TẢN MẠN - CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA

TS.BS TRẦN BÁ THOẠI: “NGƯỢC GIÓ” MÀ ĐI, TẬN HIẾN CHO ĐỜI

tri quan — Mon, 06 Apr 2026 12:19:50 +0000

SKĐS Trong giới y khoa Việt Nam, có một cái tên đã trở thành biểu tượng của sự bền bỉ đến phi thường, đó là TS.BS Trần Bá Thoại…

Ít ai ngờ rằng, đằng sau những bài báo sắc sảo, những cuốn sách uyên bác và những giờ giảng, tư vấn sức khỏe say mê của ông là một cuộc trường chinh kéo dài hơn hai thập kỷ chống lại căn bệnh xơ cứng bên teo cơ (Amyotrophic Lateral Sclerosis ALS).

CUỘC “GIAO TRANH” HƠN HAI THẬP KỶ VỚI ĐỊNH MỆNH

Sinh năm 1954, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội khóa 1972 – 1979 với tấm bằng đỏ, Bác sĩ Trần Bá Thoại nhận công tác tại Đại học Y khoa – Viện Đại học Huế năm 1979 (nay là trường Đại học Y Dược – Đại học Huế). Từ năm 1985, do yêu cầu của ngành nên ông đã được luân chuyển công tác ở nhiều vị trí, đơn vị, địa phương khác nhau. Đến nay, ông cũng đã có gần 50 năm cống hiến cho y khoa nước nhà.

Ngoài việc là bác sĩ sinh hóa đầu tiên của Đại học Y khoa – Viện Đại học Huế và được trao tặng nhiều bằng khen, giải thưởng của Bộ, ngành, địa phương, Tiến sĩ Trần Bá Thoại còn có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành. Ông đã xuất bản gần 10 cuốn sách về y học như: Nuôi con bằng sữa mẹ (Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1987); Cẩm nang bệnh nội tiết và chuyển hóa (Nhà xuất bản Thuận Hóa, 2008); Nuôi con khỏe, phụ huynh cần lưu ý (Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2013)…

Đáng chú ý, năm 2004, khi đang ở độ chín của sự nghiệp và tài năng, Tiến sĩ Trần Bá Thoại nhận được một chẩn đoán làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời ông: Xơ cứng teo cơ một bên (ALS). Với y học thế giới, ALS là một trong những căn bệnh tàn khốc nhất, nơi các tế bào thần kinh vận động dần chết đi, khiến cơ bắp héo mòn, cơ thể dần bị khóa chặt trong sự bất động trong khi trí tuệ vẫn hoàn toàn tỉnh táo.

Thông thường, quỹ thời gian của một bệnh nhân ALS chỉ tính bằng vài năm ngắn ngủi nhưng với bác sĩ Thoại, năm 2004 không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn mới đầy nghị lực.

NGƯỜI THẦY THUỐC KHÔNG CÓ KHÁI NIỆM “NGHỈ HƯU”

Như đã nói ở trên, kể từ năm 2004, khi “cơn gió độc” mang tên ALS ập đến, người thầy thuốc ấy chưa một ngày ngừng bước, vẫn miệt mài “ngược gió” để dâng hiến trọn vẹn tinh hoa cho đời.

25 năm sống chung với ALS, hình dáng Tiến sĩ Trần Bá Thoại có thể gầy guộc đi, bước chân có thể chậm lại, nhưng tầm vóc trí tuệ của ông thì ngày càng vươn cao. Hiện ông vẫn là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nội tiết – Đái tháo đường Việt Nam, Hội Nội tiết Miền Trung… Ông không chỉ đóng góp cho sự phát triển của chuyên ngành này tại Việt Nam mà còn là “linh hồn” của nhiều hoạt động y khoa tại Miền Trung.

Từ Bệnh viện Đà Nẵng đến vai trò Trưởng Khoa Quốc tế – Bệnh viện Hoàn Mỹ (Đà Nẵng) và sau này là chuyên gia cố vấn tại Bệnh viện 199 (Bộ Công an), dấu chân của ông in đậm trên những hành lang bệnh viện, nơi ông đã giành giật sự sống cho hàng vạn bệnh nhân đái tháo đường.

Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh vị bác sĩ già, dù mệt mỏi sau ca làm việc, vẫn nhẫn nại ngồi livestream, tư vấn sức khỏe cho cộng đồng, người bệnh. Ông không quản ngại giải đáp từng thắc mắc nhỏ nhất về chế độ dinh dưỡng, cách dùng thuốc, cách sống khoa học… Với ông, truyền thông giáo dục sức khỏe là một nhiệm vụ thiêng liêng, bởi “phòng bệnh hơn chữa bệnh”.

Còn trên bục giảng của các trường đại học lớn như Trường Đại học Y Dược Huế, Đại học Duy Tân, Đại học Đà Nẵng… người thầy ấy đã truyền lửa cho biết bao thế hệ bác sĩ trẻ. Sinh viên, học viên nhìn ông không phải để thương hại cho một người bệnh, mà để ngưỡng mộ một pho từ điển sống. Ông truyền dạy cho lớp lớp sinh viên rằng: “Bác sĩ có thể yếu đi về thể lực nhưng không bao giờ được phép yếu đi về ý chí và lòng trắc ẩn”. Chính sự hiện diện của ông suốt 25 năm qua là bài học y đức lớn nhất, không cần đến một lời giáo điều nào.

Vì thế, trong tâm thức của những người từng được ông cứu chữa và những học trò từng được ông chỉ dạy, Tiến sĩ Trần Bá Thoại không chỉ là một chuyên gia y tế mà còn là một “người thầy thuốc của tâm hồn”. Như lời bác sĩ trẻ Đỗ Văn Tá (Đơn vị Cấp cứu Bệnh viện 199) từng nói với người viết: “Sự tử tế không nằm ở những lời hoa mỹ, mà ở hành động”.

CHIẾN ĐẤU BẰNG NGÒI BÚT VÀ NHỮNG TRANG SÁCH

Khi đôi tay không còn đủ sức thực hiện những thao tác lâm sàng phức tạp, Tiến sĩ Trần Bá Thoại đã chọn “vũ khí” mới là ngòi bút! Ông trở thành một trong những bác sĩ viết báo, nghiên cứu khoa học bền bỉ và có sức ảnh hưởng nhất định trong giới y khoa. Những bài viết tư vấn sức khỏe của ông trên báo Thanh Niên, Dân Trí, Tuổi Trẻ, Người Lao Động… luôn mang một phong cách độc đáo: Khoa học nhưng đầy tính nhân văn, y học nhưng đậm đà bản sắc văn hóa.

Đầu năm 2025 ông cho ra đời cuốn sách “Ăn chay dưới góc nhìn: Tôn giáo, Sức khỏe, Môi trường”. Đây là kết tinh của một trí tuệ vẫn đang cuộn chảy mãnh liệt dù cơ thể đang dần bất động. Những công trình nghiên cứu của ông về dinh dưỡng, nội tiết, về món ăn Việt Nam đã vượt ra khỏi phạm vi y tế thuần túy, trở thành những tài liệu văn hóa – y học quý giá cho cộng đồng.

Có lần, khi được hỏi điều gì khiến Tiến sĩ vẫn làm việc miệt mài khi cơ thể đã mệt mỏi, ông mỉm cười đôn hậu, nói: “Tôi là bác sĩ, mà bác sĩ thì không có khái niệm nghỉ hưu với nỗi đau của con người. Chừng nào cái đầu tôi còn suy nghĩ được, đôi tay còn gõ được, tôi vẫn sẽ viết. Đó là cách tôi chữa bệnh cho chính mình và cho đời”.

“Tôi vẫn còn nợ cuộc đời nhiều lắm. Nợ một trang viết về dinh dưỡng cho người nghèo, nợ một bài giảng cho sinh viên cuối khóa, nợ một lời khuyên cho bệnh nhân vừa phát hiện bệnh” – vị bác sĩ già chia sẻ thêm. Có lẽ, chính những “món nợ” cao quý ấy đã giúp ông đứng vững, trở thành người chiến thắng cuối cùng trong cuộc đối đầu với ALS suốt hơn hai thập kỷ qua.

Chân dung Tiến sĩ Trần Bá Thoại hiện lên như một ngọn hải đăng giữa vùng biển đầy giông bão. Sự tận hiến của ông không chỉ là chữa bệnh cho người khác, mà là truyền đi niềm tin sắt đá vào sức mạnh của con người. 25 năm chiến đấu với ALS, ông đã chứng minh rằng: Một khi trái tim còn đập vì cộng đồng, một khi khối óc còn đau đáu với y đạo, thì không có căn bệnh nào có thể dập tắt được sự sống.

Tinh thần ấy của ông đã nhắc nhở chúng ta rằng: Giá trị của một người thầy thuốc không đo bằng số năm công tác, mà đo bằng những giá trị họ để lại cho xã hội. Dù căn bệnh ALS có thể làm héo mòn thể xác, nhưng nó hoàn toàn bất lực trước ý chí sắt đá và tâm hồn lộng gió của ông.

Có thể nói, viết về Tiến sĩ Trần Bá Thoại là viết về một huyền thoại của nghị lực và lòng yêu nghề. 47 năm dấn thân cho lĩnh vực y khoa, trong đó có 25 năm “ngược gió”, ông đã viết nên một bài ca hy vọng cho tất cả những ai đang gặp nghịch cảnh. Ông không chỉ là niềm tự hào của ngành y, mà còn là một sự hy sinh thầm lặng – một ngọn nến biểu tượng của sự tử tế và tinh thần tận hiến cho đến giọt sáp cuối cùng. Cầu chúc cho “ngọn nến” ấy mãi cháy sáng, để soi đường cho những thế hệ y bác sĩ trẻ bước tiếp trên con đường y đạo gian khó nhưng đầy vinh quang.

Tác giả: Sông Hàn

Bệnh viện 199 Bộ Công an Đà Nẵng

https://suckhoedoisong.vn/tien-si-bac-si-tran-ba-thoai-nguoc-gio-ma-di-tan-hien-cho-doi-169260401192440501.htm

The post TS.BS TRẦN BÁ THOẠI: “NGƯỢC GIÓ” MÀ ĐI, TẬN HIẾN CHO ĐỜI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

ẨM THỰC VIỆT NAM: NHỮNG MÓN “ĐƯỜNG PHỐ” THÔNG DỤNG

tri quan — Sat, 18 Oct 2025 09:24:00 +0000

CÀ PHÊ ĐEN ĐÁ

CÀ PHÊ SỮA ĐÁ

CÀ PHÊ MUỐI

CÀ PHÊ TRỨNG

BÁNH MÌ KẸP THỊT

PHỞ BÒ

BÚN BÒ-GIÒ HEO

BÚN CHẢ

MÌ QUẢNG

HỦ TIẾU

BÁNH XÈO

BÁNH ÉP

NEM (RAM) CUỘN

NEM LỤI

The post ẨM THỰC VIỆT NAM: NHỮNG MÓN “ĐƯỜNG PHỐ” THÔNG DỤNG appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

NHỮNG MÓN ĂN PHỔ THÔNG, TIÊU BIỂU Ở CỐ ĐÔ HUẾ

tri quan — Thu, 28 Aug 2025 10:33:08 +0000

Huế không chỉ được biết đến là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, di sản, mà còn là “kinh đô ẩm thực” của Việt Nam. Đến Huế, du khách không chỉ đắm mình trong vẻ đẹp cổ kính mà còn được thưởng thức những món ăn dân dã, tinh tế, mang đậm hương vị riêng của cố đô.

Dưới đây là 5 món ăn tiêu biểu mà bạn nhất định phải thưởng thức khi đặt chân đến Huế.

BÚN BÒ HUẾ

Đây được xem là món ăn đặc trưng, mang “thương hiệu” của Huế trên bản đồ ẩm thực. Tô bún nóng hổi với nước lèo ngọt xương, thoảng vị sả, đậm đà cùng chút cay nồng của ớt, kết hợp với giò heo, chả cua, thịt bò… tạo nên hương vị khó quên.

BÁNH BÈO CHÉN

Những chiếc bánh nhỏ nhắn, mềm mịn được bày trong chén, rắc thêm tôm chấy, hành phi rồi chan chút nước mắm ớt cay. Vị béo ngậy xen lẫn vị mặn mà, cay cay khiến thực khách ăn mãi không ngán.

BÁNH BỘT LỌC

Bánh bột lọc Huế nổi tiếng với lớp vỏ trong suốt, dẻo dai, ôm trọn nhân tôm thịt rim đậm đà. Có loại gói lá chuối, có loại để trần, khi ăn chấm cùng nước mắm pha cay, tạo nên sự hài hòa hấp dẫn.

CƠM HẾN

Một món ăn dân dã nhưng đậm hồn Huế. Cơm nguội trộn cùng hến xào, tóp mỡ giòn tan, rau thơm và chút mắm ruốc đặc trưng. Tất cả hòa quyện thành một hương vị độc đáo, đơn giản mà khó quên.

CHÈ HUẾ

Nếu Hà Nội nổi tiếng với phở, Sài Gòn có hủ tiếu thì Huế lại được mệnh danh là “xứ sở chè”. Nơi đây có hàng chục loại chè khác nhau, từ chè sen thanh nhã, chè bắp ngọt dịu, đến chè bột lọc bọc thịt quay độc đáo, mang đến trải nghiệm ẩm thực đầy bất ngờ.

Có thể nói, ẩm thực Huế là sự hòa quyện tinh tế giữa cung đình và dân gian, giữa cầu kỳ và mộc mạc. Mỗi món ăn không chỉ ngon miệng mà còn phản ánh nét văn hóa, tính cách của con người xứ Huế: chân tình, sâu lắng và khó quên.

Bài Yến Nguyễn

https://www.saostar.vn/du-lich-kham-pha/kham-pha-loat-mon-an-ngon-binh-dan-gia-re-khi-du-lich-hue-202508281105076252.html

The post NHỮNG MÓN ĂN PHỔ THÔNG, TIÊU BIỂU Ở CỐ ĐÔ HUẾ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

BÈO TẤM: SIÊU THỰC PHẨM CỦA TƯƠNG LAI !

tri quan — Fri, 13 Jun 2025 13:27:15 +0000

I. LỜI MỞ

Từ lâu, nông dân đã dùng bèo tấm làm thức ăn cho gia súc, gia cầm vì đây là loài thực vật thủy sinh phát triển rất nhanh, lại chứa nhiều protein, vtamin và khoáng chất có thể được thu hoạch để chăn nuôi trang trại.

Báo cáo Liên hợp quốc do Giáo sư sinh thái Pamela McElwee soạn tháo cho thấy, biến đổi khí hậu đang đe dọa nguồn cung cấp lương thực của thế giới và nguy cơ gián đoạn nguồn cung sẽ rất lớn khi nhiệt độ tăng, Theo Eric Lam, Giáo sư Sinh học thực vật Trường Khoa học Môi trường và Sinh học Đại học Rutgers–New Brunswick, thì bèo tấm, loại cây phát triển nhanh nhất thế giới, có nhiều protein hơn đậu nành và là nguồn thực phẩm truyền thống của người dân sống ở một số vùng Đông Nam Á, có thể là một trong những giải pháp cứu cánh.

II. NHẬN DIỆN BÈO TẤM

Bèo tấm, bèo cám, bèo vịt (duckweed), “đậu lăng nước” (water lentils) là một loại thực vật thủy sinh mọc trên bề mặt của các vùng nước chảy chậm như ao, đầm lầy và các vùng đất ngập nước khác.Họ bèo tấm bao gồm 37 loài từ nhiều nơi khác nhau trên khắp thế giới.

Bèo tấm có hàm lượng protein rất cao, từ 20 đến 40 phần trăm tùy loại, theo trọng lượng khô. Do đó, bèo tấm bổ dưỡng hơn so với rau xà lách, vốn có hàm lượng chất xơ và vitamin tốt nhưng không nhiều protein. Không chỉ làm thức ăn cho vật nuôi, các nhà nghiên cứu cho rằng, với giá trị dinh dưỡng cao bèo tấm có thể đóng góp tuyệt vời cho chế độ ăn uống của con người.

Ngoài lợi ích dinh dưỡng, một số chủng bèo tấm đã được sử dụng trong y học dân gian truyền thống.

III. LỢI ÍCH DINH DƯỠNG

Ăn bèo tấm có nhiều lợi ích sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2017 đã phát hiện ra rằng, bèo tấm có hàm lượng vitamin, khoáng chất và cả protein cao hơn hầu hết mọi loại rau khác.

* Về protein, một số loài bèo tấm có hàm lượng protein chiếm tới 40% trọng lượng khô của chúng, tương đương với một quả trứng gà cỡ trung bình. Đặc biệt, protein của bèo tấm là loại hoàn chỉnh nghĩa là đủ các acid amin tối cần thiết (essential amino acids).

* Về các chất dinh dưỡng khác: bèo tấm giàu Polyphenol, Chất xơ thực phẩm, Vitamin A, nhóm B và B12, Sắt và kẽm….
Tất cả những chất này đều có tỷ lệ lớn hơn hầu hết các loại rau khác, vì vậy bèo tấm thực sự có giá trị vượt trội so với trọng lượng của nó.

Bác sĩ Eva Weinlander của Trường Y khoa Đại học Stanford nhậ định: “Bèo tấm chứa đầy polyphenol lành mạnh, không kém gì táo và rau bina. Polyphenol là chất chống viêm mạnh, bảo vệ chúng ta khỏi các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường, nhiễm trùng, lão hóa, hen suyễn, v.v. Pha với nước lạnh hoặc sinh tố yêu thích của bạn, bạn cũng sẽ có được một khẩu phần protein lành mạnh, nhiều chất xơ prebiotic để cảm thấy no và nuôi dưỡng vi khuẩn đường ruột có lợi, các vitamin cần thiết và một lượng nhỏ chất béo có lợi cho bạn.”

III. HƯƠNG VỊ VÀ MÓN ĂN TỪ BÈO TẤM

1. Hương vị bèo tấm

Nhìn chung, bèo tấm có vị khá nhẹ, một số chủng có nhiều anthocyanin hơn có thể có vị hơi đắng sau khi ăn. Do đó, để dễ ăn có thể trộn với phô mai tươi trên bánh quy giòn hoặc cho vào mì ramen để bổ sung protein, ăn với bánh mì kẹp thịt và bánh sandwich.

Người dân Đông Nam Á, bao gồm cả Thái Lan và Lào, thu hoạch và biết cách nấu bèo tấm hoang dã, và có nhiều công thức nấu ăn từ bèo tấm từ nhiều nguồn khác nhau trên toàn thế giới.

Sinh tố từ bèo tấm (smoothie with duckweed)

2. Món ăn từ bèo tấm

* Ăn sống: Một số người thích ăn bèo tấm sống, đặc biệt là những loại bèo non, tươi.

* Luộc: Bèo tấm luộc có thể ăn kèm với các món kho, hoặc xào với thịt heo, lòng heo.

* Xào: Bèo tấm xào có thể kết hợp với nguyên liệu khác như tôm, thịt, hoặc các loại rau củ khác.

* Nấu canh: Bèo tấm có thể nấu canh với các loại rau khác như rau muống, mồng tơi, hoặc nấu riêng với tép, cá lóc, tôm khô.

* Các món ăn chế biến sẵn: Bèo tấm có thể được sử dụng trong các món pesto, ravioli, hoặc kết hợp với các nguyên liệu khác để tạo ra các sản phẩm ăn liền.

IV. THAY LỜI KẾT

Bèo tấm đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái: xử lý nước và môi trường sống của động vật hoang dã và dinh dưỡng. Bèo tấm có tiềm năng sử dụng làm nguồn thực phẩm, năng lượng và các vật liệu thay thế khác.

Tuy nhiên, bèo tấm cũng có thể gây hại cho môi trường nước nếu phát triển quá mức.

V. THAM KHẢO

[Video 1] Bí quyết nuôi bèo tấm cho hiệu quả cao | VTC16

[1] Could duckweed feed the world?

https://phys.org/news/2019-08-duckweed-world.html

[2] Duckweed – Uses, Side Effects, and More

https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-426/duckweed

[3] More than superfood: Researchers study use of duckweed

https://phys.org/news/2022-09-superfood-duckweed.html#google_vignette

[4] 10 Benefits of Having a Common Duckweed

https://greg.app/common-duckweed-benefits/

[5] Is Duckweed the Newest Superfood?

https://plantx.com/blogs/vegan-blogs/is-duckweed-the-newest-superfood

[6] Duckweed (Lemnaceae) for potentially nutritious human food: A review

https://www.researchgate.net/publication/357261606_Duckweed_Lemnaceae_for_potentially_nutritious_human_food_A_review

[7] Duckweed as human food. The influence of meal context and information on duckweed acceptability of Dutch consumers

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950329318302295

[8] Bất ngờ với loại rau nhiều protein gấp 6 lần đậu nành: Người Việt chỉ dùng để nuôi lợn, gà

https://soha.vn/bat-ngo-voi-loai-rau-nhieu-protein-gap-6-lan-dau-nanh-nguoi-viet-chi-dung-de-nuoi-lon-ga-198250613113310817.htm

[9] Bèo tấm – “Siêu thực phẩm” của tương lai

https://www.vietnamplus.vn/beo-tam-sieu-thuc-pham-tiem-nang-cua-tuong-lai-post1011362.vnp#google_vignette

[10] Nghiên cứu mới: Bèo tấm hơn cả siêu thực phẩm

https://tuoitre.vn/cac-nha-nghien-cuu-duc-beo-tam-hon-ca-sieu-thuc-pham-2022100109373397.htm

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH HộI NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post BÈO TẤM: SIÊU THỰC PHẨM CỦA TƯƠNG LAI ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH ĐIỀU TRỊ UNG THƯ (Immunotherapy for cancer)

tri quan — Sat, 07 Jun 2025 11:04:53 +0000

I. LỜI MỞ

Liệu pháp miễn dịch đã nổi lên như một phương pháp hiệu quả để điều trị ung thư. Các nhà khoa học rất hy vọng vào những phương pháp điều trị mới này, sử dụng hệ thống phòng thủ của cơ thể để ngăn chặn ung thư.

Hiện nay, một số loại liệu pháp miễn dịch đã được sử dụng để điều trị một số loại ung thư nhất định và nhiều nghiên cứu đang được tiến hành để có thể tìm ra nhiều khả năng hơn.

II. LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH UNG THƯ LÀ GÌ ?

Liệu pháp miễn dịch là phương pháp điều trị tăng cường khả năng phát hiện và tiêu diệt ung thư của hệ thống miễn dịch của chính bệnh nhân.

Các tế bào ung thư thường có đột biến giúp chúng thoát khỏi hệ thống miễn dịch. Thuốc liệu pháp miễn dịch được thiết kế để tăng cường sức mạnh chống ung thư của các tế bào miễn dịch nhằm giúp hệ thống miễn dịch chiếm ưu thế.

Mặc dù các nguyên tắc của liệu pháp miễn dịch đã có từ lâu, nhưng lĩnh vực này đã đạt được nhiều thành tựu tích cực trong thập kỷ qua do nhiều tiến bộ khoa học. Dựa trên kết quả thành công vang dội của một số thử nghiệm lâm sàng, Khoa học đã vinh danh liệu pháp miễn dịch ung thư là “Đột phá khoa học của năm” vào năm 2014. Các nhà nghiên cứu hy vọng họ có thể điều trị ung thư hiệu quả với ít tác dụng phụ hơn các phương pháp điều trị khác.

III. LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH UNG THƯ HOẠT ĐỘNG THẾ NÀO ?

Bình thường, các tế bào phát triển và phân chia được những quá trình bên trong tế bào kiểm soát cho phép phân chia thêm hoặc ra lệnh ngừng phát triển. Khi sự kiểm soát không đạt, tế bào sẽ phát triển hỗn loạn. Những tế bào bất thường này có thể phát triển thành ung thư và xâm chiếm các cơ quan và mô khỏe mạnh, cuối cùng lan ra ngoài khu vực lân cận đến các bộ phận khác của cơ thể.

Là kết quả của đột biến, các tế bào ung thư có thể: Phát triển và phân chia ngay cả khi không có tín hiệu tăng trưởng từ cơ thể; Bỏ qua các tín hiệu “ngừng phát triển” từ cơ thể; Khả năng phân chia không giới hạn; Tránh khả năng tiêu diệt chúng của hệ thống miễn dịch; Kích thích cơ thể tạo nhiều mạch máu để cung cấp chất dinh dưỡng hơn; Khả năng di căn sang các bộ phận khác của cơ thể.

Bình thường, hệ thống miễn dịch, bao gồm các tế bào bạch cầu và các cơ quan và mô của hệ thống bạch huyết, chẳng hạn như tuyến ức, lá lách, amidan, hạch bạch huyết, mạch bạch huyết và tủy xương, sẽ phát hiện và tiêu diệt các tế bào bất thường và kiểm soát sự phát triển của các tế bào ung thư tiềm ẩn. .

Tuy nhiên, tế bào ung thư đôi khi có được những cách thông minh để tránh bị hệ thống miễn dịch phá hủy. Vì tế bào ung thư có nguồn gốc từ các tế bào bình thường nên hệ thống miễn dịch không phải lúc nào cũng nhận ra chúng là vật lạ. Tế bào ung thư cũng có thể lợi dụng những thay đổi về gen khiến chúng vô hình với hệ thống miễn dịch; chúng có thể chứa các protein “tắt” tế bào miễn dịch; hoặc chúng có thể thay đổi cách hệ thống miễn dịch phản ứng.

Để khắc phục điều này, các nhà nghiên cứu đã tìm ra cách giúp hệ thống miễn dịch phát hiện và tấn công các tế bào ung thư, giống như cách nó làm với virus, vi khuẩn hoặc các tác nhân xâm lược lạ khác.

IV. CÁC LOẠI LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH UNG THƯ

Hiện nay có một số loại liệu pháp miễn dịch khác nhau được sử dụng để điều trị ung thư. Ba loại chính là chất ức chế điểm kiểm soát và liệu pháp miễn dịch tế bào.

1, Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitors)

Nhiều liệu pháp miễn dịch ung thư dựa vào sự kích hoạt của tế bào T, loại tế bào miễn dịch có thể nhận ra các dấu hiệu cụ thể trên tế bào khối u và tấn công chúng. Một cách để tế bào ung thư thoát khỏi tế bào T là gửi tín hiệu sai đến “điểm kiểm soát” của tế bào miễn dịch để khiến chúng trông như tế bào vô hại. Một nhóm thuốc được gọi là chất ức chế điểm kiểm soát miễn dịch sẽ chặn các tín hiệu sai này, do đó hệ thống miễn dịch không bị đánh lừa để bỏ qua các khối u.

Khám phá này quan trọng đến mức vào năm 2018, nhà miễn dịch học người Mỹ James P. Allison và nhà miễn dịch học người Nhật Bản Tasuku Honjo đã cùng được trao giải Nobel cho công trình dẫn đến sự phát triển của chất ức chế điểm kiểm soát.

2. Liệu pháp miễn dịch tế bào

Một loại liệu pháp miễn dịch khác được gọi là liệu pháp miễn dịch tế bào sử dụng khái niệm “con ngựa thành Troy” để vượt qua ung thư. Các tế bào miễn dịch được lấy từ cơ thể bệnh nhân, được biến đổi trong phòng thí nghiệm và được thay thế trở lại cơ thể với số lượng lớn để giúp hệ thống miễn dịch chống lại ung thư.

Một ví dụ là liệu pháp tế bào T CAR, lấy tế bào T của bệnh nhân và thêm một gen gọi là thụ thể kháng nguyên khảm (chimeric antigen receptor) hay CAR. Khi các tế bào T đã biến đổi được đưa trở lại cơ thể dưới dạng tế bào T CAR, chúng sẽ được “siêu nạp” (supercharged) để nhận diện tế bào ung thư và chống lại chúng. Liệu pháp này mang đến cho người lớn và trẻ em mắc bệnh ung thư máu, chẳng hạn như bệnh bạch cầu và u lympho, một phương pháp điều trị mới đầy hứa hẹn. Trường Y khoa Đại học Chicago là cơ sở đầu tiên tại Illinois cung cấp liệu pháp này vào năm 2017.

3. Vaccine điều trị ung thư

Những vaccine điều trị ung thư là protein của các thành phần cấu tạo của tế bào khối u được đem tiêm chủng vào chính người bệnh để kích thích hệ miễn dịch của họ tạo ra kháng thể gắn kết và tiêu diệt các tế bào ung thư một cách rất đặc hiệu cho loại ung thư có chứa protein đó.

Các vaccine điều trị ung thư được phát triển và sản xuất theo công nghệ gene di truyền tiên tiến nhất hiện nay là công nghệ mRNA, tnhư sau

Muốn tổng hợp một protein nào đó, tế bào cần một mRNA, messenger mRNA (RNA thông tin) sao chép mã di truyền trên DNA trong nhân tế bào. Dựa theo “cái khuôn mã” trên mRNA này chuỗi protein sẽ được tổng hợp.

Bình thường, tế bào cơ thể có những enzyme nuclease để phá hủy được các nucleic acid ngoại lai, như các DNA, RNA của virus, vi khuẩn, tế bào lạ…xâm nhập vào cơ thể. Giáo sư Katalin Kariko và cộng sự đã nghiên cứu và phát triển ra các mRNA nhân tạo chứa các base N analogue, các base N tương tự, ví dụ như guanine được methyl hóa, uridine được thay thế bằng N1 methylpseudouridine khiến các mRNA này không bị endonuclease của tế bào phân hủy..

V. LỢI ÍCH LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH UNG THƯ

Liệu pháp miễn dịch đã nổi lên như một bước đột phá trong điều trị ung thư. Không giống như các hình thức điều trị khác, liệu pháp miễn dịch hấp dẫn vì nó có thể mang lại tiềm năng mang lại kết quả đáng chú ý với ít tác dụng phụ hơn nhiều.

Ngày càng có nhiều người mắc bệnh ung thư được hưởng lợi từ liệu pháp miễn dịch trong những năm gần đây, một số người đã thấy những phản ứng đáng kể và lâu dài với các phương pháp điều trị mới này. Trong một số trường hợp hiếm hoi, khối u của bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối đã biến mất hoàn toàn sau khi điều trị bằng liệu pháp miễn dịch.

Mặc dù liệu pháp miễn dịch chủ yếu được sử dụng trong điều trị ung thư, nhưng nó cũng được sử dụng để điều trị các bệnh và rối loạn tự miễn. Các nhà nghiên cứu đang khám phá cách liệu pháp miễn dịch có thể được sử dụng cho các rối loạn di truyền, tình trạng viêm, đái tháo đường, bệnh tim mạch và y học tái tạo.

VI. TÁC DỤNG PHỤ CỦA LIỆU PHÁP

Liệu pháp miễn dịch có ít tác dụng phụ hơn hầu hết các phương pháp điều trị ung thư khác vì nó nhắm mục tiêu cụ thể vào hệ thống miễn dịch chứ không phải bất kỳ tế bào nào khác.

Tuy nhiên, một số bệnh nhân gặp phải các tác dụng phụ do phản ứng miễn dịch quá mức gây ra. Những tác dụng phụ này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ mô hoặc cơ quan nào trong cơ thể và có thể từ nhẹ đến trung bình đến nghiêm trọng. Trong một số trường hợp, những tác dụng phụ này có thể đe dọa đến tính mạng.

May mắn thay, nếu các tác dụng phụ tiềm ẩn được phát hiện và xử lý sớm,hầu hết các trường hợp đều có thể kiểm soát an toàn bằng thuốc ức chế miễn dịch như steroid. Do đó, mọi bệnh nhân đang trải qua liệu pháp miễn dịch cần được theo dõi liên tục để phát hiện các tác dụng phụ hoặc phản ứng có thể phát triển.

Mặc dù liệu pháp miễn dịch có một số thành công đáng kinh ngạc, nhưng nó không hiệu quả đối với tất cả các loại khối u hoặc tất cả bệnh nhân. Không có hai loại ung thư nào giống nhau và các yếu tố di truyền, sinh học và môi trường có thể khiến một số người ít có khả năng đáp ứng với liệu pháp miễn dịch.

VII. THAM KHẢO

[Video 1] Liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư

[Video 2] Liệu Pháp Miễn Dịch Trong Điều Trị Ung Thư

[1] Cancer immunotherapy

https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-immunotherapy

[2] Can We Train the Immune System to Kill Cancer?

Can We Train the Immune System to Kill Cancer?

[3] Personalized Cancer Immunotherapy

https://blog.crownbio.com/personalized-cancer-immunotherapy

[4] Recent Advances and Challenges in Cancer Immunotherapy

https://www.mdpi.com/2072-6694/14/16/3972

[5] Emerging Trends in Immunotherapy for Cancer

https://www.mdpi.com/2079-9721/10/3/60

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post LIỆU PHÁP MIỄN DỊCH ĐIỀU TRỊ UNG THƯ (Immunotherapy for cancer) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

NHỰA THẢM ĐƯỜNG MR6: BÊ TÔNG TÁI CHẾ TỪ RÁC THẢI NHỰA

tri quan — Thu, 05 Jun 2025 05:15:00 +0000

Lời mở

Rác thải nhựa đang là vấn nạn môi trường cho cả thế giới. Hội đồng Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEA), Quỹ hoang dã thế giới (WWF) cảnh báo, năm 2030 sẽ có thêm 104 triệu tấn nhựa gây ô nhiễm sinh thái, và đến 2050 rác nhựa ở các đại dương còn nhiều hơn số lượng cá.

Để giải quyết rác thải nhựa chúng ta dựa vào Giảm sử dụng, Tái sử dụng, Tái chế (Reduce, Reuse, Recycle), trong đó tái chế là căn cơ, thực tế và khả thi nhất.

Tái chế rác thải nhựa tạo vật liệu bê tông thảm đường là một hướng xử lý rất có giá trị, vừa giảm chi phí đầu tư, xây dựng, tăng độ bền cho đường giao thông, vừa góp phần giải quyết ô nhiễm rác nhựa trong môi trường.

Nhận diện

Trước nay, hầu hết các mặt đường mềm thông thường đều được thảm phủ bê tông nhựa asphalt (asphalt concrete, AC) lên bề mặt. Bê tông nhựa này là một hỗn hợp cấp phối gồm: đá, cát, bột khoáng và hắc ín (nhựa đường, bitum) làm kết cấu mặt đường mềm.

Đường bằng nhựa, plastic roads, là những con đường được xây dựng bằng vật liệu tổng hợp từ nhựa (composite of plastic) với các vật liệu xây dựng khác. Như vậy, plastic road khác với đường thông thường trước nay được thảm với bê tông nhựa (asphalt concrete) vì có thêm thành phần nhựa này. Ngoài giảm ô nhiễm rác thải nhựa, con đường nhựa composite này lại có giá thành rẻ, và chống mòn tốt hơn đường bê tông nhựa thông thường. Hiện nay, đã có nhiều nước lựa chọn sử dụng để tái chế nhựa sau tiêu dùng như Anh, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Úc…Theo kế hoạch, tháng 9/2019 này, công ty Dow Việt Nam sẽ hoàn thiện và đưa vào sử dụng con đường nhựa composite dài 1km tại khu tổ hợp công nghiệp DEEP C, cảng Đình Vũ, Hải Phòng.

Quá trình phát triển

Trong thời gian làm việc với tổ chức từ thiện ở miền nam Ấn Độ, Kỹ sư Toby McCartney, tình cờ phát hiện rằng khi bị đốt cháy, rác thải nhựa bị hóa lỏng sẽ chảy vào các lổ thủng, ổ gà trên đường, lấp đầy chúng khiến con đường trở lại bằng phẳng, láng tốt hơn. Trở về Scotland, McCartney cùng với hai người bạn sáng lập và làm giám đốc điều hành công ty MacRebur Gordon Reid, chuyên nghiên cứu sử dụng nhựa dẻo để tạo ra một loại vật liệu thảm đường tổng hợp mới.

Theo nhật báo Daily Record, Scotland, kể từ lúc MacRebur hoạt động đến nay, vật liệu thảm đường nhựa tái chế của công ty đã được sử dụng để xây dựng nhiều đường giao thông ở 50 quốc gia trên thế giới.

Ở nước ta, Tổ hợp công nghiệp DEEP C, Cảng Đình Vũ, Hải Phòng, đã ký kết với Công ty Dow Việt Nam đang làm thử nghiệm 1km đường từ vật liệu thảm đường rác thải nhựa MR6, trong nội bộ trong khu công nghiệp. Rác thải nhựa tái chế để pha trộn chủ yếu là bao bì nhựa dẻo đã qua sử dụng. Theo tính toán, để thảm hoàn thiện 1km sẽ tái chế khoảng 4 tấn bao bì nhựa dẻo rác thải, giải phóng bớt ô nhiễm môi trường. Công nghệ bê tông thảm đường pha rác thải nhựa MR6 này được trường Đại học Hàng hải Việt Nam kiểm định. Sau khi kiểm định, đánh giá và so sánh với công nghệ bê tông nhựa cũ áp dụng nhân rộng.

Bê tông thảm đường với rác thải nhựa và hắc ín

Về lý thuyết, công nghệ pha chế vật liệu nhựa thảm đường tổng hợp rất đơn giản qua các bước: thu gom rác nhựa, rửa sạch rác thải, băm rác thành mảnh nhỏ có kích cở đồng đều, nấu chảy rác nhựa ở nhiệt độ 150-180oC, rồi trộn nó với cốt liệu nóng gồm đá, cát, bột khoáng và hắc ín để ra thành phẩm. Vì cùng có cấu tạo hóa học là các hydrocarbon, nên nhựa (plastic) trong rác thải sau khi tan chảy sẽ trộn đều và liên kết vật lý dễ dàng với hắc ín (bitum), ngăn không cho hỗn hợp bị rã vỡ ra và phân tán vào môi trường.

Hiện tại, trong các vật liệu thảm đường tổng hợp rác nhựa đã thay thế cho hắc ín từ 6 đến 20 phần trăm, và đang được cải tiến để có thể thay đến 50 phần trăm.

Công ty MacRebur Gordon Reid đã phát triển được nhiều vật liệu nhựa thảm đường tổng hợp, đặt tên là MR6, thích ứng với các môi trường khác nhau: ở Trung Đông, nơi cần độ bền cứng hơn để chống lại xu hướng biến dạng do nhiệt độ; ở các xứ lạnh như Canada hoặc Scotland, nhựa đường phải mềm dẻo hơn để không bị đóng băng. Nói chung, MR6 được đánh giá có chất lượng tốt hơn đến 60% và tuổi thọ kéo dài hơn 10 lần so với những tuyến đường nhựa thông thường.

Chốt nhựa gia cố những con đường (plastic pins)

Ở Hoa Kỳ, nhựa đã được sử dụng nhiều để bảo trì đường bộ. Bằng công nghệ tái chế rác thải nhựa từ bãi chôn lấp thành các chốt ghim khổng lồ chèn vào đất của Giáo sư Sahadat Hossain, Giám đốc Viện chất thải rắn bền vững, Đại học Texas, Arlington, đã gia cố giúp đất ở sườn dốc của đường cao tốc ổn định, chống xuống cấp.

GS Hossain cho biết: “Kỹ thuật đóng chốt nhựa tái chế đã được thử nghiệm thành công trong nhiều dự án ổn định sườn dốc đường cao tốc ở các bang Texas, Iowa và Missouri”; “Chỉ mất ba đến bốn phút để cài đóng các cọc chốt vào đất, toàn bộ khu vực không ổn định có thể được gia cố, tăng cường”. Mỗi cọc nhựa tái chế sử dụng khoảng 500 chai soda nhựa, và mỗi địa điểm gia cố nền đất sử dụng khoảng 600 cọc nhựa cắm xuống đất tương ứng với 300 ngàn chai nhựa lấy từ bãi rác thải.

Bàn luận

Trong cuộc sống hiện đại, đồ nhựa là một nhu yếu phẩm của con người: vật chứa thức ăn, nước uống, đóng gói vận chuyển, dụng cụ gia đình…Do đó, trong khẩu hiệu 3R, Refuse-Reuse-Recycle (hạn chế-tái dụng-tái chế), có lẽ tái chế là hiệu quả, thực tế và khả thi nhất. Theo tính toán của công ty MacRebur Gordon Reid, để thảm 1km đường sẽ giúp tái chế khoảng 4 tấn bao bì nhựa dẻo rác thải; và theo GS Sahadat Hossain, Đại học Texas, mỗi cọc nhựa tái chế sử dụng khoảng 500 chai soda nhựa, và mỗi địa điểm gia cố nền đất sử dụng khoảng 600 cọc, tương đương với 300 ngàn chai rác thải nhựa, sẽ giúp giải quyết rất nhiều rác thải khó phân hủy này.

Trái với các nhà khoa học, môi trường, đang quá lo lắng về sự phân hủy rất chậm, thấp nhất 50 năm lâu nhất là 600 năm, của rác thải nhựa, các nhà sản xuất bô tông thảm đường rác thải nhựa lại áp dụng tính chất khó phân hủy này để tạo ra vật liệu xây dựng cầu đường bền vững hơn.

Cần lưu ý, chính giải pháp bê tông thảm đường với rác thải nhựa tái chế cũng có thể gây ô nhiễm. Tiến sĩ Vasudevan lưu ý chỉ nên sử dụng nhựa polypropylen (PP), polystyren (PS), polyethylen (PE), và không nên sử dụng PVC (polyvinyl clorua, flex) làm nguyên liệu sản xuất bê tông thảm đường nhựa thải. Trong quá trình phân hủy nhiệt, PVC sẽ phát thải các khí độc hại cho môi trường. Ngoài ra, đồ dùng nhựa không đơn thuần là các hydrocarbon mà còn có các phụ gia hóa học khác để làm mềm dẻo, chậm xuống cấp vì nhiệt hoặc ánh sáng, để tạo màu, chống cháy.v.v… và các chất này sẽ lại có thể gây ô nhiễm môi trường.

Thay lời kết

Cũng như cái huy chương, mọi sự việc đều có hai mặt. Phương pháp tái chế rác thải nhựa thành bê tông thảm đường cũng như thế. Tuy nhiên, do những mặt lợi ích nhiều, tính khả thi cao, và nhu cầu khá lớn, chúng ta hy vọng bê tông MR6 sẽ nhanh chóng trở thành bê tông thảm đường được sử dụng rộng rãi nay mai.

TS.BS Trần Bá Thoại

Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

https://dantri.com.vn/khoa-hoc/mr6-be-tong-tham-duong-tu-rac-nhua-thai-20190528143238506.htm

The post NHỰA THẢM ĐƯỜNG MR6: BÊ TÔNG TÁI CHẾ TỪ RÁC THẢI NHỰA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

THIẾU MÁU NÃO THOÁNG QUA (TIA): NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG NGỪA

tri quan — Mon, 02 Jun 2025 05:11:13 +0000

I. LỜI MỞ

Cơn thiếu máu não thoáng qua có triệu chứng tương tự đột quỵ nhưng nhẹ hơn và thường kéo dài từ vài phút đến vài giờ. Vì thế, người bệnh khó phân biệt cơn thiếu máu não thoáng qua với một đột quỵ náo thật sự.

Theo cấc chuyên gia, cơn thiếu máu não thoáng qua thường là cảnh báo tình trạng đột quỵ nghiêm trọng sẽ xảy ra trong tương lai gần.

Bài viêt cung cấp thông tin: Thiếu máu não thoáng qua là gì? Các dấu hiệu nhận biết? Cách điều trị ra sao? Phòng ngừa thế nào?

II. ĐỊNH DANH

Thiếu máu não thoáng qua transient ischemic attack, TIA, là tình trạng lưu lượng máu cung cấp cho não bộ bị gián đoạn tạm thời và chưa gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc nhồi máu não cấp tính. Triệu chứng cơn thiếu máu não thoáng qua thường xuất hiện và biến mất sau đó nên người bệnh có thể chủ quan, không đến bệnh viện thăm khám kịp thời.

Thiếu máu não thoáng qua được xem là một trong những cảnh báo đột quỵ sắp xảy ra. Đặc biệt, đối với những người từng bị đột quỵ. Thống kê cho thấy, có khoảng 40% trường hợp đột quỵ đã từng bị thiếu máu não thoáng qua trước đó.

Theo Hiệp hội Đột quỵ Thế giới, khoảng 1/3 người bị đột quỵ đã từng trải qua cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua, trong số đó có khoảng 12% trường hợp đã tử vong chỉ trong vòng 1 năm. Tỷ lệ đột quỵ ở những người từng bị thiếu máu não thoáng qua cụ thể như sau:

Tỷ lệ xảy ra đột quỵ sau 7 ngày là 11%.
Tỷ lệ xảy ra đột quỵ trong vòng 90 ngày là 9% – 17%.
Tỷ lệ xảy ra đột quỵ trong 5 năm tiếp theo là 24% – 29%.

III. TRIỆU CHỨNG

Các triệu chứng thiếu máu não thoáng qua có thể khởi phát một cách đột ngột, bao gồm:

Nói khó nghe lắp bắp, không thể nói hoàn chỉnh 1 câu dài.
Nhìn đôi, nhìn mờ, mất thị lực một bên hoặc cả 2 mắt.
Mất thăng bằng và chóng mặt.
Yếu liệt một bên cơ thể.
Một bên mặt bị méo rõ rệt so với bên mặt còn lại.

IV. NGUYÊN NHÂN VÀ YẾU TỐ NGUY CƠ

1. Nguyên nhân

Thiếu máu não thoáng qua có cùng nguồn gốc với bệnh đột quỵ thiếu máu não cục bộ. Sự gián đoạn tạm thời của dòng máu chảy lên não do có cục máu đông hoặc động mạch não bị chít hẹp là nguyên nhân dẫn đến cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua. Cụ thể, các mảng xơ vữa bị tích tụ gây hẹp động mạch não hoặc cục máu đông hình thành ở động mạch não hay tại bất kỳ vị trí nào trong cơ thể (thường gặp nhất ở tim) nhưng có xu hướng di chuyển đến các động mạch, sẽ làm giảm lưu lượng máu chảy lên não gây ra tình trạng thiếu máu não thoáng qua.

2. Các yếu tố nguy cơ

2.1 Các nguy cơ không thay đổi được

Tiền sử mắc bệnh trong gia đình.
Tuổi tác
Tiền sử bị thiếu máu não thoáng qua trước đó.
Bệnh hồng cầu hình liềm.

2.2 Các nguy cơ có thể kiểm soát

Bệnh lý tim mạch: Xơ vữa động mạch, Tăng huyết áp, Suy tim, Dị tật tim, Loạn nhịp tim….
Tăng cholesterol máu.
Thừa cân, béo phì.
Bệnh đái tháo đường.

V. CHẨN ĐOÁN

Khi có biểu hiện của cơn thiếu máu não thoáng qua, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng để khảo sát các yếu tố nguy cơ:

Chẩn đoán hình ảnh: Kỹ thuật chụp CT Scanner và chụp MRI sọ não giúp loại trừ các vấn đề có biểu hiện lâm sàng gần giống với cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua như chảy máu não nhỏ hoặc u não. Ngoài ra, nếu kết quả chụp CT Scanner và chụp MRI sọ não không phát hiện bất thường (không có cục máu đông), người bệnh sẽ được xem xét thực hiện các kỹ thuật thăm dò không xâm lấn để kiểm tra tình trạng của các mạch máu lớn và tuần hoàn máu não. Cụ thể, siêu âm Doppler giúp phát hiện tình trạng hẹp động mạch cảnh trong và chụp mạch giúp quan sát hệ thống mạch máu não, từ đó bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ nhồi máu não ở người bệnh.
Xét nghiệm khác: Một số xét nghiệm khác giúp hỗ trợ chẩn đoán cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua bao gồm: xét nghiệm công thức máu, cholesterol máu, đường huyết lúc đói, huyết thanh chẩn đoán bệnh giang mai, chụp tim phổi, đo điện tim.

VI. ĐIỀU TRỊ

Các triệu chứng thiếu máu não thoáng qua sẽ nhanh chóng kết thúc, tuy nhiên người bệnh cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời để hạn chế nguy cơ tái phát hoặc nguy cơ đột quỵ trong tương lai. Nhìn chung, mục tiêu điều trị thiếu máu não thoáng qua là ngăn chặn sự phát triển của cục máu đông trong động mạch, từ đó hạn chế nguy cơ xảy ra đột quỵ não cấp và các biến chứng nguy hiểm.

Điều trị cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua bằng cách nào phụ thuộc vào mức độ biểu hiện của bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Thông thường người bệnh bị thiếu máu não thoáng qua sẽ được:

* Điều trị, điều chỉnh các bệnh lý, yếu tố nguy cơ

* Điều trị bằng thuốc, bao gồm: thuốc tập kết tiểu cầu, các loại thuốc có tác dụng làm tăng tuần hoàn máu não…

VII. PHÒNG NGỪA

Chế độ ăn uống lành mạnh: Không chỉ người bị thiếu máu não thoáng qua, bất kỳ ai cũng cần xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh để bảo vệ sức khỏe, cụ thể: hạn chế mỡ động vật, bia rượu, thức ăn nhanh, đồ uống có gas, bánh kẹo ngọt, tránh nạp quá nhiều muối vào cơ thể, tăng cường ăn nhiều rau xanh, trái cây, uống nhiều nước lọc mỗi ngày,…
Duy trì cân nặng khỏe mạnh: Thừa cân béo phì (chỉ số BMI > 30) sẽ góp phần hình thành các bệnh lý có nguy cơ gây ra cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua, chẳng hạn như: tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh tiểu đường,… .
Duy trì thói quen tập thể dục: Một người trưởng thành cần tập thể dục ở cường độ trung bình 30 phút mỗi ngày (150 phút mỗi tuần). Thể dục giúp tăng cường sức khỏe, dẻo dai cơ thể, và phòng tránh nhiều bệnh lý nguy hiểm, trong đó có thiếu máu não thoáng qua.
Không hút thuốc lá.

VIII. THAM KHẢO

[Video 1] Dấu hiệu nhận biết thiếu máu não thoáng qua và đột quỵ nhẹ

[Video 2] Cần biết về thiếu máu não thoáng qua

https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=8BoYaGqQn_I

[1] Transient ischemic attack

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/transient-ischemic-attack/symptoms-causes/syc-20355679

[2] Transient ischemic attack

https://www.stroke.org/en/about-stroke/types-of-stroke/tia-transient-ischemic-attack

[3] Transient ischemic attack

https://www.nhs.uk/conditions/transient-ischaemic-attack-tia/

[4] Transient ischemic attack

https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/transient-ischemic-attack-tia

[5] Transient ischemic attack

https://www.nhs.uk/conditions/transient-ischaemic-attack-tia/symptoms/

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post THIẾU MÁU NÃO THOÁNG QUA (TIA): NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG NGỪA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

MÂM CÚNG ĐOAN NGỌ 3 MIỀN: BẮC, TRUNG, NAM

tri quan — Sat, 31 May 2025 10:25:10 +0000

Tết Đoan Ngọ, mùng 5 tháng 5 Âm lịch, người Việt Nam chúng ta còn gọi là Tết Giết sâu bọ, vì thời gian này tiết trời nóng nhất trong năm, các loại côn trùng và mầm bệnh sinh sôi nảy nở, gây hại cho mùa màng nên sau cúng sẽ “cấp” cho cơ thể thức ăn món uống tốt, bảo vệ sức khỏe.

Không chỉ Việt Nam, người dân các nước Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản cũng ăn mừng Tết Đoan ngọ, tuy nhiên câu chuyện về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như cách thức tổ chức ở mỗi nơi mỗi khác.

Ngay ở Việt Nam, cách cúng, ăn Tết Đoan ngọ cũng có điểm khác nhau giữa 3 miền Bắc Trung Nam.

Mâm cúng Tết Đoan ngọ ở 3 miền

Hai món thường có trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ ở khắp 3 miền là rượu nếp (cơm rượu) và trái cây (ngũ quả).

Theo quan niệm dân gian, vị nồng của cơm nếp hòa với men cay của rượu sẽ có tác dụng loại bỏ những loài ký sinh trong cơ thể.

Gạo nếp được chọn để nấu cơm rượu nếp là loại nếp cẩm hoặc nếp cái hoa vàng, ngon nhất là gạo nếp lứt, hạt nâu vàng, óng ả. Gạo được nấu, để nguội và ủ lên men để cho ra những hạt cơm chắc mà dẻo, quyện với men rượu đượm hương thảo dược, cay nhẹ nhưng vẫn để lại dư vị ngọt trên đầu lưỡi.

Tết Đoan Ngọ không thể thiếu trái cây, chủ yếu là các loại quả mùa hè có tính nóng, tươi ngon và có vị chua, ngọt như mận, đào, vải, chôm chôm, xoài, dưa hấu… Đặc biệt, ở miền Bắc 2 loại quả phổ biết nhất là mận, vải.

Mâm Tết Đoan ngọ ở miền Bắc

Bánh tro

Dù xuất hiện ở cả ba miền, bánh gio (tro) ở miền Bắc đặc biệt hơn khi được chấm cùng mật mía ngọt ngào. Bánh được làm bằng cách ngâm nếp trong nước tro đốt từ rơm, sau đó gói, luộc.

Những chiếc bánh có màu nâu vàng trong suốt, vị bánh có chút ngai ngái và vương mùi tro đặc trưng. Bánh chấm cùng mật mía, khi cho vào miệng sẽ cảm nhận sự ngọt ngào thanh mát, rất phù hợp cho ngày nắng nóng.

Rượu nếp trái cây

Theo quan niệm dân gian, vị nồng của cơm nếp hòa với men cay của rượu sẽ có tác dụng loại bỏ những loài ký sinh trong cơ thể.

Mâm Tết Đoan ngọ ở miền Trung

Thịt vịt

Là món ăn quan trọng trong Tết Đoan ngọ ở miền Trung

Theo người địa phương, dịp tiết trời dần oi bức và nóng nực, thịt vịt có tính hàn sẽ giúp cơ thể cân bằng lại. Hơ nữa, vào đầu tháng 5 âm lịch cũng là lúc những chú vịt béo ú, thịt ngon mềm và không bị hôi. Cách chế biến đa dạng như cháo vịt, vịt quay, vịt nướng…

Chè kê

Chè kê với phần nước đường có gừng rất ấm và mang vị ngọt thanh, được ăn cùng bánh tráng vừng. Bạn có thể dùng hẳn bánh tráng để múc chè, bánh tráng sẽ nhanh chóng mềm tan ra trong miệng, hoà quyện cùng vị chè ngọt dịu vô cùng hấp dẫn.

Mâm Tết Đoan Ngọ ở miền Nam

Bánh xèo

Tết Đoan ngọ ở miền Tây, bánh xèo vẫn là món đinh xuất hiện trong mâm cơm của nhiều gia đình. Có nhà chỉ làm duy nhất món bánh xèo này cúng gia tiên xong lại quây quần ăn cùng với nhau.

Ngoài bánh xèo còn có các món thường ngày như: vịt kho gừng, vịt hầm măng, xôi, bánh cúng, bánh ít, trái cây, cà ri, canh hầm giò heo…

Bánh ú nước tro

Là phiên bản Nam bộ của bánh tro (gio) miền Bắc, bánh ú nước tro nhỏ nhắn, xinh xắn với hình chóp ngộ nghĩnh. Bánh được gói trong một lớp lá, thường là lá tre hoặc lá chuối, phần nếp có màu nâu vàng rất đẹp, nhân là đậu xanh giã nhuyễn bùi, béo, ngọt nhẹ.

Chè trôi nước

Không chỉ xuất hiện vào dịp tiễn Ông Táo về trời (23 tháng Chạp), chè trôi nước còn được người miền Nam làm và thưởng thức trong ngày Tết Đoan ngọ.

Những viên chè được vo thật tròn trong lòng bàn tay, bên ngoài là bột nếp, bên trong là đậu xanh đơn giản, được ăn cùng với nước đường và gừng giã nhuyễn, nước cốt dừa sánh và béo, đậu phộng rang đập dập bùi bùi hoặc một ít mè rang thơm lừng.

Trần Bá Thoại tổng hợp

The post MÂM CÚNG ĐOAN NGỌ 3 MIỀN: BẮC, TRUNG, NAM appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

THỂ DỤC, THỂ THAO VỚI NGƯỜI CAO TUỔI

tri quan — Mon, 26 May 2025 05:35:49 +0000

I. LỜI MỞ

Y học đã chứng minh rõ rằng, thể dục, dưỡng sinh là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe và cũng là cách phối hợp rất hiệu quả để điều trị các bệnh mãn tính ở người cao tuổi.

Dù thể dục thể thao nhìn chung đều tốt cho mọi độ tuổi, nhưng chuyên gia đều khuyên người bước qua tuổi trung niên, đặc biệt là khoảng tuổi 45 trở lên, cần phải xem xét thay đổi một số thói quen, thậm chí tránh một số bài tập luyện từ khi còn trẻ. Vì sao ?

II. LỢI ÍCH SỨC KHỎE CỦA THỂ DỤC, THỂ THAO

Khoa học chỉ ra rằng, thể dục thể thao mỗi ngày có những lợi ích sức khỏe sau :

1. Kiểm soát cân nặng, ngăn ngừa thừa cân béo phì…

2. Tăng cường năng lượng

3. Tốt cho cơ bắp và xương

4. Giúp cơ thể phòng bệnh ngừa bệnh tật

5. Cải thiện chức năng thần kinh, não, trí nhớ và tư duy

6. Giúp làn da khỏe mạnh

7. Giảm nguy cơ mắc một số ung thư

III. MỨC TẬP THỂ DỤC TRUNG BÌNH

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ khuyến nghị người lớn mỗi tuần nên dành 150 đến 300 phút hoạt động thể chất vừa phải, hoặc 75 đến 150 phút hoạt động thể chất cường độ mạnh, cùng với 2 bài tập rèn luyện sức mạnh cho tất cả các nhóm cơ chính.

Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh khuyến nghị, người trưởng thành nên hoạt động thể chất cường độ vừa như đi bộ, đạp xe, ít nhất 150 phút mỗi tuần.

Nói chung, nhiều tài liệu, nghiên cứu, khuyến nghị, thời lượng trung bình cho tất cả loại hình thể dục vừa phải là 30 phút mỗi ngày với bất cứ thời gian và không gian cá nhân tự chọn..

IV. TÁC HẠI DO THỂ DỤC QUÁ MỨC

Thể dục quá mức xảy ra trong hai tình huống: (1) Tập luyện quá sức (overtraining) và (2) Tập thể dục bắt buộc (compulsive exercise)

1. Dấu hiệu tập thể dục quá mức

Gồm 12 dấu hiệu sau: Đau nhức cơ bắp kéo dài, Thường xuyên mệt mỏi, khó chịu và thiếu năng lượng, Mệt mỏi sớm khi mới vào tập luyện, Giới hạn hoặc suy giảm hiệu suất làm việc, Tăng nhịp tim khi nghỉ ngơi, Chấn thương gia tăng, Xu hướng ưu tiên tập luyện trên tất cả, Trầm cảm hoặc lo âu, Đáp ứng miễn dịch giảm…

2. Tác hại do thể dục quá mức

a. Trong ngắn hạn

Theo NASM (National Academy of Sports Medicine) sự mệt mỏi và năng lượng thấp do thể dục quá sức có thể gây khó chịu, tức giận, khó ngủ, khó khăn trong học tập hoặc công việc cũng như thiếu hứng thú với sở thích và giải trí thông thường.

Leada Malek, bác sĩ vật lý trị liệu ở San Francisco, nhận định, dấu hiệu cảnh báo lớn nhất khi thể dục quá mức là nhịp tim khi nghỉ ngơi tăng cao, chán ăn thay đổi tâm trạng, rối loạn giấc ngủ”

b. Về lâu về dài
Theo CDC Mỹ, thể dục quá mức sẽ làm tiêu cơ vân (rhadomyolysis) giải phóng các protein mô cơ myoglobin và chất điện giải vào máu, có thể gây hại cho tim và thận.Phụ nữ có thể bị mất kinh hoặc loãng xương sớm khi tập thể dục quá sức liên tục, nam giới có thể bị giảm ham muốn tình dục.

Theo MedlinePlus, thể dục quá sức cũng tổn hại đến hệ miễn dịch, góp phần hoặc làm trầm trọng thêm các tình trạng sức khỏe tâm thần.

V. NHỮNG BIẾN ĐỔI SINH LÝ SAU TUỔI 45

1. Giảm mật độ xương và nguy cơ loãng xương (osteosporosis)

Sau 45 tuổi, mật độ xương giảm nhanh ở phụ nữ do suy giảm estrogen sau mãn kinh và nam giới vì giảm testosterone do mãn nam,

Hệ quả là xương trở nên giòn hơn, tăng nguy cơ gãy xương nếu bị ngã hoặc chịu va chạm mạnh.

Theo Tổ chức Loãng xương Quốc tế (IOF), phụ nữ mất đến 20% mật độ xương trong vòng 5-7 năm đầu sau mãn kinh.

2. Suy giảm khối lượng và sức mạnh cơ bắp (sarcopenia)

Sau tuổi 45, con người mất trung bình 1% khối lượng cơ mỗi năm nếu không tập luyện đúng cách.

Hệ quả là cơ yếu đi khiến phản xạ chậm, giảm sức bật, dễ té ngã và khó phục hồi sau chấn thương.

3. Thoái hóa khớp và sụn

Sụn khớp bắt đầu mòn dần, chất hoạt dịch (nhầy khớp, synovial fluid) giảm, dây chằng mất độ đàn hồi.

Hệ quả là các môn tập có động tác xoay, bật, đổi hướng nhanh dễ gây viêm khớp, rách dây chằng hoặc thoát vị đĩa đệm.

Theo Arthritis Foundation, 80% người trên 45 tuổi có dấu hiệu thoái hóa khớp, dù chưa có triệu chứng rõ ràng.

4. Tim mạch và hệ hô hấp yếu đi

Tim giảm khả năng bơm máu, phổi giảm dung tích, mạch máu kém linh hoạt hơn.

Hệ quả là các môn thể thao có cường độ cao dễ gây choáng, rối loạn nhịp tim hoặc quá sức dẫn đến đột quỵ.

Thống kê y học cho thấy, nguy cơ bệnh tim mạch tăng gấp 3 lần sau tuổi 45, đặc biệt nếu không luyện tập đúng cách.

5. Thời gian hồi phục kéo dài

Khả năng tái tạo mô, cơ và xử lý viêm nhiễm suy giảm theo tuổi.

Hệ quả là các chấn thương nhẹ có thể kéo dài hàng tuần, chấn thương nặng khiến người trung niên phải từ bỏ thể thao hoàn toàn.

VI. NHỮNG MÔN THỂ THAO CẦN HẠN CHẾ

1. Chạy bộ cường độ cao và marathon

Chạy lâu và chạy ở tốc độ cao có thể gây áp lực lên khớp gối, khớp cổ chân và cột sống. Với người ở tuổi 40 trở lên, sụn khớp đã bắt đầu thoái hóa, dễ bị tổn thương hơn.

Theo bác sĩ James O’Keefe, chuyên gia tim mạch người Mỹ: “Chạy quá nhiều, đặc biệt là chạy đường dài thường xuyên, có thể tạo ra áp lực oxy hóa và gây viêm mãn tính, ảnh hưởng xấu đến hệ tim mạch và khớp ở người trung niên”.

2. Các môn thể thao đối kháng mạnh

Bóng đá, bóng rổ, võ thuật cường độ cao …là các môn đòi hỏi phản xạ nhanh, sức bật lớn và có nguy cơ va chạm cao. Với xương khớp yếu dần theo tuổi tác, nguy cơ chấn thương dây chằng, bong gân hoặc gãy xương tăng lên rõ rệt.

“Chấn thương do chơi bóng đá hoặc bóng rổ ở tuổi trung niên có thể khiến người bệnh mất nhiều tháng để phục hồi, và đôi khi không bao giờ hồi phục hoàn toàn”, bác sĩ Michael Fredericson của ĐH Stanford nói.

3. Cử tạ nặng

Cử tạ nặng làm tăng áp lực lên cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng, và có thể gây chấn thương đĩa đệm. Người trên 40 tuổi thường đã bắt đầu có dấu hiệu thoái hóa đốt sống.

4. Tennis và squash cường độ cao

Đây là những môn có đặc thù di chuyển đột ngột, xoay người nhanh và nhún gối nhiều – dễ gây tổn thương gân Achilles, đầu gối và lưng dưới.

Theo báo cáo từ American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS), chấn thương do tennis chiếm tỉ lệ cao ở người trên 40 tuổi, đặc biệt là chấn thương vai và gối.

VII THAY LỜI KẾT

Thể dục thể thao nhìn chung đều tốt cho mọi người, mọi độ tuổi, nhưng mỗi người, mỗi độ tuổi đều có những đặc điểm cơ thể và sức khỏe khác nhau, Do đó, quá trình, thời gian và môn món tập luyện có khác nhau.

Trong cuộc sống thực tế, cũng có nhiều vận động viên tuổi ngoài 50, 60, thậm chí 70 vẫn có thể chơi tốt các môn chạy marathon, bóng đá, tennis, võ thuật…Tuy nhiên đây chir là thiểu số, ngoại lệ, phần đông người chơi thể thao đối kháng cao đều dễ suy kiệt, chấn thương khó bước qua tuổi 40.

Vì vậy, để có một cuộc sống khỏe mạnh và an toàn, các chuyên gia y học thể dục thể thao đều khuyến cáo, người trên 45 tuổi nên chọn các môn có tính chất ít va chạm, nhẹ nhàng nhưng duy trì vận động liên tục, như: bơi lội, đi bộ nhanh, bóng bàn, yoga, xe đạp… và bỏ bớt những môn thể thao cường độ cao ở tuổi trung niên, để giảm đi nguy cơ, rủi ro sức khỏe.

VIII. THAM KHẢO

[1] Physical activity

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

[2] Health Benefits of Physical Activity for Children, Adults, and Adults 65 and Older

https://www.cdc.gov/physicalactivity/basics/adults/health-benefits-of-physical-activity.html

[3] The Top 10 Benefits of Regular Exercise

https://www.healthline.com/nutrition/10-benefits-of-exercise

[4] Physical activity – it’s important

https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/physical-activity-its-important

[5] Exercise: 7 benefits of regular physical activity

https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/exercise/art-20048389

[6] Benefits of exercise

https://www.nhs.uk/live-well/exercise/exercise-health-benefits/

[7] Benefits of Exercise

https://medlineplus.gov/benefitsofexercise.html

[8] Benefits of Physical Activity

https://www.niddk.nih.gov/health-information/weight-management/tips-get-active/benefits-physical-activity

[9] 10 lợi ích cho sức khỏe của thể dục

https://suckhoedoisong.vn/dung-chan-chu-ke-hoach-tap-the-duc-ma-bo-lo-10-loi-ich-cho-suc-khoe-cua-ban-169211120021814407.htm

[10] Thể dục, thể thao đúng cách – sống khỏe, sống vui

[10b] What is Overtraining?

[11] Are You Exercising Too Much? Here’s How to Tell (and Why It Can Be Risky)

https://www.everydayhealth.com/fitness/are-you-exercising-too-much-heres-how-to-tell-and-why-it-can-be-risky/

[12] Don’t Overdo It: Why Too Much Exercise May Be a Bad Thing

https://www.healthline.com/health-news/why-too-much-exercise-can-be-bad-042514

[13] How Much Exercise Is Too Much Exercise?

https://www.byrdie.com/over-exercising-5097906

[14] 13 Signs of Overtraining and What to Do About It

https://www.healthline.com/health/signs-of-overtraining

[15] How Much Exercise Is Too Much?

https://www.shape.com/fitness/tips/how-much-exercise-is-too-much-over-training

[16] Can over-exercising lead to heart attacks? Key tips to keep your heart safe

https://www.msn.com/en-in/news/other/can-over-exercising-lead-to-heart-attacks-key-tips-to-keep-your-heart-safe/ar-AA1kmxol

[17] Dấu hiệu cảnh báo cần ngừng tập gym

https://thanhnien.vn/dau-hieu-canh-bao-can-ngung-tap-gym-185231201122921263.htm

[18] What Too Much Exercise Does To Your Body And Brain

[19] Exercising too much can have effects on your body and health

https://www.businessinsider.com/what-over-exercise-does-body-brain-health-2018-4

[20] Những môn thể thao nên từ bỏ khi bước qua tuổi 45

https://tuoitre.vn/nhung-mon-the-thao-nen-tu-bo-khi-buoc-qua-tuoi-45-20250519073102734.htm

[21] ‘Những môn thể thao nên từ bỏ ở tuổi 45’, người ủng hộ, người nói chơi thể thao nặng mà vẫn khỏe

https://tuoitre.vn/nhung-mon-the-thao-nen-tu-bo-o-tuoi-45-nguoi-ung-ho-nguoi-noi-choi-the-thao-nang-ma-van-khoe-20250523191042845.htm

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post THỂ DỤC, THỂ THAO VỚI NGƯỜI CAO TUỔI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

ĐẠM THỰC PHẨM: THIẾU KHÔNG ĐƯỢC, THỪA GÂY HẠI !

tri quan — Fri, 04 Apr 2025 08:21:58 +0000

I. LỜI MỞ

Chất đạm, protein, là 1 trong 4 thành phần dinh dưỡng của ô vuông thức ăn. Protein thiết yếu có trong toàn bộ cơ thể, cần cho cơ bắp, xương, da, tóc đến các enzym và huyết sắc tố vận chuyển oxy trong máu.

Hiện nay, nhiều người đặc biệt những người tập luyện thể dục thể thao, tăng tiêu thụ protein vì tin rằng thành phần này giúp họ khỏe mạnh, tăng cường năng lượng và no lâu hơn, thay vì chỉ để xây dựng cơ bắp. Nhiều người tiêu thụ nhiều thanh protein, uống nhiều sũa, thậm chí, ăn tới 56 lòng trắng trứng mỗi ngày, theo

Thiếu chất đạm là không được, nhưng tiêu thụ quá nhiều protein có thể gây hại không?

II. VAI TRÒ, CHỨC NĂNG CỦA PROTEIN TRONG CƠ THỂ

Bạn đã biết protein là gì cũng như biết protein là một trong những dưỡng chất quan trọng, căn bản tạo nên – duy trì sự sống. Tuy nhiên, thực tế, protein còn đảm nhiệm rất nhiều chức năng/vai trò khác cũng quan trọng không kém đối với sức khỏe và cơ thể con người (1). Cụ thể:

1. Tăng trưởng và duy trì các mô

Một trong những chức năng của protein đối với cơ thể là xây dựng, tăng trưởng và duy trì, sửa chữa các mô. Do đó, cơ thể cần được bổ sung lượng protein đầy đủ liều lượng và đúng cách. Đặc biệt, cần tăng cường bổ sung protein cho những người bệnh, người hồi phục sau chấn thương, phẫu thuật, phụ nữ mang thai và mẹ đang con cho con bú…

2. Tạo ra phản ứng chuyển hóa

Các enzyme tham gia vào những phản ứng sinh hóa của cơ thể có cấu tạo là các protein. Do đó chất đạm góp phần tham gia vào quá trình chuyển hóa của cơ thể. Một số chức năng của cơ thể phụ thuộc vào enzyme như: tiêu hóa, co thắt cơ, quá trình đông máu, sản xuất năng lượng…

3. Hỗ trợ dẫn truyền thông tin, tín hiệu

Một số loại chất đạm là hormone, có tác dụng như một chất hóa học hỗ trợ giao tiếp giữa các tế bào, mô và cơ quan. Có 3 loại hormone chính: protein và peptide, steroid, amin được tạo ra từ tuyến nội tiết hoặc các mô.

4. Xây dựng, định hình cấu trúc mô tế bào

Chức năng của protein còn là xây dựng, tạo nên cấu trúc của tế bào, đặc biệt là khối cơ. Theo đó, nếu cơ không được cung cấp đủ protein sẽ không phát triển chắc khỏe được. Tình trạng này thường gặp ở những trẻ biếng ăn kéo dài, suy dinh dưỡng, còi cọc.

5. Duy trì độ pH thích hợp

Chất đạm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh, cân bằng nồng độ bazơ và axit trong cơ thể bằng thang đo pH. Thang đo này dao động ở mức 0 – 14, trong đó mức 0 là axit mạnh nhất, mức 14 là kiềm mạnh nhất và 7 là trung tính.

Việc duy trì nồng độ pH trong cơ thể ổn định 7,35 có tác dụng phòng tránh các nguy cơ xấu hoặc thậm chí tình trạng tử vong xảy ra.

6. Cân bằng nước điện giải

Việc điều chỉnh, cân bằng chất lỏng trong cơ thể cũng rất quan trọng, và protein đảm nhận nhiệm vụ này. Albumin và globulin là các protein trong máu có nhiệm vụ thu và giữ nước để duy trì sự cân bằng chất lỏng. Theo đó, nếu không bổ sung đủ protein, lượng albumin và globulin giảm sẽ khiến cơ thể không giữ được máu trong mạch, chất lỏng bị tích tụ gây sưng, phù.

7. Tăng cường chức năng miễn dịch

Chất đạm giúp cơ thể hình thành kháng thể, các globulin miễn dịch, để chống lại sự tấn công của các vi rút, vi khuẩn vào các tế bào gây nhiễm trùng. Kháng thể sau khi được tạo, các tế bào sẽ tự động “ghi nhớ” và phản ứng lại nếu các tác nhân cũ xâm nhập, tạo khả năng miễn dịch cho cơ thể. Nếu cơ thể không có kháng thể, các vi rút, vi khuẩn sau khi xâm nhập được vào cơ thể sẽ tự do nhân lên và gây bệnh.

8. Vận chuyển và lưu trữ các chất dinh dưỡng

Protein còn làm nhiệm vụ vận chuyển oxy, glucose, vitamin, khoáng chất… ra – vào tế bào. Tuy nhiên, mỗi loại protein chỉ làm công việc vận chuyển đặc hiệu. Ví dụ, protein vận chuyển glucose mang đường đến các tế bào sẽ không làm nhiệm vụ vận chuyển cholesterol trong máu. Ngoài vận chuyển, protein cũng có nhiệm vụ lưu trữ, ví dụ ferritin giúp dự trữ sắt trong cơ thể.

9. Cung cấp năng lượng

Cung cấp năng lượng (calorie) cho cơ thể hoạt động cũng là chức năng của protein. Nguồn năng lượng cung cấp cho cơ thể đến từ 3 nguồn chính, bao gồm: protein (1g protein chứa 4 calorie), carbohydrate/chất bột đường (1g carbohydrate chứa 4 calorie), lipid/chất béo (1g chất béo chứa 9 calorie). Tuy nhiên, năng lượng đến từ chất béo và carbohydrate hiệu quả hơn so với protein.

10. Giúp cơ thể no nhanh hơn

Đây là một trong những điều đặc biệt trong nhóm vai trò chất đạm đang đảm nhiệm. No nhanh hơn cũng đồng nghĩa với việc giảm nhanh cơn thèm ăn, cuối cùng là giảm calo nạp vào cơ thể. Sử dụng thực phẩm giàu protein đem đến những lợi ích tích cực cho những người thường xuyên hoạt động ở cường độ cao, cần phải cung cấp vào cơ thể hàm lượng thực phẩm giàu năng lượng.

11. Giúp trao đổi chất tốt hơn

Trong trường hợp này, protein có tác dụng “kích thích” quá trình trao đổi chất của cơ thể. Muốn tiêu tốn được protein cần phải đốt cháy rất nhiều năng lượng so với carbohydrate và chất béo. Điều này là tín hiệu tốt cho những ai đang có nhu cầu giảm cân, hay đốt cháy mỡ thừa. Lý giải về việc vai trò chất đạm có thể phát huy tốt nhất trong trường hợp này chính là do hiệu ứng nhiệt của thực phẩm .

III. NHU CẦU PROTEIN CƠ THỂ

Trong chế độ ăn hàng ngày bạn cần bổ sung loại dưỡng chất này đúng cách và đủ liều lượng, tùy theo từng đối tượng, giới tính, độ tuổi, tình trạng sức khỏe.

Tổ chức Y tế Thế giới WHO khuyến nghị, cơ thể nên được tính dựa trên trọng lượng protein cơ thể cần thiết là 1g/kg cân nặng/ngày từ các nguồn thực phẩm trong tự nhiên, cân đối giữa đạm động vật và đạm thực vật. Một số trường hợp bệnh lý về thận, cơ thể sẽ cần lượng đạm ít hơn.

Clare Thornton-Wood, chuyên gia Hiệp hội Dinh dưỡng Anh, cho biết: Người trưởng thành nên tiêu thụ 0,8g protein/kg cơ thể/ngày. Người trên 50 tuổi nên tăng lên khoảng 1g/kg vì khả năng hấp thụ giảm theo tuổi tác. Những ai tập luyện thể lực tăng cường sức mạnh cơ bắp nên tiêu thụ từ 1,2 – 2g/kg trọng lượng cơ thể và không quá 2,5g/kg/ngày.

IV. NGUY CƠ KHI ĂN QUÁ NHIỀU ĐẠM

Nhiều nghiên cứu cho thấy, tiêu thụ quá nhiều có thể dẫn đến tăng nguy cơ mắc một số biến chứng sức khỏe như.

1. Tăng cân

Chế độ ăn nhiều protein có thể giúp giảm cân, nhưng loại giảm cân này chỉ có thể là ngắn hạn.

Năng lượng protein dư thừa thường được lưu trữ dưới dạng chất béo, có thể dẫn đến tăng cân theo thời gian, đặc biệt là nếu bạn tiêu thụ quá nhiều calo trong khi cố gắng tăng lượng protein nạp vào.

2. Hơi thở hôi

Ăn nhiều protein có thể dẫn đến hôi miệng, đặc biệt là nếu bạn hạn chế lượng carbohydrate nạp vào.

3. Táo bón

Chế độ ăn nhiều protein hạn chế carbohydrate thường ít chất xơ. Tăng lượng nước và chất xơ có thể giúp ngăn ngừa táo bón.

4. Tiêu chảy

Ăn quá nhiều đạm, uống quá nhiều sữa hoặc thực phẩm chế biến, kết hợp với thiếu chất xơ, có thể gây tiêu chảy. Đặc biệt, nếu không dung nạp lactose hoặc tiêu thụ các nguồn protein như thịt chiên, cá và gia cầm.

5. Mất nước
Ăn nhiều đạm, cơ thể thải nitơ dư thừa bằng chất lỏng và nước qua nước tiểu. Điều này có thể khiến cơ thể mất nước mặc dù không cảm thấy khát hơn bình thường.

6. Tổn thương thận

Lượng protein dư thừa có thể gây tổn thương ở những người mắc bệnh thận từ trước. Nguyên nhân là lượng nitơ dư thừa do chuyển hóa axit amin tạo nên protein buộc thận phải làm việc nhiều hơn để loại bỏ.

7. Tăng nguy cơ bị ung thư
Các nghiên cứu chỉ ra rằng, một số chế độ ăn nhiều protein đặc biệt là thịt đỏ có liên quan đến nguy cơ mắc nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, bao gồm cả ung thư nhưi ung thư trực tràng, ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt.

8. Bệnh tim mạch
Ăn nhiều thịt đỏ, sản phẩm từ sữa, cũng như chế độ ăn nhiều protein có thể dẫn đến bệnh tim. Điều này có thể liên quan đến lượng chất béo bão hòa và cholesterol cao hơn.

Một vài nghiên cứu chỉ ra rằng, tiêu thụ thịt đỏ trong thời gian dài có thể làm tăng trimethylamine N-oxide (TMAO), chất hóa học do ruột tạo ra có liên quan đến bệnh tim mạch.

9. Mất canxi, loãng xương

Chế độ ăn nhiều protein và thịt có thể gây mất canxi bài tiết qua nước tiểu, làm mất cân bằng khoáng chất trong xương. Nếu không bổ sung đủ canxi, lâu dài có thể dẫn đến loãng xương hoặc suy yếu xương.

V. ĐÔI ĐIỀU LƯU Ý

Thực phẩm con người sử dụng rất đa dạng và nhiều chủng loại. Các nhà dinh dưỡng học đã hệ thống lại và xếp thực phẩm thành bốn nhóm trong một hình biểu trưng gọi là “ô vuông” thức ăn gồm 4 nhóm sau: (1) chất đường nói chung, (2) chất đạm, thịt, (3) chất béo và (4) muối khoáng, vitamin với trung tâm ô vuông là sữa, thức ăn tối ưu và thích hợp nhất.

Dù có nhiều kiểu, cách ăn, chế độ ăn, nhưng chỉ duy nhất một chế độ ăn khoa học với 2 yêu cầu: (1) đủ bốn thành phần của ô vuông thức ăn, và (2) số lượng phân bố hợp lý (đạm 10-15%, béo 30-35 %, bột đường 55-60%, cùng với muối khoáng, vitamin, yếu tố vi lượng)

Để cơ thể phát triển khỏe mạnh, cần có chế độ ăn cân bằng, hợp lý, đa dạng các nguồn thực phẩm. Chú ý lựa chọn nguồn bổ sung protein thích hợp, kết hợp protein thực vật và động vật để đảm bảo lượng protein cung cấp cho cơ thể hàng ngày. Hạn chế các thức ăn protein giàu chất béo. Bổ sung chế độ ăn các chất xơ như rau, các loại hạt, trái cây để tăng cường hệ tiêu hóa, cung cấp vitamin, các khoáng chất.

VI. THAM KHẢO

[Video 1] Những tác hại khi ăn quá nhiều protein

[Video 2] Ăn Nhiều Đạm Để Giảm Cân, Có Đúng Không? | SKĐS

[Video 3] Điều gì sẽ xảy ra khi tiêu thụ quá nhiều protein?| Báo Lao Động

[1] Protein (đạm) là gì? Vai trò và chức năng của protein

Protein (chất đạm) là gì? Vai trò và chức năng của protein

[2] Are There Risks Associated with Eating Too Much Protein?

https://www.healthline.com/health/too-much-protein

[3] Ăn quá nhiều protein để tăng cơ, gây nguy hiểm thế nào?

https://tuoitre.vn/an-qua-nhieu-protein-de-tang-co-gay-nguy-hiem-the-nao-20250401174614483.htm

[4] When it comes to protein, how much is too much?

https://www.health.harvard.edu/nutrition/when-it-comes-to-protein-how-much-is-too-much

[5] Are high-protein diets safe for weight loss?

https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/high-protein-diets/faq-20058207

TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post ĐẠM THỰC PHẨM: THIẾU KHÔNG ĐƯỢC, THỪA GÂY HẠI ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.