hưởng đến trẻ nhỏ.

    3. Rối loạn kết hợp

   Ở rối loạn dạng này, các triệu chứng thiếu chú ý và tăng động, bốc đồng xuất hiện đồng thời. Khoảng 70% trường hợp rối loạn tăng động giảm chú ý thuộc loại này.

   4. ADHD không xác định

   Ở dạng này, những triệu chứng nghiêm trọng đến mức trẻ có biểu hiện rõ ràng về rối loạn chức năng nhưng không đáp ứng các tiêu chí chính thức để đánh giá, chẩn đoán ADHD thuộc vào loại thiếu chú ý, hiếu động, bốc đồng hoặc kết hợp. 

       IV. NGUYÊN NHÂN & NGUY CƠ

    1. Nguyên nhân 

   Các nhà khoa học vẫn chưa xác định được nguyên nhân cụ thể của ADHD nhưng các nỗ lực nghiên cứu vẫn tiếp tục. Các yếu tố có thể liên quan đến sự phát triển của ADHD bao gồm di truyền, môi trường hoặc các vấn đề về thần kinh.

    2. Nguy cơ

    * Người thân trong gia đình mắc ADHD hoặc các rối loạn sức khỏe tâm thần khác.

    * Chấn thương sọ não.

    * Tiếp xúc với chất độc khi mang thai, như chì, thủy ngân…

     * Sử dụng rượu và thuốc lá khi mang thai.

       V. TRIỆU CHỨNG 

   Các dấu hiệu ADHD thường biểu hiện trước 12 tuổi. Ở một số trẻ, tình trạng này có thể biểu hiện ngay khi con 3 tuổi.  

      1. Tăng động, bốc đồng

      * Bồn chồn, hay vặn vẹo trên ghế.

     * Không thể ngồi yên (trong lớp học, nơi làm việc).

     * Chạ*y hoặc leo trèo ở nơi không phù hợp.

     * Không thể chơi hoặc thực hiện các hoạt động giải trí một cách yên tĩnh.

     * Nói quá nhiều.

     * Vội ra câu trả lời trước khi câu hỏi kết thúc.

     * Khó chịu khi chờ đến lượt của mình, chẳng hạn như khi đứng xếp hàng.

     * Làm gián đoạn hoạt động hoặc xâm phạm người khác.

      2. Giảm chú ý

    Theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn tâm thần của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (DSM-5), người thuộc dạng rối loạn này phải có ít nhất 6 trong 9 hành vi được thực hiện thường xuyên sau:

    * Không chú ý đến chi tiết hoặc mắc lỗi trong học tập hoặc công việc.

    * Thiếu tập trung khi tham gia các hoạt động.

    * Không lắng nghe người khác khi họ đang nói chuyện với mình.

    * Không làm theo hướng dẫn và không hoàn thành bài tập ở trường, công việc nhà hoặc nhiệm vụ được giao (có thể thực hiện công việc nhưng nhanh chóng mất tập trung).

    * Gặp vấn đề trong tổ chức: không quản lý tốt thời gian, công việc lộn xộn, thiếu trách nhiệm,…

    * Né tránh hoặc không thích những công việc đòi hỏi phải vận dụng trí óc liên tục.

    * Thường xuyên làm mất những thứ cần thiết cho công việc hoặc cuộc sống hàng ngày, chẳng hạn như giấy tờ tùy thân, sách, chìa khóa, ví, điện thoại di động.

     * Dễ bị phân tâm.

     * Quên thực hiện các công việc hàng ngày.

   Theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn tâm thần của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (DSM-5), người bệnh phải thể hiện ít nhất 12 trong tổng số hành vi (ít nhất 6 hành vi thiếu chú ý và 6 hành vi tăng động, bốc đồng).

        VI. BIẾN CHỨNG

• Tự ti: người bệnh cảm thấy tự ti về khả năng của mình, luôn so sánh bản thân với người khác theo cách tiêu cực. Kích động khi mắc lỗi. Chán nản và lo lắng về những việc mình làm.
• Trầm cảm: một chứng rối loạn tâm trạng gây cảm giác buồn dai dẳng; mất hứng thú với những hoạt động yêu thích; thay đổi suy nghĩ; rối loạn giấc ngủ. Nếu không điều trị, trầm cảm sẽ trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể làm hại bản thân hoặc tự tử.
• Rối loạn lo âu: một tình trạng sức khỏe tâm thần, trong đó người bệnh phản ứng với những tình huống bằng sự lo lắng, sợ hãi. Các triệu chứng gồm lo lắng, sợ hãi, đổ nhiều mồ hôi và nhịp tim nhanh.
• Rối loạn ăn uống: một vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, phức tạp. Người mắc chứng rối loạn ăn uống có cái nhìn tiêu cực về thức ăn, cân nặng hoặc ngoại hình của họ. Các triệu chứng gồm chán ăn, cuồng ăn hoặc ăn uống vô độ.
• Rối loạn giấc ngủ: các tình trạng tác động đến thời gian, chất lượng hoặc thời lượng giấc ngủ, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần.
• Rối loạn phổ tự kỷ: tình trạng liên quan đến sự phát triển não bộ, ảnh hưởng đến cách một người nhận thức và giao tiếp với người khác.
• Sử dụng chất kích thích: nguy cơ cao lạm dụng rượu, ma túy và các chất kích thích khác.
• Thực hiện các hành vi nguy hiểm, bốc đồng.
• Ảnh hưởng đến các tương tác xã hội.
• Thành tích học tập kém.
• Công việc không ổn định.

        VII. ĐIỀU TRỊ

   Mục tiêu của điều trị ADHD là cải thiện các triệu chứng của trẻ. Trong hầu hết các trường hợp, phương pháp điều trị ADHD tốt nhất cho thanh thiếu niên và người lớn gồm sự kết hợp giữa liệu pháp hành vi và thuốc.

    1. Trị liệu hành vi

   Mục tiêu của trị liệu hành vi là giúp con học hỏi và củng cố những hoạt động tích cực, loại bỏ hành vi không mong muốn hoặc đáng lo ngại. Các biện pháp gồm:

• Trị liệu hành vi.
• Đào tạo kỹ năng xã hội.
• Đào tạo kỹ năng làm cha mẹ.
• Tâm lý trị liệu.
• Liệu pháp gia đình.

    2. Thuốc điều trị

   2.1 Thuốc kích thích

     Thuốc kích thích là loại thuốc điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý được sử dụng rộng rãi nhất. Khoảng 70% – 80% trẻ em mắc ADHD biểu hiện ít triệu chứng hơn khi dùng các loại thuốc này.

    Thuốc kích thích gồm 2 dạng: thuốc tác dụng ngắn và thuốc có tác dụng kéo dài. Liều lượng thay đổi tùy từng trường hợp. Có thể mất một thời gian để tìm ra liều lượng chính xác. Thậm chí, cần phải điều chỉnh liều dùng, thay đổi thuốc nếu có tác dụng phụ xảy ra.

     2.2 Thuốc không kích thích

   Thuốc tác động chậm nhưng có thể kéo dài đến 24 giờ. Bác sĩ điều trị sẽ đề nghị bổ sung loại thuốc này nếu thuốc kích thích không có tác dụng.

     2.3 Thuốc chống trầm cảm

    Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chưa phê duyệt thuốc chống trầm cảm trong điều trị ADHD. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ cân nhắc kê đơn riêng lẻ hoặc kết hợp với 1 loại thuốc ADHD khác. 

   3. Thiết bị eTNS

    Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt Hệ thống kích thích dây thần kinh bên ngoài Monarch (eTNS) dành cho trẻ từ 7 – 12 tuổi không dùng thuốc ADHD. Thiết bị này có kích thước bằng 1 chiếc điện thoại di động và được đeo vào ban đêm. Với các điện cực được gắn trên một miếng dán trên trán của con, thiết bị eTNS giúp gửi các xung động ở mức độ thấp đến phần não được cho là gây ra ADHD.

VIII. THAM KHẢO

[VIDEO 1] RỐI LOẠN TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý: CAN THIỆP SỚM GIÚP CẢI THIỆN KHẢ NĂNG GIAO TIẾP Ở TRẺ

[VIDEO 2] Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý

[1] Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD): Biểu hiện và nguyên nhân

https://tamanhhospital.vn/benh/adhd/

[2] Yếu tố nguy cơ khiến trẻ mắc rối loạn tăng động giảm chú ý

https://suckhoedoisong.vn/yeu-to-nguy-co-khien-tre-mac-roi-loan-tang-dong-giam-chu-y-169250522152327485.htm

[3] Tăng động giảm chú ý: Cách nhận biết và nguyên nhân sinh bệnh

https://bachmai.gov.vn/bai-viet/tang-dong-giam-chu-y-cach-nhan-biet-va-nguyen-nhan-sinh-benh?id=a42f2641-6235-504c-20b3-c9285d39925c

[4] Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) – Những điều cha mẹ nên biết

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) – Những điều cha mẹ nên biết

[5] Rối loạn tăng động, giảm chú ý ở trẻ em (ADHD)

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/roi-loan-tang-dong-giam-chu-y-o-tre-em-adhd-vi

[6] Tăng động giảm chú ý (ADHD): Thấu hiểu để đồng hành cùng con trưởng thành

https://bachmai.gov.vn/bai-viet/tang-dong-giam-chu-y-adhd-thau-hieu-de-dong-hanh-cung-con-truong-thanh?id=5e774c07-ee7a-4028-92e8-49badcafd011

[7] Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) ở trẻ

Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) ở trẻ

       TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý (ADHD): NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Sự va đập mạnh ở phần đầu (do té ngã, tai nạn giao thông, vật thể rơi vào đầu,…) đều có thể dẫn đến chấn thương sọ não.

    Theo ước tính, mỗi năm có khoảng 69 triệu người trên thế giới bị chấn thương sọ não mỗi năm, và đây là một nguyên nhân gây tử vong cao cho con người. Chấn thương sọ não có nhiều mức độ nghiêm trọng, và thời gian phục hồi sau chấn thương rất khác nhau.

   Bài viết nhằm đưa lại những thông tin về dấu hiệu (triệu chứng) và những lưu ý cần thiết về chấn thương sọ não này…

     II. CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO LÀ GÌ ?

   Chấn thuơng sọ não (CTSN), chấn thuơng đầu, bao gồm những tổn thuơng da đầu, xương sọ và não do tác động đột ngột của vật cứng đập hay xâm nhập vào đầu hoặc đầu va đập vào vật cứng.

      III. NGUYÊN NHÂN

   Chấn thương sọ não có thể xảy ra do đầu bị đập mạnh đột ngột hoặc khi có vật gì đó đâm vào trong não. Nguyên nhân thường gặp là do chấn thương đầu, tai nạn xe cộ, té ngã, bị hành hung hoặc do luyện tập thể thao. Những chấn thương sâu bên trong có thể do súng đạn hoặc các vật dụng khác như dao hoặc những mẩu xương trong đầu. 

       IV. PHÂN LOẠI

   1. Theo giải phẫu:

     + CTSN hở (xuyên thấu)   

      + CTSN kín.

   2. Theo cơ chế: Tổn thương nguyên phát và tổn thương thứ phát. Phân loại theo các thể lâm sàng:

    + Chấn động não.

    + Nứt sọ.

    + Giập não.

   + Các loại máu tụ nội sọ.

   + Thương tổn phối hợp.

   3. Phân loại theo mức độ nặng CTSN: thường dựa vào mức độ rối loạn ý thức được tính theo thang điểm Glasgow Coma Scale – GCS:

   + CTSN mức độ nhẹ: GCS từ 13 – 15 điểm.

    + CTSN mức độ vừa: GCS từ 9 – 12 điểm.

    + CTSN mức độ nặng: GCS < 9 điểm.

      V. TRIỆU CHỨNG

    Các triệu chứng chấn thương sọ não ở mỗi trường hợp là khác nhau, tùy thuộc vào vị trí chấn thương, tốc độ va chạm, tác nhân gây chấn thương và mức độ tổn thương, các triệu chứng có thể xuất hiện ngay sau khi xảy ra chấn thương hoặc chậm hơn.

  1. Rối loạn tri giác:

   + Mất trí nhớ về lúc xảy ra chấn thương.

   + Nhìn chằm chằm vô định, ngủ gà.

   + Đáp ứng với ngôn ngữ chậm.

   + Mất khả năng tập trung.

   + Nói ú ớ không thành tiếng.

   + Hôn mê, không đáp ứng với các kích thích.

   + Đại tiểu tiện không tự chủ.

    2. Rối loạn vận động:

   + Mất phối hợp đồng vận, đi vấp, không thể đi theo đường thẳng.

   + Cơn co giật khu trú hoặc co giật toàn thân.

   + Dấu hiệu liệt: Liệt mặt, méo miệng, liệt chân tay, kèm mất cảm giác.

     3. Dấu hiệu phù não:

   + Đau đầu, đau ngày càng tăng.

   + Chóng mặt, ù tai, mất thăng bằng.

   + Buồn nôn, nôn mửa, nôn vọt.

     4. Biểu hiện ở mắt:

   + Mắt nhìn mờ,

   + Đồng tử hai bên không đều, đồng tử giãn >3mm, đồng tử co nhỏ <1mm, đồng tử không đáp ứng ánh sáng.

     5. Các tổn thương phối hợp:

   + Tổn thương da đầu: Vết rách, lóc da hộp sọ, máu tụ dưới da đầu.

   + Tổn thương xương sọ: Vết thương sọ não hở, vết thương lún sọ, vỡ xương sọ, vật xuyên thấu hộp sọ.

   + Dấu hiệu vỡ nền sọ: Chảy máu, dịch não tủy qua tai, qua mũi, bầm tím hai ổ mắt, bầm tím vùng xương chũm.

       VI. XÁC ĐỊNH CHẨN ĐOÁN

   1. Chụp cắt lớp vi tính sọ não:

   Đây là một kỹ thuật nhanh với độ nhạy rất cao để xác định chấn thương sọ não, do tính khả dụng cao của nó mà đây được coi như tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định chấn thương sọ não trong các khoa cấp cứu.

   2. Chụp X quang sọ não:

   Thực hiện tại các cơ sở không có chụp cắt lớp vi tính sọ não, phát hiện được các tổn thương xương sọ.

        VII. CẤP CỨU TẠI HIỆN TRƯỜNG

   Xử trí ban đầu cho bệnh nhân bị chấn thương sọ não có ý nghĩa rất quan trọng, giúp bệnh nhân có cơ hội thoát khỏi cái chết và giảm được các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra cho bệnh nhân. Những việc cần làm khi thấy nạn nhân bị chấn thương sọ não là:

     Đánh giá hiện trường an toàn, gọi hỗ trợ, đưa nạn nhân ra vùng an toàn.

        Giữ cố định cột sống cổ

        Nằm ngửa tư thế trung gian, đầu nghiêng một bên.

         Lấy bỏ dị vật trong miệng, hút hút sạch đờm giãi và dịch máu họng miệng.

           Cầm máu vết thương nếu có, cố định xương gãy.

         VIII. ĐIỀU TRỊ 

   Tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức độ nghiêm trọng và vị trí chấn thương như thế nào.

    1. Chấn thương sọ não nhẹ

   Phương pháp điều trị chính là nghỉ ngơi và bác sĩ có thể kê thêm thuốc giảm đau nếu người bệnh cảm thấy đau đầu. Tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe xem có biểu hiện bất thường hay không. 

    2. Chấn thương sọ não trung bình và nặng

   Tùy theo tình trạng tổn thương và các dấu hiệu mà xác định phương pháp điều trị khác nhau.

   + Phẫu thuật loại bỏ dị vật trong trường hợp có vết thương hở.

   + Phẫu thuật lấy đi các phần mô bị tổn thương hoặc hoại tử, máu bầm,…

   + Phẫu thuật tạo hình xương sọ.

   + Phẫu thuật giảm áp. 

    + Sử dụng thuốc để điều trị các triệu chứng của chấn thương sọ não cũng như giảm thiểu các rủi ro có thể xảy ra, chẳng hạn như thuốc chống co giật, thuốc chống lo âu, thuốc chống đông máu, thuốc giãn cơ,…

   + Thực hiện các liệu pháp phục hồi chức năng, chẳng hạn như vật lý trị liệu.

IX. THAM KHẢO

[VIDEO 1] Chấn thương sọ não: làm sao để nhanh hồi phục, tránh di chứng?

[VIDEO 2] Chấn thương sọ não

[1] Chấn thương sọ não: Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa

https://suckhoedoisong.vn/chan-thuong-so-nao-nguyen-nhan-dau-hieu-cach-dieu-tri-va-phong-ngua-169241101163126132.htm

[2] Chấn thương sọ não: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách chẩn đoán

https://tamanhhospital.vn/benh/chan-thuong-so-nao/

[3] Chấn thương sọ não – Những điều cần biết

Chấn thương sọ não – Những điều cần biết

[4] Chấn thương sọ não: Nhận biết và điều trị thế nào?

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/chan-thuong-so-nao-nhan-biet-va-dieu-tri-nao-vi

[5] Chấn thương sọ não có nguy hiểm không?

https://medlatec.vn/tin-tuc/chan-thuong-so-nao-co-nguy-hiem-khong-s154-n31974

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO-NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Viêm dạ dày cấp là một bệnh lý khá phổ biến. Hầu hết trường hợp bệnh có thể cải thiện nhanh chóng khi được điều trị đúng phác đồ.

    Tuy nhiên, một số trường hợp chuyển sang viêm dạ dày mãn tính, tiềm ẩn nguy cơ ung thư dạ dày nếu không kiểm soát tốt. Vì thế, cần nhận biết viêm dạ dày, nguyên nhân gây bệnh và điều trị theo phác đồ sớm để đạt kết quả cao.

         II. VIÊM DẠ DÀY LÀ GÌ ?

    Dạ dày của chúng ta được bọc lót bên trong niêm mạc, có tác dụng bảo vệ dạ dày khỏi axit của dịch tiêu hóa, thức ăn hoặc vi khuẩn.

    Khi một tác nhân nào đó làm suy yếu hay tổn thương lớp niêm mạc này sẽ gây viêm dạ dày. Bệnh này có nguy cơ cao phát triển thành loét dạ dày và cả tá tràng.

    Viêm dạ dày có thể xảy ra đột ngột, viêm dạ dày cấp tính hoặc diễn biến âm thầm, dai dẳng theo thời gian, viêm dạ dày mạn tính, với nguy cơ dẫn đến ung thư..

         III. NGUYÊN NHÂN

    Trong dạ dày có nhiều dịch vị, chúng có tính axit mạnh, có thể ăn mòn thành dạ dày. Vì vậy, ở ngoài thành dạ dày luôn có một lớp chất nhầy bảo vệ. Nếu lớp chất nhầy này bị tổn thương hoặc suy yếu sẽ cho phép dịch tiêu hóa tấn công và gây viêm niêm mạc thành dạ dày. Nhiều yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ bị viêm dạ dày là:

   1. Nhiễm khuẩn: Mặc dù hầu hết mọi người đều nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori – HP) trong dạ dày nhưng chỉ một vài người phát triển thành bệnh viêm dạ dày. Viêm dạ dày HP có thể do yếu tố di truyền hoặc lối sống thiếu lành mạnh (như hút thuốc và chế độ ăn uống không lành mạnh).

   2. Thuốc giảm đau: Những thuốc giảm đau nhóm NSAIDs có thể gây viêm dạ dày.

   3. Tuổi tác: Người cao tuổi có nguy cơ bị viêm tại dạ dày cao hơn vì lớp bảo vệ thành dạ dày có xu hướng mỏng dần theo thời gian. Không những thế, nguy cơ nhiễm H. pylori hoặc bị rối loạn tự miễn ở người cao tuổi cũng cao hơn so với người trẻ. 

   4.Tiêu thụ rượu, bia quá mức: Các thức uống có cồn có khả năng làm kích ứng và ăn mòn lớp niêm mạc dạ dày, khiến chúng dễ bị tổn thương bởi dịch tiêu hóa. Những người uống rượu quá mức thường hay bị viêm dạ dày cấp tính.

    5. Căng thẳng (stress): Căng thẳng nghiêm trọng về thể chất như sau khi trải qua phẫu thuật, chấn thương, bỏng hay nhiễm trùng nặng cũng có thể dẫn đến tình trạng viêm dạ dày cấp.

    6. Viêm dạ dày tự miễn: Đây là trường hợp cơ thể tự tạo ra kháng thể để tấn công chính các tế bào niêm mạc khỏe mạnh ở dạ dày. Phản ứng tự miễn này có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ dạ dày. 

   7. Các bệnh lý và vấn đề sức khỏe khác: Viêm dạ dày có thể liên quan đến một số vấn đề sức khỏe khác như HIV/AIDS, bệnh Crohn, nhiễm ký sinh trùng…

        IV. TRIỆU CHỨNG

The post VIÊM DẠ DÀY: NGUYÊN NHÂN, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ, NGỪA PHÒNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.