Hơn nửa thế kỷ đi cùng ngành ung thư học Việt Nam, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng không chỉ chữa bệnh bằng y học, mà còn gieo hy vọng bằng những câu thơ mộc mạc, những lời nhắc đời thường về sống lành, sống vui và biết sớm để trị lành ung thư.

    Một ngày sau Hội nghị khoa học kỹ thuật 2026 của Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, được tổ chức vào trung tuần tháng 5 vừa qua, Phóng viên báo Sức khỏe & Đời sống hữu duyên được gặp GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, được nghe ông kể chuyện đời, chuyện nghề bằng giọng Nam Bộ chậm rãi, chân tình.

   Ông đang ở tuổi mà ký ức đã phủ màu thời gin, nhưng mỗi lần nhắc đến ung thư, đôi mắt vị giáo sư đầu ngành lại sáng lên.

   GS.BS Nguyễn Chấn Hùng vừa chủ tọa phiên toàn thể hội nghị, vừa trình bày báo cáo mở màn “26 năm định hình các dấu hiệu đặc trưng của ung thư” – một chuyên đề tổng hợp những bước tiến lớn của y học thế giới trong nhận diện và điều trị ung thư. Nhưng rời bục hội nghị, GS Hùng không nói bằng ngôn ngữ học thuật cao siêu. Ông kể bằng thơ, bằng vè, bằng chuyện đời, chuyện người.

   Và có lẽ, chính điều đó khiến những tri thức tưởng chừng khô khan trở nên gần gũi với cộng đồng.

    Người viết sách đầu tiên về ung thư dành cho người Việt

    Từ thập niên 1980, khi hiểu biết về ung thư tại Việt Nam còn rất hạn chế, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng đã cho ra đời cuốn sách “Ung thư biết sớm chữa lành” . Đó là một trong những sách tiếng Việt đầu tiên viết về ung thư dành cho người Việt.

    Ông nhớ như in quãng thời gian được các bậc thầy ở Trường Đại học Y Dược TP HCM thúc giục biên soạn giáo trình ung thư bằng tiếng Việt. “Lúc đó ngành ung thư còn mới lắm. Có sách tiếng Việt là chuyện lớn dữ lắm” – ông kể.

   Những cuốn “Ung thư học lâm sàng” giấy đã ngả màu đen theo năm tháng đến nay vẫn được nhiều học trò cũ nâng niu giữ lại như kỷ vật nghề y. Có lần, một giám đốc sở y tế ở Bà Rịa – Vũng Tàu mang đến cho ông bộ sách cũ đã sờn gáy, xúc động nói: “Đây là bộ sách em học thời sinh viên”.

   Với GS. Hùng, điều quý nhất không phải danh vị hay học hàm, mà là tri thức được tiếp nối qua nhiều thế hệ thầy thuốc.

    Ông nói, nhiều năm trước, thế giới dùng cụm từ “early detection saves lives” – phát hiện sớm cứu được nhiều mạng sống. Nhưng khi chuyển sang tiếng Việt, ông muốn diễn đạt gần gũi hơn với người dân.

     “Ung thư biết sớm trị lành” – câu nói ấy ra đời như vậy.

    Sau này, ông thêm một vế khác: “Chần chờ bệnh trễ dễ thành nan y”.

    Ông giải thích, “dễ thành nan y” chứ không phải chắc chắn nan y, bởi y học vẫn tiến bộ từng ngày. Nhưng càng để muộn, cơ hội chữa lành càng ít đi.

    Từ y học đến thơ ca, vè dân gian

    Điều đặc biệt ở GS. Nguyễn Chấn Hùng là ông thường dùng hình tượng văn hóa, thơ ca dân gian để nói chuyện y học.

    Nói về phòng ngừa ung thư, ông không dùng những thuật ngữ phức tạp, mà gói lại trong vài câu thơ giản dị:

           “Ai ơi thuốc quý trời cho

           Ăn lành ngủ đủ tập đều sống vui”.

    Ông gọi đó là cốt lõi của dưỡng sinh hiện đại.

GS. Nguyễn Chấn Hùng nguyên là Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TPHCM, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam. Trải qua nửa thế kỷ gắn bó với ngành ung thư, ông đúc kết, cô đọng nhiều nguyên lý phòng bệnh bằng thơ, vè.

     Trong câu chuyện của mình, vị giáo sư già liên tục nhắc tới triết lý phương Đông, từ Hoàng đế nội sinh đến tư tưởng dưỡng sinh ngàn năm trước. Ông trầm ngâm đọc:

                    “Điềm đạm hư vô

                    Chân khí tùng chi

                   Tinh thần nội thủ

                    Bệnh an tòng lai”.

    Nhưng ông cũng nhấn mạnh, “hư tà tặc phong” thời nay chính là thuốc lá, rượu bia quá mức, lối sống thiếu vận động, thức khuya, stress kéo dài…

    “Đừng nghĩ ung thư là trời kêu không dạ. Mình sống kiểu nào thì bệnh nó theo kiểu đó” – ông nói.

    Rồi ông kể chuyện một nghệ sĩ nổi tiếng từng than với ông rằng: “Trời kêu ai nấy dạ”. Nhưng GS. Hùng chỉ cười: “Không phải trời kêu. Hút thuốc, uống rượu dữ quá thì bệnh tới thôi”.

    Những câu chuyện tưởng như tếu táo ấy lại khiến thông điệp y khoa đi vào lòng người một cách nhẹ nhàng.

   “Mắt thần” của y học hiện đại

    Ở tuổi ngoài 80, GS. Nguyễn Chấn Hùng vẫn say mê theo dõi từng bước tiến mới của y học thế giới.

    Ông nói, ngày xưa con người chỉ biết mô tả ung thư như “con cua” bò lan khắp cơ thể. Còn hiện nay, y học đã có CT, MRI, PET/CT, xét nghiệm gen, sinh học phân tử, miễn dịch trị liệu…

    GS.BS Nguyễn Chấn Hùng vừa chủ tọa vừa báo cáo tại phiên toàn thể hội nghị khoa học Bệnh viện Ung Bướu TPHCM năm 2026.

    “Mắt thần của y học bây giờ nhìn sâu nhìn suốt được hết” – ông nói. Ông đặc biệt tâm đắc với hình tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay.

    “Nghìn mắt để thấy hết nỗi đau của thế gian, nghìn tay để cứu giúp. Y học hiện đại cũng vậy, càng ngày càng có nhiều phương tiện phát hiện sớm, nhiều cách điều trị hơn”.

    Theo ông, điều quan trọng nhất hiện nay không còn là “chiến đấu tiêu diệt ung thư” theo kiểu tuyệt vọng, mà là làm sao để “nhẹ gánh” với ung thư.

    Nghĩa là phòng ngừa tốt hơn, phát hiện sớm hơn, điều trị hiệu quả hơn để người bệnh sống khỏe, sống lâu và sống có chất lượng.

    Trong bài báo cáo tại hội nghị, GS. Hùng cũng nhắc đến những bước tiến mang tính cách mạng của y học hiện đại, từ liệu pháp nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu cho đến công nghệ chỉnh sửa gen đạt giải Nobel năm 2020.

    Nhưng rồi, sau tất cả những điều tưởng như rất cao siêu ấy, ông vẫn quay về điều căn bản nhất: “Ăn lành, ngủ đủ, tập đều, sống vui”.

    “Sống vui” mới là điều cuối cùng

   Có lúc giữa câu chuyện, GS Hùng bất chợt im lặng rất lâu. Rồi ông cười hiền: “Cuối cùng thì dưỡng nuôi sự sống mới là quan trọng”.

   Ông nói, y học càng tiến bộ, con người càng phải học cách sống hài hòa hơn với tự nhiên, với cơ thể mình.

   Trong cuốn sách “Sâu thẳm sự sống”, ông dành nhiều trang để nói về dưỡng nuôi sự sống, từ triết lý Đông phương cho tới khoa học hiện đại.

   Bởi theo ông, ung thư không chỉ là câu chuyện của bệnh viện hay thuốc men. Đó còn là câu chuyện của lối sống, tinh thần và cách con người đối đãi với chính mình.

   Ở cuối buổi trò chuyện, GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng vẫn chưa muốn dừng lại. Ông tiếp tục kể về những chuyến đi khắp miền Tây, những buổi giảng ở địa phương xa, những lần được người dân đưa ghe ra cửa biển chơi sau giờ nói chuyện về phòng bệnh.

   Một đời làm nghề, ông không chỉ chữa ung thư bằng dao mổ, hóa trị hay xạ trị. Ông chữa bằng niềm tin.

    Và có lẽ, điều lớn nhất mà vị giáo sư già để lại cho cộng đồng chính là một thông điệp rất giản dị: “Ung thư biết sớm trị lành”.

The post UNG THƯ BIẾT SỚM TRỊ LÀNH appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Trong lãnh vực thực phẩm, hàn the là một phụ gia (1) tạo kết cấu tạo độ dai, giòn, déo….(2) có tính chất sát khuẩn, hạn chế quá trình lên men, chống nấm mốc cho thực phẩm có nguồn gốc từ thịt, cá,…

    Sau khi phát hiện hàn the có thể gây ngộ độc mãn tính dù chỉ sử dụng với hàm lượng thấp, nhiều nước đã cẩm sử dụng hàn the trong sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm. Ở Việt Nam chúng ta,  Bộ Y tế cũng đã ra hai thông tư 24/2019/TT-BYT và 17/2023/TT-BYT nghiêm cấm sử dụng chất hàn the này..  Tuy nhiên, thời gian gần đây, tình trạng sử dụng hàn the trong sản xuất giò, chả vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

         II. NHẬN DIỆN HÀN THE

    Hàn the là một hợp chất hóa học của nguyên tố Bo với Natri và Oxy, là muối của Acid Boric (Na2B4O7), có tên thương mại theo tiếng Anh là Sodium Tetraborate, Sodium Pyroborate, Sodium Peborate… gọi tắt là Borax. Ở Việt Nam, hàn the được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như: bằng sa, bồng sa, nguyên thạch. 

   Hàn the là một loại phụ gia được sử dụng lâu đời và phổ biến trong ngành công nghiệp chất tẩy rửa, chất khử trùng, thuốc trừ sâu, chế tạo máy, thủy tinh, men gốm, đồ sứ, dược phẩm…..

   Trong lãnh vực thực phẩm, hàn the là một phụ gia  có 2 tác dụng (1) ức chế sự phát triển của vi khuẩn là nhờ khả năng tác động lên các liên kết peptit trong protein của vi khuẩn, làm biến đổi cấu trúc của protein và màng tế bào của vi khuẩn, khiến cho vi khuẩn suy yếu và chết, nhờ thé thịt cá chậm bị hư hỏng, ôi thiu; và (2) làm tăng độ kết dính giữa các thành phần trong thực phẩm, nhất là chất đạm, tạo ra cấu trúc chắc chắn hơn, khiến cho thực phẩm trở nên dai giòn, khó bị vỡ vụn, bảo quản được lâu.

        III. NHỮNG TÁC HẠI CỦA HÀN THE

     1. Gây hại dạ dày, ruột

   Hàn the tác động trực tiếp lên niêm mạc đường ruột, dạ dày, gây viêm loét dạ dày, đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, và trong một số trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến mất nước nặng, nếu không điều trị kịp thời thì nguy hiểm đến tính mạng.

    2. Gây tổn thương gan

  Gan là cơ quan chuyển hóa chính của cơ thể. Khi tiếp xúc với hàn the, gan phải làm việc quá tải để chuyển hóa và đào thải chất độc này, lâu ngày gan bị suy, gây triệu chứng vàng da vàng mắt, thậm chí xơ gan. 

    3. Gây hại cho hệ thần kinh

   Hàn the kích thích hệ thần kinh trung ương, gây ra các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, thậm chí trầm cảm. Ở trẻ em, hàn the có thể gây ra các rối loạn hành vi.

   4. Gây tổn thương thận

   Thận là cơ quan lọc máu, khi hàn the tích tụ quá nhiều, thận phải làm việc quá sức để lọc và đào thải chất độc ra khỏi cơ thể trong thời gian dài sẽ gây áp lực lên thận, gây tổn thương cầu thận, ống thận dẫn đến suy thận.

    5. Ảnh hưởng khả năng sinh sản

   Cơ thể tích lũy hàn the lâu ngày có thể gây rối loạn nội tiết tố, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. Hàn the làm giảm số lượng tinh trùng và ham muốn tình dục ở nam.

  Theo nghiên cứu các nhà khoa học phát hiện ra rằng chuột được cho ăn hàn the một thời gian sẽ bị teo tinh hoàn ở chuột đực và teo cơ quan sinh sản ở chuột cái. 

    Ở động vật thí nghiệm mang thai, hàn the trong máu ở mức độ cao sẽ vượt qua hàng rào nhau thai, gây hại cho sự phát triển của thai nhi và gây ra tình trạng nhẹ cân khi sinh, dị tật bào thai.

  6. Tổn thương nhiễm sắc thể, gây ung thư

  Hàn the có thể chen vào cấu trúc các nucleotide, acid nucleic…và có thể gây ung thư

     IV. NHIỄM ĐỘC HÀN THE

     1. Tình trạng sử dụng hàn the trong thực phẩm 

    Theo quy định hiện hành, hành vi sử dụng hàn the trong chế biến thực phẩm có thể bị xử phạt hành chính rất nặng, đình chỉ hoạt động sản xuất, buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 317 Bộ luật Hình sự với tội danh này có thể mức phạt tù lên tới 20 năm.

    Tuy nhiên, vẫn có quá nhiều vụ việc sử dụng hàn the trong sản xuất thực phẩm, đặc biệt là giò, chả, bún.. đã bị các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý nghiêm và khởi tố hình sự tại nhiều địa phương trên cả nước … Những vụ việc trên cho thấy tình trạng sử dụng hàn the trong thực phẩm vẫn còn diễn biến phức tạp, bất chấp nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và các chế tài xử lý nghiêm khắc của pháp luật.

    2. Làm sao phòng tránh

   2.1 Các cơ quan chức năng

    Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn; đặc biệt tập trung vào các nhóm ngành hàng có nguy cơ cao như cơ sở sản xuất giò, chả, nem chua, thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn đường phố. Việc kiểm tra sẽ được thực hiện định kỳ, đột xuất, kết hợp lấy mẫu kiểm nghiệm nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi sử dụng hàn the và các chất cấm/chất ngoài danh mục cho phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.

   2.2 Người dân, gia đình và cộng đồng

    Cảnh giác khi lựa chọn thực phẩm; không mua, không sử dụng các sản phẩm giò, chả có biểu hiện dai, giòn bất thường, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có nhãn mác hoặc được bán với giá quá rẻ so với thị trường. Nên lựa chọn sản phẩm của các cơ sở sản xuất uy tín, có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, ngày sản xuất và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.

  Sử dụng Bộ kit curumin của Viện Kỹ thuật Hóa Sinh và Tài liệu nghiệp vụ của Bộ công an sản xuất để kiểm tra nhanh hàn the cho các thực phẩm.   

X. THAM KHẢO

[Video 1] Hàn the trong giò chả, mì tươi: ngon miệng đẹp mắt nhưng cái giá cho sức khỏe là gì?

[Video 2] Rùng mình “công nghệ” tẩm ướp hàn the vào trong giò chả 

[Video 3] Những thực phẩm dễ “ngậm” hàn the mà chúng ta không hề biết 

[1] Abuse of Boric Acid and Borax in Foods

https://www.cfs.gov.hk/english/multimedia/multimedia_pub/multimedia_pub_fsf_131_01.html

[2] Borax (Sodium Tetraborate): Uses & Health Risks

https://www.webmd.com/a-to-z-guides/borax-sodium-tetraborate

[3] Despite social media claims, Borax is not safe to consume

https://www.michiganmedicine.org/health-lab/despite-social-media-claims-borax-not-safe-consume

[4] Hàn the trong thực phẩm: tác hại, thực trạng và giải pháp

https://nifc.gov.vn/ky-thuat-chuyen-mon/han-the-trong-thuc-pham-tac-hai-thuc-trang-va-giai-phap-post2289.html

[5] Hàn the nguy hiểm ra sao với sức khỏe?

https://tuoitre.vn/han-the-nguy-hiem-ra-sao-voi-suc-khoe-20250107222030884.htm

[6] Cảnh báo tác hại của hàn the trong thực phẩm

https://dinhhoa.ninhbinh.gov.vn/an-toan-thuc-pham/canh-bao-tac-hai-cua-han-the-trong-thuc-pham-799.html

[7] Phát hiện 300 kg giò chả chứa hàn the tại cơ sở trên phố Nguyễn Thiện Thuật, Hà Nội

https://suckhoedoisong.vn/phat-hien-300-kg-gio-cha-chua-han-the-tai-co-so-yen-hien-so-5b-pho-nguyen-thien-thuat-ha-noi-16926011918384002.htm

[8] Một cơ sở ở TP.HCM sản xuất 800 tấn mì tươi trộn hàn the

https://plo.vn/1-co-so-o-tphcm-san-xuat-800-tan-mi-tuoi-tron-han-the-post891033.html

[9] Lào Cai: Khởi tố chủ cơ sở sử dụng hàn the để sản xuất giò chả

https://baochinhphu.vn/lao-cai-khoi-to-chu-co-so-su-dung-han-the-de-san-xuat-gio-cha-102250923093737584.htm

[10] Triệt phá cơ sở sản xuất hơn 2.800 tấn mì tươi sử dụng hàn the và thủy tinh lỏng

https://suckhoedoisong.vn/triet-pha-co-so-san-xuat-hon-2800-tan-mi-tuoi-su-dung-han-the-va-thuy-tinh-long-169260426094520523.htm

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post HÀN THE CÓ NHIỀU TÁC HAI SỨC KHỎE ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Loãng xương (osteoporosis) là một trong những bệnh mạn tính phổ biến ở người cao tuổi. Nghiên cứu của chúng tôi tại Việt Nam cho thấy ở những người sau 50 tuổi, cứ 10 người nữ thì có 3 người bị loãng xương, và con số này ở nam giới là 1/10 [1].

   Loãng xương là nguyên nhân chánh của gãy xương. Gãy xương, đặc biệt là gãy xương đùi, làm giảm tuổi thọ. Cứ 10 người bị gãy xương đùi thì có 2-3 người tử vong sau 12 tháng. Nguy cơ tử vong này còn cao hơn cả ung thư vú.

    Calcium là khoáng chất nền tảng của khung xương. Nó (calcium) đóng vai trò trọng tâm trong chiến lược phòng ngừa loãng xương suốt nhiều thập niên qua. Song xung quanh việc bổ sung calcium đang tồn tại nhiều ngộ nhận, cả trong cộng đồng lẫn trong giới y tế. Hai trong số những ngộ nhận phổ biến nhứt là: (1) “calcium hữu cơ” có giá trị sinh học vượt trội hơn “calcium vô cơ” và vì vậy là lựa chọn tốt hơn cho tất cả mọi người; và (2) bổ sung calcium làm tăng nguy cơ sỏi thận, cần thận trọng khi chỉ định cho bệnh nhân. Bài viết này phân tích bằng chứng khoa học hiện có để làm rõ hai ngộ nhận trên.

          II. TỔNG QUAN VỀ CALCIUM   

   1. Vai trò của calcium trong cơ thể

   Calcium là khoáng chất dồi dào nhất trong cơ thể chúng ta. Ở một người trưởng thành, tổng lượng calcium dao động từ 1000 đến 1200 gram; trong đó, khoảng 99% tập trung trong xương và răng dưới dạng tinh thể hydroxyapatite [Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂].

   Phần còn lại, chiếm khoảng 1%, hiện diện trong máu, dịch ngoại bào và bên trong các tế bào, nhưng lại đảm nhận một loạt chức năng sinh lí quan trọng: dẫn truyền thần kinh cơ, co bóp cơ tim và cơ vân, đông máu, tiết hormone, và truyền tín hiệu nội bào [2].

   Ở trạng thái sinh lí bình thường, nồng độ calcium ion hóa trong huyết tương được duy trì rất ổn định trong khoảng 1.1 đến 1.3 mmol/L. Để cơ thể chúng ta duy trì một nồng độ chặt chẽ như vậy là nhờ sự phối hợp tinh tế của ba cơ quan: ruột non (hấp thu), thận (tái hấp thu hoặc bài tiết), và xương (dự trữ và huy động). Hormone tuyến cận giáp (PTH) và calcitriol (dạng hoạt động của vitamin D) là hai tác nhân điều hoà trung tâm của hệ thống này [3].

   2. Tại sao calcium quan trọng với xương?

   Xương là mô sống được tái tạo liên tục trong suốt cuộc đời thông qua hai quá trình đối lập: tạo xương (bone formation) và huỷ xương (bone resorption). Tạo xương do nhóm tế bào tạo xương (osteoblast) thực hiện, và huỷ xương do nhóm tế bào hủy xương (osteoclast) đảm trách. Sự cân bằng giữa hai quá trình này quyết định mật độ xương.

   Calcium là nguyên liệu xây dựng của ma trận khoáng chất xương. Nếu nguồn cung từ chế độ ăn bị thiếu hụt kéo dài, cơ thể sẽ rút calcium từ xương ra để duy trì nồng độ calcium bình thường trong máu. Nếu việc “rút tiền” này kéo dài, mật độ xương sẽ bị suy giảm và tăng nguy cơ gãy xương.

   Nhu cầu calcium thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc sống. Nhu cầu đặc biệt cao trong thời kì tăng trưởng (trẻ em và thanh thiếu niên), thai kì, cho con bú, và ở phụ nữ sau mãn kinh cùng người cao tuổi khi hiệu suất hấp thu calcium từ ruột giảm dần. Theo khuyến cáo của Tổ chức Bone Health and Osteoporosis Foundation (BHOF), nam ở tuổi 50-70 calcium nên đạt 1000 mg/ngày, còn phụ nữ từ 51 tuổi trở lên và nam giới từ 71 tuổi trở lên cần đạt 1,200 mg calcium mỗi ngày từ tổng các nguồn thực phẩm và bổ sung [4].

    3. Làm sao biết thiếu calcium?

   Thiếu calcium mạn tính thường diễn tiến âm thầm, bởi vì cơ thể ưu tiên duy trì nồng độ calcium huyết tương trong giới hạn bình thường bằng cách huy động calcium từ xương. Vì vậy, biểu hiện lâm sàng rõ ràng thường chỉ xuất hiện khi tình trạng thiếu hụt kéo dài hoặc khi có rối loạn nội tiết phối hợp.

   Các biểu hiện đáng chú ý bao gồm:

   (a) Chuột rút cơ bắp, đặc biệt về ban đêm; yếu cơ toàn thân.

   (b) Dị cảm (tê bì, châm chích) ở đầu ngón tay, ngón chân và quanh miệng; trong trường hợp hạ calcium huyết cấp tính, có thể xảy ra co giật cơ (tetany) với dấu hiệu Chvostek dương tính (co cơ mặt khi gõ vào dây thần kinh mặt).

   (c) Ở trẻ em thiếu calcium trong giai đoạn phát triển, men răng có thể kém chắc và móng tay dễ gãy.

   (d) Hạ calcium huyết nặng có thể gây rối loạn nhịp tim, kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ và, trong tình huống cấp cứu, dẫn đến rung thất.

   Cần lưu ý rằng nhiều triệu chứng trên (chuột rút, mệt mỏi, dị cảm) mang tính đặc hiệu thấp và có thể do nhiều nguyên nhân khác. Chẩn đoán thiếu calcium cần kết hợp đánh giá lâm sàng, định lượng calcium huyết thanh toàn phần và calcium ion hóa, PTH, vitamin D (25-hydroxyvitamin D), và đo mật độ xương (DXA) khi có chỉ định [4].

    4. Tại sao calcium cần đi cùng với vitamin D?

   Vitamin D, cụ thể là dạng hoạt động calcitriol (1,25-dihydroxyvitamin D₃), có vai trò thiết yếu trong quá trình hấp thu calcium tại ruột non. Calcitriol gắn vào thụ thể vitamin D (VDR) trên tế bào niêm mạc ruột, kích thích tổng hợp protein vận chuyển calcium (calbindin-D9k) và kênh calcium màng đỉnh (TRPV6), từ đó tăng hấp thu calcium theo cơ chế chủ động lên đến 30 đến 40% tổng lượng calcium được hấp thu [3].

   Khi cơ thể thiếu vitamin D, hiệu quả hấp thu calcium từ ruột giảm, có thể xuống dưới 15%. Hậu quả là PTH tăng (secondary hyperparathyroidism) để huy động calcium từ xương ra máu, tạo ra vòng xoáy huỷ xương. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi, người ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời, người có màu da tối, và những đối tượng mắc hội chứng kém hấp thu [5].

   Bổ sung calcium mà thiếu vitamin D đầy đủ không đem lại hiệu quả tốt trong việc cải thiện mật độ xương và phòng ngừa gãy xương. Ngược lại, phối hợp calcium và vitamin D, qua nhiều thử nghiệm lâm sàng lớn, có lợi ích rõ ràng hơn đối với mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương, đặc biệt ở người cao tuổi sống trong cộng đồng [6-9]. BHOF khuyến cáo người lớn từ 50 tuổi trở lên bổ sung 800 đến 1.000 IU vitamin D mỗi ngày, có thể cao hơn tuỳ theo nồng độ 25(OH)D huyết thanh khi được đánh giá lâm sàng [6-9].

   Ngoài vitamin D, một số vi chất khác cũng tham gia điều tiết chuyển hoá calcium và sức khoẻ xương, đáng kể là vitamin K2 (hỗ trợ gắn calcium vào ma trận xương thông qua carboxyl hoá osteocalcin), magie (đồng yếu tố của nhiều enzyme trong chu trình chuyển hoá vitamin D), và protein (cung cấp khung hữu cơ collagen cho xương). Tiếp cận toàn diện, đa yếu tố luôn mang lại hiệu quả bảo vệ xương tốt hơn so với bổ sung calcium đơn lẻ [10].

          III. HAI NGỘ NHẬN VỀ CALCIUM 

     1. NGỘ NHẬN 1: “Calcium hữu cơ tốt hơn calcium vô cơ” 

    1.1 Nguồn gốc của ngộ nhận

   Trên thị trường hiện nay, các sản phẩm calcium citrate, calcium gluconate, calcium lactate hay calcium citrate malate, được gọi chung là “calcium hữu cơ”. Chúng thường được quảng bá với những thông điệp như “hấp thu tốt hơn”, “thân thiện với dạ dày”, hay “gần giống calcium tự nhiên trong thực phẩm”. Ngược lại, calcium carbonate thường bị gắn nhãn “calcium vô cơ” với hàm ý kém giá trị hơn.

   Vậy các loại calcium này là gì? Bảng dưới đây so sánh thành tố:

   Calcium carbonate là dạng phổ biến và rẻ nhứt, chứa hàm lượng calcium nguyên tố cao nhất (40%), nghĩa là cần ít viên nhất mỗi ngày. Nhược điểm là cần acid dạ dày để hòa tan, nên phải uống cùng bữa ăn. Đây là dạng có nhiều bằng chứng lâm sàng nhứt và là lựa chọn hợp lí cho phần lớn người có dạ dày bình thường.

   Calcium citrate là lựa chọn thứ hai phổ biến nhứt. Hấp thu độc lập với acid dạ dày nên có thể uống lúc đói, và dung nạp tiêu hóa tốt hơn carbonate. Hàm lượng calcium nguyên tố thấp hơn (21%) nên cần uống nhiều viên hơn. Đây là lựa chọn được khuyến cáo cho người dùng PPI, người cao tuổi giảm tiết acid, hoặc bệnh nhân đã phẫu thuật dạ dày.

   Calcium gluconate có hàm lượng calcium nguyên tố rất thấp (chỉ 9%), cần uống rất nhiều viên mới đạt đủ liều. Dạng này chủ yếu được dùng trong truyền tĩnh mạch cấp cứu hạ calcium huyết, ít có giá trị thực tế trong bổ sung đường uống phòng ngừa loãng xương.

   Calcium lactate chứa khoảng 13% calcium nguyên tố, dung nạp tiêu hóa tốt, và thường gặp dưới dạng thành phần tăng cường trong thực phẩm chức năng hơn là thuốc bổ sung đơn thuần. Bằng chứng lâm sàng về hiệu quả trên xương còn hạn chế so với carbonate và citrate.

   Calcium citrate malate là dạng được nhiều nghiên cứu ghi nhận có sinh khả dụng cao nhất trong số các dạng uống, đặc biệt trong các thử nghiệm so sánh trực tiếp về hấp thu. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả lâm sàng trên mật độ xương và giảm gãy xương vẫn ít hơn carbonate và citrate, và giá thành cao hơn đáng kể. Dạng này thường gặp trong thực phẩm tăng cường (nước cam fortified) và một số công thức bổ sung cao cấp.

Sự phân biệt “hữu cơ” và “vô cơ” này thực ra chỉ là thuật ngữ hóa học mô tả cấu trúc phân tử phản ảnh việc gốc anion có chứa carbon hay tồn tại dưới dạng vô cơ. Thuật ngữ này hoàn toàn tách biệt với khái niệm chất lượng sinh học theo nghĩa thông thường mà người tiêu dùng thường hiểu. Tuy nhiên, cách đặt tên này đã vô tình, hoặc đôi khi có chủ ý, tạo ra ấn tượng rằng calcium hữu cơ là “tự nhiên hơn” và do đó tốt hơn.

   1.2 Bằng chứng khoa học

   (a) Calcium carbonate và calcium citrate: so sánh bằng chứng

   Một phân tích tổng hợp (meta-analysis) trên 15 nghiên cứu kết luận rằng calcium citrate được hấp thu tốt hơn calcium carbonate khoảng 22–27%, dù uống lúc đói hay cùng bữa ăn [11]. Các nghiên cứu của Heller và cộng sự (1999, 2000) cũng xác nhận calcium citrate có sinh khả dụng cao hơn trong điều kiện thực nghiệm kiểm soát chặt [10,11].

   Tuy nhiên, các con số này cần được hiểu đúng trong bối cảnh lâm sàng. Mức độ chênh lệch hấp thu 22–27% là kết quả đo trong điều kiện lý tưởng, và trên thực tế, khi uống cùng bữa ăn, sự khác biệt này trở nên nhỏ hơn đáng kể. Heaney và cộng sự (Đại học Creighton) ghi nhận rằng khi cả hai dạng calcium đều được uống cùng bữa ăn với điều kiện chuẩn hóa, đường cong tăng calcium huyết thanh 24 giờ gần như tương đương nhau [12].

   Calcium carbonate chứa khoảng 40% calcium nguyên tố, trong khi calcium citrate chỉ chứa khoảng 21%. Điều này có nghĩa là để đạt cùng lượng calcium nguyên tố, người dùng calcium citrate cần uống số lượng viên nhiều hơn gần gấp đôi; đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tuân thủ điều trị. Một thí nghiệm hơn 10 năm trước cho thấy trong điều kiện nhất định, calcium carbonate dạng bột với liều đơn 1000 mg cho mức hấp thu cao hơn calcium citrate dạng viên 500 mg [13].

   (b) Khi nào calcium citrate thực sự có lợi thế?

   Lợi thế thực sự của calcium citrate nằm ở việc không cần acid dạ dày để ion hóa và hấp thu. Calcium carbonate, ngược lại, cần môi trường acid để phân li thành Ca²⁺ hấp thu được. Điều này tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thực tế trong các nhóm bệnh nhân cụ thể:

   Người cao tuổi với tình trạng giảm tiết acid dạ dày (hypochlorhydria): calcium citrate được hấp thu hiệu quả hơn, đặc biệt khi uống lúc đói.

   Bệnh nhân đang sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, pantoprazole, esomeprazole: các thuốc này làm giảm đáng kể acid dạ dày, do đó cản trở hấp thu calcium carbonate nhưng không ảnh hưởng đến calcium citrate.

   Bệnh nhân đã phẫu thuật cắt dạ dày: mất phần lớn khả năng tiết acid, calcium citrate là lựa chọn được khuyến cáo.

   (c) Kết luận về so sánh dạng calcium

   Không có dạng calcium nào là “tốt nhứt” cho tất cả mọi người. Calcium carbonate, thường bị gọi là “vô cơ”, thực ra là lựa chọn hợp lí, hiệu quả và kinh tế cho phần lớn người có hệ tiêu hóa bình thường, miễn là uống đúng cách (cùng bữa ăn, chia nhỏ liều). Calcium citrate có lợi thế rõ ràng trong các tình huống đặc thù, chính là nhờ cơ chế hấp thu hoàn toàn độc lập với acid dạ dày.

   Quyết định lựa chọn dạng calcium nên dựa trên đặc điểm sinh lí và bệnh cảnh của từng bệnh nhân. Nhãn “hữu cơ” hay giá thành sản phẩm không phải là căn cứ khoa học cho lựa chọn này.

     2. NGỘ NHẬN 2: “Bổ sung calcium gây sỏi thận”

   Lo ngại về mối liên quan giữa bổ sung calcium và sỏi thận bắt nguồn một phần từ nghiên cứu Women’s Health Initiative (WHI), một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên lớn theo dõi hơn 35,000 phụ nữ sau mãn kinh trong 7 năm. Kết quả cho thấy nhóm dùng calcium carbonate 1000 mg kết hợp vitamin D₃ 400 IU/ngày có nguy cơ sỏi đường tiết niệu tăng 17% so với nhóm dùng giả dược (HR = 1.17; 95% CI: 1.02–1.34) [14].

   Phát hiện này nhanh chóng lan rộng trong cộng đồng y khoa và dẫn đến hiện tượng nhiều bác sĩ dặn bệnh nhân, đặc biệt những người có tiền sử sỏi thận, hạn chế hoàn toàn việc bổ sung calcium. Hậu quả là một số đáng kể bệnh nhân loãng xương bị thiếu hụt calcium kéo dài do lo ngại quá mức.

   2.1 Phân tích bằng chứng: đâu là sự thật?

    (a) Calcium từ thực phẩm bảo vệ khỏi sỏi thận

   Một trong những phát hiện quan trọng nhứt trong dinh dưỡng học thận là calcium từ thực phẩm thực ra có tác dụng bảo vệ chống sỏi thận oxalate, loại sỏi phổ biến, chiếm 70–80% tổng số ca sỏi thận.

   Cơ chế là: calcium gắn kết với oxalate trong lòng ruột non tạo thành calcium oxalate dưới dạng kết tủa bền vững, ngăn oxalate hấp thu vào máu và bài tiết qua thận. Khi lượng calcium trong chế độ ăn thấp, oxalate được hấp thu nhiều hơn, làm tăng nồng độ oxalate niệu và nguy cơ kết tinh sỏi.

   Năm 1993, trong nghiên cứu theo dõi hơn 45,000 nam giới trong 4 năm, nhóm có lượng calcium từ thực phẩm cao nhứt có nguy cơ sỏi thận thấp hơn so với nhóm thấp nhứt [15]. Năm 1997, nghiên cứu trên 91,731 phụ nữ trong 12 năm xác nhận: calcium từ thực phẩm cao làm giảm nguy cơ sỏi thận, trong khi calcium từ thực phẩm bổ sung có thể làm tăng nguy cơ; và sự khác biệt này được giả thuyết là liên quan đến thời điểm dùng calcium so với bữa ăn [16].

    (b) Tại sao calcium bổ sung có thể tăng nguy cơ?

   Nguy cơ tăng sỏi thận từ calcium bổ sung không phải là một đặc tính nội tại của calcium mà phụ thuộc lớn vào thời điểm và cách dùng. Khi bổ sung calcium được uống xa bữa ăn (lúc đói), nó không có cơ hội gắn kết với oxalate trong thức ăn. Thay vào đó, calcium tự do được hấp thu vào máu, sau đó được lọc qua cầu thận và bài tiết vào nước tiểu, làm tăng calci niệu (hypercalciuria), một yếu tố nguy cơ độc lập cho sỏi thận oxalate và phosphate [17].

    Đây là điểm mấu chốt: cùng một lượng calcium, nhưng uống cùng bữa ăn hay uống lúc đói sẽ có ảnh hưởng khác nhau đến nguy cơ sỏi thận. Trong nghiên cứu WHI, phụ nữ được phép tiếp tục dùng calcium bổ sung của riêng mình; như vậy một phần đáng kể trong nhóm can thiệp có thể đã dùng tổng lượng calcium vượt ngưỡng khuyến cáo, và không có kiểm soát về thời điểm dùng.

    (c) Nguy cơ thực sự được đặt trong bối cảnh

   Cần nhấn mạnh rằng nguy cơ tuyệt đối tăng sỏi thận trong nghiên cứu WHI là rất nhỏ: chỉ 2.3% phụ nữ trong nhóm dùng calcium-vitamin D được báo cáo có sỏi đường tiết niệu trong 7 năm, so với khoảng 2% trong nhóm giả dược [14]. Mức tăng nguy cơ tương đối 17% dịch ra nguy cơ tuyệt đối tăng thêm chỉ khoảng 0.3%.

   Tuy nhiên, nguy cơ sỏi thận do bổ sung calcium không được ghi nhận nhất quán trong các thử nghiệm khác. Trong thử nghiệm RECORD [18], chỉ có một số ít trường hợp sỏi thận được báo cáo; còn trong thử nghiệm của Prince và cộng sự, tức CAIFOS [19], số ca sỏi thận là 2 ca ở nhóm calcium và 2 ca ở nhóm giả dược, cho thấy không có sự khác biệt giữa hai nhóm. Các tổng quan hệ thống cũng ghi nhận calcium đơn độc không làm tăng có ý nghĩa nguy cơ sỏi thận [20], mặc dù phối hợp calcium + vitamin D trong phân tích gộp có thể làm tăng nhẹ nguy cơ, chủ yếu do kết quả từ WHI [21].

   (d) Tiền sử sỏi thận : cần tiếp cận cá thể hoá

   Người có tiền sử sỏi thận oxalate có thể tiếp tục bổ sung calcium với hướng dẫn thích hợp. Chiến lược đúng đắn bao gồm: (1) ưu tiên calcium từ thực phẩm; (2) nếu cần bổ sung, uống cùng bữa ăn và chia nhỏ liều; (3) uống đủ nước ít nhất 2 lít mỗi ngày; đây là biện pháp phòng sỏi hiệu quả nhất; (4) đánh giá oxalate niệu và calci niệu 24 giờ trước khi quyết định liều lượng [22]. Bệnh nhân có tình trạng calciuria cao bất thường mới cần cân nhắc thêm thiazide để giảm calci niệu trước khi tiếp tục bổ sung calcium.

   Khuyến nghị thực hành

   Bảng dưới đây tóm tắt khuyến nghị thực hành theo từng nhóm người, dựa trên tổng hợp bằng chứng hiện có:

    Nguyên tắc cốt lõi: ưu tiên đạt đủ calcium qua chế độ ăn (sữa và sản phẩm từ sữa, đậu hũ chắc làm với calcium sulfate, cải xoăn, cá hộp có xương, thực phẩm tăng cường calcium); bổ sung calcium chỉ để bù đắp phần thiếu hụt. Tổng lượng calcium từ tất cả nguồn nên ở mức 1000–1200 mg/ngày, không vượt 2000 mg/ngày.

   3. KẾT LUẬN 

    Những ngộ nhận về bổ sung calcium trong phòng ngừa loãng xương xuất phát từ hai nguồn chánh:       (1) cách diễn giải tiếp thị của ngành thực phẩm chức năng đã tạo ra quan niệm sai lệch về tính ưu việt của “calcium hữu cơ”; và

     (2) việc ngoại suy quá mức từ dữ liệu nghiên cứu mà không xem xét đầy đủ bối cảnh, cơ chế và độ lớn nguy cơ.

    Thực tế là: calcium carbonate và calcium citrate đều có giá trị; lựa chọn giữa hai dạng phụ thuộc vào tình trạng tiêu hóa và bệnh cảnh của từng người. Và dù calcium bổ sung có thể làm tăng nhẹ nguy cơ sỏi thận khi dùng chưa đúng cách; nguy cơ này hoàn toàn có thể quản lí được bằng cách hướng dẫn bệnh nhân uống đúng thời điểm và đủ nước.

    IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Hoang DK, et al. Burden of osteoporosis in Vietnam: An analysis of population risk. PLoS One. 2021 Jun 16;16(6):e0252592.

[2] Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D,

 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56060

[3] Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357(3):266–81.

[4] Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, Lewiecki EM, Tanner B, Randall S, et al; National Osteoporosis Foundation. Clinician’s guide to prevention and treatment of osteoporosis. Osteoporos Int. 2014;25(10):2359–81.

[5] Lips P. Vitamin D physiology. Prog Biophys Mol Biol. 2006;92(1):4–8

[6] Dawson-Hughes B, et al. Effect of calcium and vitamin D supplementation on bone density in men and women 65 years of age or older. N Engl J Med 1997 Sep 4;337(10):670-6.

[7] Jackson RD, LaCroix AZ, Gass M, et al. Calcium plus vitamin D supplementation and the risk of fractures. N Engl J Med. 2006;354(7):669-683.

[8] Avenell A, Mak JCS, O’Connell DL. Vitamin D and vitamin D analogues for preventing fractures in post-menopausal women and older men. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014, Issue 4. Art. No.: CD000227.

[9] Massé O, et al. Calcium, vitamin D, or combined supplementation to prevent fractures and falls: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2026;393:bmj-2025-088050.

[10] Heller HJ, Greer LG, Haynes SD, Poindexter JR, Pak CY. Pharmacokinetic and pharmacodynamic comparison of two calcium supplements in postmenopausal women. J Clin Pharmacol. 2000;40(11):1237–44

[11] Sakhaee K, Bhuket T, Adams-Huet B, Rao DS. Meta-analysis of calcium bioavailability: a comparison of calcium citrate with calcium carbonate. Am J Ther. 1999;6(6):313–21.

[12] Heaney RP, Dowell MS, Barger-Lux MJ. Absorption of calcium as the carbonate and citrate salts, with some observations on method. Osteoporos Int. 1999;9(1):19–23.

[13] Wang H, et al. A comparative study of calcium absorption following a single serving administration of calcium carbonate powder versus calcium citrate tablets in healthy premenopausal women. Food Nutr Res. 2014;22:58.

[14] Wallace RB, et al. Urinary tract stone occurrence in the Women’s Health Initiative (WHI) randomized clinical trial of calcium and vitamin D supplements. Am J Clin Nutr. 2011;94(1):270–7.

[15] Curhan GC, Willett WC, Rimm EB, Stampfer MJ. A prospective study of dietary calcium and other nutrients and the risk of symptomatic kidney stones. N Engl J Med. 1993;328(12):833–8.

[16] Curhan GC, Willett WC, Speizer FE, Spiegelman D, Stampfer MJ. Comparison of dietary calcium with supplemental calcium and other nutrients as factors affecting the risk for kidney stones in women. Ann Intern Med. 1997 Apr 1;126(7):497-504.

[17] Favus MJ. The risk of kidney stone formation: the form of calcium matters. Am J Clin Nutr. 2011;94(1):5–6.

[18] Grant AM, Avenell A, Campbell MK, et al; RECORD Trial Group. Oral vitamin D3 and calcium for secondary prevention of low-trauma fractures in elderly people (Randomised Evaluation of Calcium Or vitamin D, RECORD): a randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2005;365(9471):1621-1628.

[19] Prince RL, Devine A, Dhaliwal SS, Dick IM. Effects of calcium supplementation on clinical fracture and bone structure: results of a 5-year, double-blind, placebo-controlled trial in elderly women. Arch Intern Med. 2006;166(8):869-875.

[20] Candelas G, Martinez-Lopez JA, Rosario MP, Carmona L, Loza E. Calcium supplementation and kidney stone risk in osteoporosis: a systematic literature review. Clin Exp Rheumatol. 2012;30(6):954-961.

[21] Kahwati LC, Weber RP, Pan H, et al. Vitamin D, Calcium, or Combined Supplementation for the Primary Prevention of Fractures in Community-Dwelling Adults: An Evidence Review for the U.S. Preventive Services Task Force. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality; 2018.

[22] Pearle MS, Goldfarb DS, Assimos DG, Curhan G, Denu-Ciocca CJ, Matlaga BR, et al; American Urological Association. Medical management of kidney stones: AUA guideline. J Urol. 2014 Aug;192(2):316-24

        GS.TS Nguyễn Văn Tuấn

Viện Garvan ĐH New South Wales Australia

Giải toả ngộ nhận về bổ sung calcium trong phòng ngừa loãng xương

The post CALCI VÀ LOÃNG XƯƠNG: NHỮNG THÔNG TIN CẦN THIẾT appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Mấy ngày nay, cả xã hội râm ran bàn tán về việc Bộ Công thương cấp phép cho xăng pha cồn ethanol  E10 đồng loạt xuất bán trên tất cả cây xăng toàn quốc. Nhiều trang mạng, facebooker…dậy sóng với hàng loạt cảnh báo: “xăng pha cồn làm hỏng động cơ,” “xe cũ chết hết,” “người nghèo chịu thiệt”, “âm mưu phá xe”, “lợi ích nhóm” hại người nghèo   xuất phát do người thiếu thực tế khoa học và hết sức mơ hồ rồi gây hiệu ứng hoang mang, hoản loạn.

    Thật ra, ethanol, rượu etylic, hiện diện trong nhiều sản phẩm quen thuộc quanh chúng ta: bia rượu và thức uống có cồn, trong cồn sát trùng y tế, mỹ phẩm, dung môi công nghiệp.v.v….

  Bài viết, sưu tập một số thông tin về loại cồn quen thuộc này, đặc biệt về việc pha chế ethanol vào xăng E5, E10 hiện nay

     II. ETHANOL TRONG ĐỒ UỐNG

    Cồn ethanol, rượu etylic, có mặt trong nhiều loại “đồ uống có cồn”, là linh hồn “men say” của nhiều loại bia, rượu, vodka, brandy, cognac,…

The post ETHANOL (RƯỢU ETYLIC)-NHỮNG THÔNG TIN THÚ VỊ ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Chúng ta ai cũng rõ, thuốc lá rất có hại sức khỏe, kể cả những người hút thuốc lá thụ động. Vì thế, nhiều nơi công cộng, bệnh viện, cơ quan, công sở …đều có bảng cấm hút thuốc. Các cộng đồng xã hội văn minh đều không chấp nhận “khói thuốc lá”.

   Tuy nhiên, việc cai bỏ thuốc lá rất khó đặc biệt là tình trạng tái nghiện. Nhà văn Mỹ Mark Twain nói đùa rằng: “Bỏ hút thuốc là điều dễ dàng nhất trên đời. Tôi biết vì chính tôi đã làm điều đó hàng nghìn lần rồi”. 

   Ở Việt Nam chúng, trong khi việc mua và hút thuốc quá dễ dàng thì việc bỏ thuốc, vốn rất có lợi ai cũng hiểu, lại vô cùng khó khăn, nhiều người năm lần bảy lượt cũng không dứt bỏ được.

                TS. BS Trần Bá Thoại tư vấn sức khỏe cho một bệnh nhân – Ảnh: Đoàn Cường    

      BÔN “LÝ DO, LÝ TRẤU”

   Người hút thuốc thường có bốn cớ để ngụy biện.

   Một là thuốc lá không thể thiếu khi uống nước, uống cà phê, ăn nhậu… đặc biệt là những thực phẩm nặng mùi, tanh, béo… Thật ra đây là cái cớ hơn là lý do đúng nghĩa. Chưa thấy sách vở dinh dưỡng, ẩm thực nào… lý giải việc này.

  Hai là hút thuốc để tiêu sầu. Buồn rầu có nhiều lý do, nếu buồn lo vì kinh tế kém lại hút thuốc nữa thì càng bế tắc hơn.

  Ba là để giết thời gian, ví dụ thân nhân đang nhập viện, vợ đang chờ đẻ, chờ tàu xe…

  Bốn là hút thuốc để lấy cảm hứng sáng tác.

   Nhiều văn nghệ sĩ hay viện lý do thứ tư nhất… nhưng không hẳn đúng. Khá nhiều văn nghệ sĩ quen tôi đâu có hút thuốc mà vẫn sáng tác nhiều tác phẩm nổi danh, hai vị đại diện là nhà văn Nguyên Ngọc và điêu khắc gia Phạm Văn Hạng.

   Theo anh Phạm Văn Hạng, người tạo dựng tượng Mẹ dũng sĩ (mẹ Nhu) và gần đây là cái đầu của cây cầu Rồng Đà Nẵng, cho rằng: “Trên cây văn có ba thứ: văn hóa là cái gốc, văn chương là cái thân và văn nghệ là hoa lá”, và “nghệ sĩ thường hay hút thuốc chứ không phải hút thuốc mới thành nghệ sĩ”.

    BỐN TÌNH HUỐNG BỎ THUỐC LÁ

   Nhiều người nghiện nặng đến độ nằm hút thuốc trong màn, thiếu thuốc lá đi lượm tàn để tận thu hút lại, hay dám tuyên bố (vui) là “bỏ vợ còn hơn bỏ thuốc lá” nhưng sau đó lại cai được thuốc lá. Tổng hợp lại có những tình huống lý thú như sau.

   Một là đi thăm một người thân bệnh hô hấp về, đặc biệt là bệnh viêm phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) hoặc ung thư phổi…

   Hai là chính bản thân bị mắc bệnh, không nhất thiết là bệnh phổi, phải nằm viện điều trị và mục sở thị những trường hợp mắc bệnh điển hình do thuốc lá.

   Ba là bị vợ, đặc biệt là bạn gái, chê hôi miệng và hơi thở nặng mùi khó ưa. Nhiều cô gái ra yêu sách chọn một trong hai “bồ hoặc thuốc”, thế là cánh đàn ông phải đành bỏ hút.

   Bốn là có công việc làm say mê, phải lao vào giải quyết. Làm ngành y, tôi thấy rất nhiều bác sĩ, trong đó có tôi, lãnh đạo tôi, em ruột tôi… đã bỏ thuốc lá vì lý do “bận việc” này, đúng câu cách ngôn xa xưa: “Nhàn cư vi bất thiện”.

     KINH NGHIỆM BẢN THÂN

   Tôi vào trường y trước năm 1975, thời đó sinh viên, đặc biệt học y khoa, chẳng ai hút thuốc. Sau năm 1975, với chế độ tem phiếu “công nghệ phẩm” bậc E, mỗi tháng được cấp 4-6 gói thuốc lá Điện Biên hay Tam Đảo. Không hút cũng chẳng được bán vì sẽ mắc tội “phe phẩy”, quá nặng thời bấy giờ, và cũng để chứng tỏ mình “đã lớn”, tôi đã tập tò hút thuốc. Ngày qua tháng lại nghiện lúc nào chẳng hay.

   Năm 1977 ra Hà Nội tu nghiệp, trời lạnh và cảm giác hút thuốc sẽ ấm người, chúng tôi thi nhau hút thuốc lá. Thuốc tiêu chuẩn tem phiếu không đủ chúng tôi mua thêm thuốc Lạng Sơn, dạng thuốc lá sợi tẩm lưu huỳnh vàng rơm thấy rất bắt mắt. Không chỉ phì phèo trong quán cà phê mà ngay cả ở khuôn viên bệnh viện, nhiều đêm thiếu thuốc chúng tôi không ngần ngại lượm “dế” (tàn thuốc) để tái sử dụng. Tôi hút nhiều đến nỗi được tặng biệt danh là “ống khói” YKH khóa 13. Cai thuốc nhiều lần không thành, may mắn cho tôi khi được điều chuyển về khoa hồi sức nhi Bệnh viện Đà Nẵng, đơn vị anh hùng của ngành y tế thời đó, tôi bỏ hẳn thuốc lá.

   Suy nghiệm lại, bỏ thuốc lá cũng không quá khó, không thể không thực hiện được, thậm chí có thể là đơn giản. Có quyết tâm cao, có ý chí vững, đặc biệt có công việc để “lu bu” và môi trường làm việc không cho thời gian thư thả để phì phèo.

    NHỮNG TẤM GƯƠNG BỎ THUỐC LÁ

     1. Vì vợ con, Tổng thống Obama bỏ thuốc lá

  Theo Telegraph, Tổng thống Mỹ Barack Obama cuối cùng đã bỏ hút thuốc lá sau hơn 30 năm có thói quen này và sau nhiều nỗ lực nhưng thất bại. Đệ nhất phu nhân tổng thống Mỹ Michelle Obama khẳng định ông Obama bỏ thuốc là vì bà và những đứa con. Theo bà Obama, tổng thống Mỹ muốn nhìn thẳng vào mắt các con và nói rằng ông không còn hút thuốc lá nữa.

   Ngoài ra, một trong những điều kiện để bà Obama đồng ý cho ông tranh cử tổng thống là cai thuốc lá. Ông Obama đã hứa và thực hiện lời hứa này sau nhiều nỗ lực. Tuy nhiên Tổng thống Obama cũng thừa nhận việc cai thuốc rất khó khăn. “Tôi luôn phải vật lộn với nó” – ông Obama nói. Theo Huffington Post, Tổng thống Obama thường xuyên nhai kẹo có chứa nicotin thay cho việc hút thuốc.

   Thư ký báo chí Nhà Trắng Robert Gibbs tiết lộ một số nhân viên Nhà Trắng bao gồm giám đốc phụ trách công du Nhà Trắng Marvin Nicholson đã bỏ hút thuốc. Ông Gibbs cho rằng Tổng thống Obama cũng đã được tiếp thêm động lực từ các nhân viên này.

   2. Công nương Camilla Parker Bowles bỏ thuốc lá làm quà sinh nhật

   Theo Daily Mail, Công nương xứ Cornwall Camilla Parker Bowles – vợ của thái tử Anh Charles – đã từ bỏ thuốc lá như món quà tặng thái tử nhân dịp sinh nhật lần thứ 50 của ông bởi thái tử Charles là người phản đối mạnh mẽ thuốc lá. Thái tử Charles từng tiết lộ trong một chuyến thăm các học sinh tiểu học tại Slovenia rằng ông đã bỏ hút thuốc ở tuổi 11.

    3. Diễn viên Hollywood Brad Pitt bỏ thuốc lá để làm gương cho con

    Theo London Evening Standard, Nam diễn viên Hollywood nổi tiếng Brad Pitt đã quyết định từ bỏ hút thuốc sau khi bị hai con nhỏ là Zahara và Shiloh bắt gặp ông hút thuốc phía sau vườn nhà. Brad Pitt muốn làm gương cho con bởi ông luôn nói với bọn trẻ rằng thuốc lá không tốt cho sức khỏe của chúng. Thay vào đó, ông thường xuyên dùng kẹo bạc hà và kẹo có chứa nicotin để chống lại cơn thèm. Brad Pitt thừa nhận đối với ông gia đình là trên hết và điều này trở thành động lực cho việc cai thuốc của ông.

        TS.BS Trần Bá Thoại

https://tuoitre.vn/muon-bo-thuoc-la-phai-lu-bu-546598.htm

The post ĐỂ BỎ THUỐC LÁ: LU BU CÔNG VIỆC ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Tại Việt Nam chúng ta, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người mỗi năm, hơn 230 người  mỗi ngày, vì nicotine và cả ngàn chất độc trong khói thuốc hít chủ động và thụ động. 

   Cai bỏ thuốc lá rất khó đặc biệt là tình trạng tái nghiện. Nhà văn Mỹ Mark Twain nói đùa rằng: “Bỏ hút thuốc là điều dễ dàng nhất trên đời. Tôi biết vì chính tôi đã làm điều đó hàng nghìn lần rồi”. 

  Ngoài sự quyết tâm, hiện nay trên thị trường có một vài loại thuốc hỗ trợ cai nghiện thuốc lá khà hiệu quả chứa hoạt chất  varenicline (dạng dược dụng varenicline tartrate) cho người dùng.

         II. THỤ THỂ NICOTIN CỦA ACETYLCHOLINE 

  Acetylcholine (ACh) là một chất dẫn truyền ở các tiếp hợp thần kinh (synapse) mang thông điệp từ hệ trung ương não bộ đến cơ thể thông qua các tế bào thần kinh. 

  Khi nhận kích thích, ACh được giải phóng khỏi đầu mút tế bào thần kinh tiền synap sẽ đi đến tế bào thần kinh hậu synap. Tại đây, acetylcholine có thể liên kết với hai thụ thể: muscarinic M và nicotinic N.

   Nếu liên kết với thụ thể muscarinic, ACh sẽ: Điều hòa sự co bóp của tim và huyết áp, đồng thời làm giảm nhịp tim; Giúp thức ăn di chuyển qua ruột bằng cách co thắt các cơ ruột và tăng tiết dịch vị và dịch ruột; Kích thích các tuyến tiết ra các chất như nước mắt, nước bọt, sữa, mồ hôi và dịch tiêu hóa; Kiểm soát việc bài tiết nước tiểu; Co thắt các cơ điều khiển thị lực gần; Gây cương dương.

   Nếu liên kết với các thụ thể nicotinic, ACh sẽ: Cho phép cơ xương co lại; Gây ra sự giải phóng adrenaline và norepinephrine từ tuyến thượng thận; Kích hoạt hệ thần kinh giao cảm bằng cách giải phóng một loạt các chất dẫn truyền thần kinh, bao gồm dopamine, noradrenaline, serotonin, glutamate và endorphin. Cơn giải phóng bùng nổ này tạo ra cảm giác khoái cảm cho người hút thuốc, và trong quá trình cai thuốc, nồng độ dopamine và các chất dẫn truyền thần kinh khác giảm sút dẫn đến các triệu chứng như đau đầu, khó tập trung và mất ngủ…kết cục là lại hút thuốc lá trở lại.

       III. VARENICLINE CHẶN THỤ THỂ NICOTIN GIÚP CAI THUỐC LÁ 

    Varenicline giúp cai thuốc lá bằng cách tác động lên thụ thể nicotin trong não. Thuốc vừa làm giảm cảm giác thèm thuốc, vừa làm giảm cảm giác “thỏa mãn” khi hút thuốc, nên giúp tăng khả năng bỏ thuốc thành công.

       1. Cơ chế hoạt động

     Varenicline là chất “đồng vận từng phần” tại thụ thể nicotin α4β2 gây

       (1) kích hoạt nhẹ đua đến giảm triệu chứng thiếu nicotine cho người nghiện,

       (2) đồng thời chặn nicotine từ thuốc lá khiến người hút thuốc cảm thấy “ít đã” hơn.

    2. Các thuốc varenicline hiện có

     3. Hiệu quả varenicline?

[Video 1] Varenicline: What to Know Before You Quit Smoking

[1] Acetylcholine

https://my.clevelandclinic.org/health/articles/24568-acetylcholine-ach

[2] Tác dụng cai thuốc lá của varenicline

https://chatgpt.com/

[3] Muốn bỏ thuốc lá phải lu bu

https://tuoitre.vn/muon-bo-thuoc-la-phai-lu-bu-546598.htm

[4] Champix (0,5mg & 1mg)

https://trungtamthuoc.com/thuoc-champix-05mg-va-1mg

[5 ]Varenicline là thuốc gì? Đặc tính và công dụng cai nghiện nicotine

https://www.pharmacity.vn/hoat-chat-varenicline.htm

[6] Công dụng thuốc Varenicline

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/cong-dung-thuoc-varenicline-vi

[7] Varenicline for Tobacco Dependence

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMct0800146

        TS.BS Trần Bá Thoại 

ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post VARENICLINE: DƯỢC CHẤT CAI THUỐC LÁ HIỆU QUẢ ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   Tuy nhiên, đây không phải sản phẩm vô hại. Với trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 8 tuổi, việc dùng sai, quá liều có thể dẫn đến những phản ứng nguy hiểm.

   Scopolamine là hoạt chất có nguồn gốc từ nhóm cây cà độc dược. Thuốc tác động lên hệ thần kinh bằng cách ức chế chất dẫn truyền acetylcholine – một chất tham gia điều khiển nhiều hoạt động của não bộ và hệ tiền đình.

   Thuốc scopolamine chặn bớt hoạt động dẫn truyền thần kinh, giảm triệu chứng say xe. Ở người lớn, thuốc có thể có hiệu quả nếu dùng đúng chỉ định.

   Nhưng ở trẻ em, đặc biệt trẻ nhỏ, hệ thần kinh còn non nớt nên phản ứng với thuốc rất khó lường.

   Điều nguy hiểm là scopolamine không chỉ tác động lên vùng chống say xe mà còn ảnh hưởng nhiều cơ quan khác. Khi chất dẫn truyền thần kinh này bị ức chế quá mức, trẻ có thể khô miệng, bí tiểu, táo bón, tim đập nhanh, sốt cao hoặc rối loạn thần kinh.

   Nhiều phụ huynh lầm tưởng trẻ “ngủ ngon” sau khi dán thuốc. Thực ra, buồn ngủ quá mức, lừ đừ hay kích thích bất thường có thể là dấu hiệu thuốc đang ảnh hưởng lên não.

   Ngoài ra, bé còn dễ bị quá liều vì da mỏng, cân nặng thấp và khả năng chuyển hóa thuốc chưa hoàn chỉnh. Chỉ cần dùng miếng dán không phù hợp hoặc vô tình chạm tay vào thuốc rồi dụi mắt, trẻ đã có thể bị giãn đồng tử, nhìn mờ hoặc kích động.

   Đáng lo hơn, một số trường hợp trẻ xuất hiện ảo giác, la hét, nói nhảm khiến gia đình tưởng “trúng gió” hay “sốt cao co giật”. Thực chất đó có thể là phản ứng không mong muốn của hệ thần kinh do scopolamine.

   Vì vậy phụ huynh không nên tự ý mua miếng dán chống say xe cho trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 8 tuổi, nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

   Phòng ngừa say tàu xe cho trẻ thế nào là an toàn nhất?

   1. Trước khi lên xe khoảng 1-2 giờ nên cho trẻ ăn nhẹ, tránh quá no nhưng cũng không để bụng đói.

   2. Khi đi xe nên cho trẻ ngồi vị trí ít rung lắc như giữa xe, gần cánh máy bay hoặc khoang giữa tàu.

   3. Không nên để trẻ nhìn điện thoại, đọc sách hoặc chơi game liên tục vì mắt phải tập trung gần sẽ làm não dễ rối loạn cảm giác hơn.

   4. Nếu trẻ có tiền sử say xe nặng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ tư vấn loại thuốc phù hợp theo tuổi và cân nặng thay vì tự mua theo truyền miệng.

      BS Nguyễn Thành Úc

The post MIẾNG DÁN CHỐNG SAY TÀU XE (motion sickness patch) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Trong khi viêm cấp tính là rất quan trọng khi cơ thể bị thương và nhiễm trùng, những nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng một số yếu tố xã hội, môi trường và lối sống có thể thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính toàn thân có thể dẫn đến một số bệnh lý không lây nhiễm, là những nguyên nhân hàng đầu gây ra tàn tật và tử vong trên toàn thế giới, chẳng hạn như bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường, bệnh thận mãn tính, bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu và các rối loạn tự miễn dịch và thoái hóa thần kinh.

   Vì viêm mạn tính kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, âm thầm phá hủy các tế bào, mô khỏe mạnh và là “kẻ sát nhân thầm lặng” dẫn đến hàng loạt bệnh nguy hiểm.  Do đó, việc nhắm mục tiêu vào tình trạng viêm dai dẳng mở ra những cơ hội để điều trị các bệnh liên quan.

        II. VIÊM MẠN TÍNH LÀ GÌ ?

       Khác với viêm cấp tính với bốn dấu hiệu kinh điển gồm sưng, nóng, đỏ và đau thường do nhiễm trùng. Những dấu hiệu của viêm cấp xảy ra do các tế bào bạch cầu được cơ thể huy động để bao quanh và bảo vệ vùng bị nhiễm trùng, tấn công các yếu tố gây nguy hiểm cho cơ thể.

    Tuy nhiên, viêm mạn tính không phải là nhiễm trùng và bạc cầu không tập trung để tiêu diệt tác nhân đang gây hại/nhiễm trùng cho cơ thể, thay vào đó, chúng tấn công các mô và cơ quan khỏe mạnh. Đặc biệt, khi tình trạng viêm mạn tính tăng cao, gây tổn thương lâu dài cho các mô và cơ quan khỏe mạnh, dẫn đến sự tiến triển của nhiều bệnh mãn tính khác nhau ở nhiều nơi trên cơ thể: Nếu động mạch bị tấn công, sẽ gây các bệnh tim mạch; Nếu là khớp, sẽ gây viêm khớp; Nếu bạch cầu tấn công các tế bào nguy cơ là bệnh Alzheimer…..

        III. VIÊM MẠN TÍNH TÁC HẠI RA SAO ?

       * Trên hệ tim mạch

   Khi cholesterol LDL tích tụ trong lòng mạch máu, hê thống miễn dịch phản ứng bằng cách triển khai quá trình đại thực bào, được hình thành từ các tế bào bạch cầu đơn nhân.

    Nếu bị viêm mạn tính, cơ thể sẽ đi nhiều bạch cầu hơn mức cần thiết. Những tế bào bạch cầu này sẽ cố gắng ăn những hạt cholesterol, và biến đại thực bào này thành các “tế bào bọt” tích đầy mỡ, khi quá tải, các tế bào này vỡ ra và đổ cholesterol ra ngoài làm cho lớp dưới nội mạc dày lên tạo nên các vạch lipid hay các mảng xơ vữa. Qua thời gian, chúng bồi đắp dần dần và thu hẹp lòng mạch máu.

     Quá trình viêm mãn này diễn ra lặng lẽ qua nhiều năm, mà chúng ta không cảm thấy. Từ từ và âm thầm, các tế bào bạch cầu bị chết trong khi thực hiện nhiệm vụ sẽ bắt đầu bám lại thành mạch cùng với các mảng xơ vữa càng ngày càng dày thêm và mạch máu chuyển dần dần từ mềm mại và dẻo dai trở nên xơ vữa và hẹp lòng động mạch.

     Và từ các vết nứt trên thành mạch ở khu vực có mảng bám, sẽ có thể hình thành các cục máu đông, ngăn chặn máu đến tim hoặc não, gây đau tim,  đột quỵ hoặc gây tắc nghẽn ở những vùng động mạch nhỏ hơn.

     * Trên thần kinh-não bô:

     Tình trạng viêm ở não góp phần gây nên trầm cảm và suy giảm nhận thức.

   * Trên hệ miễn dịch

    Viêm mãn tính là nguyên nhân gây nhiều bệnh tự miễn

     * Trên cơ khớp:

      Viêm mạn tính có thể dẫn đến viêm khớp dạng thấp bằng cách gây sưng khớp, làm tổn thương sụn và xương.

       IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

    1. Tại sao viêm mạn tính được lưu ý?

[Video 1] Viêm Mạn Tính: Nền Tảng Sinh Học Của Bệnh Tim Mạch, Tự Miễn Và Ung Thư | Bs Phạm Tuấn

[1] The Role of Chronic Inflammation in Various Diseases and Anti-inflammatory Therapies Containing Natural Products

https://chemistry-europe.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cmdc.202000996

[2] Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span

https://www.nature.com/articles/s41591-019-0675-0

[3] Chronic inflammation is the leading cause of many díseases

https://www.excelife.com.my/latestnews/nid/117354/

[4] Chronic Inflammation

https://ditki.com/course/immunology/glossary/immunology-microbiology/chronic-inflammation

[5] Inflammation: the cause of all diseases

https://www.mdpi.com/2073-4409/13/22/1906

[6] Chronic Inflammation

https://www.geneticlifehacks.com/immune-system/chronic-inflammation/

[7] Một số thông tin về bệnh viêm mạn tính

https://bvnguyentriphuong.com.vn/noi-tim-mach/mot-so-thong-tin-ve-benh-viem-man-tinh

        TS.BS Trần Bá Thoai

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post VIÊM MẠN TÍNH: NGUYÊN NHÂN GÂY NHIỀU BỆNH (Chronic inflammation: the cause of many diseases) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Ăn là nguồn cung năng lượng cho cơ thể. Trong ngôn ngữ Việt Nam ta, ăn đứng trước các động từ kép như ăn uống, ăn làm, ăn học, ăn chơi, ăn nhậu…đầu Ăn cũng là mục đầu tiên của tứ khoái, ăn-ngủ… Trong y khoa, chế độ ăn uống lại là cái chân quan trọng nhất của cái kiềng điều trị 3 chân (tripod of treatment)..

     Nhưng hiện nay, thực khách, người tiêu dùng, bệnh nhân “quáng gà” vì quá nhiều thông tin về thực phẩm và dinh dưỡng. Đặc biệt, có nhiều món ăn được phong ngôi quá mức theo kiểu “rỉ tai truyền miệng”, chẳng có được một chứng cớ khoa học rõ ràng nào. Và cụm từ “ăn lành mạnh” trở thành một xu hướng phổ biến, đặc biệt trên mạng xã hội. Những bữa ăn được trình bày đẹp mắt, ít dầu mỡ, nhiều rau xanh, nước ép hay thực đơn “không tinh bột” thường được xem là chuẩn mực của sức khỏe.    

    Chuyên gia dinh dưỡng Hannah Elliott đã chỉ ra  11 lầm tưởng phổ biến nhất về thực phẩm và chế độ ăn uống.

        II. NHỮNG QUAN ĐIỂM SAI LỆCH 

     1  Mật ong tốt hơn đường trắng

     Thực tế, các loại đường tự nhiên như mật ong, và các loại siro như siro agave, siro gạo, siro mạch nha và mật mía, đường mía (bao gồm cả đường mía chưa tinh chế) vẫn là đường. Chúng đều cung cấp lượng năng lượng tương đương nhau.

    Chế độ ăn nhiều đường có liên quan đến lượng năng lượng nạp vào cao, theo thời gian có thể dẫn đến tăng cân và béo phì, và những hệ lụy liên quan.

   2. Ngũ cốc không chứa gluten tốt hơn ngũ cốc nguyên hạt

   Nhiều ý kiến rằng, các loại ngũ cốc không chứa gluten như kiều mạch hoặc quinoa và các loại ngũ cốc cổ xưa như amaranth được khuyến nghị là lựa chọn lành mạnh hơn so với các thực phẩm làm từ lúa mì như mì ống hoặc bánh mì. Những loại ngũ cốc này được khuyến cáo là có thể làm phong phú thêm chế độ ăn uống và là nguồn chất xơ hữu ích. Do đó, trừ khi không dung nạp gluten, thì không cần thiết phải tránh các thực phẩm có chứa gluten.

   Thay vì tập trung vào gluten, hãy xem xét hàm lượng chất xơ của các loại ngũ cốc đã chọn. Nên ăn các loại ngũ cốc lành mạnh như ngũ cốc nguyên hạt (bao gồm yến mạch và gạo lứt) và các sản phẩm làm từ chúng (chẳng hạn như bánh mì nguyên hạt, ngũ cốc ăn sáng nguyên hạt và mì ống nguyên cám) vì chúng chứa nhiều chất xơ hơn và ăn nhiều loại ngũ cốc khác nhau cũng tốt cho sức khỏe đường ruột của bạn.

     3. Dầu dừa (cọ) tốt cho sức khỏe

     Dầu dừa đã được dùng phổ biến và được cho là một loại chất béo tốt, và có những tuyên bố rằng nó có thể cải thiện một loạt các vấn đề sức khỏe, bao gồm cả bệnh tim mạch vành.

    Thực tế, dầu dừa chứa khoảng 85% chất béo bão hòa. Việc tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng lượng cholesterol trong máu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành. Mặc dù đã có một số nghiên cứu xem xét tác động của dầu dừa đối với cholesterol trong máu, nhưng chất lượng của những nghiên cứu này không tốt – hoặc là do thời gian nghiên cứu ngắn, dựa trên số lượng người tham gia nhỏ hoặc dựa trên động vật.

  Lời khuyên chung cho dầu dừa (cọ) và các chất béo bão hòa khác như bơ, mỡ…là dùng hạn chế và nên tốt nhất là nên thay thế bằng các loại chất béo không bão hòa như dầu ô liu, dầu hạt cải hoặc dầu hướng dương và các loại bơ thực vật.

   4. Trứng không tốt cho tim mạch

   Trứng là nguồn cung cấp cholesterol, vì vậy nhiều người nghĩ rằng nên tránh ăn trứng để giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

   Tuy nhiên, nhận định về trứng đã thay đổi theo thời gian, và hiện nay trứng được cho là “siêu thực phẩm” được đưa vào như một phần của chế độ ăn uống cân bằng.

   Điều cần lưu ý với mọi người, cách chế biến trứng hoặc các món ăn kèm quan trọng hơn chính bản thân trứng. Luộc hoặc chần tốt cho sức khỏe hơn là chiên trong mỡ bacon hoặc đánh với bơ.

   5. Granola là bữa sáng lành mạnh

   Mặc dù granola có chứa ngũ cốc nguyên hạt, nhưng nó có hàm lượng đường cao do được thêm mật ong, siro hoặc đường, trái ngược với các bữa sáng làm từ yến mạch, như cháo yến mạch và một số loại muesli. Granola cũng có thể cho thêm chất béo bổ sung, vì vậy nó thường có hàm lượng năng lượng cao hơn. Hơn nữa, chất béo được sử dụng có thể là dầu cọ, dầu dừa.

    Bên cạnh đó, granola rất dễ ăn nhiều hơn lượng hướng dẫn ghi trên bao bì. Nếu granola là lựa chọn duy nhất, hãy hạn chế khẩu phần ăn bằng cách cân hoặc sử dụng dụng cụ đo lường hoặc trộn với một số loại ngũ cốc nguyên hạt để vẫn có được hương vị nhưng ít đường hơn. 

     6.  Nước ép trái cây và rau củ là lành mạnh nhất

   Ép nước trái cây là một ngành kinh doanh lớn, và một số người coi đó là cách dễ nhất để có đủ năm phần trái cây và rau củ mỗi ngày. Nhưng trên thực tế, mặc dù nước ép sẽ bổ dưỡng hơn các loại nước ngọt khác, nhưng chúng chỉ là phần trái cây và rau củ mỗi ngày.

    Khi trái cây và rau củ được ép lấy nước, đường trong chúng sẽ được giải phóng dưới dạng đường tự do, nên chúng ta không cần thêm đường vào nước ép nữa.

   7. Tất cả thực phẩm lên men đều tốt cho sức khỏe

   Thực phẩm lên men như dưa cải bắp muối, kim chi và kefir đang được nhắc đến rất nhiều do liên quan đến lợi ích cho sức khỏe đường ruột. Quá trình lên men đã được sử dụng hàng nghìn năm để chế biến thực phẩm và người ta cho rằng vi khuẩn sống trong các loại thực phẩm này có thể giúp giữ cho đường ruột của chúng ta khỏe mạnh bằng cách tăng số lượng và phạm vi vi khuẩn có lợi. 

   Các loại thực phẩm như sữa chua tự nhiên có chứa vi khuẩn sống sẽ là một bổ sung dinh dưỡng cho chế độ ăn uống vì nhiều lý do, không chỉ vì quá trình lên men của chúng. Tuy nhiên, một số thực phẩm lên men sẽ có thêm muối và đường, vì vậy đối với sức khỏe tim mạch, chúng ta cần thận trọng hơn khi sử dụng chúng. Vì vậy, nhớ đọc nhãn thực phẩm và chỉ nên tiêu thụ một lượng nhỏ các loại có hàm lượng muối hoặc đường cao vì tiêu thụ quá nhiều muối có thể dẫn đến huyết áp cao, một yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch và đột quỵ.

   8. Thịt đỏ luôn có hại 

  Nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa thịt đỏ và thịt chế biến sẵn với nguy cơ mắc một số bệnh, chẳng hạn như ung thư ruột kết, vì vậy một số người cho rằng họ phải loại bỏ chúng khỏi chế độ ăn uống để có sức khỏe.

   Thịt đỏ là nguồn cung cấp protein tốt và cung cấp vitamin và khoáng chất bao gồm sắt, vì vậy không phải tất cả đều có hại. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã liên kết việc tiêu thụ nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn với nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn. Khuyến cáo những người ăn nhiều thịt đỏ (hơn 90g mỗi ngày) nên giảm xuống còn 70g mỗi ngày, vì có liên quan đến ung thư ruột kết. Vì vậy, chúng ta không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn thịt đỏ, nhưng cần giảm lượng tiêu thụ.

    Khi nói đến sức khỏe tim mạch, điều quan trọng nhất cần lưu ý về thịt đỏ là lượng chất béo bão hòa chứa trong thịt. Hãy chọn các phần thịt đỏ nạc hoặc thịt băm siêu nạc và cắt bỏ phần thừa trước khi nấu. Khi chọn mua thịt chế biến sẵn, cần chú ý đến hàm lượng muối cũng như chất béo bão hòa, bằng cách đọc kỹ nhãn thực phẩm.

   9.  Chất béo có hại cho sức khỏe

   Khi nói đến chất béo, nhiều cảm nghĩ là có hại cho tim mạch. Trước đây việc giảm chất béo được khuyến cáo, nhưng hiện nay trung bình chúng ta đang đáp ứng các khuyến nghị về tổng lượng chất béo trong chế độ ăn uống của mình.

    Quan trọng hơn, nên chú ý hơn đến các loại chất béo mà chúng ta ăn, vì lượng chất béo bão hòa trung bình (như bơ, bơ ghee, dầu dừa và mỡ lợn) vẫn cao hơn mức khuyến nghị, tương đương khoảng 30g mỗi ngày cho nam giới và 20g cho phụ nữ.

    Tốt hơn hết là nên thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa vì điều này đã được chứng minh là giúp giảm mức cholesterol LDL (xấu). Hãy sử dụng dầu và bơ thực vật không bão hòa, ăn một phần cá béo mỗi tuần và thay thế các món ăn vặt nhiều chất béo bão hòa bằng các lựa chọn lành mạnh hơn như các loại hạt không muối hoặc bơ trên bánh mì nướng nguyên cám.

    10. Chế độ ăn kiềm tốt hơn cho sức khỏe

   Mục đích của chế độ ăn kiềm là thiết lập lại sự cân bằng pH (kiềm/axit) của cơ thể bằng cách tránh các thực phẩm làm “cơ thể trở nên axit hơn” như caffeine, rượu, sữa, đường, gluten, lúa mì và thực phẩm chế biến sẵn, và ăn các thực phẩm làm “cơ thể trở nên kiềm hơn” như lúa mạch, hạnh nhân, dầu ăn, trà thảo dược, trái cây và rau củ. Nhiều loại thực phẩm được khuyến nghị là có tính kiềm cũng là những lựa chọn lành mạnh, và không có hại gì khi giảm lượng rượu và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất béo bão hòa, muối và đường.

    Những lợi ích được cho của chế độ ăn này là giúp giảm cân và có thể làm giảm viêm khớp, ngăn ngừa ung thư và sỏi thận, giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường loại 2 và cải thiện sức khỏe tim mạch.Tuy nhiên, không có cơ sở khoa học nào cho chế độ ăn này.

    Cần lư ý, cơ thể người được trang bị tốt để duy trì cân bằng kiềm-toan (độ pH ổn định) trong máu, và nhiều màng trong cơ thể chúng ta cần độ pH axit để bảo vệ và hỗ trợ tiêu hóa thức ăn. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh mô tả ý tưởng rằng chế độ ăn kiềm sẽ làm giảm nguy cơ ung thư là “vô lý về mặt sinh học”. 

      11. Sữa chua nhiều acid không tốt cho người có bệnh dạ dày

   Sữa chua giàu dinh dưỡng, bổ sung nhiều lợi khuẩn có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn có hại (như vi khuẩn HP – nguyên nhân phổ biến gây viêm loét dạ dày).

  Sữa chua giúp giảm các triệu chứng đầy hơi, khó tiêu, giúp dạ dày không phải co bóp quá sức để xử lý thức ăn. Do đó, sữa chua có tác dụng điều hòa nhu động ruột, giảm thiểu sự tích tụ khí hoặc thức ăn, giúp ngăn ngừa chứng táo bón, cải thiện quá trình tiêu hóa.

   Ngoài ra, lượng acid trong sữa chua không đáng kể so với lượng acid trong dịch vị dạ dày, không gây hại dạ dày như lời đồn đoán.

     12. Cần “thanh lọc cơ thể” thường xuyên

   Có một niềm tin phổ biến rằng việc “thanh lọc cơ thể” thường xuyên có thể giúp loại bỏ độc tố khỏi cơ thể và hỗ trợ giảm cân. Điều này có thể bao gồm việc mua các viên uống, trà và sinh tố thanh lọc đặc biệt, cắt giảm rượu hoặc nhịn ăn trong một thời gian ngắn.

    Sự thật là cơ thể chúng ta thích nghi tốt với việc loại bỏ độc tố thông qua chức năng bình thường của gan, thận, phổ và da. Nếu những cơ quan này không hoạt động đúng cách, chúng ta sẽ cảm thấy rất ốm yếu. Việc thanh lọc cơ thể bằng cách cắt giảm thức ăn và đồ uống không lành mạnh trong vài ngày và ăn nhiều trái cây và rau củ có thể khiến cảm thấy tốt hơn, nhưng nếu sau đó quay trở lại thói quen cũ thì nó sẽ không giúp cải thiện sức khỏe nhiều.

   Chỉ cần ăn uống cân bằng, bao gồm ít nhất năm phần trái cây và rau mỗi ngày, tập thể dục thường xuyên, không hút thuốc, ngủ đủ giấc và hạn chế uống rượu, sẽ mang lại những lợi ích sức khỏe lâu dài.

https://www.bhf.org.uk/informationsupport/heart-matters-magazine/nutrition/why-everything-you-know-about-healthy-eating-is-wrong

The post NHỮNG NHẬN ĐỊNH SAI LẦM VỀ THỰC PHẨM appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

     Trong công tác khám chữa bệnh, thầy thuốc có trách nhiệm giải thích về bệnh và các vấn đề liên quan cho người bệnh và thân nhân liên quan của họ.  Cũng vậy, khi đi khám bệnh, hoặc kiểm tra sức khỏe, người bệnh và thân thuộc ai cũng muốn được bác sĩ tư vấn, giải thích đầy đủ về bệnh tật và sức khỏe của mình.

    Thực tế hiện nay cho thấy, không phải lúc nào người bệnh cũng được hài lòng, thậm chí có khi thấy ức chế, và bác sĩ cũng khá băn khoăn trước câu hỏi về bệnh trạng và tiên lượng. Tại sao ?

        II. NHỮNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

     1. Căn bệnh đang mắc phải ?

    Thông thường, sau khi kể chi tiết triệu chứng và thăm khám bệnh. Đây là câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu chưa có chẩn đoán xác định bệnh nhân sẽ hỏi thêm

     2. Cần làm những xét nghiệm, thủ thuật gì?

     Bác sĩ khám bệnh được yêu cầu giải thích về mục đích của từng xét nghiệm cần thiết và những xét nghiệm không cần làm.

    3. Nguyên nhân gây bệnh?

    Sau khi có chẩn đoán xác định, câu hỏi tối quan trọng nhưng đa số người bệnh đều bỏ qua, là chính xác nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp điều trị và phòng ngừa bệnh tái phát một cách hiệu quả. 

   4. Tình trạng bệnh hiện tại, và tiên lượng ra sao?

    Đây là câu hỏi quan trọng bệnh nhân rất muốn biết, nhưng bác sĩ rất đắn đo “chọn lựa” trả lời. Người bệnh nên nhờ bác sĩ chỉ rõ tình trạng bệnh, cơ quan mang bệnh, giải thích thêm về xu hướng phát triển của bệnh nếu không được điều trị đúng mứci.

   5. Các phương pháp điều trị?

    Chúng ta vẫn thường chỉ tuân theo một phương pháp điều trị mà bác sĩ đưa ra mà không quan tâm xem liệu có phương pháp nào thay thế không?

   Thực tế, mỗi căn bệnh có thể có nhiều phương pháp điều trị với hiệu quả khác nhau, tác dụng phụ khác nhau và đương nhiên là kinh phí và thời gian khác nhau. Do đó, bệnh nhân nên hỏi để được tư vấn phương pháp điều trị hiệu quả và phù hợp nhất.

   7. Tác dụng của thuốc và phương pháp điều trị?

    Người bệnh nên hỏi rõ về từng loại thuốc điều trị về cách dùng, tác dụng, lợi ích cũng như tác dụng phụ của thuốc..

    Nếu phải chữa trị bằng các biện pháp khác, người bệnh cũng nên biết phương pháp đó chữa như thế nào; lợi ích, độ rủi ro…

   8. Chế độ ăn uống, vận động, sinh hoạt trong và sau điều trị?

    Chế độ ăn uống, sinh hoạt là một trong những yếu tố quan trọng có tác động nhiều đến việc trị bệnh. Người bệnh cần biết chế độ ăn và nghỉ ngơi tốt, thích hợp cho  chữa trị bệnh.

   Đặc biệt, với những người trưởng thành cần biết quan hệ tình dục trong quá trình điều trị cần lưu ý những gì? 

      III. NHỮNG NÚT THẮT CẢN TRỞ

     1. Bệnh nhân ngại, sợ thầy thuốc

   Một số người bệnh ít khi hỏi cặn kẽ bệnh tình của mình với bác sĩ vì họ sợ đủ thứ, sợ bác sĩ khó chịu, sợ làm mất thời gian của bác sĩ, họ không dám hỏi bác sĩ, cứ để bác sĩ nói sao nghe vậy, nhiều khi nghe không hiểu cũng gật đầu cho qua, thậm chí khi bác sĩ hỏi người bệnh có ý kiến gì không, người bệnh cũng không biết nói gì ! 

     2. Bác sĩ không đủ thời gian tư vấn

    Một số phòng khám ở bệnh viện bệnh rất đông, nên bác sĩ dù muốn giải thích cho người bệnh cũng không đủ thời gian. Các thầy thuốc chúng tôi khắc phục bằng cách vừa ghi toa, vừa giải thích cho người bệnh.

    3. Bác sĩ cửa quyền, thiếu kỹ năng

    Ở nước ta, một số bác sĩ vẫn quan niệm khám chữa trị “cho” bệnh nhân, mà không ý thức rằng việc giải thích tình trạng sức khỏe cho người bệnh là trách nhiệm của thầy thuốc và còn là quyền lợi chính đáng của người bệnh.   

   Cũng có bác sĩ im lặng không giải thích thêm cho người bệnh vì lý do rất đơn giản là thiếu kiến thức thiếu kỷ năng chuyên môn. 

     IV. GIẢI THÍCH SAO CHO HỢP LÝ ?

   Trong y khoa, khó khăn lớn nhất của bác sĩ điều trị là giải thích tình trạng bênh, đặc biệt các ca nặng nguy hiểm đang nằm phòng chăm sóc đặc biệt ICU, cho gia đinh người bệnh.

   Đúng như William Osler nhận định “Y học là khoa học của sự bất đinh, nghệ thuật của sự may rủi”, đây thường là những cuộc hội thoại không hề dễ dàng: nói sát thực tế có thể mất lòng, rủi ro về sau; nói thêm hay bớt đều không cho phép.

   Sau gần nửa thế kỷ hành nghề (đứng giảng dạy và tư vấn), nhiều thập kỷ viết báo, tôi rút ra “bí quyết” an toàn, hợp lý để giải thích bệnh trạng cho người bệnh và thân nhân họ:

  * Một là: KHÔNG NÓI THEO CẢM TÍNH, NHẬN ĐỊNH CÁ NHÂN.

    Sụ hiểu biết, kinh nghiệm thực tế chắc chắn là có giới hạn, không bao giờ chắc chắn 100%. Cách hay nhất là đừng khẳng định.

   * Hai là: NÓI CÓ SÁCH, MÁCH CÓ CHỨNG.

    Trong trao đổi, hội thoại, chúng ta nên dẫn liệu những tỷ lệ, thống kê từ các nguồn y văn, nghiên cứu tin cậy, như của WHO, CDC, Bộ Y tế, FDA, JAMA, BJM, Sức khỏe &Đời sống…, để giải thích cho các trường hợp, bệnh lý liên quan.

   PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện ĐH Y Hà Nội lưu ý, các số liệu chung, mỗi bệnh viện, mỗi bác sĩ chắc chắn sẽ khác nhau. Ví dụ: Điều kiện bệnh viện quốc tế hiện đại tiêu chuẩn chắc chắn biến chứng nhiễm trùng sẽ thấp hơn các bệnh viện của Việt Nam. Ngược lại, bác sĩ mổ hàng ngàn ca tỷ lệ biến chứng phải thấp hơn bác sĩ mới vào nghề cho dù tốt nghiệp tại đại học tốt nhất thế giới …. Chính vì vậy chúng tôi đang thử nghiệm cách giải thích bằng chính tỷ lệ của bản thân mỗi êkip. Với bệnh án điện tử (EMR) triển khai gần 5 năm, tôi sẽ lấy kết quả của chính mình và giải thích cho người bệnh. Ví dụ như 5 năm vừa qua tôi can thiệp bít dù ống động mạch được 200 ca và có 1 ca biến chứng rơi dụng cụ, vậy tỷ lệ biến chứng của tôi là 0.5% !

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post GIẢI THÍCH BỆNH, DIỄN TIẾN VÀ TIÊN LƯỢNG: NỖI KHÓ NGÀNH Y ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.