Trong cuộc sống hiện đại. khi về hưu, con cái đã lập gia đình ở riêng, rất nhiều người cao tuổi đã lập và thường xuyên lên facebook cá nhân. Do đó, facebook và các mạng xã hội khác không còn là sân chơi riêng cho giới trẻ.

  Ở góc độ tích cực, mạng xã hội đã giúp người cao tuổi có thêm kênh giao tiếp, đỡ nhàm chán, giải trí, theo dõi thông tin….nói chung là nhìn ra xã hội rộng lớn hơn. Thế nhưng, nếu không sử dụng đúng, có chọn lọc, mạng xã hội có thể là “cái bẫy” của lừa đảo hoặc chuốc vào mình những ưu phiền, rắc rối. 

     II. NHỮNG LỢI ÍCH

      1. Giao tiếp (tìm người)

    Có thể nói sử dụng facebook để tìm kiếm lại bạn bè, đồng nghiệp cũ là một việc làm rất dễ dàng và nhanh chóng. Chỉ cần một ít thông tin của người dùng, bạn có thể hoàn toàn có khả năng tìm ra được trang cá nhân của họ.

   Thực tế đã có khoảng một nửa số người dùng ở độ tuổi 55 trở lên đã liên lạc với người thân quen trước đây thông qua mạng xã hội và hiệu quả nhất là facebook. Và khi mọi người nghỉ hưu hoặc thay đổi nghề nghiệp, mạng xã hội chính là cách tốt nhất để giữ liên lạc hoặc nhận hỗ trợ. Với ưu điểm tuyệt vời này, mạng xã hội và facebook ngày càng được mọi người yêu thích và tin tưởng sử dụng.

      2. Nâng cao kiến thức, tiếp cận thông tin

    Người cao tuổi thường mắc bệnh mãn tính không lây nhiễm kèm, nên có xu hướng tìm trên Internet tới các trang blog hoặc tham gia vào các buổi thảo luận trực tuyến. Đây chính là lý do khiến ngày càng nhiều người cao tuổi có nhu cầu lập facebook hay tìm đến mạng xã hội nhiều hơn. Họ tìm đến mạng xã hội vừa để tiếp nhận thông tin, vừa để nghe những chia sẻ, kinh nghiệm của những người bệnh khác. Đồng thời, các trang thông tin này còn là nơi để các cá nhân tìm được sự đồng cảm trong tâm hồn, trong bệnh tật và những vấn đề khác. Đây cũng là nơi tạo ra được nhiều mối quan hệ thú vị cho mỗi người. 

  Ngoài ra, facebook chứa rất nhiều thông tin từ chính trị, văn hóa, xã hội và cả giải trí. Người dùng có thể tùy chọn những thông tin bổ ích và phù hợp với nhu cầu của bản thân.

     3. Giảm sự cô đơn, trầm cảm, cải thiện sức khỏe tâm thần

   Người cao tuổi tích cực tham gia mạng xã hội thường xuyên cho biết tâm trạng của họ tốt hơn. Giữ liên lạc với gia đình, bạn bè và tích cực tham gia vào các hoạt động trong cuộc sống là một cách hiệu quả để chống lại trầm cảm.

    Một nghiên cứu gần đây của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ cho thấy người cao tuổi sử dụng mạng xã hội có nhiều khả năng tham gia vào các hoạt động giúp cải thiện sức khỏe tổng thể.

  Người cao tuổi thường xuyên sử dụng mạng xã hội có thể hoạt động trí tuệ tốt. Vì mạng xã hội giúp thỏa mãn nhu cầu xã hội, nó trở thành một chất kích thích tinh thần, giúp kiểm soát sức khỏe tinh thần nói chung.

     4. Rút ngắn khoảng cách thế hệ

   Người cao tuổi có thể sử dụng mạng xã hội để kết nối với con cháu của mình, mặc dù đôi khi có một chút khó khăn trong cách sử dụng. Người ở xa cũng có thể trao đổi, nhìn thấy mặt nhau, nhắn tin qua lại.

   Yếu tố giao tiếp mang tính cộng đồng và hiện đại như smart phone, facebook là cách ngắn nhất để hai tầng lớp người cao tuổi và giới trẻ bỏ qua được rào cản ngại ngùng, kết nối với nhau dễ dàng hơn.

      5. Giải trí

    Smart phone, facebook không chỉ đơn thuần là phương tiện trò chuyện với người thân mà ở đó còn là một xã hội thu nhỏ. Người cao tuổi có thể dễ dàng theo dõi được tình hình sức khỏe, công việc, tình cảm… của những người họ quan tâm.

    III. NHỮNG NGUY CƠ, LƯU Ý

    Mạng xã hội mang lại một số lợi ích quan trọng cho người cao tuổi, nhưng nó cũng cũng có một số nhược điểm, nguy cơ, cần lưu ý.

     1. Gian lận

    Gian lận là một trong những tội phạm mạng phổ biến nhất trên thế giới. Gian lận lan tràn ngay cả trong cộng đồng người dùng mạng xã hội. Người cao tuổi thường là mục tiêu của những kẻ lừa đảo và tin tặc. Những kẻ lừa đảo sử dụng nhiều chương trình, kỹ thuật và thiết bị khác nhau để lan truyền hành vi gian lận đến người cao tuổi. 

     2. Quyền riêng tư

    Trong những năm qua, các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư đã được bàn luận và chỉ trích. Mặc dù các nền tảng mạng xã hội như facebook đã thực hiện một số thay đổi về cách xử lý quyền riêng tư, nhưng họ có thể làm nhiều hơn nữa để bảo vệ người dùng. Họ cung cấp nhiều cài đặt quyền riêng tư để bảo vệ người dùng, tuy nhiên, cần phải tìm hiểu kỹ để tìm và thay đổi những cài đặt này, và đó có thể là điều mà người cao tuổi thậm chí không nghĩ đến hoặc không biết rằng họ có quyền kiểm soát. 

     3. Quấy rối và bắt nạt

     Đây là một tác động đáng tiếc khác của mạng xã hội đối với người cao tuổi. Những tội ác như thế này xảy ra với những người cao tuổi không hề hay biết và thường do những kẻ tàn nhẫn đăng tải những bình luận ác ý về người cao tuổi. Những người phá rối này cố gắng cho người cao tuổi thấy rằng họ đã qua thời đại mạng xã hội và họ không thuộc về nơi đó. Những hình thức bắt nạt này làm phiền người cao tuổi và ảnh hưởng đến tâm lý của họ.

     4. Thông tin sai lệch và tin giả

   Thật không may, đây là một vấn đề dai dẳng và một số nội dung được chia sẻ có thể đáng sợ, tàn nhẫn hoặc hoàn toàn sai sự thật. Người cao tuổi nên được nhắc nhở rằng việc một người họ biết và yêu quý chia sẻ điều gì đó trên mạng xã hội không có nghĩa là điều đó đúng.

Việc kiểm tra thông tin thực tế và đặt câu hỏi về bất cứ điều gì có vẻ hơi đáng ngờ hoặc khó hiểu luôn là điều quan trọng. Việc chia sẻ kiến ​​thức về mạng xã hội là rất quan trọng để đảm bảo những người thân yêu cao tuổi của bạn biết những trò lừa đảo và cạm bẫy nào cần đề phòng, đồng thời thường xuyên cập nhật thông tin để đảm bảo họ không vô tình kết nối với những người không nên kết nối.

     IV. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

     Mạng xã hội và đặc biệt là facebook chính là phát minh thú vị, và là một công cụ tuyệt vời cho người cao tuổi, mở ra cho họ một cách mới tiện lợi để kết nối với bạn bè, gia đình, cộng đồng. và cũng là công cụ giúp người cao tuổi nâng cao kiến thức, thu thập thông tin, đặc biệt là những hiểu biết, hướng dẫn, lời khuyên chăm sóc sức khỏe.

   Người cao tuổi sử dụng Facebook sẽ khiến họ quan tâm tới xã hội hơn khi cập nhật được tình hình thế giới xung quanh, bớt cô đơn khi có bất cứ điều gì cũng có thể chia sẻ với nhiều người. Cùng với đó, tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội khiến bản thân người cao tuổi cảm thấy có ích cho xã hội và sống vui vẻ hơn.

  Về y tế, các nhà khoa học chứng minh việc sử dụng mạng xã hội giúp người cao tuổi bớt cô đơn, giao tiếp cộng đồng tốt hơn, từ đó giảm Alzheimer, sa sút trí tuệ.  Các nhà khoa học ở Đại học Arizona (Mỹ) đã tiến hành kiểm nghiệm về tác động của facebook đối với những người có độ tuổi từ 60-91. Kết quả cho thấy, người cao tuổi sử dụng facebook hoàn thành bài kiểm tra về khả năng quan sát, ghi nhớ tốt hơn 25% so với những người không dùng facebook.

    Giáo sư Wohltmann khẳng định: “Có 2 lợi ích của việc sử dụng Facebook với người cao tuổi: Thứ nhất: Não bộ của họ hoạt động nhạy bén hơn do học hỏi những kỹ năng mới khiến họ trở nên năng động và giúp khả năng nhận thức được cải thiện. và Thứ hai: Họ quan tâm tới xã hội hơn khi cập nhật được tình hình thế giới xung quanh, bớt cô đơn khi có bất cứ điều gì cũng có thể chia sẻ với nhiều người, cùng với đó, họ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội khiến mình vẫn cảm thấy có ích cho xã hội.”

   Tuy nhiên, cần hết sức lưu ý đến các nguy cơ: gian lận, quyền riêng tư, quấy rối đe dọa, đặc biệt nạn tin giả vốn đầy dẫy trên mạng xã hội.

     V. THAM KHẢO
[Video 1] Khi người cao tuổi tham gia mạng xã hội 

[Video 2] Nơi người cao tuổi không già | VTV24

[1] Is Social Media Good or Bad for Seniors?
https://www.canes.on.ca/blog/social-media-good-or-bad-seniors
[2] Older adults’ exposure to and posting of health-related messages on Facebook by chronic health condition status
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10559694/
[3] The Impact of Facebook on the Quality of Life of Senior Citizens in Cape Town
https://inria.hal.science/hal-01650091/document
[4] Khi người già ‘chơi’ Facebook
https://baodongnai.com.vn/bandoc/202206/khi-nguoi-gia-choi-facebook-3120609/
[5] Người già chơi mạng xã hội – được và mất
https://vov2.vov.vn/nguoi-cao-tuoi/nguoi-gia-choi-mang-xa-hoi-duoc-va-mat-23939.vov2
[6] Khi người già dùng facebook và mua hàng online
https://cafef.vn/khi-nguoi-gia-dung-facebook-va-mua-hang-online-20201223160655576.chn
[7] Lợi ích và nhược điểm của mạng xã hội mang lại cho con người 

7 lợi ích của mạng xã hội mang lại cho con người 

[8] Khi người già “nghiện” mạng xã hội
https://nld.com.vn/gia-dinh/khi-nguoi-gia-nghien-mang-xa-hoi-20230805204040778.htm
      TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM 

The post MẠNG XÃ HỘI VÀ NGƯỜI CAO TUỔI ? appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Từ lâu, nông dân đã dùng bèo tấm làm thức ăn cho gia súc, gia cầm vì đây là loài thực vật thủy sinh phát triển rất nhanh, lại chứa nhiều protein, vtamin và khoáng chất có thể được thu hoạch để chăn nuôi trang trại.

   Báo cáo Liên hợp quốc do Giáo sư sinh thái Pamela McElwee soạn tháo cho thấy, biến đổi khí hậu đang đe dọa nguồn cung cấp lương thực của thế giới và nguy cơ gián đoạn nguồn cung ​​sẽ rất lớn khi nhiệt độ tăng, Theo Eric Lam, Giáo sư Sinh học thực vật Trường Khoa học Môi trường và Sinh học Đại học Rutgers–New Brunswick, thì bèo tấm, loại cây phát triển nhanh nhất thế giới, có nhiều protein hơn đậu nành và là nguồn thực phẩm truyền thống của người dân sống ở một số vùng Đông Nam Á, có thể là một trong những giải pháp cứu cánh. 

    II. NHẬN DIỆN BÈO TẤM

   Bèo tấm, bèo cám, bèo vịt (duckweed), “đậu lăng nước” (water lentils) là một loại thực vật thủy sinh mọc trên bề mặt của các vùng nước chảy chậm như ao, đầm lầy và các vùng đất ngập nước khác.Họ bèo tấm bao gồm 37 loài từ nhiều nơi khác nhau trên khắp thế giới.

   Bèo tấm có hàm lượng protein rất cao, từ 20 đến 40 phần trăm tùy loại, theo trọng lượng khô. Do đó, bèo tấm bổ dưỡng hơn so với rau xà lách, vốn có hàm lượng chất xơ và vitamin tốt nhưng không nhiều protein. Không chỉ làm thức ăn cho vật nuôi, các nhà nghiên cứu cho rằng, với giá trị dinh dưỡng cao bèo tấm có thể đóng góp tuyệt vời cho chế độ ăn uống của con người.

   Ngoài lợi ích dinh dưỡng, một số chủng bèo tấm đã được sử dụng trong y học dân gian truyền thống.

   III. LỢI ÍCH DINH DƯỠNG

   Ăn bèo tấm có nhiều lợi ích sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2017 đã phát hiện ra rằng, bèo tấm có hàm lượng vitamin, khoáng chất và cả protein cao hơn hầu hết mọi loại rau khác. 

   * Về protein, một số loài bèo tấm có hàm lượng protein chiếm tới 40% trọng lượng khô của chúng, tương đương với một quả trứng gà cỡ trung bình. Đặc biệt, protein của bèo tấm là loại hoàn chỉnh nghĩa là đủ các acid amin tối cần thiết (essential amino acids).

   *  Về các chất dinh dưỡng khác: bèo tấm giàu Polyphenol, Chất xơ thực phẩm, Vitamin A, nhóm B và B12,  Sắt và kẽm….
   Tất cả những chất này đều có tỷ lệ lớn hơn hầu hết các loại rau khác, vì vậy bèo tấm thực sự có giá trị vượt trội so với trọng lượng của nó.

   Bác sĩ Eva Weinlander của Trường Y khoa Đại học Stanford nhậ định: “Bèo tấm chứa đầy polyphenol lành mạnh, không kém gì táo và rau bina. Polyphenol là chất chống viêm mạnh, bảo vệ chúng ta khỏi các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường, nhiễm trùng, lão hóa, hen suyễn, v.v. Pha với nước lạnh hoặc sinh tố yêu thích của bạn, bạn cũng sẽ có được một khẩu phần protein lành mạnh, nhiều chất xơ prebiotic để cảm thấy no và nuôi dưỡng vi khuẩn đường ruột có lợi, các vitamin cần thiết và một lượng nhỏ chất béo có lợi cho bạn.” 

     III. HƯƠNG VỊ VÀ MÓN ĂN TỪ BÈO TẤM

     1. Hương vị bèo tấm

    Nhìn chung, bèo tấm có vị khá nhẹ, một số chủng có nhiều anthocyanin hơn có thể có vị hơi đắng sau khi ăn. Do đó, để dễ ăn có thể trộn với phô mai tươi trên bánh quy giòn hoặc cho vào mì ramen để bổ sung protein, ăn với bánh mì kẹp thịt và bánh sandwich.

    Người dân Đông Nam Á, bao gồm cả Thái Lan và Lào, thu hoạch và biết cách nấu bèo tấm hoang dã, và có nhiều công thức nấu ăn từ bèo tấm từ nhiều nguồn khác nhau trên toàn thế giới.

              Sinh tố từ bèo tấm  (smoothie with duckweed)

     2. Món ăn từ bèo tấm

      * Ăn sống: Một số người thích ăn bèo tấm sống, đặc biệt là những loại bèo non, tươi.

      * Luộc: Bèo tấm luộc có thể ăn kèm với các món kho, hoặc xào với thịt heo, lòng heo.

      * Xào: Bèo tấm xào có thể kết hợp với nguyên liệu khác như tôm, thịt, hoặc các loại rau củ khác.

      * Nấu canh: Bèo tấm có thể nấu canh với các loại rau khác như rau muống, mồng tơi, hoặc nấu riêng với tép, cá lóc, tôm khô.

      * Các món ăn chế biến sẵn: Bèo tấm có thể được sử dụng trong các món pesto, ravioli, hoặc kết hợp với các nguyên liệu khác để tạo ra các sản phẩm ăn liền. 

     IV. THAY LỜI KẾT

    Bèo tấm đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái: xử lý nước và môi trường sống  của động vật hoang dã và dinh dưỡng. Bèo tấm có tiềm năng sử dụng làm nguồn thực phẩm, năng lượng và các vật liệu thay thế khác.

   Báo cáo Liên hợp quốc do Giáo sư sinh thái Pamela McElwee soạn tháo cho thấy, biến đổi khí hậu đang đe dọa nguồn cung cấp lương thực của thế giới và nguy cơ gián đoạn nguồn cung ​​sẽ rất lớn khi nhiệt độ tăng, Theo Eric Lam, Giáo sư Sinh học thực vật Trường Khoa học Môi trường và Sinh học Đại học Rutgers–New Brunswick, thì bèo tấm, loại cây phát triển nhanh nhất thế giới, có nhiều protein hơn đậu nành và là nguồn thực phẩm truyền thống của người dân sống ở một số vùng Đông Nam Á, có thể là một trong những giải pháp cứu cánh. 

  Tuy nhiên, bèo tấm cũng có thể gây hại cho môi trường nước nếu phát triển quá mức.

   V. THAM KHẢO

[Video 1] Bí quyết nuôi bèo tấm cho hiệu quả cao | VTC16

[1] Could duckweed feed the world?

https://phys.org/news/2019-08-duckweed-world.html

[2] Duckweed – Uses, Side Effects, and More

https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-426/duckweed

[3] More than superfood: Researchers study use of duckweed

https://phys.org/news/2022-09-superfood-duckweed.html#google_vignette

[4] 10 Benefits of Having a Common Duckweed

https://greg.app/common-duckweed-benefits/

[5] Is Duckweed the Newest Superfood?

https://plantx.com/blogs/vegan-blogs/is-duckweed-the-newest-superfood

[6] Duckweed (Lemnaceae) for potentially nutritious human food: A review

https://www.researchgate.net/publication/357261606_Duckweed_Lemnaceae_for_potentially_nutritious_human_food_A_review

[7] Duckweed as human food. The influence of meal context and information on duckweed acceptability of Dutch consumers

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0950329318302295

[8] Bất ngờ với loại rau nhiều protein gấp 6 lần đậu nành: Người Việt chỉ dùng để nuôi lợn, gà

https://soha.vn/bat-ngo-voi-loai-rau-nhieu-protein-gap-6-lan-dau-nanh-nguoi-viet-chi-dung-de-nuoi-lon-ga-198250613113310817.htm

[9] Bèo tấm – “Siêu thực phẩm” của tương lai

https://www.vietnamplus.vn/beo-tam-sieu-thuc-pham-tiem-nang-cua-tuong-lai-post1011362.vnp#google_vignette

[10] Nghiên cứu mới: Bèo tấm hơn cả siêu thực phẩm

https://tuoitre.vn/cac-nha-nghien-cuu-duc-beo-tam-hon-ca-sieu-thuc-pham-2022100109373397.htm

    TS.BS Trần Bá Thoại 

Ủy viên BCH HộI NỘI TIẾT VIỆT NAM 

The post BÈO TẤM: SIÊU THỰC PHẨM CỦA TƯƠNG LAI ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

      Hiện nay, hóa trị và xạ trị luôn được dùng kết hợp trong điều trị nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư. Trong quá trình hóa trị hoặc xạ trị, các tế bào gốc gốc của bệnh nhân cũng bị phá hủy theo. Ghép tế bào gốc tự thân là cách bổ sung thay thế các tế bào gốc bị phá hủy này, cho phép sử dụng liều hóa trị hoặc xạ trị cao hơn so với các phương pháp điều trị thông thường. 
  Ghép tế bào gốc tự thân thường được sử dụng để điều trị các loại ung thư máu, như bệnh bạch cầu và u lympho  Hodgkin, u tủy xương, u lympho không Hodgkin, bệnh tương bào (plasma cell) .  Ghép tế bào gốc tự thân đã được chứng minh là cải thiện kết quả điều trị và tăng khả năng thuyên giảm hoặc chữa khỏi bệnh.

      II. GHÉP TẾ BÀO GỐC TỰ THÂN LÀ GÌ ?

     Ghép tế bào gốc tự thân là một thủ thuật điều trị ung thư, trong đó các tế bào gốc khỏe mạnh của chính bệnh nhân được thu thập, lưu trữ để truyền trở lại cơ thể của họ sau khi đã hóa trị hoặc xạ trị liều cao. Điều này cho phép bệnh nhân được điều trị chuyên sâu mà không có nguy cơ làm hỏng các tế bào tạo máu của chính họ.

       III. MUC ĐÍCH GHÉP TẾ BÀO GỐC TỰ THÂN 

        1. Giảm tổn thương tủy xương

    Lệu pháp hóa trị hoặc xạ trị liều cao dùng để điều trị ung thư có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tủy xương, nơi sản sinh ra các tế bào máu. Bằng cách cấy ghép các tế bào gốc đã thu thập trước đó được trả lại cơ thể bệnh nhân, quá trình phục hồi sản xuất tế bào máu được đẩy nhanh, giảm nguy cơ ức chế tủy xương nghiêm trọng và kéo dài.

        2. Bảo tồn tế bào gốc

     Các tế bào gốc được lưu trữ đóng vai trò “cứu hộ” sau quá trình điều trị tích cực. Chúng giúp bổ sung quần thể tế bào máu, bao gồm hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, rất quan trọng để duy trì chức năng miễn dịch thích hợp và ngăn ngừa nhiễm trùng, thiếu máu và chảy máu.

       3. Tránh thải ghép

   Sử dụng tế bào gốc của chính bệnh nhân giúp loại bỏ nguy cơ thải ghép miễn dịch, một biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra khi sử dụng tế bào của người hiến tặng (tế bào đồng loại) để cấy ghép. Trong quá trình cấy ghép tự thân, không cần phải tìm người hiến tặng phù hợp, giúp giảm nguy cơ đào thải miễn dịch.

      VI. QUY TRINH CẤY TÊ BÀO GỐC TỰ THÂN

        Bước 1: Huy động tế bào gốc

    Để thu thập tế bào gốc, trước tiên chúng phải được “huy động” từ tủy xương vào máu. Quá trình này thường được thực hiện thông qua việc sử dụng các yếu tố tăng trưởng như yếu tố kích thích tạo thành hạt bạch cầu (G-CSF).

      . Bước 2: Thu hoạch (Apheresis)

Một máy gọi là apheresis được sử dụng để thu thập các tế bào gốc từ máu sau khi chúng được huy động.

       Bước 3: Bảo quản đông lạnh

    Các tế bào gốc đã được thu hoạch được đặt trong nitơ lỏng, nơi chúng được đông lạnh cho đến khi cần để cấy ghép.

      Bước 4: Quản lý kiểm soát

    Trước khi cấy ghép tế bào gốc, một chế độ điều kiện được thực hiện, bao gồm một lượng lớn hóa trị và/hoặc xạ trị để loại bỏ các tế bào ung thư và cung cấp một môi trường bên trong tủy xương nơi các tế bào gốc mới được cấy ghép có thể phát triển mạnh.

     Bước 5: Cấy ghép

    Các tế bào gốc được lưu trữ của bệnh nhân được rã đông và truyền vào máu của họ, nơi chúng di chuyển đến tủy xương. Khi chúng đến tủy xương, các tế bào gốc bắt đầu sản xuất các tế bào máu mới.

   V. LỢI ÍCH VÀ NGUY CƠ

  1. Lợi ích

  Với bênh đa u tủy, ghép tế bào gốc tự thân có thể là phương pháp điều trị duy nhất giúp thuyên giảm lâu dài.

    Với u lympho Hodgkin hoặc u lympho không Hodgkin, ghép tế bào gốc tự thân là cơ hội thứ hai để vượt qua bệnh ung thư khi các phương pháp điều trị khác không hiệu quả hoặc ung thư tái phát.

    2. Nguy cơ, rủi ro hoặc biến chứng

   Rủi ro đáng kể nhất là nhiễm trùng.

   VI. THAM KHẢO

[Video 1] GHÉP TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

[Video 2] Bệnh viện Đà Nẵng thực hiện thành công ca ghép tế bào gốc tự thân cho bệnh nhân đau tủy xương

[1] Đà Nẵng ghép tế bào gốc tự thân cho bệnh nhân ung thư máu tại miền Trung

https://suckhoedoisong.vn/da-nang-ghep-te-bao-goc-tu-than-thap-hy-vong-song-cho-benh-nhan-ung-thu-mau-tai-mien-trung-169250606164201287.htm

[2] Autologous Stem Cell Transplantation

https://www.stemcellcareindia.com/autologous-stem-cells/

[3] Autologous stem cell transplant

https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/autologous-stem-cell-transplant

[4] Autologous stem cell transplant

https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/autologous-stem-cell-transplant/pyc-20384859

[5] Autologous stem cell transplant

https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/autologous-stem-cell-transplant

[6] Autologous stem cell transplant

https://www.myeloma.org/autologous-stem-cell-transplant

[7] Autologous stem cell transplant

https://www.leukaemia.org.nz/assets-prod/downloads/Information-Booklets-SS-Documents/Autologous-stem-cell-transplant-August-2022.pdf

       TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post GHÉP TẾ BÀO GỐC TỰ THÂN (Autologous Stem Cell Transplantation) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Rác thải nhựa đang là vấn nạn môi trường cho cả thế giới. Hội đồng Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEA), Quỹ hoang dã thế giới (WWF) cảnh báo, năm 2030 sẽ có thêm 104 triệu tấn nhựa gây ô nhiễm sinh thái, và đến 2050 rác nhựa ở các đại dương còn nhiều hơn số lượng cá.

   Để giải quyết rác thải nhựa chúng ta dựa vào Giảm sử dụng, Tái sử dụng, Tái chế (Reduce, Reuse, Recycle), trong đó tái chế là căn cơ, thực tế  và khả thi nhất.  

    Tái chế rác thải nhựa tạo vật liệu bê tông thảm đường là một hướng xử lý rất có giá trị, vừa giảm chi phí đầu tư, xây dựng, tăng độ bền cho đường giao thông, vừa góp phần giải quyết ô nhiễm rác nhựa trong môi trường.

     Nhận diện

   Trước nay, hầu hết các mặt đường mềm thông thường đều được thảm phủ bê tông nhựa asphalt (asphalt concrete, AC) lên bề mặt. Bê tông nhựa này là một hỗn hợp cấp phối gồm: đá, cát, bột khoáng và hắc ín (nhựa đường, bitum) làm kết cấu mặt đường mềm.

  Đường bằng nhựa, plastic roads, là những con đường được xây dựng bằng vật liệu tổng hợp từ nhựa (composite of plastic) với các vật liệu xây dựng khác. Như vậy, plastic road khác với đường thông thường trước nay được thảm với bê tông nhựa (asphalt concrete) vì có thêm thành phần nhựa này. Ngoài giảm ô nhiễm rác thải nhựa, con đường nhựa composite này lại có giá thành rẻ, và chống mòn tốt hơn đường bê tông nhựa thông thường. Hiện nay, đã có nhiều nước lựa chọn sử dụng để tái chế nhựa sau tiêu dùng như Anh, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Úc…Theo kế hoạch, tháng 9/2019 này, công ty Dow Việt Nam sẽ hoàn thiện và đưa vào sử dụng con đường nhựa composite dài 1km tại khu tổ hợp công nghiệp DEEP C, cảng Đình Vũ, Hải Phòng.

    Quá trình phát triển

   Trong thời gian làm việc với tổ chức từ thiện ở miền nam Ấn Độ, Kỹ sư Toby McCartney, tình cờ phát hiện rằng khi bị đốt cháy, rác thải nhựa bị hóa lỏng sẽ chảy vào các lổ thủng, ổ gà trên đường, lấp đầy chúng khiến con đường trở lại bằng phẳng, láng tốt hơn. Trở về Scotland, McCartney cùng với hai người bạn sáng lập và làm giám đốc điều hành công ty MacRebur Gordon Reid, chuyên nghiên cứu sử dụng nhựa dẻo để tạo ra một loại vật liệu thảm đường tổng hợp mới.

   Theo nhật báo Daily Record, Scotland, kể từ lúc MacRebur hoạt động đến nay, vật liệu thảm đường nhựa tái chế của công ty đã được sử dụng để xây dựng nhiều đường giao thông ở 50 quốc gia trên thế giới.

   Ở nước ta, Tổ hợp công nghiệp DEEP C, Cảng Đình Vũ, Hải Phòng, đã ký kết với Công ty Dow Việt Nam đang làm thử nghiệm 1km đường từ vật liệu thảm đường rác thải nhựa MR6, trong nội bộ trong khu công nghiệp. Rác thải nhựa tái chế để pha trộn chủ yếu là bao bì nhựa dẻo đã qua sử dụng. Theo tính toán, để thảm hoàn thiện 1km sẽ tái chế khoảng 4 tấn bao bì nhựa dẻo rác thải, giải phóng bớt ô nhiễm môi trường. Công nghệ bê tông thảm đường pha rác thải nhựa MR6 này được trường Đại học Hàng hải Việt Nam kiểm định. Sau khi kiểm định, đánh giá và so sánh với công nghệ bê tông nhựa cũ áp dụng nhân rộng.

    Bê tông thảm đường với rác thải nhựa và hắc ín

   Về lý thuyết, công nghệ pha chế vật liệu nhựa thảm đường tổng hợp rất đơn giản qua các bước: thu gom rác nhựa, rửa sạch rác thải, băm rác thành mảnh nhỏ có kích cở đồng đều, nấu chảy rác nhựa ở nhiệt độ 150-180oC, rồi trộn nó với cốt liệu nóng gồm đá, cát, bột khoáng và hắc ín để ra thành phẩm. Vì cùng có cấu tạo hóa học là các hydrocarbon, nên nhựa (plastic) trong rác thải sau khi tan chảy sẽ trộn đều và liên kết vật lý dễ dàng với hắc ín (bitum), ngăn không cho hỗn hợp bị rã vỡ ra và phân tán vào môi trường.

   Hiện tại, trong các vật liệu thảm đường tổng hợp rác nhựa đã thay thế cho hắc ín từ 6 đến 20 phần trăm, và đang được cải tiến để có thể thay đến 50 phần trăm.

   Công ty MacRebur Gordon Reid đã phát triển được nhiều vật liệu nhựa thảm đường tổng hợp, đặt tên là MR6, thích ứng với các môi trường khác nhau: ở Trung Đông, nơi cần độ bền cứng hơn để chống lại xu hướng biến dạng do nhiệt độ; ở các xứ lạnh như Canada hoặc Scotland, nhựa đường phải mềm dẻo hơn để không bị đóng băng. Nói chung, MR6 được đánh giá có chất lượng tốt hơn đến 60% và tuổi thọ kéo dài hơn 10 lần so với những tuyến đường nhựa thông thường.

    Chốt nhựa gia cố những con đường (plastic pins)

     Ở Hoa Kỳ, nhựa đã được sử dụng nhiều để bảo trì đường bộ. Bằng công nghệ tái chế rác thải nhựa từ bãi chôn lấp thành các chốt ghim khổng lồ chèn vào đất của Giáo sư Sahadat Hossain, Giám đốc Viện chất thải rắn bền vững, Đại học Texas, Arlington, đã gia cố giúp đất ở sườn dốc của đường cao tốc ổn định, chống xuống cấp.

The post NHỰA THẢM ĐƯỜNG MR6: BÊ TÔNG TÁI CHẾ TỪ RÁC THẢI NHỰA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

  Khoa học chỉ rõ, có 3 phương cách giảm rác thải nhựa là Giảm sử dụng, Tái sử dụng, Tái chế (3R: Reduce, Reuse, Recycle, trong đó tái chế là căn cơ, thực tế  và khả thi nhất.

  Hiện nay, con người đã dùng rác thải nhựa để tái chế các vật liệu, đồ dùng khác như:

  (1) Biến rác thải nhựa thành năng lượng

   Qua quá trình nhiệt phân plasma lạnh (cold plasma pyrolysis), gia nhiệt từ 400-600oC trong môi trường oxy hạn chế sẽ chuyển đổi rác thải nhựa thành hydro, metan và ethylene. Hydro và metan được sử dụng làm nhiên liệu sạch, vì chúng chỉ tạo ra một lượng nhỏ các hợp chất có hại như bồ hóng, hydrocarbon không cháy và carbon dioxide.  

    (2) Trộn rác nhựa polyetylen với với xi măng portland theo tỷ lệ 60/40 để tạo nên “xi măng nhựa” giúp giảm lượng cát xây dựng và đông kết nhanh;

   (3) Sử dụng rác thải nhựa sản xuất vật liệu xây dựng như: Plasphalt được tạo thành từ các hạt nhựa được sản xuất từ chất thải nhựa chưa phân loại, thay thế cho cát và sỏi truyền thống được sử dụng trong sản xuất nhựa đường.

  (4) Làm gạch sinh thái Ecobrick

   Là các chai nhựa nhét đầy các bao, túi, giấy nylon để làm viên gạch sinh thái.

       ECOBRICK: ĐƠN GIẢN, KHẢ THI, CÓ THỂ ÁP DỤNG RỘNG RÃI TRONG CỘNG ĐỒNG 

         https://dantri.com.vn/khoa-hoc/ecobrick-cach-xu-ly-rac-nhua-kha-thi-20190508223305877.htm

   Eco-brick, eco (sinh thái) brick (viên gạch), gạch sinh thái, còn có tên gạch chai (bottle brick), ecoladrillo, là vật liệu xây dựng tạo nên từ các chất thải nhựa, cụ thể là các chai nhựa nhồi đầy các bao túi nilon phế thải. Những vỏ chai nhựa được nhồi rác thải này sẽ trở nên cứng chắc có khả năng thay thế cho gạch xây dựng trong các công trình ở đời sống thường ngày như nhà cửa, bàn ghế, bồn hoa…

The post GẠCH SINH THÁI ECOBRICK: GẠCH TÁI CHẾ TỪ RÁC THẢI NHỰA appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

      (1) Môi trường đang ô nhiễm rác thải nhựa, trên đất và trên biển

      (2) Tác hại của rác nhựa,

     (3) Cách giảm rác thải nhựa

     (3) Thu gom rác thải nhựa để sạch môi trường.  

    Theo thống kê của Liên Hiệp Quốc, mỗi năm, con người sản xuất ra hơn 300 triệu tấn nhựa. Gần một năm sau, một nửa số nhựa này trở thành rác thải. Rác thải nhựa là nguồn chính tạo ra các hạt nhựa vi mô gây ô nhiễm môi trường sống, đặc biệt là các đại dương, và gây ra nhiều tác hại lên sức khỏe con người. Do đó, xu hướng giảm rác thải nhựa đang được phát động rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới.

     Theo Bộ TNMT, trên thế giới cứ mỗi phút có 1 triệu chai nhựa được bán ra, mỗi năm 5.000 tỷ túi nilon được tiêu thụ.

    Ở Việt Nam, thống kê bình quân, mỗi hộ gia đình sử dụng khoảng 1 kg túi nilon/tháng; Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh thải ra môi trường trung bình 80 tấn nhựa và nilon/ ngày.

   Riêng ở TP HCM,  Quỹ Tái chế chất thải thống kê cho thấy, mỗi năm ở thành phố có 250.000 tấn chất thải nhựa; trong đó có 48.000 tấn được chôn lấp (19,2%); còn lại hơn 200.000 tấn được tái chế hoặc thải trực tiếp ra môi trường.cs nhà 

  Các nhà khoa học đã chỉ ra 3 phương cách giảm rác thải nhưa, viết gọn là 3R:

   1. Giảm sử dụng: Reduce to use

   2. Tái sử dụng: Reuse

   3. Tái chế

    Theo tôi, chủ trương giảm và xử lý tốt chất thải nhựa là rất cần thiết và cấp bách. Nhưng  những chương trình, kế hoạch đăng triển khai hiện nay mang tính “phong trào”, ít bền vững vì hai điểm:

   Một là trong ba cách để giảm rác thải nhựa, viết gọn là 3R: Reduce, Reuse, Recycle (Giảm sử dụng, Tái sử dụng, Tái chế), trong đó tái chế là căn cơ, thực tế  và khả thi nhất. Nhưng chúng ta cố gắng, kể cả biện pháp hành chánh (cấm) để giảm sử dụng là chính; và

    Hai là  vật dụng bằng nhựa cũng là một phát minh, sáng chế để phục vụ con người, như chai đựng bằng nhựa để dễ mang đi du dịch, dã ngoại, cứu trợ thiên tai; nhiều dụng cụ y tế như ống tiêm, kim luồn (catheter), bọc máu, dịch chuyền…. Vấn đề chính ở đây là vẫn dùng nhưng phải xử lý rác thải như thế nào cho hợp lý. Mọi con dao đều làm từ mảnh thép, nhưng ngoài tên chung, dao còn có các tên khác như  “công cụ lao động” của bà nội trợ, “vũ khí tự vệ” của người đi rừng, và là “hung khí gây án” của tên trộm cướp !!!

 Tham khảo

[1] Hạt nhựa siêu nhỏ: Ô nhiễm rất to!

https://dantri.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/hat-nhua-sieu-nho-o-nhiem-rat-to-2018111415255274.htm

[2] Những điều cần biết về vi nhựa trong biển và đại dương

http://www.vasi.gov.vn/712/-nhung-dieu-can-biet-ve-vi-nhua-trong-bien-va-dai-duong/t708/c304/i1256

[3] Ô nhiễm hạt nhựa vi thể

https://tranbathoaimdphd.wordpress.com/2018/11/19/o-nhiem-hat-nhua-vi-the-microplastic-pollution/

[4] 90% muối ăn trên thế giới nhiễm hạt vi nhựa, nguy hại gì cho sức khỏe?

https://suckhoedoisong.vn/90-muoi-an-tren-the-gioi-nhiem-hat-vi-nhua-nguy-hai-gi-cho-suc-khoe-n150155.html

[5] Việt Nam là 1 trong 5 quốc gia xả rác thải nhựa nhiều nhất thế giới

http://baovanhoa.vn/van-hoa/artmid/428/articleid/14521/viet-nam-la-1-trong-5-quoc-gia-xa-rac-thai-nhua-nhieu-nhat-the-gioi

[6] Nan giải thu gom và tái chế chất thải nhựa

https://baotintuc.vn/xa-hoi/nan-giai-thu-gom-va-tai-che-chat-thai-nhua-20180428084031075.htm

[7] MR6: Bê tông thảm đường từ rác nhựa thải

https://dantri.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/mr-6-be-tong-tham-duong-tu-rac-nhua-thai-20190528143238506.htm

[8] Ecobrick: Cách xử lý rác nhựa khả thi

https://dantri.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/ecobrick-cach-xu-ly-rac-nhua-kha-thi-20190508223305877.htm

[9] Chung tay chống rác thải nhựa vì một Việt Nam xanh

http://www.monre.gov.vn/Pages/chung-tay-hanh-dong-chong-rac-thai-nhua-vi-mot-viet-nam-xanh.aspx

[10] Lan tỏa những mô hình sáng tạo chống rác thải nhựa

https://giaoducthoidai.vn/thoi-su/lan-toa-nhung-mo-hinh-sang-tao-chong-rac-thai-nhua-4021601-l.html

[11] Chống rác thải nhựa!

http://tapchitaichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/chong-rac-thai-nhua-308008.html

[12] Việt Nam sẽ cấm đồ nhựa dùng 1 lần

https://tonkinart.vn/viet-nam-se-cam-do-nhua-dung-1-lan/

TS.BS Trần Bá Thoại 

The post XỬ LÝ RÁC THẢI NHỰA: GIẢM SỬ DỤNG, TÁI SỬ DUNG, TÁI CHẾ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

   KIM SIÊU NHỎ

   Microneedle có lịch sử lâu đời từ năm 1890, tuy nhiên tất cả microneedle thông thường đều có dạng mảng lớn các kim siêu nhỏ, ví dụ như miếng dán microneedle, con lăn microneedle, tem microneedle, thiết bị microneedle, v.v. Những microneedle thông thường này không thể trộn với bất kỳ công thức nào và các kim khá dễ nhìn thấy bằng mắt thường, khiến chúng trở nên đáng sợ đối với những người mắc chứng sợ kim.

   Lần đầu tiên, bằng cách sử dụng nguyên lý mô phỏng sinh học và chế tạo chính xác, chúng tôi đã phát minh ra công nghệ microneedle thế hệ tiếp theo: công nghệ kim vô hình có thể trộn lẫn (MINT) cho phép kết hợp microneedle với các hạt siêu nhỏ để tạo thành các hạt microneedle cực nhỏ, tức là microbee, có khả năng trộn lẫn và hiệu quả cao. Các hạt microneedle mới này tạo ra các tính năng mới của microneedle: khả năng trộn lẫn và vô hình, do đó mở ra một chiều hướng ứng dụng hoàn toàn mới cho microneedle.

  PHÂN PHỐI THUỐC 

   Tại Nusmetics, chúng tôi chuyên về lĩnh vực phân phối thuốc, cung cấp các giải pháp tiên tiến đã được hoàn thiện qua nhiều năm nghiên cứu và phát triển chuyên sâu. Chuyên môn của chúng tôi nằm ở việc tạo ra và thao tác nhiều loại chất mang hoặc cấu trúc vi mô và nano, bao gồm cả vật liệu vô cơ và hữu cơ.

   Kiến thức sâu rộng của chúng tôi trong việc kiểm soát hình dạng, cấu trúc, hình thái và tính chất của các hạt hoặc chất mang thuốc, bao gồm các kỹ thuật liên quan đến quá trình hình thành hạt và kết tinh, khoáng hóa sinh học, mô phỏng sinh học và tự lắp ráp cho phép chúng tôi phát triển thành công nhiều cấu trúc nano/vi mô khác nhau, từ các quả cầu vô định hình, các quả cầu nano/vi mô, các hạt dạng tấm hoặc dạng que, các hạt lõi-vỏ, liposome, tinh thể nano, các cấu trúc lấy cảm hứng từ sinh học, v.v.

    IN 3D

  Nusmetics đã làm việc trong lĩnh vực in 3D trong hơn 6 năm, chúng tôi chuyên về máy in 3D SLA, DFM, DLP và sinh học, cung cấp các giải pháp sáng tạo cho nhiều ứng dụng in 3D khác nhau trong tạo mẫu vi mô, kim siêu nhỏ, phân phối thuốc, thiết bị y tế, vi lưu, kỹ thuật mô, mô phỏng sinh học, v.v.

   Kiến thức sâu rộng của chúng tôi về in độ phân giải cao (5-25 µm), chế tạo vi mô, công nghệ vi mô/nano, mô phỏng sinh học cho phép chúng tôi phát triển thành công: Cấu trúc mô phỏng xương, Nhiều nền tảng kim siêu nhỏ khác nhau, từ miếng dán kim siêu nhỏ, thiết bị kim siêu nhỏ, kim siêu nhỏ rỗng, Mặt nạ phức tạp.

  TRUNG TÂM SÁNG TẠO

   NUSMETICS là một công ty công nghệ sâu được ươm tạo tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS), Chương trình đổi mới nghiên cứu sau đại học (GRIP) và NUS Enterprise. Chúng tôi tự hào là một phần của Hệ sinh thái khởi nghiệp NUS với sự hỗ trợ toàn diện về Phòng thí nghiệm phần cứng và tạo mẫu, các cơ hội gây quỹ; kết nối với những người có tầm ảnh hưởng, khách hàng tiềm năng và đối tác sản xuất. Nusmetics cũng được National Additive Manufacturing Innovation Cluster (NAMIC) tài trợ cho khoản tài trợ Proof of Concept (POC) về phát triển thuốc mới bằng cách sử dụng công nghệ in 3D và hiện là một trong những danh mục đầu tư khởi nghiệp do NAMIC tài trợ.

   Nhờ sự hỗ trợ của Singapore Polytechnic (SP) và Trung tâm công nghệ hóa chất tiêu dùng (CCTC), chúng tôi có thể xây dựng phòng thí nghiệm đồng địa điểm tại CCTC và có quyền truy cập vào phòng thí nghiệm công thức, đặc tính và thử nghiệm hiện đại cho phép chúng tôi tăng cường hoạt động R&D và mở rộng mạng lưới của mình tới nhiều đối tác khác nhau trong lĩnh vực chăm sóc cá nhân và chăm sóc sức khỏe.

          https://www.nusmetics.com/innovation

The post MIXABLE INVISIBLE NEEDLE TECHNOLOGY MINT (Công nghệ kim vô hình có thể pha trộn) appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Việt Nam chúng ta là một nước nông nghiệp, với hơn sáu mươi phần trăm nông dân. Vì thế, nông nghiệp giữ vai trò “trụ đỡ” nền kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, nguồn nguyên liệu lớn cho ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

   Sự tăng trưởng của ngành nông nghiệp và khả năng cạnh tranh nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu đang bị đe dọa bởi tình trạng suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu, đòi hỏi phải sớm chuyển đổi mô hình từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn để sự phát triển được xanh, bền vững.

   Kinh tế, nông nghiệp tuần hoàn là gì? Tại sao Việt Nam chúng ta phải chuyển hướng nông nghiệp tuần hoàn này?

    II. ĐỊNH DANH KINH TẾ, NÔNG NGHIỆP TUẦN HOÀN

     1. Kinh tế tuần hoàn.

    Theo Ellen Mac Arthur Foundation, tổ chức thúc đẩy phát triển kinh tế toàn cầu, hệ thống tuần hoàn là hệ thống trong đó vật liệu không bao giờ trở thành rác thải mà được tái sinh. Trong nền kinh tế tuần hoàn, các sản phẩm và vật liệu được lưu thông qua các quá trình như bảo trì, tái sử dụng, tân trang, tái sản xuất, tái chế.

   Như vậy, kinh tế tuần hoàn gồm giảm thiểu sử dụng, tái sử dụng, tái chế trong sản xuất, lưu thông và tiêu dùng, khác hẳn kinh tế tự nhiên hay truyền thống. 

   Tại Việt Nam, thuật ngữ kinh tế tuần hoàn đã được ấn định tại Điều 142 Luật Bảo vệ môi trườngnăm 2020. Theo đó, “kinh tế tuần hoàn là mô hình kinh tế mà các hoạt động thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ đều hướng đến giảm khai thác nguyên liệu, vật liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường”. 

    2. Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp: nông nghiệp tuần hoàn.  

   Theo Van Bodegom, Đại học Wageningen, Chuyên gia về Thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên thiên nhiên cho rằng, nông nghiệp tuần hoàn hay kinh tế tuần hoàn cho hệ thống thực phẩm, là chuỗi hoạt động khép kín đầu ra của giai đoạn này là đầu vào của giai đoạn tiếp theo. 

   Theo Nguyễn Thị Miền,Viện Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thì kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp “là quá trình sản xuất nông nghiệp theo chu trình khép kín, chất thải và phế, phụ phẩm của quá trình này là đầu vào của quá trình sản xuất khác thông qua áp dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ sinh học, công nghệ hóa lý.

   Phó Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam Nguyễn Xuân Hồng ngắn gọn hơn, nông nghiệp tuần hoàn “là quá trình sản xuất theo một chu trình khép kín mà hầu hết các chất thải được quay trở lại làm nguyên liệu cho sản xuất. Chất thải và phụ phẩm của quá trình sản xuất này là đầu vào của quá trình sản xuất tiếp theo..

   III. NHỮNG MÔ HÌNH NÔNG NGHIỆP TUẦN HOÀN 

   Các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp ở nước ta nhìn chung khá phong phú và đa dạng. Một số mô hình đã triển khai rộng khắp ở các địa phương, đem lại nhiều kết quả tích cực, đóng góp cho sự phát triển bền vững ngành Nông nghiệp và cải thiện điều kiện sống cho người nông dân.

     1. Mô hình vườn – ao – chuồng- VAC

   Xuất hiện từ thập niên 80 là mô hình nông nghiệp tuần hoàn đơn giản nhất. Ba biến thể của vườn – ao – chuồng gồm: vườn – ao – chuồng – biogas; vườn – ao – chuồng – rừng và vườn – ao – hồ. 

   Những mô hình này đã được triển khai tại các tỉnh miền núi và miền Trung Việt Nam, không chỉ giúp giảm phát thải môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nông dân tại địa phương. 

    2. Mô hình “lúa, tôm” và “lúa, cá” 

   Được áp dụng chủ yếu ở các tỉnh ven biển khu vực đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh vùng trũng thuộc đồng bằng sông Hồng vào đầu thế kỷ XXI. Hiện nay, mô hình này đang được phát triển thành mô hình “lúa thơm – tôm sạch” và “lúa thơm – cá sạch” , nhằm tạo ra sản phẩm chất lượng cao, an toàn cho người tiêu dùng và bảo vệ môi trường. 

    Mô hình này đã được triển khai trong thực tiễn với nhiều lợi ích như giảm dịch bệnh, giảm ô nhiễm môi trường và sản xuất ra các sản phẩm an toàn. Đặc biệt, giúp nâng cao thu nhập cho nông dân lên đến 5 – 10 lần so với việc trồng lúa thông thường trên cùng một diện tích.

   3. Mô hình lúa – nấm – phân hữu cơ – cây ăn quả

   Đã trở nên phổ biến ở nhiều các tỉnh, thành trên cả nước. Theo đó, người nông dân sử dụng phụ phẩm từ rơm rạ để trồng nấm. Sau khi thu hoạch nấm, bã rơm rạ được tái sử dụng để bón cho cây trồng, giúp cải thiện chất lượng đất đai và tăng hiệu suất trong sản xuất nông nghiệp.

    Thực tế cho thấy, trên một hecta đất trồng lúa, lượng rơm rạ có thể sản xuất khoảng 200m mô nấm và thu được 250 – 300kg nấm tươi sau khoảng 25 – 30 ngày trồng. Với mức giá bán dao động từ 25.000 – 27.000 đồng/kg nấm tươi, nông dân có thể thu về từ 6 – 8 triệu đồng, không kể nguồn thu nhập từ lúa.

   4. Mô hình sản xuất phân hữu cơ từ chất thải nông nghiệp

   Sử dụng các loại phụ phẩm từ nông nghiệp và chăn nuôi, như: rơm rạ, cây đậu, cây ngô, phân lợn, phân bò, phân gà, rác thải sinh hoạt để sản xuất phân hữu cơ thông qua quá trình ủ bổ sung và phân hủy.

    Phân hữu cơ được sử dụng để cải tạo đất bạc màu, đất thiếu dinh dưỡng và tái tạo độ phì nhiêu cho đất, giúp canh tác tốt rau hữu cơ và rau an toàn. Mô hình này được thực hiện khá hiệu quả tại tỉnh Đồng Nai với sản lượng phân hữu cơ từ phụ phẩm chăn nuôi đạt khoảng 2 triệu tấn/năm.

     5.- Mô hình nông nghiệp tổng hợp (bò, giun quế, cỏ, ngô, gia cầm, gia súc, cá)

    Là một phương pháp hiệu quả khi tận dụng phân bón từ chăn nuôi làm phụ phẩm để nuôi giun quế. Phân của giun quế có thể được sử dụng để bón cỏ, ngô hoặc làm thức ăn cho gia súc, gia cầm và cá. Mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế cao, đồng thời giúp giảm phát thải khí nhà kính và ô nhiễm môi trường.

   6. Mô hình chăn nuôi an toàn sinh học 4F (Farm – Food – Feed – Fertilizer)

    Ra mắt vào ngày 17/8/2020 tại xã Phong Thu, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế. Mô hình này là một chu trình sản xuất hoàn chỉnh và khép kín, từ chăn nuôi lợn hữu cơ, sản xuất chế phẩm sinh học, sản xuất thức ăn chăn nuôi hữu cơ đến sản xuất phân bón vi sinh. Đây có thể coi là một bước tiến quan trọng trong việc áp dụng kỹ thuật tự nhiên và bền vững vào sản xuất nông nghiệp. 

   7. Mô hình “vòng tuần hoàn xanh”

    Trong các trang trại nuôi bò sữa được Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) và Tập đoàn TH True Milk áp dụng để phát triển trang trại bò sữa theo hướng thân thiện với môi trường. Trong trang trại bò sữa, quy trình chăn nuôi được thực hiện theo một hệ thống “vòng tuần hoàn xanh” từ khâu quản lý đất đai, tiến hành trồng cỏ, chăm sóc bò đến khâu xử lý chất thải. Việc tái sử dụng năng lượng trong chăn nuôi bò sữa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giảm thiểu lượng khí thải CO2, thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là một mô hình tiêu biểu cho việc phát triển bền vững trong ngành nông nghiệp.

   6. Dự án hỗ trợ nông nghiệp các-bon thấp (Low Carbon Agriculture Supporting Program)

  Được tài trợ bởi Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) diễn ra từ tháng 6/2013 – 6/2019 tại 10 tỉnh, gồm: Lào Cai, Sơn La, Phú Thọ, Bắc Giang, Nam Định, Hà Tĩnh, Bình Định, Tiền Giang, Bến Tre, Sóc Trăng. Mục tiêu của dự án là thúc đẩy việc sử dụng chất thải nông nghiệp để sản xuất năng lượng sinh học và tạo nguồn thu nhập thông qua việc áp dụng công nghệ khí sinh học, cải thiện bếp nấu, sản xuất phân bón hữu cơ và các biện pháp bảo vệ môi trường. Khi tham gia dự án, môi trường chăn nuôi ở các tỉnh đã được cải thiện đáng kể. Các hộ gia đình và trang trại chăn nuôi được tiếp cận với các phương pháp xử lý chất thải chăn nuôi hiệu quả về mặt kinh tế.

    IV. NHỮNG TÁC ĐỘNG, LỢI ÍCH

   Nông nghiệp tuần hoàn có ba lợi ích chính về  kinh tế, môi trường và xã hội

   1. Tác động về kinh tế

    * Giảm chi phí nguyên liệu

    Một trong những lợi ích kinh tế rõ rệt của mô hình kinh tế tuần hoàn là khả năng giảm chi phí nguyên liệu. Trong nông nghiệp, việc tái sử dụng chất thải sinh học như phân bón tự nhiên không chỉ giảm bớt gánh nặng chi phí mua phân bón hóa học mà còn giúp bảo vệ môi trường.

    Một nghiên cứu của Ellen MacArthur Foundation đã chỉ ra rằng, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn có thể giúp tiết kiệm đến 700 tỷ USD mỗi năm toàn cầu trong lĩnh vực thực phẩm bằng cách giảm lượng chất thải và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

   Công ty “EarthCycle” là một trường hợp mẫu mực, họ biến chất thải hữu cơ thành phân compost, giảm nhu cầu về phân bón hóa học đắt đỏ. Bằng cách tái chế 10.000 tấn chất thải mỗi năm, EarthCycle không chỉ cắt giảm 40% chi phí nguyên liệu cho bà con nông dân mà còn đóng góp vào việc bảo vệ môi trường bằng cách giảm lượng chất thải đưa vào bãi rác.

     * Tăng hiệu suất sản xuất

   Kinh tế tuần hoàn khuyến khích việc sử dụng công nghệ tiên tiến và phương pháp canh tác thông minh, giúp tăng hiệu suất sản xuất. Sử dụng dữ liệu lớn và công nghệ IoT trong quản lý nông trại giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực như nước và phân bón, từ đó tăng năng suất mà không làm tăng chi phí đầu vào.

   AeroFarms là là một công ty nông nghiệp đô thị sử dụng công nghệ canh tác dạng khí mà không cần đất, gọi là canh tác dạng khí (aeroponics), để trồng rau mầm và cây trồng khác trong môi trường kiểm soát hoàn toàn. Công ty sử dụng hệ thống LED tiên tiến để tối ưu hóa quang hợp và kích thích sự phát triển của cây trồng, trong khi giảm tới 95% lượng nước sử dụng so với nông nghiệp truyền thống. Hệ thống canh tác thông minh của họ cho phép kiểm soát chính xác điều kiện môi trường như ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm, từ đó tăng cường hiệu suất sản xuất và đảm bảo chất lượng nông sản đồng đều quanh năm mà không phụ thuộc vào điều kiện thời tiết ngoại vi

    * Mở ra thị trường mới

    Mô hình kinh tế tuần hoàn tạo ra cơ hội cho việc phát triển thị trường mới thông qua việc tái chế và tái sử dụng sản phẩm. Trong nông nghiệp, việc chế biến chất thải sinh học thành sản phẩm có giá trị như năng lượng tái tạo hay phân bón hữu cơ mở ra cánh cửa cho các doanh nghiệp mới và tạo ra các nguồn thu mới. Thị trường cho sản phẩm tái chế và bền vững đang ngày càng mở rộng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm.  

     2. Tác động môi trường 

  Trong nông nghiệp tuần hoàn, việc sử dụng các phương pháp canh tác hữu cơ, việc giảm sử dụng hóa chất độc hại và việc tăng cường sử dụng phương pháp kiểm soát sinh học giúp giảm thiểu tác động tiêu cực lên các loài sinh vật phi nông nghiệp. Việc này tạo điều kiện cho sự phát triển của các hệ sinh thái tự nhiên, tăng cường đa dạng sinh học, và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

    Theo nghiên cứu từ Đại học Wageningen, Hà Lan, nông nghiệp tuần hoàn có thể giúp giảm đến 20% lượng khí thải CO2 so với nông nghiệp truyền thống. Việc tái sử dụng chất thải hữu cơ như phân xanh và compost giúp giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học, qua đó giảm lượng khí nhà kính phát thải. Mô hình này thường liên kết với việc sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt. Nghiên cứu cho thấy, áp dụng mô hình tuần hoàn có thể giúp tiết kiệm đến 30-50% lượng nước tiêu thụ trong nông nghiệp.

     3. Tác động xã hội

    Theo báo cáo của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO), mô hình nông nghiệp tuần hoàn có khả năng tăng năng suất lên tới 20% trong khi giảm 30% lượng chất thải và phát thải khí nhà kính. Điều này không chỉ giúp đảm bảo an ninh lương thực mà còn góp phần vào việc giảm bất bình đẳng và nghèo đói trong cộng đồng nông thôn. Mô hình này cũng tạo ra cơ hội việc làm mới thông qua việc phát triển các ngành công nghiệp tái chế và xử lý chất thải hữu cơ, tăng cường kỹ năng cho người lao động trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững và quản lý nguồn lực. Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Môi trường Anh (IEEP) chỉ ra rằng, chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn có thể tạo ra hàng triệu việc làm mới trên toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực quản lý chất thải, tái chế, và sản xuất phân bón hữu cơ.

    V. ĐÔI ĐIỀU BÀN LUẬN

    Muốn tăng sản lượng thịt động vật bắt buộc phải tăng phá rừng làm rẫy và trang trại chăn nuôi. Khi lượng gia súc, gia cầm chăn nuôi tăng thì lượng khí thải, ô nhiễm môi trường tăng theo. Đây là một vòng luẩn quẩn, vicious cycle, rất khó giải quyết. Một mô hình cho vòng luẩn quẩn này là Brasil: Để có nhiều thịt bò bán cho Trung Quốc, từ năm 2015 đến 2018, người Brazil đã phá một diện tích khổng lồ của rừng Amazon lên đến 29.000 km2 và 80% của con số này dành cho việc nuôi gia súc.Trong chín tháng đầu năm 2019, nạn phá rừng đã tăng 93% so với năm ngoái.

     Ở các nước nghèo,  đang phá triển, đa số  các phương thức chăn nuôi đều nhỏ lẻ, tận dụng, vì vậy lượng chất thải hàng ngày trên đàn vật nuôi hầu hết không được tập trung xử lý mà thải thẳng ra môi trường và ô nhiễm xảy ra. Khâu giết mổ, chế biến cũng gây ô nhiễm môi trường tương tự.

  Tuy nhiên, hiện nay việc phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn bộc lộ nhiều hạn chế và khó khăn: (1) Các công trình khí sinh học không sử dụng hết sản phẩm khí sinh ra, hay một số hầm khí sinh học vẫn chưa đạt chuẩn để xử lý chất, nước thải từ chăn nuôi; (2) Công nghệ xử lý môi trường trong chăn nuôi thường lợi nhuận thấp hơn so với các ngành sản xuất khác, dẫn đến  khó mở rộng mô hình vườn – ao – chuồng – biogas; (3) Nông dân Việt Nam chúng ta chú trọng vào tăng sản lượng, năng suất, giảm chi phí và ít quan tâm đến bền vững và bảo vệ môi trường. 

  Hiện nay, nhiều nước, địa phương ngoài quản lý chặt chẽ quy hoạch vùng chăn nuôi, còn: (1) Khuyến khích phát triển chăn nuôi tập trung quy mô lớn để quản lý an toàn sinh học và bảo vệ môi trường; (2) Khuyến khích phát triển các công nghệ tái sử dụng, tái chế chất thải chăn nuôi; (3) Nghiên cứu và đẩy mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn với các mô hình chăn nuôi – trồng trọt – nuôi trồng thủy sản, vườn-ao- chuồng, không phát thải theo hướng quay vòng, tận thu và tái sử dụng toàn bộ chất thải.

   Tóm lại. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường đe dọa toàn cầu, giá vật tư nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi tăng cao, sản xuất nông nghiệp tuần hoàn đang là một giải pháp hợp lý nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất; đồng thời, giúp giảm ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ sinh thái và sức khỏe con người…

 VI, THAM KHẢO

[1] Phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp thời gian tới

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/842302/phat-trien-kinh-te-tuan-hoan-trong-nong-nghiep-thoi-gian-toi.aspx

 [2] Circular agriculture for sustainable rural development

https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/un-desa-policy-brief-105-circular-agriculture-for-sustainable-rural-development/

[3] Nông nghiệp tuần hoàn: Xu hướng tất yếu trong phát triển bền vững

https://moitruong.net.vn/nong-nghiep-tuan-hoan-bai-1-xu-huong-tat-yeu-trong-phat-trien-ben-vung-60886.html

[4] Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp: tăng trưởng xanh, bền vững

https://dangcongsan.vn/cung-ban-luan/thuc-day-kinh-te-tuan-hoan-trong-nong-nghiep-giai-phap-huong-den-tang-truong-xanh-ben-vung-634240.html

[5] Sản xuất tuần hoàn: “Cuộc cách mạng xanh” trong nông nghiệp

https://vneconomy.vn/san-xuat-tuan-hoan-cuoc-cach-mang-xanh-trong-nong-nghiep.htm

[6] Kinh tế tuần hoàn trong phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam

Kinh tế tuần hoàn trong phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam

[7] Lợi ích “kép” từ nông nghiệp tuần hoàn | VTC16

  [8] Nông nghiệp tuần hoàn – Hướng phát triển bền vững

[5] Giảm ô nhiễm nhờ mô hình “Nông nghiệp tuần hoàn”?| VTC14

[6] Phát triển nông nghiệp tuần hoàn, có trách nhiệm với môi trường | VTC16

    TS.BS Trần Bá Thoại

Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM 

The post NÔNG NGHIỆP TUẦN HOÀN: XANH, SẠCH, VÀ BỀN VỮNG ! appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    SKĐS – Thế kỷ 21, trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đã trở thành một cuộc cách mạng công nghệ và tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực khoa học, công nghệ và đời sống.

   Trong số đó, ngành y tế được đánh giá là một trong những lĩnh vực có nhiều tiềm năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhất, với những ảnh hưởng rõ rệt lên quy trình chẩn đoán, điều trị, quản lý bệnh nhân, cũng như nghiên cứu và phát triển dược phẩm. Việc kết hợp các phần mềm như học máy (Machine Learning), học sâu (Deep Learning) và dữ liệu lớn (Big Data) đã mở ra nhiều hướng đi mới, giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và hiệu quả trong điều trị bệnh tật.

   Trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp tối ưu hóa các quy trình trong ngành y tế, giảm tải công việc cho các bác sĩ và chuyên gia y tế, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cá nhân hóa điều trị, từ đó cải thiện kết quả chăm sóc sức khỏe và tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tại Việt Nam, việc áp dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế đang ngày càng phát triển, tuy nhiên, vẫn đối mặt với nhiều thách thức như cơ sở hạ tầng hạn chế, khả năng tiếp cận công nghệ và nhân lực y tế chưa đồng đều.

   Bài viết này điểm lại sự phát triển của trí tuệ nhân tạo trong y tế từ quá khứ, hiện tại và tương lai, trong đó sơ lược tình hình ứng dụng tại Việt Nam. Đồng thời, nêu lên những thách thức và triển vọng mà trí tuệ nhân tạo mang lại trong quá trình chuyển đổi số y tế trên toàn cầu.

   I. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ ỨNG DỤNG AI TRONG Y HỌC

   Trí tuệ nhân tạo không phải là một khái niệm mới trong lĩnh vực y tế. Nó đã xuất hiện từ những thập niên 1950 với mục tiêu mô phỏng trí tuệ con người thông qua các hệ thống máy tính. Những năm đầu của thế kỷ 20, sự phát triển trí tuệ nhân tạo chủ yếu tập trung vào việc xây dựng các hệ thống chuyên gia, tức là các hệ thống có khả năng hỗ trợ các chuyên gia trong các lĩnh vực nhất định, bao gồm cả y tế.

   Một trong những hệ thống trí tuệ nhân tạo đầu tiên và nổi tiếng nhất được áp dụng trong y học là MYCIN, được phát triển vào những năm 1970 tại Đại học Stanford. Hệ thống này được thiết kế để hỗ trợ các bác sĩ trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh nhiễm khuẩn máu. MYCIN hoạt động dựa trên một tập hợp các quy tắc logic, phân tích các triệu chứng và lịch sử bệnh án của bệnh nhân để đưa ra các khuyến nghị về liệu pháp điều trị. Tuy nhiên, do hạn chế về công nghệ và quy trình phát triển, MYCIN không được thương mại hóa, nhưng nó đã đặt nền móng cho những nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo trong y tế sau này.

   Vào những năm 1980 và 1990, trí tuệ nhân tạo trong y tế tiếp tục phát triển, chủ yếu tập trung vào các hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng. Hệ thống INTERNIST và CADUCEUS là hai ví dụ nổi bật về hệ thống hỗ trợ lâm sàng trong thời gian này. Các hệ thống này có khả năng phân tích dữ liệu y tế và đưa ra các đề xuất chẩn đoán cho các bác sĩ. Hệ thống INTERNIST phát triển vào năm 1974 tại Đại học Pittsburgh, là một trong những hệ thống hỗ trợ lâm sàng đầu tiên, tập trung vào việc chẩn đoán các bệnh phức tạp. Hệ thống này dựa trên một cơ sở dữ liệu các triệu chứng, dấu hiệu lâm sàng và các bệnh, giúp bác sĩ tìm ra các chẩn đoán có khả năng cao nhất dựa trên triệu chứng của bệnh nhân. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của các hệ thống này là sự phụ thuộc vào các quy tắc do con người lập ra. Các hệ thống này thiếu tính linh hoạt và khả năng tự học từ dữ liệu mới, điều này khiến chúng khó thích nghi với các tình huống lâm sàng không nằm trong phạm vi dữ liệu ban đầu.

   Bước ngoặt trong sự phát triển trí tuệ nhân tạo trong y tế xuất hiện vào đầu thế kỷ 21, khi các phần mềm công nghệ như học máy và học sâu được áp dụng rộng rãi hơn. Học máy cho phép các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể học từ dữ liệu lớn, từ đó cải thiện khả năng phân tích và dự đoán. Các mô hình học sâu với cấu trúc mạng nơ-ron đa tầng đã giúp trí tuệ nhân tạo có thể phân tích các dữ liệu phức tạp như hình ảnh y tế, dữ liệu gen, và các chỉ số sinh học.

   Sự phát triển của dữ liệu lớn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy trí tuệ nhân tạo trong y tế. Các bệnh viện và cơ sở y tế ngày nay thu thập một lượng lớn dữ liệu từ bệnh án điện tử, hình ảnh y khoa và các thiết bị đeo thông minh. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, các bác sĩ có thể khai thác những dữ liệu này để đưa ra các quyết định chẩn đoán và điều trị chính xác hơn, nhanh chóng hơn.

      II. MỘT SỐ THÀNH TỰU CỦA AI TRONG Y TẾ

     1. Chẩn đoán và điều trị chính xác

  Trí tuệ nhân tạo đã giúp cải thiện đáng kể khả năng chẩn đoán bệnh, đặc biệt là trong việc phân tích hình ảnh y học. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng phân tích hình ảnh X-quang, CT scan, MRI để phát hiện các dấu hiệu của ung thư, bệnh tim mạch, và các rối loạn thần kinh với độ chính xác cao hơn nhiều so với các phương pháp truyền thống. Một ví dụ điển hình là hệ thống trí tuệ nhân tạo của Google DeepMind, đã phát triển các mô hình học sâu để phát hiện tổn thương võng mạc do bệnh tiểu đường. Hệ thống này đã đạt được độ chính xác vượt trội so với các bác sĩ chuyên khoa, mở ra cơ hội cho việc phát hiện sớm và điều trị hiệu quả các bệnh lý nguy hiểm. Trí tuệ nhân tạo cũng giúp cá nhân hóa liệu pháp điều trị, dựa trên phân tích dữ liệu gen và những chỉ số sinh học của bệnh nhân. Thay vì áp dụng một phác đồ điều trị chung cho tất cả bệnh nhân, các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể phân tích dữ liệu di truyền, hành vi và môi trường sống của từng người để đưa ra các phương pháp điều trị tối ưu. Ví dụ, trong điều trị ung thư, trí tuệ nhân tạo có thể phân tích mẫu gen của bệnh nhân để xác định loại thuốc nào có hiệu quả nhất đối với từng bệnh nhân, giúp tăng cường hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

     2. Y học chính xác (Precision Medicine)

   Y học chính xác là một trong những lĩnh vực mà trí tuệ nhân tạo đang phát huy tác dụng rõ rệt. Với khả năng phân tích dữ liệu lớn và xử lý các mô hình gen học phức tạp, trí tuệ nhân tạo có thể giúp xác định những phương pháp điều trị cụ thể cho từng bệnh nhân (cá thể hóa), từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu các biến chứng không mong muốn. Ví dụ, trí tuệ nhân tạo có thể giúp phân tích các đột biến gen gây bệnh và tìm ra những liệu pháp điều trị phù hợp nhất cho từng bệnh nhân. Trong điều trị ung thư, trí tuệ nhân tạo đã được sử dụng để phát hiện các đột biến gen đặc biệt liên quan đến từng loại ung thư, từ đó giúp các bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị chính xác cho từng bệnh nhân.

      3. Quản lý bệnh viện và tối ưu hóa quy trình

     Trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp cải thiện chẩn đoán và điều trị mà còn được sử dụng rộng rãi trong quản lý bệnh viện và tối ưu hóa quy trình làm việc. Bằng cách phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án điện tử, hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể dự đoán nhu cầu sử dụng giường bệnh, thuốc men, và nhân lực y tế, từ đó giúp bệnh viện phân bổ tài nguyên một cách hiệu quả hơn. Trí tuệ nhân tạo cũng có thể giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho nhân viên y tế bằng cách tự động hóa các quy trình như lên lịch hẹn cho bệnh nhân, quản lý hồ sơ y tế, và theo dõi tình trạng bệnh nhân. Điều này giúp các bác sĩ và nhân viên y tế tập trung vào công việc chăm sóc bệnh nhân, đồng thời giảm thiểu sai sót trong quản lý.

   4. Telemedicine và chăm sóc sức khỏe từ xa

   Telemedicine (y tế từ xa) đã trở thành một phần không thể thiếu trong hệ thống y tế hiện đại, đặc biệt là trong thời kỳ đại dịch COVID-19. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, các bác sĩ có thể theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân từ xa thông qua các thiết bị đeo thông minh và hệ thống phân tích dữ liệu thời gian thực. Các thiết bị đeo tay thông minh như đồng hồ đo nhịp tim, cảm biến đo huyết áp, đo nồng độ đường máu và các thiết bị theo dõi sức khỏe khác ngày càng được tích hợp trí tuệ nhân tạo để cung cấp các cảnh báo sớm về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. trí tuệ nhân tạo có khả năng phát hiện những biến động bất thường trong các chỉ số sức khỏe, từ đó đưa ra các cảnh báo kịp thời cho bác sĩ hoặc bệnh nhân. Telemedicine không chỉ giúp bệnh nhân tiếp cận dịch vụ y tế một cách thuận tiện mà còn giảm bớt gánh nặng cho hệ thống y tế, đặc biệt là trong các giai đoạn khủng hoảng như đại dịch COVID-19. AI đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích dữ liệu từ xa, theo dõi tình trạng bệnh nhân và đưa ra các khuyến nghị điều trị mà không cần sự can thiệp trực tiếp của bác sĩ.

     5. Nghiên cứu và phát triển dược phẩm

   Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cuộc cách lĩnh vực nghiên cứu và phát triển dược phẩm. Trước đây, quá trình phát triển một loại thuốc mới thường kéo dài nhiều năm và đòi hỏi nguồn lực tài chính khổng lồ. Tuy nhiên, nhờ trí tuệ nhân tạo nên có thể giúp rút ngắn quá trình này bằng cách phân tích dữ liệu gen, dự đoán phản ứng của cơ thể đối với các hợp chất hóa học, tìm ra các phân tử có khả năng điều trị phù hợp và hiệu quả, đặc biệt có thể rút ngắn thời gian thử nghiệm lâm sàng.

   Trong đại dịch COVID-19, trí tuệ nhân tạo đã được sử dụng để phân tích dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng và đưa ra các phác đồ điều trị tiềm năng. Các công ty dược phẩm lớn như Pfizer và Moderna đã sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích các dữ liệu gen và phát triển vaccine mRNA, giúp rút ngắn thời gian phát triển vaccine từ nhiều năm xuống chỉ còn vài tháng.

    6. Đào tạo y khoa và mô phỏng lâm sàng

   Trí tuệ nhân tạo cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo thế hệ bác sĩ tương lai. Các hệ thống mô phỏng lâm sàng dựa trên trí tuệ nhân tạo cho phép sinh viên y khoa thực hành chẩn đoán và điều trị các ca bệnh mà không cần tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân thật. Điều này giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng lâm sàng và nâng cao khả năng ra quyết định trong những tình huống khẩn cấp. Trí tuệ nhân tạo cũng được sử dụng để phân tích tiến độ học tập của sinh viên, xác định các điểm mạnh và yếu của họ, từ đó đề xuất lộ trình học tập phù hợp. Điều này giúp tối ưu hóa quá trình học tập, đảm bảo rằng sinh viên có thể nắm vững các kiến thức và kỹ năng cần thiết trước khi bước vào thực tế.

     III. ỨNG DỤNG AI TRONG Y TẾ VIỆT NAM

     1. Các áp dụng

   Việt Nam đang từng bước áp dụng trí tuệ nhân tạo vào hệ thống y tế, mặc dù vẫn còn nhiều khó khăn và thách thức về cơ sở hạ tầng và nhân lực. Một số bệnh viện lớn và trung tâm nghiên cứu đã tiên phong trong việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và cải thiện quy trình quản lý bệnh nhân. Các bệnh viện lớn như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện K… đã sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo trong việc phân tích hình ảnh y khoa và hỗ trợ chẩn đoán. Các hệ thống này giúp bác sĩ phát hiện sớm các dấu hiệu của ung thư, bệnh tim mạch, và các bệnh lý thần kinh thông qua phân tích dữ liệu từ các hình ảnh X-quang, CT scan, và MRI. Ngoài ra, trong điều trị, nhiều bệnh viện như Bệnh viện K, Bệnh viện Ung bướu TPHCM, Bệnh viện Đa khoa Phú Thọ đã triển khai sử dụng phần mềm IBM Watson for Oncology để giúp chẩn đoán, điều trị cho các bệnh nhân ung thư và đạt được những kết quả tốt.

   Ngoài ra, trí tuệ nhân tạo cũng được áp dụng trong việc quản lý hồ sơ bệnh án điện tử và tối ưu hóa quy trình chăm sóc bệnh nhân. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể giúp dự đoán nhu cầu sử dụng giường bệnh, quản lý thuốc men, và điều phối lịch khám chữa bệnh, từ đó giúp bệnh viện hoạt động hiệu quả hơn.

     2. Một số nghiên cứu

   Đó là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu dịch tễ học và dự đoán sự lây lan của các dịch bệnh như sốt xuất huyết, viêm phổi và COVID-19. Hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau như bệnh viện, phòng khám và cộng đồng để đưa ra các dự đoán về sự bùng phát của dịch bệnh, từ đó giúp chính phủ và cơ quan y tế có các biện pháp phòng ngừa kịp thời. Ngoài ra, Việt Nam cũng đã tham gia vào các dự án quốc tế về phát triển vaccine và thuốc điều trị COVID-19, trong đó trí tuệ nhân tạo đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích dữ liệu thử nghiệm lâm sàng và tối ưu hóa quy trình phát triển dược phẩm.

     3. Thách thức và hạn chế 

 * Hành lang pháp lý: Hiện tại, Việt Nam chưa có một khung pháp lý cụ thể và đầy đủ dành riêng cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế. Mặc dù các luật như Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và Luật Dược 2016 điều chỉnh các hoạt động khám chữa bệnh và sản phẩm y tế, nhưng các quy định cụ thể về sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y học vẫn chưa rõ ràng. Các sản phẩm phục vụ khám bệnh, chữa bệnh dựa trên trí tuệ nhân tạo hiện vẫn phải tuân theo quy trình cấp phép chung dành cho thiết bị y tế, nhưng thiếu các tiêu chuẩn và quy định riêng về trí tuệ nhân tạo cho các sản phẩm đó. Ngoài ra, một số vấn đề như trách nhiệm pháp lý trong trường hợp trí tuệ nhân tạo mắc sai sót, bảo mật dữ liệu y tế, bảo đảm an toàn cho bệnh nhân cũng chưa được quy định rõ ràng trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Do đó, cần tiếp tục phát triển khung pháp lý cụ thể hơn để quản lý các sản phẩm trí tuệ nhân tạo trong y tế, đặc biệt là về trách nhiệm của các bên liên quan .

  * Bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư: Một trong những lo ngại lớn nhất khi sử dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế là vấn đề bảo mật dữ liệu. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo cần xử lý một lượng lớn dữ liệu y tế nhạy cảm của bệnh nhân, bao gồm hồ sơ bệnh án, dữ liệu gen, và các chỉ số sinh học cá nhân. Nếu các dữ liệu này bị rò rỉ hoặc sử dụng sai mục đích, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, không chỉ đối với quyền riêng tư của bệnh nhân mà còn gây ra các vấn đề pháp lý và đạo đức. Việc đảm bảo an toàn dữ liệu và quyền riêng tư của bệnh nhân khi sử dụng trí tuệ nhân tạo là một trong những thách thức lớn đối với các bệnh viện và cơ quan y tế. Các quy định về bảo mật dữ liệu cần phải được xây dựng và tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo rằng dữ liệu của bệnh nhân không bị lạm dụng hoặc rò rỉ.

    * Khả năng giải thích và minh bạch của trí tuệ nhân tạo: Một trong những hạn chế lớn của các hệ thống trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là các mô hình học sâu, là chúng hoạt động như một “hộp đen” (black box), khiến việc giải thích quá trình ra quyết định trở nên khó khăn. Điều này đặc biệt quan trọng trong y tế, nơi các bác sĩ và bệnh nhân cần hiểu rõ lý do tại sao một hệ thống trí tuệ nhân tạo lại đưa ra một quyết định chẩn đoán hoặc điều trị cụ thể. Việc thiếu minh bạch trong quá trình ra quyết định có thể làm giảm lòng tin của người dùng đối với các hệ thống trí tuệ nhân tạo, và gây ra sự lo ngại về tính chính xác và độ tin cậy của các kết quả mà trí tuệ nhân tạo đưa ra. Để khắc phục vấn đề này, các nhà phát triển cần phải tập trung vào việc xây dựng các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng giải thích rõ ràng và minh bạch hơn.

   * Đạo đức và trách nhiệm pháp lý trong y tế: Một câu hỏi quan trọng khác là ai sẽ chịu trách nhiệm khi trí tuệ nhân tạo đưa ra các quyết định sai lầm. Khi một hệ thống trí tuệ nhân tạo chẩn đoán sai bệnh hoặc đưa ra một phương pháp điều trị không hiệu quả, liệu trách nhiệm thuộc về nhà phát triển, bệnh viện, hay bác sĩ sử dụng hệ thống? Đây là một vấn đề phức tạp và cần có sự can thiệp của các quy định pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của bệnh nhân. Bên cạnh đó, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế cũng đặt ra những câu hỏi về đạo đức. Ví dụ, liệu việc sử dụng dữ liệu gen của bệnh nhân để phát triển các phương pháp điều trị cá nhân hóa có vi phạm quyền riêng tư của họ không? Các câu hỏi này cần được giải quyết một cách cẩn thận để đảm bảo rằng trí tuệ nhân tạo được sử dụng một cách có đạo đức và mang lại lợi ích thực sự cho bệnh nhân.

    * Sự phụ thuộc vào công nghệ và mất kỹ năng lâm sàng: Sự phụ thuộc quá mức vào trí tuệ nhân tạo có thể dẫn đến tình trạng mất kỹ năng lâm sàng của các bác sĩ và chuyên gia y tế. Nếu các hệ thống trí tuệ nhân tạo đảm nhận hầu hết công việc chẩn đoán và ra quyết định, nguy cơ các bác sĩ mất đi khả năng tư duy lâm sàng độc lập sẽ ngày càng tăng. Điều này có thể đặc biệt nguy hiểm trong những tình huống khẩn cấp, khi trí tuệ nhân tạo không thể hoạt động hoặc đưa ra các kết quả sai lệch. Để tránh tình trạng này, việc đào tạo các bác sĩ và chuyên gia y tế cần phải cân bằng giữa việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và duy trì các kỹ năng tư duy lâm sàng. Trí tuệ nhân tạo nên được coi là một công cụ hỗ trợ, chứ không phải là một sự thay thế hoàn toàn cho các quyết định của con người.

   * Cơ sở hạ tầng y tế và nhân lực: Cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng đủ yêu cầu cho việc triển khai các hệ thống trí tuệ nhân tạo phức tạp. Nhiều bệnh viện và phòng khám ở các khu vực nông thôn và miền núi vẫn chưa được trang bị đầy đủ các thiết bị y tế và công nghệ hiện đại, khiến việc áp dụng trí tuệ nhân tạo trở nên khó khăn. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang đối mặt với vấn đề thiếu hụt nhân lực có kỹ năng cao trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và y tế. Đào tạo các chuyên gia trí tuệ nhân tạo và bác sĩ có khả năng sử dụng công nghệ mới là một thách thức lớn đối với hệ thống giáo dục y khoa hiện tại. Thêm vào đó, các quy định pháp lý về việc bảo mật dữ liệu y tế cá nhân và việc áp dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế cũng chưa được phát triển đầy đủ, dẫn đến những rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư.

   IV. TƯƠNG LAI CỦA AI TRONG Y TẾ

   Mặc dù vẫn còn nhiều thách thức, trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tương lai của ngành y tế. Dưới đây là một số xu hướng và tiềm năng phát triển của trí tuệ nhân tạo trong y tế trong những năm tới.

    1. Y học chính xác (Precision Medicine)

  Trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc cá nhân hóa các phương pháp điều trị. Thay vì áp dụng một phác đồ điều trị chung cho tất cả bệnh nhân, trí tuệ nhân tạo có thể phân tích dữ liệu gen, hành vi và môi trường sống của từng bệnh nhân để đưa ra các phương pháp điều trị tối ưu nhất. Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo có thể giúp các bác sĩ xác định các liệu pháp điều trị riêng biệt cho từng bệnh nhân, dựa trên dữ liệu gen và các yếu tố khác. Điều này sẽ giúp cải thiện hiệu quả điều trị, giảm thiểu các tác dụng phụ và tăng cường sự hài lòng của bệnh nhân.

   2. Phát triển liệu pháp gene

   Trí tuệ nhân tạo cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các liệu pháp gene. Với khả năng phân tích dữ liệu gen phức tạp, trí tuệ nhân tạo có thể giúp phát hiện và chỉnh sửa các đột biến gen gây bệnh. Các công nghệ chỉnh sửa gene như CRISPR sẽ ngày càng dựa vào trí tuệ nhân tạo để xác định các đoạn gene cần chỉnh sửa, từ đó giúp điều trị các bệnh di truyền và rối loạn gene.

    3.  Kết hợp trí tuệ nhân tạo với robot và kết nối vạn vật (IoT)

   Trí tuệ nhân tạo sẽ ngày càng kết hợp chặt chẽ với các công nghệ khác như robot và kết nối vạn vật. Các robot phẫu thuật tích hợp trí tuệ nhân tạo sẽ giúp bác sĩ thực hiện các ca phẫu thuật phức tạp với độ chính xác cao hơn. Đồng thời, các thiết bị kết nối vạn vật sẽ liên tục thu thập dữ liệu sức khỏe của bệnh nhân, từ đó giúp trí tuệ nhân tạo phân tích và theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân một cách liên tục và chính xác. Ví dụ, các robot phẫu thuật như da Vinci Surgical System đã được sử dụng rộng rãi trong các ca phẫu thuật phức tạp. Trong tương lai, các hệ thống này sẽ ngày càng được tích hợp trí tuệ nhân tạo để giúp các bác sĩ thực hiện các ca phẫu thuật với độ chính xác và an toàn cao hơn.

    4. Phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo minh bạch hơn

    Một trong những thách thức lớn nhất của trí tuệ nhân tạo hiện nay là tính minh bạch và khả năng giải thích của các hệ thống. Trong tương lai, các nhà phát triển trí tuệ nhân tạo sẽ tập trung vào việc xây dựng các hệ thống có khả năng giải thích rõ ràng hơn về quá trình ra quyết định của chúng. Điều này sẽ giúp bác sĩ và bệnh nhân hiểu rõ hơn về cách trí tuệ nhân tạo đưa ra các khuyến nghị điều trị, từ đó tăng cường lòng tin và sự chấp nhận của người dùng đối với các hệ thống này.

   5. Tăng cường khả năng hợp tác giữa con người và trí tuệ nhân tạo

   Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo sẽ không thay thế hoàn toàn các bác sĩ và chuyên gia y tế, mà sẽ trở thành một công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, giúp tăng cường hiệu quả làm việc và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe. Sự kết hợp giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo hứa hẹn mang lại những thay đổi tích cực cho ngành y tế, giúp nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân và cải thiện hiệu quả điều trị.

    V. THAY LỜI KẾT

   Có thể nói, trí tuệ nhân tạo đã, đang và sẽ tiếp tục cách mạng hóa ngành y tế, mang lại những thay đổi sâu sắc trong việc chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh nhân. Từ việc cá nhân hóa liệu pháp điều trị, phát triển dược phẩm, đến cải thiện quản lý bệnh viện, trí tuệ nhân tạo đã và đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành y tế toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, để trí tuệ nhân tạo thực sự phát huy được tiềm năng của mình trong y tế, cần phải giải quyết các thách thức liên quan đến bảo mật dữ liệu, tính minh bạch, và trách nhiệm pháp lý. Đồng thời, các hệ thống y tế cũng cần phải đầu tư vào việc nâng cao cơ sở hạ tầng công nghệ và đào tạo nhân lực, nhằm đảm bảo rằng trí tuệ nhân tạo có thể được triển khai một cách hiệu quả và bền vững. Cuối cùng, trí tuệ nhân tạo sẽ không thay thế hoàn toàn vai trò của bác sĩ và chuyên gia y tế, nhưng sẽ trở thành một công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, giúp tăng cường khả năng chẩn đoán và điều trị, từ đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe của người dân, nên đội ngũ cán bộ y tế không thể không đứng ngoài cuộc./.

The post AI TRONG Y TẾ VIỆT NAM: QUÁ KHỨ, HIỆN TẠI VÀ TƯƠNG LAI appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.

    Trước nay, ánh sáng xanh từ màn hình các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng và laptop, máy tính… được cho là gây rối loạn nhịp sinh học tự nhiên của con người, hại mắt, ảnh hưởng sức khỏe. Kết quả là, một ngành công nghiệp ra đời xoay quanh vấn đề “vệ sinh màn hình, bảo vệ mắt và giấc ngủ”.

   Nhưng một nghiên cứu nghiêm túc mới được công bố vào tháng trước trên các tạp chí khoa học như Nature, Sleep Health  cho thấy, loại ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị này hầu như không gây rối loạn giấc ngủ như các nhận đinh trước đây.

   II. TỔNG QUAN VỀ ÁNH SÁNG XANH

   1. ÁNH SÁNG XANH LÀ GÌ ?

  Quang phổ của ánh sáng thấy được gồm nhiều tia sáng với nhiều bước sóng khác nhau, “bảy sắc cầu vồng” xuống từ đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím. Trong quang phổ nhìn thấy, ánh sáng tím có bước sóng ngắn nhất, ánh sáng đỏ có bước sóng dài nhất, và ánh sáng xanh là loại ánh sáng có bước sóng ngắn thấy được, có bước sóng ờng trong khoảng từ 380 đến 500nm..

  Vì vậy, khoảng một phần ba tất cả ánh sáng khả kiến, ánh sáng nhìn thấy được, là có năng lượng cao (high-energy vísion light) có màu “xanh hoặc lam”.

    2. LỢI ÍCH SỨC KHỎE CỦA ÁNH SÁNG XANH

    Nhiều nghiên cứu chỉ cho thấy, việc tiếp xúc với ánh sáng xanh cũng là điều cần thiết để có được sức khỏe tốt:

    * Ánh sáng xanh rất quan trọng trong việc điều chỉnh nhịp sinh học – sự thức giấc tự nhiên và chu kỳ giấc ngủ của cơ thể. Tiếp xúc với ánh sáng xanh vào ban ngày giúp duy trì nhịp sinh học khỏe mạnh. sáng xanh ảnh hưởng đến các nhịp sinh học, nhịp tim….

    * Ánh sáng xanh giúp tăng cường sự tỉnh táo, giúp trí nhớ và chức năng nhận thức và nâng cao tâm trạng.

   * Liệu pháp ánh sáng sử dụng tia sáng xanh giàu năng lượng (high-energy visible light HEV)  để điều trị rối loạn cảm xúc theo mùa (seasonal affective disorder SAD), một loại trầm cảm liên quan đến sự thay đổi theo mùa, với các triệu chứng thường bắt đầu vào mùa thu và tiếp tục qua mùa đông.

     3. ÁNH SÁNG XANH ẢNH HƯỞNG THẾ NÀO LÊN GIẤC NGỦ ?

   Mắt người chuyển đổi ánh sáng thành xung điện thông qua một loạt tế bào hình nón, hình que và các “tế bào hạch võng mạc nhạy cảm với ánh sáng” (intrinsically photosensitive retinal ganglion cells ipRGCs). Ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị như điện thoại thông minh và máy tính bảng, là một dạng ánh sáng có bước sóng ngắn và được chuyển đổi thành màu xanh lam bởi các tế bào hình nón phản ứng với ánh sáng chói; tế bào hình que chỉ hoạt động trong điều kiện ánh sáng yếu và không phân biệt được màu sắc.

   Các ipRGC trong mắt nhận tín hiệu cường độ ánh sáng thay vì màu sắc và chúng cũng kiểm soát nhịp sinh học đều đặn. Sắc tố ánh sáng (quang sắc tố) melanopsin, được phô bày bởi ipRGC, giúp điều chỉnh sự ức chế melatonin vào ban đêm. Các tế bào hình nón gửi thông tin tới ipRGCS, điều này cho thấy màu sắc của ánh sáng có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học đều đặn này và khả năng chìm vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ của một người.

    III, CÁC NGHIÊN CỨU ÁNH SÁNG XANH

   1. Các nghiên cứ những năm 2010 kết luận, ánh sáng xanh từ cấc thiết bị điện tử vào ban đêm gây ra giấc ngủ kém vì chúng làm chậm nhịp sinh học. Vì thế, Tiến sĩ tâm lý Shelby Freedman Harris, Giám đốc Chương trình Thuốc ngủ hành vi tại Trung tâm Y tế Montefiore (Mỹ) khuyên, cần tìm ra cách điều chỉnh cho phù hợp với từng người.

    2. Một nghiên cứu năm 2019 tiếp tục khẳng định, “tiếp xúc với ánh sáng không đúng lúc” – cụ thể là ánh sáng nhân tạo từ các thiết bị chúng ta sử dụng suốt cả ngày – có thể gây ảnh hưởng xấu đến giấc ngủ và sức khỏe.  Nhưng tiến sĩ Alexander Solomon, bác sĩ nhãn khoa thần kinh phẫu thuật tại Viện khoa học thần kinh Thái Bình Dương tại Trung tâm Y tế Providence Saint John ở Santa Monica cho biết, quá trình mà bộ não của chúng ta sử dụng để điều chỉnh nhịp sinh học bên trong khá phức tạp.    Solomon phân tích: “Có một ‘đồng hồ’ chính được thiết lập bởi các tế bào melanopsin này (một lần nữa, chúng vẫn nhạy cảm nhất với ánh sáng xanh) nhưng các hoạt động khác như thời gian ăn và tập thể dục cũng có thể phản hồi lại đồng hồ chính đó. “Tôi nghĩ nếu một người gặp khó khăn khi thường xuyên ngủ và thức dậy vào thời gian cố định cần thiết cho lối sống của họ, thì có thể là sử dụng kính chặn ánh sáng xanh hoặc cài đặt màn hình/điện thoại tương tự, nhưng cũng là để giảm mức độ tiếp xúc tổng thể với ánh sáng mạnh”.

   3. Một số nhà nghiên cứu nhận định, độ nhạy cảm với ánh sáng xanh từ các thiết bị kỹ thuật số khác nhau theo mỗi người: Với một vài người, việc sử dụng màn hình thậm chí có thể hỗ trợ giấc ngủ, trong khi ở những người khác, chỉ cần đọc một cuốn sách cũng đủ khiến họ khó ngủ.

    4.. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây dường như phản bác những kết luận trước đây. Các chuyên gia đã điều tra việc sử dụng điện thoại ở thanh niên trước khi đi ngủ. Những người tham gia được chia thành 3 nhóm:

     Nhóm 1: Sử dụng điện thoại có màn hình ít ánh sáng xanh hơn trước khi đi ngủ.

     Nhóm 2: Sử dụng điện thoại màn hình bình thường trước khi đi ngủ.

    Nhóm 3: Không sử dụng điện thoại trước khi đi ngủ.

     Kết quả cho thấy ở cả 3 nhóm, không có sự khác biệt đáng kể trong chất lượng giấc ngủ.

     5. Đánh giá của 11 nghiên cứu chuyên sâu được công bố trên tạp chí Sleep Medicine Reviews mới đây cho thấy, không có bằng chứng rằng ánh sáng màn hình smartphone có tác động đến giấc ngủ. GS Stuart Peirson, Trưởng Khoa thần kinh Đại học Oxford thêm rằng, các nguồn sáng phát ra từ màn hình smartphone, bóng đèn LED hay mặt trời đều tác động trực tiếp việc ức chế melatonin. Tuy nhiên, so với bóng đèn LED nguồn sáng từ màn hình điện thoại khá yếu nên khó có thể tác động đến giấc ngủ.

   6. Nghiên cứu trên chuột cho thấy, tiếp xúc với ánh sáng xanh cường độ cao trong thời gian dài làm tổn thương tế bào võng mạc mắt. Nhưng, PGS Phillip Yuhas, Trường Optometry, Đại học Ohio, Mỹ cho biết: “Mắt người khác với mắt của chuột. Chúng ta có những cơ chế bảo vệ mắt bẩm sinh, chẳng hạn như các sắc tố ở hoàng điểm và bản thân thủy tinh thể đã có thể chặn ánh sáng xanh. Những cấu trúc này hấp thụ ánh sáng xanh trước khi nó đến được võng mạc mỏng manh của chúng ta”; “Vào một buổi chiều đầy nắng, ánh sáng mặt trời có cường độ gấp gần 100.000 lần so với màn hình máy tính của chúng ta”.

    III. ĐÔI LỜI BÀN LUẬN

    Thực tế trước đây cho thấy, dù ai cũng biết có rất nhiều lời khuyên tránh lướt điện thoại trước khi vào giường để có giấc ngủ ngon, nhưng nhiều người trong chúng ta không muốn, thậm chí không thể từ bỏ thói quen này.

   Các nghiên cứu mới phát hiện ra rằng, trong các loại ánh sáng xanh, vàng và trắng hay sử dụng, không có bằng chứng nào cho thấy màu xanh gây hại hơn các dạng ánh sáng khác; và ánh sáng xanh như từ màn hình thiết bị điện tử hầu như không gây khó ngủ như suy nghĩ trước đây.

  Dù các nghiên cứu gần đây cho thấy ánh sáng xanh từ các thiết bị điện tử đặc biệt từ smartphone không ảnh hưởng nhiều lên giấc ngủ và sức khỏe chung. Tuy nhiên, kết luận này không đồng nghĩa với việc sử dụng “vô tội vạ”  trước khi ngủ. 

   Nhiều chuyên gia thần kinh, giấc ngủ khuyến nghị các điểm sau:

    Một 1. Đặt và duy trì đồng hồ “báo ngủ” nhất định.

    Hai 2. Tắt thông báo trên điện thoại

    Ba 3. Xem các nội dung nhẹ nhàng, thoải mái trước khi ngủ. 

    Các nội dung, phim ảnh, tin nhắn, email…căng thẳng có thể gây  khó ngủ và giấc ngủ không tròn. Đặc biệt, trẻ em thường nhạy cảm hơn nên có thể bị tác động tới giấc ngủ.

     Bốn 4. Tận dụng lợi ích của ánh nắng mặt trời.

   Tóm lai, ánh sáng trắng cũng có hai mặt “lợi ích và nguy cơ”. Hiểu biết và áp dụng hợp lý là nhiệm vụ và quyền lợi của chúng ta. 

  IV. THAM KHẢO

[Video 1] Ánh sáng từ màn hình điện thoại, máy tính, TV có độc hại?

[Video 2] Điều Gì Xảy Ra Với Đôi Mắt Khi “Ôm” Điện Thoại, Máy Tính Trên 10 Tiếng/Ngày

[1] Will Blue Light From Your Phone Disrupt Your Sleep? What We Know

https://www.healthline.com/health-news/will-blue-light-from-your-phone-disrupt-your-sleep-what-we-know

[2] Giải oan cho thói quen lướt điện thoại trước khi ngủ

https://thanhnien.vn/khoa-hoc-giai-oan-cho-thoi-quen-luot-dien-thoai-truoc-khi-ngu-185240706164724972.htm

[3] Bạn có nên lo lắng về ánh sáng xanh?

https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/suc-khoe-tong-quat/ban-co-nen-lo-lang-ve-anh-sang-xanh/

[4] Giải oan cho ánh sáng xanh: Nó có khiến bạn mỏi mắt, mất ngủ hay tổn thương võng mạc không?

https://cafef.vn/giai-oan-cho-anh-sang-xanh-no-co-khien-ban-moi-mat-mat-ngu-hay-ton-thuong-vong-mac-khong-20201220171047295.chn

[4] ‘Giải oan’ cho ánh sáng xanh trên smartphone

https://quantrimang.com/lang-cong-nghe/anh-sang-xanh-tren-smartphone-203482

[5] Ánh sáng xanh có tác hại không ?

https://www.facebook.com/VOATiengViet/videos/1026005058605691

        TS.BS Trần Bá Thoại

    Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

The post ÁNH SÁNG XANH TỪ CÁC THIẾT BỊ ĐIỆN TỬ VÀ GIẤC NGỦ appeared first on CÔNG TY TNHH MTV TƯ VẤN SỨC KHỎE – BÁC SĨ GIA ĐÌNH PHÚ LỄ NGHĨA.